وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 1817 384364 384102 2026-06-11T21:40:21Z Intisar Ali 8681 384364 wikitext text/x-wiki {{چونڊ مضمون}} {{Infobox settlement | name = سنڌ | native_name = {{hlist|{{resize|{{lang|sd|{{Naskh|سنڌ}}}}}}|{{lang|ur|{{nq|سندھ}}}}}} | etymology = <br />''سنڌو'' ([[سنڌو درياهه]]) مان نڪتل، جنهن جي لفظي معنيٰ "درياهه" آهي | type = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Jinnah Mausoleum.JPG | caption1 = [[مزارِ قائد]] | image2 = Rohri.jpg | caption2 = [[ايوب پل]] | image3 = Karachi sky line.jpg | caption3 = [[ڪراچي جو افق]] | image4 = Ranikot fort 2 (asad aman).jpg | caption4 = [[رني ڪوٽ قلعو]] | image5 = Other side of Moenjodaro by Usman Ghani.jpg | caption5 = [[موهن جو دڙو]] | image6 = | image7 = Shah jahan mosque -Thatta 7(asad aman).jpg | caption7 = [[شاهجهان مسجد، ٺٽو|شاهجهان مسجد]] }} | image_flag = Flag of Sindh.svg | image_seal = Coat of arms of Sindh Province.svg | nicknames = {{hlist|''مهراڻ'' (دروازو)|''باب الاسلام'' (اسلام جو دروازو)}} | image_map = Sindh in Pakistan (claims hatched).svg | map_caption = پاڪستان ۾ سنڌ جو مقام | coor_pinpoint = | coordinates = {{coord|26|21|N|68|51|E|region:PK|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | established_title = قائم ٿيو | established_date = [[انڊين گورنمينٽ ايڪٽ، 1935ع|{{Start date and age|1936|4|1|df=y}}]] (موجوده شڪل) | established_title1 = اڳ ۾ | established_date1 = [[بمبئي پريزيڊنسي]] جو حصو | seat_type = [[پاڪستان جي گاديءَ وارن شهرن جي فهرست|گاديءَ جو هنڌ]]<br />{{nobold|[[سنڌ جا شهر آبادي موجب|۽ سڀ کان وڏو شهر]]}} | seat = [[ڪراچي]] | parts_type = [[سنڌ جون ڊويزنون|ڊويزنون]] | parts_style = coll,para | parts = [[سنڌ جون ڊويزنون|06]] | p1 = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]<br />[[ڪراچي ڊويزن|ڪراچي]]<br />[[لاڙڪاڻو ڊويزن|لاڙڪاڻو]]<br />[[ميرپورخاص ڊويزن|ميرپورخاص]]<br />[[سکر ڊويزن|سکر]]<br />[[شهيد بينظيرآباد ڊويزن|شهيد بينظيرآباد]] | blank2_name_sec1 = [[انساني ترقياتي اشاري موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|انساني ترقياتي اشاري (HDI)]] (2021ع) | blank2_info_sec1 = 0.517 {{increase}}<ref name="GlobalDataLab">{{cite web|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/PAK/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&colour_scales=global|title=Sub-national HDI - Subnational HDI - Global Data Lab|website=Globaldatalab.org|access-date=5 June 2022}}</ref><br />{{color|#FF0000|گهٽ}} | blank3_name_sec1 = [[پاڪستان ۾ تعليم|شرح خواندگي]] (2023ع) <ref>{{cite web | url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_sindh_province.pdf | title=Sindh Achieves Highest Literacy Growth Rate Among All Provinces | date=9 June 2025 }}</ref> | blank3_info_sec1 = {{bulleted list|'''ڪل:'''<br />(57.54%) |'''مرد:'''<br />(64.23%) |'''عورتون:'''<br />(50.21%)}} | blank_name_sec2 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبليءَ ۾ سيٽون]] | blank_info_sec2 = 75 | blank1_name_sec2 = [[صوبائي اسيمبلي سنڌ|صوبائي اسيمبليءَ ۾ سيٽون]] | blank1_info_sec2 = 168<ref>{{cite web|url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/party_pos/en/19|title=Welcome to the Website of Provincial Assembly of Sindh|website=www.pas.gov.pk|access-date=24 July 2009|archive-date=14 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214183543/http://www.pas.gov.pk/index.php/members/party_pos/en/19|url-status=dead}}</ref> | blank2_name_sec2 = [[سنڌ جون ڊويزنون|ڊويزنون]] | blank2_info_sec2 = 6 | blank3_name_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعا]] | blank3_info_sec2 = 30 | blank4_name_sec2 = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقا]] | blank4_info_sec2 = 138 | blank5_name_sec2 = [[پاڪستان جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلون]] | blank5_info_sec2 = 1108<ref>{{cite web|url=http://www.lgdsindh.com.pk/|title=LgdSindh - News Blog|website=LgdSindh|access-date=5 September 2006|archive-date=16 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616174048/http://www.lgdsindh.com.pk/|url-status=dead}}</ref> | government_footnotes = | government_type = [[وفاقي رياست|وفاقي]] پارلياماني حڪومت | governing_body = [[حڪومت سنڌ]] | leader_party = | leader_title = [[سنڌ جو گورنر|گورنر]] | leader_name = [[نھال ھاشمي]] ([[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل-ن]]) | leader_title1 = [[سنڌ جو وزيراعليٰ|وزيراعليٰ]] | leader_name1 = [[سيد مراد علي شاهہ|سيد مراد علي شاھ]] ([[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]]) | leader_title2 = [[سنڌ جو چيف سيڪريٽري|چيف سيڪريٽري]] | leader_name2 = سيد آصف حيدر شاهه | leader_title3 = [[مقننہ]] | leader_name3 = [[ سنڌ اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]] | leader_title4 = [[پاڪستان جون هاء ڪورٽون|هاءِ ڪورٽ]] | leader_name4 = [[سنڌ هاء ڪورٽ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 140,914 | area_rank = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ٽيون]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 173 | population_footnotes = <ref name="2023 Census">{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Sindh.pdf |title = Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 (Sindh province) |date= 5 August 2023 |website = Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date = 25 November 2023}}</ref> | population_total = 55,696,147 | population_as_of = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع آدمشماري]] | population_rank = [[پاڪستان جي آبادي|ٻيون]] | population_density_km2 = 395 | population_demonym = سنڌي | population_note = | timezone1 = [[پاڪستان معياري وقت|پي ڪي ٽي]] | utc_offset1 = +05:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:PK|PK-SD]] | website = [http://www.sindh.gov.pk sindh.gov.pk] | footnotes = | official_name = سنڌ صوبو | translit_lang1_info1 = | blank_name_sec1 = سرڪاري ٻوليون | blank_info_sec1 = {{Hlist|[[سنڌي ٻولي|سنڌي]]|[[اردو]]|[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]{{efn| *سنڌي واحد سرڪاري ٻولي آهي جيڪا صوبائي سطح تي تسليم ٿيل ۽ ضابطي هيٺ آهي۔ *اردو ۽ انگريزي جي سرڪاري حيثيت [[پاڪستان جو آئين|قومي آئين]] ۾ تسليم ٿيل آهي۔}}}} | demographics1_info1 = $86 billion ([[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ٻيون]]){{efn|name=g}} | demographics_type1 = جي ڊي پي (نالي ماتر) | demographics1_title1 = [[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ڪل (2022ع)]] | demographics1_title2 = [[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|في فرد]] | demographics1_info2 = $1,997 ([[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ٽيون]]) | demographics_type2 = جي ڊي پي (خريداري قوت برابري) | demographics2_title1 = [[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ڪل (2022ع)]] | demographics2_info1 = $345 ارب ڊالر ([[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ٻيون]]){{efn|name=g|سنڌ جو قومي معيشت ۾ حصو 23.7٪، يا 2022ع ۾ 345 ارب آمريڪي ڊالر (PPP) ۽ 86 ارب آمريڪي ڊالر (نالي ماتر) هو.<ref name=kp>{{Cite web|url=https://kpbos.gov.pk/assets/docs/reports/NTL-PolicyBrief-Aug-1.pdf|title= GDP OF KHYBER PUKHTUNKHWA'S DISTRICTS|website=kpbos.gov.pk}}</ref><ref name="imf.org">{{cite web | url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=564,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIEPCH,&sy=2020&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 | title=Report for Selected Countries and Subjects }}</ref>}} | demographics2_title2 = [[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|في فرد]] | demographics2_info2 = $7,209 ([[مجموعي رياستي پيداوار موجب پاڪستان جون انتظامي وحدتون|ٽيون]]) }} '''سنڌ''' ({{lang-en|'''Sindh'''}}، [[اردو]]: {{Nastaliq|'''سندھ'''}})، [[پاڪستان جا صوبا|پاڪستان جي چئن صوبن]] مان هڪ صوبو آهي، جيڪو ملڪ جي ڏاکڻي اوڀر طرف واقع آهي. سنڌ، [[سنڌي ماڻھو|سنڌي قوم]] جو تاريخي وطن آهي، جنهن کي عام طور واديءَ مهراڻ پڻ چيو ويندو آهي. ايراضي جي لحاظ کان سنڌ ٽيون نمبر وڏو صوبو، ۽ [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] کان پوءِ آبادي جي لحاظ کان ٻيون نمبر وڏو صوبو آهي. اولهه طرف سنڌ جا حدون [[بلوچستان]]، اتر طرف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، اوڀر طرف [[هندوستان]] جي [[راجستان]] ۽ [[گجرات]] سان لڳن ٿيون. سنڌ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]] واقع آهي. سنڌ جي سر زمين گهڻو ڪري [[سنڌو درياھ]] جي وهڪري سبب آباد آهي، جڏهن ان جي ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٿر|ٿر رڻپٽ]] واقع آهي جيڪو انڊيا جي رياست گجرات ۽ [[رڻ ڪڇ]] [[ريگستان]] سان ملي وڃي ٿو. سنڌ جي اولھ ۾ [[کيرٿر|کيرٿر جبل]] واقع آهي. سنڌ جي [[آبهوا]] [[اونھارو|اونهاري]] جو سخت گرم ۽ [[سيارو|سياري]] جو سخت ٿڌي رهندي آهي. سنڌ صوبي جي [[گادي جو هنڌ]] [[ڪراچي]] [[پاڪستان]] جو سڀ کان وڏو واپاري مرڪز آهي. ڪراچي پاڪستان جو ٻيو سڀ کان وڏو صنعتي شهر آهي جيڪو صوبي جي گادي جو هنڌ پڻ آهي جتي لاتعداد ملڪي ۽ بين الاقوامي بينڪن جو سسٽم موجود آهي، پاڪستان جا ٻه اهم [[بندرگاھ]] [[پورٽ قاسم]] ۽ [[ڪراچي بندرگاھ]] پڻ سنڌ ۾ آهن. باقي سنڌ [[زراعت]] واري [[صنعت]] تي مشتمل آهي، جيڪي لاتعداد [[ميوو|ميوا]]، [[ڀاڄي|ڀاڄيون]]، ۽ [[فصل]] پيدا ڪري ٿي جيڪي سموري ملڪ استعمال ۾ ڪيا وڃن ٿا.<ref name="The Nation, 2014">{{cite news|last1=Staff reporter|title=Sindh must exploit potential for fruit production|url=http://nation.com.pk/business/09-Mar-2014/sindh-must-exploit-potential-for-fruit-production|accessdate=29 May 2015|agency=The Nation|publisher=The Nation, 2014|date=9 March 2014}}</ref><ref name="SALU Press">{{cite web|url=https://www.academia.edu/1934949/Dates_in_Sindh_Facts_and_Figures|title=Dates in Sindh|last2=Saud|first2=Adila A.|date=|website=|publisher=SALU Press|last1=Markhand, PhD|first1=Ghulam Sarwar|accessdate=29 May 2015}}</ref><ref name="Dawn News,2007">{{cite news|last1=Editorial|title=How to grow Bananas|url=http://www.dawn.com/news/264225/how-to-grow-bananas|accessdate=29 May 2015|agency=Dawn News,|publisher=Dawn News, 2007|date=3 September 2007}}</ref> سنڌ صوبو پاڪستان جي [[دوا ساز صنعت]] جو پڻ مرڪز آهي. سنڌ پنهنجي مختلف [[ثقافت]] جي ڪري مشهور آهي، جنهن تي گهڻو تڻو اثر [[تصوف|صوفي ازم]] جو آهي، ڪيتريون ئي اهم [[صوفي]] [[مزار|مزارون]] سڄي سنڌ ۾ موجود آهن جيڪي لاتعداد عقيدتمند کي پنهنجي طرف ڇڪن ٿيون. سنڌ پاڪستان جو اڪيلو صوبو آهي جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ [[هندو]] رهن ٿا<ref name="tharparkar.gos.pk">[http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88 Tharparkar District Official Website – District Profile – Demography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321200415/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88|date=March 21, 2012}}</ref> ان کان علاوه [[ڪراچي]] به پاڪستان جو واحد شهر آهي جتي جدا جدا قومون آباد آهن جن ۾ [[مھاجر]] (جيڪي 1947ع ۾ [[انڊيا]] مان هجرت ڪري آيا هئا)<ref name=":0">{{Cite journal|last=KHALIDI|first=OMAR|date=1998-01-01|title=FROM TORRENT TO TRICKLE: INDIAN MUSLIM MIGRATION TO PAKISTAN, 1947—97|jstor=20837002|journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352}}</ref> برمي، ملباري، بنگالي، وغيره جنهن جي نتيجي ۾ ڪراچي ۾ ڪيترائي ڀيرا نسلي جهيڙا پڻ ٿيا آهن.<ref name=Minahan>{{cite book |last=Minahan |first=James |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World |volume=3 |year=2002 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-32111-5 |pages=1277–78}}</ref> سنڌ ۾ [[يونيسڪو]](UNESCO) طرفان ٻه مقام عالمي ورثو قرار ڏئي پنهنجي نگرانيءَ ۾ آندا ويا آهن جنهن ۾ هڪ [[مڪلي|مڪلي جون ٽڪريون]] ([[ٺٽو]]) ۽ ٻيو [[موهن جو دڙو]] ([[لاڙڪاڻو]]) شامل آهن.<ref>{{cite web|title=Properties inscribed on the World Heritage List (Pakistan)|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/pk|website=UNESCO|publisher=UNESCO|accessdate=14 July 2016}}</ref> انگريزن اگسٽ 1935 ۾ گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ پاس ڪيو. جنهن موجب برما ۽ عدن کي انڊيا مان ٽوڙي واپس پراڻي فتح ڪيل ملڪ/ڪالوني جي جدا حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته سنڌ ۽ بلوچستان کي فتح ڪيل جدا ملڪ واري حيثيت ۾ بحال نه ڪيائون. سنڌ کي انڊيا جي هڪ صوبي جي حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته بلوچستان کي قلات شاهي رياست طور انڊيا ۾ شامل رکيائون. == نالي جي معني == سنڌ تي [[سنڌوندي]]ءَ تان نالو پيو آهي. [[سنسڪرت]] ۾ ”سنڌو“ معنيٰ [[سمنڊ]] يا [[درياھ|وڏو درياءُ]] آهي،{{sfn|Phiroze Vasunia|2013|p=6}} اڳي [[ڪابل ندي]]، گومتي (گومال) وغيره سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ شاخون هونديون هيون، تنهنڪري سنڌو رواجي ندين کان تمام گهڻو وڏي هوندي هئي ۽ سمنڊ سان ڪلهو پئي هڻندي هئي. انهيءَ سبب [[آريا|آڳاٽن آرين]] اهو نالو رکيس. اڄ به سنڌونديءَ جو پيٽ [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ديري اسماعيل]] کان وٺي [[ڪالاباغ]] تائين ايڏو وڏو آهي، جو ڪا ٻيڙي وچ سير ۾ هوندي، ته نڪي اورينءَ ڀر نڪي پرينءَ ڀر کان ڏسڻ ۾ ايندي.<ref>ڪتاب: [http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page2.html قديم سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518034947/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book46/Book_page2.html |date=2018-05-18 }} از ڀيرومل مهرچند آڏواڻي؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ|سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو]]</ref> اڳي سنڌ کي [[انگريزي ٻولي|انگريزي ٻوليءَ]] ۾ '''Sind''' ڪري لکيو ويندو هو، پر 1988ع تي [[سنڌ اسيمبلي]] پاران پيش ڪيل هڪ بل ذريعي ان کي '''Sindh''' ڪوٺيو ويو. 325 قبل مسيع ۾ [[يوناني|يونانين]] جڏهن [[سڪندر اعظم]] جي اڳواڻي ۾ سنڌ فتح ڪئي، ان وقت سنڌ کي انهن '''انڊُوس''' جو نالو ڏنو، جنهن مان بعد ۾ لفظ '''انڊس''' جنم ورتو. آڳاٽي ايرانين پاران [[سنڌو درياھ|سنڌو درياهه]] جي اوڀر طرف سموري علائقي کي هند چيو ويندو هو. جڏهن 17هين صدي تي انگريز برصغير ۾ آيا ته هن سموري [[ڏکڻ ايشيا]] کي سنڌ جو نالو ڏئي ان کي [[انڊيا]] ڪوٺيو. پاڪستان جي نالي ۾ [[س]] جو لفظ پڻ سنڌ مان کنيل آهي.<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever?}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=[[S. M. Ikram]]|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref>پروفيسر منگهارام ملڪاڻي ”سنڌ“ لفظ کي صاف طور دراوڙي الاصل قرار ڏئي ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته آرين اهو لفظ دراوڙن کان اڌارو ورتو. هو لکي ٿو ته: {{quote|”بمبئي جي ڀارت وگيانيءَ (Indologist) پادري هيرس جي سَنَد موجب سندونديءَ کي اهو نالو آرين کان آڳاٽن رهاڪن دراوڙن ڏنو هو. جن جي ٻوليءَ ۾ ’سند‘ يا ’سِندو‘ لفظ جي معنيٰ هئي ندي يا درياءُ. آرين ان اکر کي ڦيرائي ”سنڌ“ يا ”سنڌو“ ڪيو، جنهن پٺيان سمورو ملڪ جنهن مان اُها ندي لنگهي ٿي، تنهن تي ’سنڌ‘ ديس جو نالو پئجي ويو......“<ref>{ملڪاڻي، منگهارام، پروفيسر، ”سنڌ، هندستان جو دروازو ۽ ان جي ادبي قدامت“ (مضمون)، ٽماهي ”مهراڻ“، جلد 11، نمبر- 3، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 1962ع، ص. 125}</ref>|}}يورپي لوڪن ”سنڌ“ لفظ جي بنياد متعلق اِها دعويٰ ڪئي ته اهو لفظ سنڪرت ٻوليءَ جو آهي، جنهن جو بنياد ”سڌ“ (sidh) ۽ ان جي معنيٰ نَهر يا نَدي آهي<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>ايڊورڊ ٿارنٽن (1844ع) ”سِنڌ“ يا ”سِنڌو“ لفظ کي سنسڪرت بنياد جو قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: "Sind or Sindh sanscrit for sea or collection of water......."<ref>{) Thornton, edward, op. cit. p. 199}</ref>مونيئروليمز ”سنڌو“ لفظ جي معنيٰ نهر،ندي ۽ سنڌ جا ماڻهو ڏنا آهن<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام، سنڌ لفظ جي بنياد متعلق لکي ٿو ته: ”يونان وارن هن علائقي کي سِنڊو (Sindo) ۽ عربن سَدُو (Sadu) لکيو آهي. جيڪي هن علائقي جي سنسڪرتي نالي سِنڌو (Sindhu) ڏانهن اشارو ڪن ٿا. هن ٻوليءَ ۾ هتان جي رهاڪن کي سئنڌاوا (Saindhava) يا سئنڌو، (Saindhu) چيو ويو آهي ۽ عام مشهور اُچار به اهو آهي.“<ref>{ڪننگهام اليگزنڊر، ”سنڌ- هند جي قديم جاگرافي“، سنڌي ترجمو: عطامحمد ڀنڀرو، ڄام شورو/ حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 2007ع، ص. 266.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام واري ڳالهه کي ”انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا“ جا مرتبين تسليم ڪندي نقل ڪيو آهي. ڪاڪو ڀيرومل ان انسائيڪلو پيڊيا جي حوالي سان ڪننگهام واري ڳالهه ورجائيندي لکي ٿو ته: ”سنسڪرت ۾ ان کي ”سَئندَو (Saindhava) چوندا هئا، جنهن جي معنيٰ سنڌو ڪناري تي رهندڙ لوڪ......“<ref>{آڏواڻي، مهرچند، ڀيرومل، ”قديم سنڌ“، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، ڇاپو ٻيو 1980ع، ص.46}</ref>”رگويد واري زماني ۾ سنڌو ماٿر جي قديم لوڪن (رهواسين) کي سَئندو (Saindhava) جي نالي سان سڏيندا هئا، جنهن جي مراد هئي- سنڌو ڪناري يا سنڌوماٿر ۾ رهندڙ لوڪ آرين، يا هنن لوڪن (سنڌو ماٿر جي اصلوڪن رهاڪن) کي انهيءَ نالي (سَئنڌو/ سئندوئي) سڏيائون. هونئن به ته سنڌي ويا ڪرڻ جي اصولن موجب ’سنڌو‘ لفظ جي صفتي صورت ’سِئنڌوئي/ سئنڌو ئي ٿيندي. اها صورت (سئنڌو ئي)، اڳتي هلي پهرين ’سنڌ ئي‘ بڻي هوندي ۽ پوءِ ’سنڌي‘ بڻجي وئي ۽ وچ واري سُر [اَو]کي [اُ] سُر ۾ تبديل ڪيو ويو......... اهڙي طرح ’سنڌ ئي‘ جا اڳتي هلي ’سِنڌي‘ بنجي وئي آهي........“<ref>{الانا، غلام علي، ڊاڪٽر، ”سنڌي ٻوليءَ جو بڻ بنياد“، ڪراچي، سنڌيڪا اڪيڊمي، نئون ڇاپو 2004ع، ص. 127.}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>”جڏهن به سنسڪرت مان نَوَن لفظن ٺاهڻ لاءِ ڪنهن ڌاتوءَ سان اڳياڙيون ۽ پڇاڙيون ڳنڍيون وينديون هيون ته ان عمل کي سڏيندا ئي هئا ”سَنڌي“، جو پوءِ ڦري ”سنڌي“ اچارجڻ لڳو ۽ اڄ خود يورپي ماهرن ان لفظ ”سَندي“ (Sandhi)کي هڪ ٽيڪنيڪل لفظ تور انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي. ان لفظ ۾ ڪافي وقت اندر ( اِ ) حرف علت جو ( اَ ) حرف علت ۾ مٽجڻ ڪا وڏي ڳالهه ڪانهي. خود اسان وٽ ان جون ڪي صورتون انهي طريقي سان بدلجي چڪيون آهن. هن لفظ جو ڌاتو آهي سُڌ> سِد (سنسڪرت- سيند) = وهڻ، ڳنڍڻ، ڳنڻ، ڌڪ هڻڻ، آباد ٿيڻ، محدود ٿيڻ وغيره. جنهن مان سنڌ، سنڌو، سِڌو، سِنڌ، حرف علتِ (اِ) سان موجود آهن. ته ٻئي پاسي سَنڌڻ، سَند، سنداڻ، سَنڌ وغيره موجود آهن.......<ref>{ميمڻ سراج، ”سنڌي ٻولي“، حيدرآباد، سنڌ لئنگويج اٿارٽي، ٻيو ڇاپو 2009ع، ص. 63، 64.}</ref> <ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>.“دين محمد ڪلهوڙو، سنڌ لفظ کي دراوڙي ٻوليءَ جو آريائي روپ قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: ”منهنجي اڀياس ۽ سمجهه موجب: سنڌو/سنڌ لفظ جو بنياد سنسڪرت جو لفظ ”ند“ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’طرف‘ ۽ ’س‘ ان جي اڳياڙي (Prefix) آهي. ’ند‘ جي اڳيان ’س‘ ۽ پٺيان ’و‘ اضافي صورتن ملائڻ سان لفظ ٺهيو- ’سنڌو‘ جنهن جي معنيٰ نڪري ٿي- سامهون وارو درياءُ. جڏهن قديم آريا درياء ڏيئي سنڌ ۾ گهڙيا هئا، تڏهن هنن درياءَ جي ٻنهي ڪنارن تي آباد دراوڙن لوڪن کي ’سنڌي‘ ۽ سندن ملڪ کي ’سنڌ‘ سڏيو، ڇاڪاڻ ته دراوڙن جو هي ملڪ هنن آرين کي سامهون واري طرف کان ٿي نظر آيو. اهڙي ريت هيءُ درياء منهنجي نظر ۾ قديم آرين جي آمد کان پوءِ ”سنڌو“ جي نالي سان مشهور ٿيو.“<ref>{سولنگي، محمد عرس ’اظهر‘، ”دادو ضلعو- هڪ اڀياس“ واڌارا، سڌارا، تصحيح ۽ مقدمو: دين محمد ڪلهوڙو، ڄام شورو، سنڌي ادبي بورڊ، 2013ع، ص ٽ.}</ref>ايڊون برائنٽ ۽ ايڊون فرانسيس برائنٽ ’سنڌ‘ لفظ کي جديد دراوڙي نه بلڪ قديم دراوڙي (Proto- Dravidian) زبان جو لفظ قرار ڏنو آهي.<ref>{Bryant, edwin and francis bryant, Edwin, "the quest for the origin of vedic-culture, the indo- Aryan migration debate", Newyork, Oxford university press, 2001, p. 320}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>هندستان جي ڪرناٽڪ رياست جي دراوڙي قبيلن جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ ۾ هڪ راڳ جو نالو ”سنڌ ڀيروي“ (Sindh Bhairavi) آهي. جيڪو اساوري ٺاٺ سُر سان تعلق رکي ٿو. دراوڙي ٻولي ”تامل“ جي ڳالهائيندڙن ۾ هڪ طبي علاج جو سائنسي طريقو ”سنڌا“ (Sidha) جي نالي سان مروج آهي، ان جا خالق قديم دراوڙ (قديم سنڌين جا ابا ڏاڏا) هئا ۽ اهو طريقو سنڌ ڌرتيءَ تي ڄميو ۽ عروج تي پهتو. آرين کان پوءِ هندستان جا دراوڙ قبيلا ڏورانهين علائقن ۾ رهڻ جي باوجود پنهنجي اصل ماتر ڀوميءَ جي سِڪَ کي ساهه ۾ هنڊائڻ لاءِ ان طريقي تي ”سنڌ“ نالو رکيائون.<ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref> ==== سنڌ بابت محققن ۽ مورخن جي راءِ ==== سنڌ جي سرزمين قديم زماني کان علم، فن، حڪمت ۽ فڪري روايتن جو اهم مرڪز رهي آهي. تاريخي ذريعن موجب هتي اهڙا عالم، فقيهه ۽ مفڪر پيدا ٿيا، جن جي علمي حيثيت ۽ فڪري اثرات پري پري تائين تسليم ڪيا ويا. سنڌ جي علمي عظمت بابت ڪيترن معروف محققن ۽ مورخن پنهنجا خيال قلمبند ڪيا آهن<ref name=" گرامي"/>. [[ابن صبعيه]] (Abu Sabeeya) پنهنجي تحريرن ۾ لکي ٿو ته سنڌ وارن وٽ علم ۽ حڪمت جو وڏو ذخيرو موجود هو، ۽ اهو به بيان ڪري ٿو ته يونان ۾ موجود علم جو وڏو حصو سنڌ مان منتقل ٿيو. [[ابو معشر]] سنڌ جي علمي حيثيت بابت لکي ٿو ته حڪمت، فلسفي ۽ علم سان سنڌين جي رغبت کي دنيا جي ٻين قومن به تسليم ڪيو آهي، ۽ علم جي طلب ۾ سنڌين کي نمايان مقام حاصل رهيو آهي<ref name=" گرامي"/>. تاريخي ڪتاب [[اخبار الحڪماءِ]] ۾ بيان ٿيل آهي ته دنيا جي قومن ۾ سنڌ علم ۽ حڪمت جو سرچشمو رهي آهي ۽ عدل ۽ سياست جي پهرين مرڪزن مان هڪ سمجهي ويندي هئي. ان ڪتاب موجب، جغرافيائي دوري سبب سنڌ جا ڪيترائي علمي ڪتاب ٻين علائقن تائين محدود مقدار ۾ پهتا، تنهن هوندي به جيڪي علمي آثار دستياب ٿيا، سي وڏي اهميت جا حامل هئا<ref name=" گرامي"/>. اسلامي روايتن موجب حضرت عليؓ به سنڌ جي سرزمين کي علم ۽ برڪت واري زمين قرار ڏنو آهي، جتان علم ۽ عرفان جو ظهور ٿيو. انهن بيانن مان سنڌ جي علمي ۽ فڪري حيثيت جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو<ref name=" گرامي">مولانا گرامي صاحب سه ماھي مھراڻ 2- 1975 ص نمبر 210</ref>. تاريخي حوالن موجب، پرتگالين جي سنڌ تي ڪاهه کان پوءِ مڪلي ۽ ٺٽي جهڙن علمي مرڪزن ۾ موجود ڪيترائي ڪتب خانا (لائبريريون) ۽ درسگاهون (مدرسا) تباهه ڪيا ويا، جنهن سبب سنڌ جي علمي ورثي کي وڏو نقصان رسيو<ref name=" دادا">ڪتاب؛ سنڌ جي عالمن جا سونھري ڪارناما، ليکڪ؛ دادا سنڌي</ref>. تاريخي ۽ تحقيقي لکتن موجب، موجوده بلوچستان جي سرزمين قديم زماني ۾ سنڌ جي وسيع جغرافيائي ۽ تهذيبي دائري سان ڳنڍيل رهي آهي. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته بلوچستان جا ابتدائي رهاڪو سنڌي نسل سان لاڳاپيل هئا، جڏهن ته بلوچ قبيلن جي آمد بعد جي تاريخي دورن ۾ ٿي. ڊاڪٽر الهه رکيو ٻُٽ لکي ٿو ته بلوچ قبيلا بلوچستان جا اصلوڪا رهاڪو نه هئا، پر انهن جي مڪران ۽ بلوچستان ۾ آمد چوٿين صدي عيسوي کان شروع ٿي. هن جي مطابق، بلوچ قبيلن کان اڳ هن خطي ۾ دراوڙ، عرب، ايراني، بروهي، راجپوت ۽ جت وڏي انگ ۾ آباد هئا<ref> ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref>. مير رحيم داد خان مولائي شيدائي پنهنجي ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ ۾ بيان ڪري ٿو ته سنڌ ماٿري ۾ بلوچن جي موجودگي کي ٽالپر دور کان اڳ تسليم ڪرڻ تاريخي طور درست ناهي، ۽ سندس خيال موجب بلوچستان تاريخي طور سنڌ جو حصو رهيو آهي.ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579 ساڳئي محقق هڪ ٻي جڳهه تي لکي ٿو ته بلوچستان ۽ خراسان، اقليم سنڌ جا صوبا رهيا آهن<ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع </ref>. بلوچن جي نسلي ۽ جغرافيائي پس منظر بابت احمد يار بلوچ لکي ٿو ته بلوچن جي آمد بلوچستان ۾ مرحليوار ٿي ۽ انهن جي هجرت قديم مسڪن حلب ۽ شام مان تقريبن چوٿين صدي عيسوي ۾ شروع ٿي.ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38 صادق علي بلوچ مطابق، زابلستان بلوچن جو قديم وطن هو، جنهن مان پوءِ اهي مختلف علائقن ڏانهن منتقل ٿيا<ref> تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref>. موسيٰ خان جلال زئي تاريخ بلوچستان ۾ بيان ڪري ٿو ته جڏهن بلوچ قوم ڪرمان مان مڪران طرف لڏي آئي، تڏهن انهن جو سردار جلال خان هو، جيڪو هن مهاجرت جي اڳواڻي ڪري رهيو هو.تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16 يورپي محقق پيڪولين لکي ٿو ته گهڻا بلوچ پاڻ کي عرب نسل سان ڳنڍين ٿا ۽ حلب (شام) کي پنهنجو ابتدائي وطن قرار ڏين ٿا<ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري </ref>. ڪامران اعظم جنجوعه لکي ٿو ته بلوچ قوم قديم دور ۾ عربستان، دجله ۽ فرات جي وادين، حلب جي علائقن ۽ ايراني سرحدن ڀرسان آباد هئي. هن وڌيڪ بيان ڪيو آهي ته هڪ روايت موجب، جڏهن بلوچ حلب مان لڏپلاڻ ڪري ڪرمان پهتا، ته اهي 44 گروهن ۾ ورهايل هئا، جن مان اعلمش رومي وڏو سردار هو<ref> ڪتاب بگٽي قبيلا ص نمبر 48ساڳيو ڪتاب ص نمبر 55</ref>. تاريخي بيانن موجب، موجوده بلوچستان جو علائقو اڳ ڪيچ مڪران، لسٻيلا، قلات، ۽ سيوي (سبي) جهڙن نالن سان سڃاتو ويندو هو. مهر ڳڙهه جي تهذيب، جيڪا لڳ ڀڳ 9 هزار سال پراڻي آهي، پڻ هن ئي خطي سان منسوب ڪئي وڃي ٿي. ڪجهه محققن موجب، لسٻيلي جا حڪمران سما (سماٽ) هئا، جڏهن ته قلات جا حڪمران بروهي هئا، جن کي دراوڙي نسل سان وابسته ڪيو وڃي ٿو. بروهي قوم بابت اهو به لکيو ويو آهي ته انهن جو بلوچن سان نسلي ۽ لساني تعلق ناهي . پاڪستان جي قيام کان پوءِ، 1964ع ۾ مرڪزي حڪومت طرفان سنڌ جا ڪجهه علائقا—جهڙوڪ جهٽ پٽ، نصيرآباد، اوستو، جعفرآباد، جهل مگسي، ڊيرا الهيار ۽ مراد جمالي—انتظامي طور بلوچستان ۾ شامل ڪيا ويا.<ref>{{Citation |title=گريٽر بلوچستان ۽ تاريخي حقيقتون! {{!}} Affair - افيئر<!-- Bot generated title --> |url=http://affairnews.com/2015/07/%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D9%BD%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%BD-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%AA%D9%88%D9%86/ |accessdate=2019-12-17 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185800/http://affairnews.com/2015/07/%da%af%d8%b1%d9%8a%d9%bd%d8%b1-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%db%bd-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae%d9%8a-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%aa%d9%88%d9%86/ |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref> <ref>ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579</ref><ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع</ref><ref>ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38</ref><ref>تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref><ref>تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16</ref><ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري</ref> == تاريخ == {{Main|سنڌ جي تاريخ}} ===قبل از تاريخي دور === (تقريباً 7000 ق.م. کان 3000 ق.م.) سنڌو ماٿر واري علائقي (Greater Indus Region) ۾ انساني آبادي جا سڀ کان پراڻا آثار تقريباً 7000 قبل مسيح جا ملن ٿا، خاص طور تي [[مھرڳڙھ]] مان. جيڪو جيڪو اڄ بلوچستان ۾ واقع آهي، قديم دور ۾ سنڌو ماٿر جي تهذيبي دائري ۾ شامل هو، ۽ سنڌ جي تهذيبي اثرن جو اولين مرڪز سمجهيو وڃي ٿو<ref>UNESCO World Heritage Centre – Mehrgarh (Tentative List)</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I, Oxford University Press</ref>. ===سنڌو تهذيب جو دور === (تقريباً 3000 ق.م. کان 1700 ق.م.) تقريباً 3000 ق.م. ۾ سنڌو تهذيب پنهنجي پختي شهري شڪل اختيار ڪئي، جنهن جا وڏا مرڪز موهن جو دڙو ۽ هڙاپا هئا<ref>Kenoyer, Jonathan Mark, Ancient Cities of the Indus Valley Civilization, Oxford, 1998</ref><ref>Britannica, entry: Indus Valley Civilization</ref>. [[فائل:IVC Map.png|thumb|150px|کاٻو|[[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو تهذيب]] جا نمايان شهر]] [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|100px|کاٻو|[[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] مان مليل ڪنگ پريسٽ جو مجسمو]] [[فائل:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|[[موهن جو دڙو|موهن دڙي]] جا آثار]] سنڌو تهذيب جي آبادي بابت جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب مجموعي آبادي 4 کان 5 لک جي وچ ۾ هئي، جيڪا ان دور لاءِ انتهائي وڏي هئي<ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, Chapter on Demography</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press, 2010</ref>. سنڌو تهذيب جا شهر: گرڊ سسٽم تحت رٿيل؛ ڍڪيل نيڪالي نظام؛ پڪين سرن جا گهر؛ ۽ عوامي غسل خانن تي مشتمل هئا<ref>Marshall, Sir John, Mohenjo-daro and the Indus Civilization, 1931</ref><ref>UNESCO – Mohenjo-daro World Heritage Site</ref>. سنڌو تهذيب پنهنجي عظمت ۾ قديم مصري ۽ ميسوپوٽيميا تهذيبن جي برابر هئي. موهن جو دڙو، هڙاپا ۽ [[ڪوٽڏجي|ڪوٽ ڏيجي]] جهڙا شهر اعليٰ شهري منصوبابندي، پڪين سرن جي عمارتن، ڍڪيل نيڪالي نظام، عوامي غسل خانن ۽ منظم رستن جي شاهدي ڏين ٿا. [[بلوچستان]] خشڪ هجڻ ڪري اتي جي رهواسين کي مشڪلاتون پيدا ٿيون، جتان ڪيترائي ماڻهو ڪوٽ ڏجي جي علائقن طرف ھجرت ڪري آيا. پنهنجي دور ۾ ڪوٽ ڏجي وارو علائقو شهري علائقن جو مثال هو<ref>Britannica, entry: Kot Diji Culture</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I (OUP)</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press</ref><ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, AltaMira Press</ref>. ان کان سواءِ [[موهن جو دڙو]] ۽ [[هڙاپا]] پڻ انساني زندگي لاءِ شهڪار شهر هئا. هتي ماڻهو کي [[فنون لطيفہ]] تي عبور حاصل هو، ۽ هنن پنهنجي [[سنڌو لکت| لکت]] جو نظام تيار ڪيو، جيڪو اڄ تائين مڪمل طور پڙهي نه سگهيو آهي<ref>Parpola, Asko, Deciphering the Indus Script</ref><ref>Britannica, entry: Indus Script</ref>. اتي موجود ترتيب سان جوڙهيل شهر، پڪين سرن سان عام ماڻهن جا گھر، رستا، عوامي غسل خانا، ۽ ڍڪيل نيڪالي جو نظام ان شهر جي عظمت جو داستان آهي<ref>{{cite web |url= http://whc.unesco.org/en/list/138 |title=Archaeological Ruins at Moanjodaro|author= |date= |work= The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) website |publisher= |accessdate=September 6, 2014}}</ref><ref>Suhail Zaheer Lari, ''An Illustrated History of Sindh'' (1994, Karachi) p. 16, 17</ref>. هي تهذيب تقريباً 1700 ق.م. ۾ اوچتي تباهي جو شڪار ٿي، جنهن جا امڪاني سبب قدرتي آفتون يا زلزلا سمجهيا وڃن ٿا<ref>Edwin Bryant (2001). The Quest for the Origins of Vedic Culture. pp. 159–60.</ref>. ===ابتدائي تاريخي ۽ ويدڪ دور=== (1700 ق.م. کان 600 ق.م.) قديم شهر رورڪا، جنهن کي هاڻ روهڙي يا اروڙ چيو وڃي ٿو، [[سئوويرا بادشاهت]](Sauvīra) جي گادي جو هنڌ هو. سئوويرا هڪ قدرتي-تاريخي بادشاهت هئي<ref>Derryl N. MacLean, Religion and Society in Arab Sind, p.63</ref><ref>Raychaudhuri, Political History of Ancient India</ref>. جنهن جو ذڪر شروعاتي ٻڌ ڌرم جي ادب ۾ مُک واپاري مرڪز طور ٿيل آهي<ref>Derryl N. MacLean (1989)، [https://books.google.com/books?id=xxAVAAAAIAAJ&pg=PA63 ''Religion and Society in Arab Sind''], ص.63</ref>. رگويد واري زماني ۾ سنڌ کي سپت سنڌو سڏيو ويندو هو. “سپت سنڌو” مان مراد سنڌو ۽ ان سان لاڳاپيل اهم نديون هيون. ان مان مکيه نديون شتدرو ([[ستلج]])، پرشڻي ([[راوي]])، اسڪني ([[چناب]])، وتستا ([[جهلم]])، ارجڪئا ([[بياس ندي|بياس]])، ۽ [[سنڌوندي|سنڌو ندي]] وهندڙ هيون. ھڪ لفظ سوما کي ندي سمجھي سپت سنڌو جو مطلب ست نديون سمجھيو ويو پر علمن ان کي علائقي جو نالو يا ڏند ڪٿائي ندي سمجھن ٿا. [[مھاڀارت]] ۾ سنڌ جو ذڪر [[هندوستان جا نالا|ڀارت ورشا]] جي حصي طور ملي ٿو. ===اڪئمني (فارسي) دور=== (600 ق.م. کان 400 ق.م.) سنڌ 519 ق.م. ۾ فارسي اڪئمنيڊ شهنشاهت جو باقاعده حصو بڻجي. دارا اعظم (اول) سنڌ فتح ڪري ان کي پنهنجي سلطنت جي ھندش جي نالي سان 29هين ساتراپي (ولايت) قرار ڏنو. فارسي دور ۾ سنڌ مان فوجي ڀرتيون ڪيون ويون، ۽ سنڌي سپاهي ايراني لشڪر جو حصو بڻجي يونان خلاف ٿيندڙ فارسي–يوناني جنگين ۾ شامل ٿيا<ref>Briant, Pierre, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Book III, Satrapy List</ref><ref name = " سيلاني "/>. اعظم (اول) جي فتح کان پوءِ سنڌ ۾ فارسي منتظمين، فوجي ۽ واپاري اچڻ لڳا، جنهن سبب ايراني اثر وڌي ويو. بعد وارن ايراني ۽ مقامي روايتن ۾ بهمن بن اسفنديار سان منسوب ڪجهه شهرن جو ذڪر ملي ٿو، پر جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان اسطوري آهن ۽ اڪئمنيڊ دور سان سڌي طرح ثابت ناهن<ref>Behistun Inscription</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III</ref><ref>Bosworth, The Persian Empire</ref><ref>Yarshater, Iranian National History</ref><ref>Encyclopaedia Iranica – Bahman</ref>. فردوسي جي شاهنامي جهڙين ايراني رزميه روايتن موجب، هند، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جا ڪجهه راجا ايران جي بالادستي مڃيندا ۽ خراج ادا ڪندا هئا؛ بهرحال، جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان ڪنھن تاريخي دستاويز جو نه پر ادبي ۽ رزميه روايتن جو حصو آهن. ايراني اڪئمنيڊ سلطنت جي اوڀر وارن علائقن، جن ۾ سنڌ (ھندش) پڻ شامل هئي، جا نالا اسان تائين يوناني مؤرخن، خاص طور هيروڊوٽس، وسيلي پهتا آهن. انهن علائقن ۾ ساڪا، ماڪا (مڪران)، ستگيدائي، گنداروئي (گندھارا)، داديڪائي ۽ پڪٽائي جهڙا قبيلائي ۽ علائقائي نالا شامل هئا. دارا اعظم (اول) جي دور ۾ سنڌ مان پڻ سپاهي ايراني فوج ۾ ڀرتي ڪيا ويا. بعد ۾، جڏهن خشايارشا يونان خلاف مهم هلائي، تڏهن ايراني لشڪر ۾ هندستاني ۽ سنڌي سپاهي به شامل هئا؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي مطابق ايرانين جنگ ۾ ھاٿين جو پڻ استعمال ڪيو<ref name="سيلاني "> [ ڪتاب: سنڌ گهمندڙ سيلاني، سنڌي ادبي بورڊ] </ref>. 400 بهرحال، جديد تاريخي ذريعن موجب انهن جنگين ۾ سنڌي هاٿين جي استعمال بابت ڪو مستند ثبوت موجود ناهي<ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Cambridge History of Iran, Vol. II</ref><ref>Pierre Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Achaemenid Empire”</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III & VII</ref>. ===يوناني ۽ سلوقي دور=== (400 ق.م. کان 305 ق.م.) 327 کان 325 قبل مسيح جي وچ ۾ يوناني فاتح سڪندر اعظم سنڌو وادي ۽ ان سان لاڳاپيل علائقن ۾ داخل ٿيو<ref>Arrian, Anabasis of Alexander, Books IV–VI </ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Alexander the Great”</ref>. سڪندر جي وفات کان پوءِ سنڌ ۽ اتر اولهه هندستان ڪجهه عرصي لاءِ سلوقي سلطنت جي سياسي اثر هيٺ رهيا <ref>Cambridge History of Iran</ref> <ref>Britannica, “Seleucid Empire”</ref>. ===موريا سلطنت جو دور=== (305 ق.م. کان 185 ق.م.) 305 قبل مسيح ۾ چندر گپت موريا، سلوقس نيڪيٽر سان معاهدي کان پوءِ، سنڌ کي موريا شهنشاهت ۾ شامل ڪيو<ref>Britannica, “Chandragupta Maurya”</ref><ref>Justin, Epitome of Pompeius Trogus</ref><ref>Strabo, Geography</ref>. موريا دور، خاص طور اشوڪا جي حڪومت دوران، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ٻڌ ڌرم کي وڏي هٿي ملي ۽ ان جي تبليغ ٿي<ref>Romila Thapar, Ashoka and the Decline of the Mauryas</ref><ref>Ashokan Rock Edicts</ref>. 185 قبل مسيح ۾ موريا حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو جڏهن ان جي آخري حڪمران برهدرتھ کي پُشيمتر سنگا هٿان قتل ڪيو ويو ۽ سنگا شهنشاهت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Sunga dynasty”</ref><ref>Romila Thapar, The Mauryas Revisited</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===هند-يوناني ۽ باختري دور=== (185 ق.م. کان 130 ق.م.) مورين جي زوال کان پوءِ اتر اولهه هندستان ۾ يوناني اثر ٻيهر وڌيو. هن دور ۾ ڊيمٽرس اول جي قيادت هيٺ يوناني–باختري حڪمرانن تقريباً 200–180 قبل مسيح جي وچ ۾ گندھارا، پنجاب ۽ ڀرپاسي وارن علائقن تي قبضو ڪيو. سنڌ بابت، خاص طور اترين حصن ۾، هند–يوناني اثر جا آثار ملن ٿا؛ بهرحال، سڄي سنڌ تي سندن سڌي ۽ مستقل حڪومت بابت جديد تحقيق ۾ اختلاف موجود آهي<ref>Dani, History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Bopearachchi, Monnaies Gréco-Bactriennes</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Demetrius I”</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Greek Kingdoms”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ميناندر (ميلندا) جهڙا حڪمران به هن دور ۾ ٿيا. ===سڪوتي (اندو-سٿين) دور=== (2 صدي ق.م.) ٻي صدي قبل مسيح ۾ هند–يوناني علائقن ۾ ساڪا (سڪوتي) قبيلن جي حڪمراني قائم ٿي، جنهن سان هند–يوناني اقتدار جو خاتمو ٿيو. ساڪا حڪمرانن سنڌ، پنجاب، راجستان ۽ اولهه هندستان جي وسيع علائقن تي حڪومت ڪئي، ۽ جديد تاريخنويسي ۾ هن دور کي اندس–سڪوتي (Indo-Scythian) دور سڏيو وڃي ٿو<ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Scythian”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ===ڪوشان سلطنت=== (1 صدي عيسوي کان 3 صدي عيسوي) پهرين صدي عيسوي ۾ سنڌ [[ڪوشان ايمپائر]] جي قبضي هيٺ آئي. سنڌ, گندھارا ۽ اتر هندستان تي انھن جي حڪومت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Kushan Dynasty”</ref><ref>Cambridge History of India</ref>. [[ڪنشڪ]] جي حڪمراني دوران ٻڌ ڌرم کي وڏي سرپرستي ملي ۽ ڪيترائي مذهبي مرڪز قائم ڪيا ويا. هن دور ۾ ڪجهه قبيلن، جن ۾ آهير پڻ شامل هئا<ref name="Beames1970">{{cite book|author=John Beames|title=A comparative grammar of the modern Aryan languages of India: to wit, Hindi, Panjabi, Sindhi, Gujarati, Marathi, Oriya and Bengali |url=https://books.google.com/books?id=wIddAAAAIAAJ|accessdate=22 March 2011|year=1970|publisher=Munshiram Manoharlal}}</ref>، سنڌ ۾ موجود هئا. ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي اثر هيٺ اچي وئي<ref>which began about 127 CE. "Falk 2001, pp. 121–136", Falk (2001), pp. 121–136, Falk, Harry (2004), ص. 167–176 and Hill (2009), ص. 29, 33, 368–371.</ref> ===ساساني (فارسي) دور=== (3 صدي عيسوي) ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ، ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي بالادستي هيٺ اچي وئي. ساساني حڪمرانن سنڌ کي سڌي صوبي بدران اوڀر سرحدي علائقي طور سنڀاليو، جتي مقامي حڪمران برقرار رهيا پر فارسي اقتدار کي خراج ادا ڪندا هئا. سنڌ هن دور ۾ ايران ۽ هندستان جي وچ ۾ واپاري دروازي جي حيثيت رکي ٿي. پنجين صدي عيسوي ۾ هيفتالي حملن سبب ساساني اثر ڪمزور ٿيو، جنهن کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي گهراڻن جي حڪمراني جو آغاز ٿيو<ref>Encyclopaedia Iranica</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>. O. Skjærvø, Sasanian Coins in the Indus Region</ref><ref>Dani, History of Pakistan</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, Hephthalites</ref>. ===گپتا گھراڻي جو دؤر=== (4 صدي عيسوي کان 478ع تائين) ساساني اثر جي ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ سنڌ ڪجهه عرصي لاءِ گپتا سلطنت جي سياسي اثر هيٺ آئي. پنجين صدي عيسوي جي آخر ۾ هيفتالي (سفيد هڻ) قبيلن جي حملن سبب گپتا اقتدار اتر اولهه هندستان مان ختم ٿيڻ لڳو. ان کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي حڪمرانن جو دور شروع ٿيو، جيڪو روايتي طور راءِ گهراڻي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. ڪجهه وقت لاءِ اتر هندستان جي حڪمران شهنشاهه هرشاوردن جو سنڌ تي سياسي اثر پڻ ذڪر هيٺ اچي ٿو، پر سڌي صوبائي حڪومت جا پڪا ثبوت موجود ناهن<ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ==== قديم سنڌ جون مشهور سياسي شخصيتون ==== قديم سنڌ جي سياسي تاريخ ۾ مقامي حڪمرانن، ايراني ۽ مقدونيائي فاتحن، موريا شهنشاهن ۽ وچ ايشيائي قبيلائي سلطنتن جو اهم ڪردار رهيو. رائي گهراڻي کان اڳ سنڌو ماٿري مختلف دورن ۾ مقامي راجائن، اخيميني، مقدونيائي، سليوسي، موريا، سڪا، پارتھين، ڪوشان ۽ اڇن هنن جي سياسي اثر هيٺ رهي. انهن حڪمرانن ۽ قبيلائي قوتن جو ذڪر گهڻو ڪري يوناني، ايراني، هندستاني ۽ بعد وارن تاريخي ذريعن ۾ ملي ٿو. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:94%; text-align:center;" |+ رائي گهراڻي کان اڳ سنڌ سان لاڳاپيل قديم حڪمران ۽ سياسي قوتون ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | شخصيت / قوت ! style="background:#99CCFF;" | درجو ! style="background:#99CCFF;" | سياسي سڃاڻپ ! style="background:#99CCFF;" | سنڌ سان لاڳاپو ! style="background:#99CCFF;" | مختصر تعارف |- | 1 | [[ميوسيڪانس|راجا ميوسيڪانس]] (Musicanus) | مقامي حڪمران | سنڌو ماٿري جو راجا | هيٺين سنڌ / سنڌو درياهه جو علائقو | يوناني ذريعن موجب ميوسيڪانس سنڌو ماٿري جو هڪ خودمختيار مقامي حڪمران هو، جنهن سڪندر اعظم جي آمد وقت پنهنجي سياسي حيثيت برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. |- | 2 | [[راجا سامبس]] (Sambus) | مقامي حڪمران | اتر سنڌ جو سردار | اتر سنڌ | سامبس قديم سنڌ جو هڪ مقامي حڪمران يا سردار هو، جنهن جو ذڪر مقدونيائي لشڪر جي سنڌ ۾ اچڻ واري دور سان لاڳاپيل بيانن ۾ ملي ٿو. |- | 3 | [[راجا آڪسيڪانس|راجا آڪسِي ڪانس]] (Oxycanus) | مقامي حڪمران | سنڌو ڪناري جو حڪمران | سنڌو درياهه جو علائقو | آڪسيڪانس سنڌو درياهه جي ڀرپاسي آباد علائقي جو مقامي حڪمران هو، جنهن بابت يوناني تاريخدانن سڪندر اعظم جي سنڌي مهم جي حوالي سان ذڪر ڪيو آهي. |- | 4 | [[سوفيٿس]] يا سوفيٽس | مقامي حڪمران | منظم مقامي رياست جو حڪمران | قديم سنڌ / اتر اولهه هندستاني علائقو | سوفيٿس کي قديم ذريعن ۾ هڪ منظم، طاقتور ۽ فوجي لحاظ کان مضبوط حڪمران طور بيان ڪيو ويو آهي، جنهن وٽ انتظامي ۽ فوجي ڍانچو موجود هو. |- | 5 | [[دارا اعظم|دارا اوّل]] | غير ملڪي حڪمران | [[اخيميني سلطنت]] جو شهنشاهه | هندوش / سنڌو ماٿري | دارا اوّل اخيميني ايران جو شهنشاهه هو، جنهن سنڌو ماٿري جي ڪجهه حصن کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو ۽ انهن علائقن کي اخيميني انتظامي نظام جو حصو بڻايو. |- | 6 | [[سڪندر اعظم]] | غير ملڪي فاتح | [[مقدونيائي سلطنت]] | سنڌو درياهه ۽ هيٺين سنڌ | سڪندر اعظم 326 ق.م ۾ سنڌو ماٿري ۾ داخل ٿيو ۽ هتان جي مختلف مقامي حڪمرانن سان جنگيون، معاهدا ۽ سياسي رابطا ڪيا. |- | 7 | [[سليوڪس اوّل نيڪيٽر]] | غير ملڪي حڪمران | [[سليوسي سلطنت]] | سنڌ ۽ اتر اولهه هندستان جا سرحدي علائقا | سليوڪس اوّل سڪندر اعظم جي جانشينن مان هو، جنهن سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن تي سياسي دعويٰ ڪئي، پر بعد ۾ موريا سلطنت سان معاهدي ذريعي سرحدي بندوبست ٿيو. |- | 8 | [[چندرگپت موريا]] | سلطنتي حڪمران | [[موريا سلطنت]] | سنڌ سميت اتر هندستان | چندرگپت موريا اتر هندستان ۾ هڪ مضبوط مرڪزي سلطنت قائم ڪئي، جنهن جي سياسي اثر هيٺ سنڌ جا علائقا به آيا. |- | 9 | [[اشوڪ اعظم]] | سلطنتي حڪمران | موريا سلطنت | سنڌو ماٿري جا علائقا | اشوڪ اعظم موريا سلطنت جو مشهور شهنشاهه هو، جنهن بدھ مت جي سرپرستي ڪئي ۽ سلطنت جي مختلف علائقن ۾ اخلاقي، انتظامي ۽ مذهبي پاليسيون نافذ ڪيون. |- | 10 | [[سڪا]] / [[اسڪٿي]] | قبائلي / سلطنتي قوت | وچ ايشيائي قبيلائي حڪمران | سنڌ ۽ ڀرپاسي وارا علائقا | سڪا يا اسڪٿي وچ ايشيا مان آيل قبيلائي قوتون هيون، جن اتر اولهه هندستان ۽ سنڌ جي سياسي تاريخ تي اثر وڌو. |- | 11 | [[پارٿين]] / [[پھلاوا]] | قبائلي / سلطنتي قوت | ايراني نسل جي سياسي قوت | سنڌ ۽ اتر اولهه هندستان | پارتھين يا پھلاوا ايراني نسل سان لاڳاپيل حڪمران هئا، جن مختلف دورن ۾ سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن تي سياسي اثر قائم رکيو. |- | 12 | [[ڪوشان]] | سلطنتي قوت | وچ ايشيائي سلطنت | سنڌو ماٿري ۽ اتر اولهه هندستان | ڪوشان سلطنت واپار، سڪن، بدھ مت ۽ بين العلاقائي رابطن لاءِ مشهور هئي. ان جو اثر سنڌو ماٿري تائين پکڙيل هو. |- | 13 | [[اڇا ھن]] | قبائلي / حملي آور قوت | وچ ايشيائي خانه بدوش | سنڌ ۽ ڏکڻ ايشيا جا علائقا | اڇا هن وچ ايشيا جا خانه بدوش حملي آور هئا، جن ڏکڻ ايشيا جي سياسي ڍانچي تي اثر وڌو ۽ سنڌ سميت ڪيترن علائقن ۾ سياسي بيچيني پيدا ڪئي. |} === راء گھراڻي جو دؤر=== {{Main|راءِ گهراڻو}} ''(تقريباً 478ع – 632ع)'' پنجين صدي عيسوي جي آخر ڌاري سنڌ ۾ مقامي حڪمراني جي هڪ نئين مرحلي جو آغاز ٿيو، جنهن کي تاريخ ۾ '''راءِ گهراڻي''' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. راءِ گهراڻو سنڌ جو پهريون چڱيءَ طرح دستاويزي مقامي حڪمران گهراڻو سمجهيو وڃي ٿو، جنهن ساساني، ڪوشاني ۽ ٻين خارجي سياسي اثرن جي خاتمي کان پوءِ سنڌ ۾ هڪ مضبوط ۽ خودمختيار رياست قائم ڪئي. هن گهراڻي جي گاديءَ جو هنڌ [[اروڙ]] (الور) هو، جيڪو ان دور ۾ سنڌ جو اهم سياسي، فوجي ۽ واپاري مرڪز هو. راءِ گهراڻي بابت بنيادي معلومات ''[[چچ نامو]]''، عرب مؤرخن جي بيانن ۽ بعد وارن تاريخي ماخذن مان ملي ٿي. انهن ذريعن موجب راءِ حڪمرانن جي اقتدار هيٺ سنڌ جي حدن ۾ موجوده سنڌ سان گڏ [[مڪران]]، [[سيوستان]] (سيهوڻ)، [[ملتان]] ۽ اتر اولهه وارا ڪجهه سرحدي علائقا پڻ شامل هئا. ان دور ۾ سنڌ ڏکڻ ايشيا، ايران ۽ وچ ايشيا جي وچ ۾ واپار جو اهم مرڪز هئي، جنهن سبب رياست کي اقتصادي استحڪام حاصل رهيو. راءِ گهراڻي جي دور ۾ انتظامي ڍانچي، فوجي تنظيم، زميني محصولن ۽ واپاري رستن تي خاص ڌيان ڏنو ويو. عرب مؤرخن جي بيانن موجب سنڌ هڪ خوشحال ۽ منظم سلطنت هئي، جتي زراعت، واپار ۽ دريائي آمدرفت معاشي زندگي جا اهم بنياد هئا. راءِ حڪمرانن جي دور ۾ مختلف مذهبي برادرين، خاص طور ٻڌ ڌرم ۽ هندومت جي پوئلڳن، کي پنهنجن مذهبي معاملن ۾ خاصي آزادي حاصل هئي. 632ع ۾ [[راء سھاسي ٻيون|راءِ ساهسي ٻيو]] جي وفات کان پوءِ راءِ گهراڻي جو خاتمو ٿيو. ان کان پوءِ سندس درٻار جي برهمڻ وزير [[چچ]] اقتدار حاصل ڪري [[برهمڻ گهراڻو]] قائم ڪيو، جنهن سان سنڌ جي سياسي تاريخ جي هڪ نئين دور جي شروعات ٿي. ====راءِ گهراڻي جا حڪمران==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center; font-size:95%;" |+ راءِ گهراڻي جا حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | ترتيب ! style="background:#99CCFF;" | حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | اندازي مطابق دورِ حڪومت ! style="background:#99CCFF;" | اهم خصوصيتون |- | 1 | [[راء ديواجي|راءِ ڏيوَاجي]] | تقريباً 489ع کان اڳ | راءِ گهراڻي جو باني حڪمران؛ سنڌ ۾ منظم سياسي اقتدار جو بنياد وڌائيندڙ |- | 2 | [[راء سھارس پھريون|راءِ ساهيرس اوّل]] | 489ع – 510ع | سلطنت جي توسيع ۽ انتظامي استحڪام |- | 3 | [[راء سھاسي پھريون|راءِ ساهسي اوّل]] | 510ع – 524ع | امن، واپار ۽ فوجي تنظيم جي مضبوطي |- | 4 |[[راء سھارس ٻيون|راءِ ساهيرس ٻيو]] | 524ع – 600ع | راءِ گهراڻي جو سڀ کان طاقتور حڪمران؛ سياسي ۽ فوجي عروج جو دور |- | 5 | [[راء سھاسي ٻيون|راءِ ساهسي ٻيو]] | 600ع – 632ع | راءِ گهراڻي جو آخري حڪمران؛ سندس وفات کان پوءِ برهمڻ گهراڻي جو آغاز ٿيو |} ==== راءِ سلطنت جي سياسي ۽ انتظامي بناوت ==== {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |+ راءِ دور جي رياست جون اهم خصوصيتون ! style="background:#99CCFF;" | شعبو ! style="background:#99CCFF;" | تفصيل |- | گاديءَ جو هنڌ | [[اروڙ]] (الور) |- | حڪومتي نوعيت | موروثي بادشاهت |- | اهم علائقا | سنڌ، سيوستان، ملتان، مڪران ۽ سرحدي علائقا |- | معيشت | زراعت، دريائي واپار، زميني محصول |- | فوج | منظم مقامي فوج ۽ سرحدي دفاعي نظام |- | مذهب | هندومت ۽ ٻڌ ڌرم جي گڏيل موجودگي |- | واپار | هندستان، ايران ۽ وچ ايشيا سان واپاري رابطا |- | جانشين رياست | [[برهمڻ گهراڻو]] |} ==== تاريخي اهميت ==== راءِ گهراڻي کي سنڌ جي قديم تاريخ ۾ هڪ عبوري ۽ بنيادي اهميت وارو دور سمجهيو وڃي ٿو. هي دور هڪ طرف قديم هند-ايراني ۽ ڪوشاني سياسي روايتن جي پڄاڻي جي نمائندگي ڪري ٿو، جڏهن ته ٻي طرف سنڌ جي مقامي رياستي سڃاڻپ جي مضبوط ٿيڻ جو آغاز پڻ سمجهيو وڃي ٿو. راءِ حڪمرانن جي دور ۾ سنڌ هڪ منظم سياسي وحدت طور سامهون آئي، جنهن جي انتظامي ۽ فوجي ڍانچي تي بعد ۾ [[برهمڻ گهراڻو]] ۽ پوءِ عرب دور جي حڪمراني جا ڪيترائي عنصر قائم رهيا. ===برهمڻ گهراڻي جو دور=== {{Main|برهمڻ گهراڻو}} ''(632ع – 712ع)'' [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي خاتمي کان پوءِ سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ نئون سياسي دور شروع ٿيو، جيڪو '''برهمڻ گهراڻي''' يا '''چچ گهراڻي''' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن گهراڻي جو بنياد [[راجا چچ|چچ برهمڻ]] وڌو، جيڪو اصل ۾ راءِ ساهسي ٻئي جي درٻار ۾ هڪ برهمڻ وزير ۽ منتظم هو. راءِ ساهسي ٻئي جي وفات کان پوءِ چچ اقتدار حاصل ڪيو ۽ سنڌ ۾ هڪ نئين مقامي بادشاهت قائم ڪئي.<ref>{{cite book |title=The Chachnamah: An Ancient History of Sind |translator=Mirza Kalichbeg Fredunbeg |year=1900}}</ref><ref>{{cite book |last=MacLean |first=Derryl N. |title=Religion and Society in Arab Sind |publisher=Brill |year=1989}}</ref> برهمڻ گهراڻي جو گاديءَ جو هنڌ [[اروڙ]] (الور) رهيو، جيڪو ان دور ۾ سنڌ جو اهم سياسي، فوجي ۽ واپاري مرڪز هو. عرب، فارسي ۽ مقامي تاريخي ماخذن موجب هن دور ۾ سنڌ جون حدون اتر ۾ [[ملتان]] تائين، اولهه ۾ [[مڪران]] تائين ۽ ڏکڻ ۾ [[رڻ ڪڇ]] جي علائقن تائين پکڙيل هيون.<ref>{{cite book |last=Wink |first=André |title=Al-Hind: The Making of the Indo-Islamic World |publisher=Brill |year=1991}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=A. H. |title=History of Pakistan, Volume I |publisher=Oxford University Press}}</ref> برهمڻ گهراڻي جي دور ۾ سنڌ هڪ منظم ۽ خوشحال رياست طور موجود هئي، جتي زراعت، دريائي واپار، بندرگاهي سرگرميون ۽ زميني محصول رياست جي آمدني جا اهم ذريعا هئا. [[ديبل]]، [[نيرون ڪوٽ]]، [[سيوستان]] ۽ [[برهمڻ آباد]] جهڙا شهر واپار ۽ انتظام جا اهم مرڪز هئا. عرب مؤرخن جي بيانن موجب سنڌ هندستان، ايران، عربستان ۽ وچ ايشيا جي وچ ۾ واپاري رابطن جو اهم دروازو هئي.<ref>{{cite book |last=Asif |first=Manan Ahmed |title=A Book of Conquest: The Chachnama and Muslim Origins in South Asia |publisher=Harvard University Press |year=2016}}</ref><ref>{{cite book |title=The Chachnamah: An Ancient History of Sind |translator=Mirza Kalichbeg Fredunbeg |year=1900}}</ref> ==== چچ برهمڻ جو اقتدار ==== [[راجا چچ|چچ برهمڻ]] اصل ۾ راءِ ساهسي ٻئي جي درٻار جو اعليٰ عملدار هو. ''چچ نامي'' موجب راءِ ساهسي جي وفات کان پوءِ چچ راڻي سوهندي سان شادي ڪئي ۽ اقتدار سنڀاليو. بعد ۾ هن مخالف دعويدارن کي شڪست ڏئي پنهنجي حڪومت کي مستحڪم ڪيو. چچ سنڌ جي سرحدن کي وڌايو ۽ ڪيترن ئي سرحدي علائقن تي سياسي اثر قائم ڪيو.<ref>{{cite book |title=The Chachnamah: An Ancient History of Sind |translator=Mirza Kalichbeg Fredunbeg |year=1900}}</ref><ref>{{cite book |last=Wink |first=André |title=Al-Hind: The Making of the Indo-Islamic World |publisher=Brill |year=1991}}</ref> تاريخي روايتن موجب چچ نه رڳو سنڌ جي مرڪزي علائقن تي پنهنجو اقتدار مضبوط ڪيو، پر مڪران، سيوستان ۽ اترين علائقن ۾ پڻ مهمون هلائيون. سندس دور ۾ سنڌ هڪ مضبوط مقامي بادشاهت طور اڀري آئي، جنهن جو سياسي اثر سنڌو ماٿريءَ جي وڏي حصي تائين پکڙيل هو.<ref>{{cite book |last=MacLean |first=Derryl N. |title=Religion and Society in Arab Sind |publisher=Brill |year=1989}}</ref> ==== برهمڻ گهراڻي جا حڪمران ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center; font-size:95%;" |+ برهمڻ گهراڻي جا حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | دورِ حڪومت ! style="background:#99CCFF;" | اهم خصوصيتون |- | 1 | [[راجا چچ|چچ برهمڻ]] | 632ع – 671ع | برهمڻ گهراڻي جو باني؛ راءِ گهراڻي کان پوءِ اقتدار سنڀالي سنڌ کي سياسي طور متحد ڪيو |- | 2 | [[راجا چندر|راجا چندر]] | 671ع – 679ع | چچ جو ڀاءُ؛ حڪومت جي استحڪام ۽ انتظامي تسلسل برقرار رکيو |- | 3 | [[راجا ڏاهر|راجا ڏاهر]] | 679ع – 712ع | برهمڻ گهراڻي جو آخري حڪمران؛ عرب حملي خلاف مزاحمت لاءِ مشهور |} <ref>{{cite book |title=The Chachnamah: An Ancient History of Sind |translator=Mirza Kalichbeg Fredunbeg |year=1900}}</ref> ==== راجا ڏاهر جو دور ==== [[راجا ڏاهر]] برهمڻ گهراڻي جو آخري ۽ سڀ کان مشهور حڪمران هو. هن پنهنجي والد [[راجا چچ]] ۽ چاچي [[راجا چندر]] کان پوءِ اقتدار سنڀاليو. سندس دور ۾ سنڌ سياسي طور مضبوط رياست هئي، پر ساڳئي وقت عرب خلافت سان لاڳاپا ڇڪتاڻ جو شڪار ٿيڻ لڳا.<ref>{{cite book |last=MacLean |first=Derryl N. |title=Religion and Society in Arab Sind |publisher=Brill |year=1989}}</ref><ref>{{cite book |last=Asif |first=Manan Ahmed |title=A Book of Conquest |publisher=Harvard University Press |year=2016}}</ref> 711ع–712ع ۾ [[محمد بن قاسم]] جي اڳواڻي ۾ [[اموي خلافت]] جي فوجن سنڌ تي حملو ڪيو. عرب فوجن پهرين [[ديبل]] تي قبضو ڪيو، پوءِ نيرون ڪوٽ، سيوستان ۽ ٻين علائقن ڏانهن وڌيون. آخرڪار [[اروڙ]] جي ويجهو ٿيل جنگ ۾ راجا ڏاهر مارجي ويو، جنهن سان برهمڻ گهراڻي جو خاتمو ٿيو ۽ سنڌ اموي خلافت جي سياسي اثر هيٺ اچي وئي.<ref>{{cite book |last=Asif |first=Manan Ahmed |title=A Book of Conquest: The Chachnama and Muslim Origins in South Asia |publisher=Harvard University Press |year=2016}}</ref><ref>{{cite book |last=Wink |first=André |title=Al-Hind: The Making of the Indo-Islamic World |publisher=Brill |year=1991}}</ref><ref>{{cite book |title=The Chachnamah: An Ancient History of Sind |translator=Mirza Kalichbeg Fredunbeg |year=1900}}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |+ برهمڻ گهراڻي جي رياست جون اهم خصوصيتون ! style="background:#99CCFF;" | شعبو ! style="background:#99CCFF;" | تفصيل |- | گاديءَ جو هنڌ | [[اروڙ]] |- | حڪومتي نظام | موروثي بادشاهت |- | حڪمران گهراڻو | برهمڻ (چچ) گهراڻو |- | اهم شهر | اروڙ، ديبل، نيرون ڪوٽ، برهمڻ آباد، سيوستان |- | اهم معاشي بنياد | زراعت، دريائي واپار، بندرگاهون، محصول |- | مذهبي صورتحال | هندومت، ٻڌ ڌرم ۽ مقامي مذهبي روايتون |- | واپاري رابطا | ايران، عربستان، مڪران، هندستان |- | خاتمو | 712ع ۾ اموي خلافت جي فتح کان پوءِ |} ==== تاريخي اهميت ==== برهمڻ گهراڻي جو دور سنڌ جي تاريخ ۾ قديم ۽ اوائلي اسلامي دور جي وچ واري اهم عبوري مرحلي طور ڏٺو وڃي ٿو. هن دور ۾ سنڌ هڪ مضبوط مقامي رياست جي صورت ۾ موجود هئي، جنهن جا سياسي، فوجي ۽ واپاري رابطا ايران، عربستان ۽ هندستان سان قائم هئا. [[چچ نامو]]، جيڪو هن دور بابت بنيادي تاريخي ماخذن مان هڪ آهي، سنڌ جي سياسي ڍانچي، حڪمرانن، فوجي مهمن ۽ عرب-سنڌ لاڳاپن بابت اهم معلومات فراهم ڪري ٿو.<ref>{{cite book |title=Chach Nama |publisher=Brill}}</ref><ref>{{cite book |last=Asif |first=Manan Ahmed |title=A Book of Conquest |publisher=Harvard University Press |year=2016}}</ref> 712ع ۾ برهمڻ گهراڻي جي خاتمي سان سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ نئون باب شروع ٿيو، جنهن سان عرب-اسلامي سياسي ۽ ثقافتي اثرن جو دور آغاز ٿيو. ان ڪري برهمڻ گهراڻي کي قديم سنڌ جي آخري وڏي مقامي بادشاهت طور پڻ ڏٺو وڃي ٿو. === عربن جو دور === {{Main|سنڌ تي عربن جي فتح|سنڌ ۾ عرب دور}} ''(712ع کان 11هين صدي عيسوي تائين)'' سنڌ ۾ عربن جو دور 8هين صدي عيسويءَ ۾ [[اموي خلافت]] جي فوجي فتح کان شروع ٿيو ۽ پوءِ اموي، عباسي ۽ هباري حڪمراني جي مرحلن مان گذريو. هن دور ۾ سنڌ پهرين خلافت جي صوبي طور هلي، پوءِ عباسي خلافت جي ڪمزور ٿيڻ سان مقامي عرب نسل جي [[هباري خاندان]] جي نيم خودمختيار حڪومت هيٺ آئي. سنڌ ۾ عرب حڪمراني جا اهم مرڪز [[ديبل]]، [[نيرون ڪوٽ]]، [[برهمڻ آباد]]، [[اروڙ]]، [[منصوره]] ۽ [[ملتان]] هئا. هن دور ۾ سنڌ عرب دنيا، ايران، مڪران، هندستان ۽ هند (महासागर) جي واپاري نيٽ ورڪن سان ڳنڍجي وئي. [[فائل:ManuscriptAbbasid.jpg|thumb|کاٻو|عباسي دور ۾ لکيل هڪ دستاويز]] [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|220px|کاٻو|عربن پاران پاڪستان ۽ هندوستان جي علائقن ۾ ڪيل حڪومت]] [[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|اموين پاران فتح ڪيل سنڌ: {{legend|#a1584e|[[محمد]] جي وقت ڪيل فتحون 622–632}} {{legend|#ef9070|[[خلافت راشده|راشديا خلافت]] دوران ڪيل فتحون ، 632–661}} {{legend|#fad07d|[[خلافت اموي]] دوران فتحون 661–750}}]] ==== فتح کان اڳ اسلامي رابطا ==== سنڌ ۾ اسلام جي شروعات صرف فوجي فتح سان نه ٿي، پر عرب واپارين، ملاحن ۽ ساحلي رابطن وسيلي اسلام سنڌ جي سامونڊي علائقن تائين اڳ ئي پهچي چڪو هو. [[ديبل]] ۽ ٻين بندرگاهن وسيلي سنڌ جا واپاري عربستان، عمان، يمن، بصره ۽ هند महासागर جي ٻين ساحلي علائقن سان لاڳاپيل هئا. جديد مؤرخن موجب سنڌ ۾ اسلام جي اوائلي موجودگيءَ کي ساحلي واپار، ملاح برادرين ۽ عرب-سنڌي تجارتي لاڳاپن جي پسمنظر ۾ سمجهڻ گهرجي.<ref>Richard Eaton, ''The Rise of Islam and the Bengal Frontier''</ref><ref>Romila Thapar, ''Early India''</ref><ref>Hourani, ''Arab Seafaring''</ref> ديبل جي بندرگاهه سان لاڳاپيل باوراجن يا ملاحن بابت ڪجهه روايتن ۾ وڏي پيماني تي اسلام قبول ڪرڻ جو ذڪر ملي ٿو، پر جديد تحقيق ان ڳالهه کي احتياط سان ڏسي ٿي. مؤرخن جي راءِ ۾ ڪجهه ملاحن ۽ واپاري حلقن اسلام قبول ڪيو، پر “گهڻي ڀاڱي سمورن” جي اسلام قبول ڪرڻ واري روايت کي پڪ سان ثابت ٿيل تاريخي حقيقت نٿو چئي سگهجي.<ref>Hourani, ''Arab Seafaring''</ref> ==== محمد بن قاسم جي فتح ==== 711ع ۾ [[اموي خلافت]] جي نوجوان سپهه سالار [[محمد بن قاسم]] سنڌ تي فوجي مهم شروع ڪئي. هن مهم جو تعلق اموي خلافت جي اوڀر واري سرحدي پاليسي، مڪران ۽ سنڌ جي سياسي حالتن، ديبل جي بندرگاهه ۽ عرب-سنڌ لاڳاپن سان هو. محمد بن قاسم پهرين [[ديبل]] تي قبضو ڪيو، جتي منجنيقن جو استعمال روايتي ماخذن ۾ ذڪر هيٺ اچي ٿو. ان کان پوءِ نيرون ڪوٽ، سيوستان، برهمڻ آباد، اروڙ ۽ آخرڪار ملتان تائين عرب فوجي پيش قدمي ٿي.<ref>Al-Baladhuri, ''Futūḥ al-Buldān''</ref><ref>''Chachnama''</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Muhammad ibn Qasim”</ref> 712ع ۾ [[راجا ڏاهر]] عرب فوجن سان جنگ ۾ مارجي ويو، جنهن سان [[برهمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي حڪمراني جو خاتمو ٿيو ۽ سنڌ ۾ خلافت جي سياسي اقتدار جو آغاز ٿيو. راجا ڏاهر کي عرب تاريخنويسيءَ ۾ اڪثر منفي يا غير مقبول حڪمران طور پيش ڪيو ويو آهي، پر جديد مؤرخن اهڙن بيانن کي فاتحن جي سياسي بيانيي ۽ فتح نامن جي ادبي روايتن جي تناظر ۾ پڙهڻ تي زور ڏنو آهي.<ref name="Gier">Nicholas F. Gier, ''From Mongols to Mughals: Religious Violence in India 9th–18th Centuries'', Pacific Northwest Regional Meeting, American Academy of Religion, Gonzaga University, May 2006.</ref><ref name="Naik">{{cite book |last=Naik |first=C.D. |title=Buddhism and Dalits: Social Philosophy and Traditions |year=2010 |publisher=Kalpaz Publications |location=Delhi |isbn=978-81-7835-792-8 |page=32}}</ref> فتح کان پوءِ سنڌو ماٿري جا اهم علائقا، خاص طور ديبل، اروڙ، برهمڻ آباد ۽ ملتان، اسلامي حڪمراني هيٺ آيا. عرب جاگرافيائي ۽ تاريخي ماخذن ۾ سنڌ کي اڪثر “سند” سڏيو ويو، جڏهن ته ان کان اوڀر يا اڳتي وارن علائقن لاءِ “هند” جو نالو استعمال ڪيو ويو. ==== انتظامي ۽ شهري تبديليون ==== فتح کان پوءِ سنڌ کي خلافت جي هڪ سرحدي صوبي طور منظم ڪيو ويو. شروعاتي دور ۾ عرب گورنرن فوجي ڇانوڻين، محصولي نظام، امن امان، بندرگاهي واپار ۽ مقامي سردارن سان لاڳاپن کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ديبل عرب سامونڊي واپار جو اهم مرڪز رهيو، جڏهن ته ملتان اترين سنڌ ۽ پنجاب سان لاڳاپيل مذهبي، تجارتي ۽ فوجي مرڪز بڻيو. [[منصوره]] عرب دور جو سڀ کان اهم شهر بڻجي اڀريو. روايتن موجب اهو شهر برهمڻ آباد جي علائقي ۾ يا ان جي ويجهو آباد ٿيو ۽ بعد ۾ عباسي ۽ هباري دور ۾ سنڌ جي سياسي، علمي ۽ واپاري زندگي جو مرڪز بڻيو. منصوره مان ڪيترائي عالم، شاعر، فقيه، قاضي ۽ رياضي دان پيدا ٿيا، جن ۾ [[ابو مشعر السندي]]، [[ابو عطا سنڌي]]، ابو راجا سنڌي ۽ [[سند بن علي]] جهڙا نالا ذڪر هيٺ اچن ٿا.<ref>{{cite web |author=Seidensticker, Tilman |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-ata-al-sindi-COM_26286 |title=Abū ʿAṭāʾ al-Sindī – Brill Reference |publisher=Brill Reference |accessdate=2012-08-03}}</ref> [[ابو راجا سنڌي]] ۽ [[سند بن علي]] ابتدائي اسلامي دور ۾ “السندي” نسبت سان سڃاتل شخصيتون آهن. عرب تذڪرن موجب انهن جو تعلق سنڌ سان ڄاڻايو وڃي ٿو ۽ اهي اسلامي علمي، ادبي يا انتظامي حلقن سان وابسته رهيا، پر سندن حياتي بابت تفصيلي ۽ متفقه سوانحي ڄاڻ محدود آهي. ==== عرب دور جي سياسي مرحلن جو خلاصو ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center; font-size:94%;" |+ سنڌ ۾ عرب حڪمراني جا اهم مرحلا ! style="background:#99CCFF;" | مرحلو ! style="background:#99CCFF;" | لڳ ڀڳ عرصو ! style="background:#99CCFF;" | سياسي حيثيت ! style="background:#99CCFF;" | اهم مرڪز ! style="background:#99CCFF;" | نمايان خصوصيت |- | اموي دور | 712ع – 750ع | خلافت جو صوبو | ديبل، اروڙ، برهمڻ آباد، ملتان | محمد بن قاسم جي فتح، عرب فوجي ۽ انتظامي نظام جو قيام |- | عباسي دور | 750ع – 9هين صدي | عباسي خلافت جو صوبو | منصوره، ملتان، ديبل | گورنرن جي مقرري، قبائلي ڇڪتاڻ، منصوره جي اهميت |- | هباري دور | 9هين صدي – 11هين صدي | نيم خودمختيار عرب امارت | منصوره | خلافت جي رسمي اطاعت، عملي خودمختياري، مقامي عرب حڪومت |- | غزنوي مداخلت | 11هين صدي | غزنوي اثر | منصوره، ملتان | محمود غزنوي جا حملا ۽ هباري طاقت جو خاتمو |} ==== اموي دور جا گورنر ==== اموي فتح کان پوءِ سنڌ ۾ گورنرن جي مقرري عراق جي والي ۽ خلافت جي مرڪزي اختيار سان لاڳاپيل هئي. شروعاتي گورنرن جو ڪم فوجي قبضو برقرار رکڻ، محصول گڏ ڪرڻ، مقامي بغاوتن کي روڪڻ ۽ سنڌ کي خلافت جي اوڀر واري سرحدي نظام ۾ شامل ڪرڻ هو. هي فهرست روايتي تاريخي ماخذن ۽ سنڌي تاريخي روايتن ۾ ڏنل نالن تي ٻڌل آهي؛ مختلف ماخذن ۾ ڪن گورنرن جي نالن، ترتيب ۽ دورن بابت اختلاف ملي سگهن ٿا. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center; font-size:94%;" |+ سنڌ ۾ اموي دور جا گورنر ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | گورنر ! style="background:#99CCFF;" | دورِ حڪومت ! style="background:#99CCFF;" | حيثيت / ڪردار ! style="background:#99CCFF;" | مختصر نوٽ |- | 1 | [[محمد بن قاسم]] | 712ع – 715ع | اموي سپهه سالار ۽ پهريون عرب گورنر | سنڌ فتح ڪئي، ديبل، اروڙ، برهمڻ آباد ۽ ملتان کي عرب اقتدار هيٺ آندو ۽ اسلامي حڪمراني جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[يزيد بن ابي ڪبشه]] | 715ع | اموي گورنر | محمد بن قاسم کان پوءِ مختصر عرصي لاءِ سنڌ جو گورنر مقرر ٿيو. |- | 3 | [[حبيب بن مھلب]] | 715ع – 717ع | اموي گورنر | فوجي ۽ مالي انتظام سنڀاليو ۽ شروعاتي عرب انتظام کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. |- | 4 | [[عمر بن مسلم باھلي]] | 717ع – 724ع | اموي گورنر | سنڌ ۽ هندستان جي سرحدي علائقن ۾ عرب فوجي ۽ انتظامي سرگرمين سان لاڳاپيل رهيو. |- | 5 | [[بلال بن احوز تميمي]] | 724ع ۾ ڪجهه ڏينهن | خاص فوجي ذميواري | حبيب بن مهلب جي جيل مان ڀڄي وڃڻ کان پوءِ کيس گرفتار ڪرڻ لاءِ سنڌ موڪليو ويو. |- | 6 | [[جنيد بن عبدالرحمان]] | 724ع – 729ع | اموي گورنر | سنڌ ۽ هندستان جي اوڀر وارن علائقن ۾ فوجي واڌارن لاءِ مشهور. |- | 7 | [[تميم بن زيد عتبي]] | 729ع – 730ع | اموي گورنر | روايتن ۾ سخاوت جي ڪري مشهور ڄاڻايو ويو آهي. |- | 8 | [[حڪم بن عوانا ڪلبي]] | 730ع – 738ع | اموي گورنر | سياسي بيچيني ۽ سرحدي دفاع جي دور ۾ مقرر ٿيو. |- | 9 | [[عمرو بن محمد بن قاسم]] | 738ع – 743ع | اموي گورنر | باغين ۽ سرڪشن خلاف ڪارروايون ڪيون. |- | 10 | [[يزيد بن عرار]] | 743ع – 744ع | اموي گورنر | سرڪشن خلاف ڪارروايون ڪيون ۽ اموي اقتدار برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. |- | 11 | [[منصور بن جمھور ڪلبي]] | 744ع – 750ع | اموي دور جو آخري اثرائتو حاڪم | اموي گورنر کان حڪومت کسي حاڪم ٿيو. عباسي انقلاب کان پوءِ عباسي خلافت سان ٽڪراءُ ۾ آيو؛ ان کان پوءِ سنڌ ۾ عباسي گورنرن جو دور شروع ٿيو. |} ==== اموي دور جي تاريخي اهميت ==== اموي دور سنڌ جي سياسي تاريخ ۾ هڪ بنيادي تبديلي جو دور هو. هن دور ۾ سنڌ پہلی ڀيرو اسلامي خلافت جي سياسي نظام ۾ شامل ٿي، عرب فوجي ڇانوڻيون قائم ٿيون، بندرگاهن ۽ واپاري رستن کي نئين اهميت ملي، ۽ عربي ٻولي، اسلامي قانون، محصولي انتظام ۽ خلافت سان لاڳاپيل ادارياتي اثر سنڌ ۾ داخل ٿيا. ساڳئي وقت مقامي سماج، ٻڌ ڌرم، هندومت، جٽ، ميد، واپاري طبقن ۽ عرب حڪمرانن جي وچ ۾ لاڳاپا هڪجهڙا نه هئا، پر مختلف علائقن ۾ مختلف سياسي ۽ سماجي صورتون اختيار ڪندا رهيا. ==== عباسي دور ==== ''(750ع کان 9هين صدي عيسوي تائين)'' 750ع ۾ [[عباسي خلافت]] جي قيام سان سنڌ پڻ اموي اقتدار کان نڪري عباسي خلافت جو صوبو بڻجي وئي. عباسي دور ۾ سنڌ جي سياسي مرڪز طور [[منصوره]] جي اهميت وڌي وئي، جيڪو اسلامي دنيا جي اوڀرئين سرحد تي واقع هڪ اهم انتظامي، واپاري ۽ علمي شهر بڻجي اڀريو. عباسي دور ۾ سنڌ بغداد سان سياسي، اقتصادي ۽ ثقافتي طور ڳنڍيل رهي، جيتوڻيڪ جغرافيائي فاصلي ۽ مقامي قبائلي حالتن سبب مرڪزي حڪومت جي گرفت وقت سان ڪمزور ٿيندي وئي. عباسي دور جي شروعاتي گورنرن کي سنڌ ۾ قبائلي اختلافن، مقامي بغاوتن، مالي انتظام ۽ سرحدي دفاع جهڙن مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو. خاص طور عرب قبيلن جي يمني ۽ مضري (حجازي) ڌرين جي وچ ۾ اختلاف ڪيترن ئي سياسي بحرانن جو سبب بڻيا. ان باوجود عباسي دور ۾ سنڌ اسلامي دنيا جي واپاري ۽ علمي نيٽ ورڪن سان وڌيڪ مضبوط نموني ڳنڍجي وئي. ==== منصوره: عباسي سنڌ جو مرڪز ==== [[منصوره]] عباسي دور ۾ سنڌ جو سڀ کان اهم شهر بڻجي ويو. مؤرخ [[ابن حوقل]]، [[اصطخري]] ۽ [[المسعودي]] منصوره کي هڪ خوشحال، آباد ۽ واپاري مرڪز طور بيان ڪيو آهي. شهر ۾ مسجدون، بازارون، سرڪاري عمارتون ۽ رهائشي پاڙا موجود هئا، جڏهن ته سنڌو ماٿري ۽ عربي سمنڊ جي وچ ۾ واپار لاءِ اهو اهم مرڪز هو.<ref>Al-Istakhri, ''Kitab al-Masalik wa al-Mamalik''</ref><ref>Ibn Hawqal, ''Surat al-Ard''</ref><ref>Al-Masudi, ''Muruj al-Dhahab''</ref> ڪيترا محقق منصوره کي پاڪستان جي سرزمين تي پهرين مڪمل اسلامي منصوبابنديءَ سان آباد ٿيل شهرن مان هڪ قرار ڏين ٿا.<ref>Derryl N. MacLean, ''Religion and Society in Arab Sind''</ref> ==== بنو عباس دور جا گورنر ==== عباسي خلافت جي قيام (750ع) کان پوءِ سنڌ اموي اقتدار مان نڪري عباسي خلافت جو اوڀرئين سرحدي صوبو بڻجي وئي. هن دور ۾ [[منصوره]] سنڌ جو سياسي ۽ انتظامي مرڪز رهيو. عباسي گورنرن کي قبائلي اختلافن، مقامي بغاوتن، جاٽن ۽ ميدن جي مزاحمت، مالي انتظام ۽ خلافت جي مرڪزي پاليسين کي لاڳو ڪرڻ جهڙن مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو. نائين صدي عيسوي تائين عباسي اقتدار آهستي آهستي ڪمزور ٿيندو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ مقامي عرب اشرافيا طاقت حاصل ڪئي ۽ آخرڪار [[هباري خاندان]] نيم خودمختيار حڪومت قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ عباسي دور جا عرب گورنر ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | گورنر جو نالو ! style="background:#99CCFF;" | دورِ حڪومت (هجري/عيسوي) ! style="background:#99CCFF;" | مختصر نوٽ |- | 1 | [[موسي بن ڪعب تميمي]] | 124ھ–140ھ<br>(758ع تائين) | سنڌ جو پهريون عباسي گورنر. [[منصوره]] جي مرمت ڪرائي ۽ ان کي انتظامي مرڪز طور مضبوط ڪيو. |- | 2 | [[عينيہ بن موسي]] | 140ھ | سندس دور ۾ خليفي [[ابو جعفر منصور]] سان اختلاف پيدا ٿيا ۽ مرڪزي حڪومت سندس ڪارڪردگيءَ کان ناراض رهي. |- | 3 | [[عمر بن حفص عتڪي]] | 140ھ–151ھ<br>(768ع تائين) | سندس دور ۾ شيعي اثرن جي واڌ ۽ سياسي سرگرمين جو ذڪر ملي ٿو. |- | 4 | [[ھشام بن عمرو تغلبي]] | 151ھ–156ھ<br>(768/769ع–772/773ع) | محمد الاشتر ۽ سندس حامين خلاف مهم هلائي؛ عباسي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. |- | 5 | [[معيد بن خليل تميمي]] | | سندس دور ۾ خليفي منصور وفات ڪئي ۽ [[المهدي بالله]] خلافت سنڀالي. |- | 6 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 159ھ لڳ ڀڳ | سندس دور ۾ گجرات جي سامونڊي پاسي کان حملي جو ذڪر ملي ٿو. |- | 7 | [[بسطام بن عمر]] | 159ھ–161ھ | سياسي اختلافن سبب عباسي خلافت طرفان معزول ڪيو ويو. |- | 8 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 161ھ | ٻيهر سنڌ جو گورنر مقرر ڪيو ويو. |- | 9 | [[نصر بن محمد اشعث]] | 161ھ | مختصر عرصي لاءِ مقرر ٿيو، پر ساڳئي سال خليفي المهدي کيس هٽائي ڇڏيو. |- | 10 | [[محمد بن سليمان ھاشمي]] | 161ھ | لڳ ڀڳ ويهه ڏينهن حڪومت ڪئي؛ پوءِ ٻيهر انتظامي تبديليون آنديون ويون. |- | 11 | [[زبير بن عباس]] | 161ھ–162ھ | عباسي مرڪز جو نمائندو؛ هڪ سال کان پوءِ واپس گهرايو ويو. |- | 12 | [[مصباح بن عمرو تغلبي]] | 161ھ–163ھ | سندس دور ۾ سنڌ جي سياسي حالتن ۾ بيچيني وڌي وئي. |- | 13 | [[ليث ظريف]] | 164ھ–170ھ<br>(782ع–787ع) | جاٽن جي بغاوت کي بصري کان آيل فوجي مدد سان ڪچليو ويو؛ وبائي صورتحال پڻ پيدا ٿي. |- | 14 | [[سالم يونسي]] | 170ھ–174ھ<br>(787ع–790/791ع) | هارون الرشيد طرفان مقرر ٿيو؛ اصل ۾ اسماعيل بن علي جو غلام هو. |- | 15 | [[اسحاق بن سليمان]] | 174ھ–175ھ | تقريباً هڪ سال حڪومت ڪرڻ بعد وفات ڪري ويو. |- | 16 | [[طيفور بن عبدالله]] | 175ھ | عرب قبيلن جي خونريز جهيڙن سبب معزول ڪيو ويو. |- | 17 | [[جابر بن اسعث طائي]] | مختصر عرصو | قبائلي تڪرارن کي ختم ڪرائڻ ۾ ناڪام رهيو. |- | 18 | [[سعيد بن مسلم]] | مختصر عرصو | پاڻ سنڌ نه آيو؛ پنهنجي ڀاءُ [[ڪثير بن مسلم]] کي نائب مقرر ڪيو. |- | 19 | [[عيسي بن جعفر]] | مختصر عرصو | پاڻ سنڌ نه آيو؛ [[محمد بن عدي]] کي نائب مقرر ڪيو، جنهن جي دور ۾ قبائلي اختلاف وڌيڪ وڌيا. |- | 20 | [[عبدالرحمان]] | مختصر عرصو | حالتن تي ضابطو آڻڻ ۾ ناڪام رهيو. |- | 21 | [[ايوب بن جعفر]] | مختصر عرصو | قبائلي ڇڪتاڻ ختم نه ڪري سگهيو؛ حجازي ۽ يمني عربن جا اختلاف وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويا. |- | 22 | [[دائود بن يزيد]] | 220ھ تائين<br>(820ع لڳ ڀڳ) | عرب قبيلن جي اختلافن کي فوجي طاقت سان قابو ڪيو. |- | 23 | [[بشر بن دائود]] | 820ع کان پوءِ | مامون جي دور ۾ بغاوت جو الزام لڳو؛ بعد ۾ پنهنجي وفاداري ثابت ڪئي. |- | 24 | [[غسان بن عباد]] | 213ھ–216ھ | بشر بن دائود خلاف ڪارروائي ڪري کيس مامون جي درٻار ۾ پيش ڪيو. |- | 25 | [[موسي بن يحيٰ برمڪي]] | 221ھ تائين<br>(835ع) | ڪامياب عباسي گورنرن مان شمار ٿئي ٿو؛ سنڌ مان بغداد ويندڙ آمدني جو ذڪر ملي ٿو. |- | 26 | [[عمران بن موسي برمڪي]] | 221ھ–226ھ | جاٽن ۽ ميدن جي بغاوتن کي ڪچليو؛ بعد ۾ هباري عربن هٿان قتل ٿيو. |- | 27 | [[عنبسا بن اسحاق]] | 226ھ–240ھ | [[ديبل]] ۾ تعميراتي ۽ انتظامي سڌارا آندا. |- | 28 | [[هارون بن ابي خالد مروزي]] | 240ھ تائين<br>(854ع/855ع) | سنڌ ۾ عباسي اقتدار جو آخري نمايان نمائندو؛ سندس دور کان پوءِ [[هباري خاندان]] جي نيم خودمختيار حڪومت جو آغاز ٿيو. |} ===== عباسي دور جي مجموعي اهميت ===== {| class="wikitable" |+ سنڌ تي عباسي دور جا اثر ! style="background:#99CCFF;" | شعبو ! style="background:#99CCFF;" | اثر |- | انتظام | منصوره سنڌ جو مستقل سياسي ۽ انتظامي مرڪز بڻيو. |- | معيشت | بغداد، بصره ۽ عربي سمنڊ جي واپاري نيٽ ورڪن سان لاڳاپا مضبوط ٿيا. |- | سماج | عرب، مقامي سنڌي ۽ نو مسلم آباديءَ جو گڏيل سماجي ڍانچو وجود ۾ آيو. |- | مذهب | اسلامي ادارن، مسجدن ۽ علمي مرڪزن ۾ واڌ ٿي. |- | سياست | مرڪزي عباسي طاقت آهستي آهستي ڪمزور ٿي ۽ مقامي عرب اشرافيا مضبوط ٿي. |- | تاريخي اهميت | هباري خاندان جي اڀار ۽ سنڌ جي نيم خودمختيار اسلامي رياست جي قيام لاءِ بنياد فراهم ٿيو. |} ==== سنڌ ۾ علمي ۽ ثقافتي ترقي ==== عباسي دور ۾ سنڌ اسلامي علمي دنيا جو حصو بڻجي وئي. ڪيترائي سنڌي عالم، شاعر، رياضي دان، محدث ۽ فقيه اسلامي دنيا جي مختلف مرڪزن تائين پهتا. عربي ماخذن ۾ "السندي" نسبت رکندڙ ڪيترن عالمن جو ذڪر ملي ٿو. [[ابو عطا السندي]] ابتدائي عربي شاعريءَ ۾ مشهور نالو آهي، جڏهن ته [[ابو مشعر السندي]] حديث ۽ علمي حلقن سان لاڳاپيل شخصيت طور سڃاتو وڃي ٿو. اهڙي طرح [[سند بن علي]] رياضي ۽ فلڪيات جي ميدان ۾ عباسي دور جي مشهور عالمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>Encyclopaedia of Islam</ref><ref>Derryl N. MacLean, ''Religion and Society in Arab Sind''</ref> سنڌ مان بغداد، بصره ۽ ٻين اسلامي مرڪزن تائين علمي رابطن جي موجودگي ان ڳالهه جي شاهدي ڏئي ٿي ته سنڌ صرف هڪ سرحدي صوبو نه رهي، پر اسلامي علمي تمدن جو سرگرم حصو بڻجي وئي هئي. ==== واپار ۽ بحري رابطا ==== عرب دور ۾ [[ديبل]]، [[لاهري بندر]] ۽ سنڌ جي ٻين سامونڊي مرڪزن جي اهميت وڌي. سنڌ جا واپاري عربستان، عمان، يمن، فارس، اوڀر آفريقا، سري لنڪا، ملائي دنيا ۽ چين تائين واپار ڪندا هئا. [[ابن حوقل]] ۽ [[اصطخري]] سنڌ جي بندرگاهن کي هند महासागर جي اهم واپاري مرڪزن مان شمار ڪيو آهي. سنڌ مان اناج، ڪپهه، ڪپڙو، نير، مصالحا، قيمتي ڪاٺ، جانور ۽ ٻيون شيون برآمد ٿينديون هيون، جڏهن ته عرب دنيا مان ڌاتو، خوشبو، ڪپڙا ۽ ٻيون تجارتي شيون درآمد ٿينديون هيون.<ref>Ibn Hawqal, ''Surat al-Ard''</ref><ref>Al-Istakhri, ''Kitab al-Masalik wa al-Mamalik''</ref><ref>Sugata Bose, ''A Hundred Horizons''</ref> . ==== هباري خاندان جو دور ==== ''(تقريباً 854ع کان 1025ع تائين)'' نائين صدي عيسويءَ ۾، جڏهن [[عباسي خلافت]] جي مرڪزي طاقت ڪمزور ٿيڻ لڳي ۽ سنڌ ۾ مقامي عرب قبيلن ۽ اشرافيه جو اثر وڌيو، تڏهن [[هباري خاندان]] سنڌ ۾ هڪ نيم خودمختيار عرب حڪومت قائم ڪئي. هباري حڪمرانن عباسي خليفي جي رسمي بالادستي برقرار رکي؛ خطبن ۽ سڪن تي خليفي جو نالو جاري رکندا رهيا، پر عملي طور انتظامي، فوجي ۽ مالي اختيار سندن پنهنجي هٿن ۾ هئا. ان ڪري تاريخدان هباري رياست کي عباسي دنيا سان وابسته هڪ خودمختيار يا نيم خودمختيار عرب امارت طور بيان ڪن ٿا.<ref>Derryl N. MacLean, ''Religion and Society in Arab Sind''</ref><ref>Arshad Islam, ''History of Sindh During Pre-Mughal Period''</ref> هباري حڪومت جو سياسي ۽ انتظامي مرڪز [[منصوره]] (المنصوره) هو، جيڪو ان دور ۾ سنڌ جو اهم گاديءَ وارو شهر، علمي مرڪز ۽ واپاري شهر بڻجي ويو. نائين صدي عيسويءَ دوران [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] مقامي عرب سردارن مان طاقت حاصل ڪري سنڌ ۾ پنهنجي اقتدار کي مستحڪم ڪيو. ڪجهه جديد محققن موجب هن عباسي خليفي کان سنڌ جي واڳ پنهنجي حوالي ڪرڻ جي درخواست ڪئي، جيڪا ان وقت جي سياسي حالتن سبب قبول ڪئي وئي، ۽ اهڙيءَ طرح هباري اقتدار کي قانوني جواز حاصل ٿيو.<ref>Arshad Islam, ''History of Sindh During Pre-Mughal Period''</ref> هباري دور ۾ سنڌ اسلامي دنيا ۽ [[هندستان]] جي وچ ۾ واپار، علم ۽ ثقافتي رابطن جو اهم مرڪز بڻجي وئي. [[ديبل]] [[عربي سمنڊ]] جي هڪ اهم بندرگاهه طور ترقي ڪئي، جتان سنڌي ۽ عربي واپاري ۽ ملاح [[بصره]]، [[عمان]]، [[يمن]]، اوڀر آفريقا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي سامونڊي واپاري مرڪزن تائين سفر ڪندا هئا. هن سامونڊي واپار سنڌ کي [[هندي وڏي سمنڊ]] جي واپاري نيٽ ورڪ سان ڳنڍي ڇڏيو، جنهن سان مقامي معيشت ۽ بين الاقوامي واپار کي هٿي ملي.<ref>{{cite book|last=Bose|first=Sugata|title=A Hundred Horizons: The Indian Ocean in the Age of Global Empire|year=2006|publisher=Harvard University Press|pages=198–201}}</ref> هباري حڪمرانن جي دور ۾ منصوره اسلامي علم، فقه، حديث، نجوم ۽ رياضي جي مطالعي جو پڻ اهم مرڪز بڻيو. سنڌ مان ڪيترائي عالم ۽ اديب اسلامي دنيا جي مختلف علمي مرڪزن سان لاڳاپيل رهيا. هن دور ۾ عربي ۽ مقامي سنڌي ثقافتن جي وچ ۾ رابطن ۾ واڌ آئي، جنهن سان سنڌ ۾ هڪ منفرد اسلامي-سنڌي تمدني ماحول وجود ۾ آيو.<ref>Derryl N. MacLean, ''Religion and Society in Arab Sind''</ref> ==== هباري حڪمران ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center; font-size:94%;" |+ سنڌ ۾ هباري خاندان جا حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | دور ! style="background:#99CCFF;" | گادي ! style="background:#99CCFF;" | اهم خصوصيت |- | [[عمر بن عبدالعزيز هباري]] | تقريباً 854ع – 914ع | منصوره | هباري اقتدار جو باني؛ عباسي خلافت جي رسمي اطاعت سان عملي خودمختياري حاصل ڪئي. |- | [[عبدالله بن عمر هباري]] | 10هين صدي | منصوره | علمي ۽ ثقافتي سرگرمين جو دور؛ ڪجهه روايتن موجب قرآن جو سنڌي ترجمو هن دور سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. |- | [[عمر بن عبدالله ھباري]] | 11هين صدي جي شروعات | منصوره | هباري دور جو آخري اهم حڪمران؛ سندس دور ۾ اسماعيلي اثر وڌيا. |} ==== قرآن جو سنڌي ترجمو ==== سنڌ جي اسلامي تاريخ سان لاڳاپيل هڪ مشهور روايت موجب هباري دور ۾ هڪ مقامي هندو حڪمران جي درخواست تي قرآن پاڪ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو تيار ڪيو ويو. جيڪڏهن اها روايت درست مڃجي ته اهو سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ ۾ قرآن جي سڀ کان پراڻن ترجمن مان هڪ شمار ٿئي ٿو. البت مؤرخن ۾ ان واقعي جي تفصيل ۽ نوعيت بابت اختلاف موجود آهن.<ref>Derryl N. MacLean, ''Religion and Society in Arab Sind''</ref> ==== عرب دور جو خاتمو ==== 11هين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ [[سلطان محمود غزنوي]] ملتان ۽ سنڌ تي فوجي مهمون هلائيون. مختلف تاريخي ماخذن موجب 1024ع کان 1026ع جي وچ واري عرصي ۾ منصوره تي غزنوي اثر قائم ٿيو ۽ هباري خاندان جي سياسي طاقت ختم ٿي وئي. ان سان سنڌ ۾ تقريباً ٽن صدين تي پکڙيل عرب حڪمراني جو باب بند ٿيو ۽ سنڌ غزنوي سياسي دائري جو حصو بڻجي وئي.<ref>Encyclopaedia Britannica, “Mahmud of Ghazni”</ref><ref>Derryl N. MacLean, ''Religion and Society in Arab Sind''</ref> ==== عرب دور جي تاريخي اهميت ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+ عرب دور جا ڊگهي مدي وارا اثر ! style="background:#99CCFF;" | شعبي ! style="background:#99CCFF;" | اثر |- | مذهب | اسلام جو مستقل قيام ۽ مسلم آباديءَ جي شروعات |- | ٻولي | عربي لفظن ۽ اسلامي اصطلاحن جو سنڌي ٻوليءَ ۾ دخول |- | شهرسازي | منصوره جهڙن اسلامي شهرن جو قيام |- | واپار | عرب دنيا، اوڀر آفريقا ۽ هند महासागर سان واپاري رابطن ۾ واڌ |- | علم | سنڌي عالمن جو اسلامي علمي دنيا سان ڳانڍاپو |- | انتظام | اسلامي مالياتي، عدالتي ۽ انتظامي ادارن جو تعارف |- | ثقافت | سنڌي ۽ عربي ثقافتي عنصرن جي ميلاپ سان نئين سماجي روايتن جو جنم |} ===عربن کان پوء=== [[محمود غزنوي]] (998ع–1030ع) جي دور ۾ سنڌ تي اسماعيلي حڪمران خاندانن جي حڪومت هئي. محمود غزنوي، جيڪو سني عقيدي جو وڏو حامي هو، 1025ع ۾ [[ملتان]] ۽ [[اوچ]] تي حملو ڪري اتان جي اسماعيلي حڪمران کي شڪست ڏني. ان کان پوءِ هن 1026ع ۾ بکر ۽ سيوستان (سيوهڻ) تي قبضي لاءِ پڻ فوج موڪلي. [[سومنات]] جي فتح کان پوءِ هن ڪڇ جي ريگستان مان گذرندي هباري خاندان جي گاديءَ واري هنڌ منصوره جو گهيرو ڪيو ۽ شهر کي ڦري لٽي باهه ڏئي ساڙي ڇڏيو.<ref name="Masumi32-37">{{cite book |last=معصوم بکري |first=مير |title=تاريخ معصومي |location=بمبئي |year=1938 |pages=32–37 }}</ref>.<ref name="MubarakAli"></ref> غزنوين کان پوءِ جڏهن غوري اقتدار ۾ آيا ته [[معزالدين غوري]] پنهنجي غلام [[ناصرالدين قباچه]] کي ملتان ۽ اوچ جو حاڪم مقرر ڪيو (1206ع–1228ع). معزالدين جي وفات کان پوءِ ناصرالدين قباچه عملي طور خودمختيار حڪمران بڻجي ويو ۽ سيوستان ۽ ديبل تي به قبضو ڪري ورتائين. هن سنڌ جي سامونڊي علائقن وارن تقريباً سڀني شهرن کي پنهنجي حڪومت هيٺ آندو. سنڌ جي مختلف حصن تي حڪمراني ڪندڙ ستن راجائن قباچه جي بالادستي تسليم ڪئي ۽ کيس خراج ڏيڻ لڳا.<ref name="MubarakAliQubacha78-79">{{cite journal |last=مبارڪ علي |title=Nasir al-Din Qubachah |journal=Journal of the Pakistan Historical Society |date=آڪٽوبر 1982 |pages=78–79 }}</ref><ref name="MubarakAli">{{cite book |last=Ali |first=Mubarak |title=Essays On The History of Sindh |publisher=Fiction House |location=Lahore |year=2005 |pages=—120-121 }}</ref> قباچه جي دورِ حڪومت ۾ سنڌ تي هڪ وڏي آفت نازل ٿي. [[جلال الدين خوارزم شاهه]] (1220ع–1231ع)، جيڪو [[چنگيز خان]] کان لڳاتار شڪستن کائڻ کان پوءِ سنڌو درياهه پار ڪري سنڌ ۾ داخل ٿيو، پاڻ ته منگولن هٿان شڪست کاڌل، پنهنجي ملڪ جي تباهي ڏٺل ۽ جلاوطنيءَ جي زندگي گذاريندڙ شخص هو، پر سنڌ لاءِ به مصيبت بڻجي آيو. پناهه ۽ امن جي تلاش ڪرڻ بدران هن سنڌ جي شهرن ۽ ڳوٺن تي حملا شروع ڪيا. هن شهرن تي قبضو ڪيو، ماڻهن کي قتل ڪرايو، ديهاتن کي ڦريو، ڳوٺن ۽ شهرن کي باهيون ڏنيون. ٿوري ئي عرصي، يعني 1221ع کان 1223ع تائين، هن سنڌ جي وڏي حصي کي تباهي ۽ برباديءَ ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.<ref name="MubarakAliQubacha82">{{cite journal |last=مبارڪ علي |title=Nasir al-Din Qubachah |journal=Journal of the Pakistan Historical Society |date=آڪٽوبر 1982 |page=82 }}</ref></ref>.<ref name="MubarakAli"></ref> === سومرن جو دور === {{Main|سومرن جي سنڌ تي حڪومت}} تقريباً 11هين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري [[حباري خاندان]] جي زوال ۽ [[غزنوي سلطنت]] جي سنڌ ۾ مداخلت کان پوءِ سنڌ جي سياسي منظرنامي ۾ هڪ نئون دور شروع ٿيو، جيڪو تاريخ ۾ '''سومرن جي دور''' جي نالي سان مشهور آهي. سومرا گهراڻو اسلامي دور کان پوءِ سنڌ ۾ اُڀرندڙ پهريون وڏو مقامي حڪمران خاندان هو، جنهن ڏکڻ ۽ وچ سنڌ جي وسيع علائقن تي حڪومت قائم ڪئي. سندن حڪمراني لڳ ڀڳ ٽي صديون جاري رهي ۽ ان کي سنڌ جي مقامي سياسي خودمختياري جي بحاليءَ جي علامت طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref>The Soomras of Sindh: Their Origin, Main Characteristics and Rule, Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf|title=The Soomras of Sindh|publisher=University of Karachi}}</ref> سومرن جي ابتدا ۽ نسب بابت مؤرخن ۾ اختلاف موجود آهن. ڪجهه روايتي بيانن موجب سومرا عرب نسل سان لاڳاپيل هئا، جڏهن ته جديد محققن جي اڪثريت کين سنڌ جي مقامي قبيلائي ۽ سماجي ڍانچي سان ڳنڍي ٿي. سومرن جي اوائلي تاريخ بابت دستاويزي مواد محدود هجڻ ڪري سندن شروعاتي حڪمرانن ۽ حڪومتي ارتقا بابت ڪيترائي سوال اڃا تائين علمي بحث جو موضوع آهن. خاص طور تي [[خفيف سومرو]] جي شخصيت بابت اهو واضح ناهي ته هو حباري دور جو آخري حڪمران هو يا سومرا اقتدار جو ابتدائي نمائندو.<ref>Derryl N. MacLean, Religion and Society in Arab Sind</ref> حباري اقتدار جي ڪمزور ٿيڻ ۽ [[محمود غزنوي]] جي [[منصوره]] تي حملي کان پوءِ سنڌ جي مختلف مقامي قبيلن گڏجي هڪ نئين سياسي قوت طور اُڀريا. روايتي بيانن موجب 1025ع ڌاري ماتلي تعلقي جي ٿري نالي علائقي ۾ مقامي سردارن جي هڪ گڏجاڻي ٿي، جنهن ۾ سومرا سردار کي ڏکڻ سنڌ جو حڪمران تسليم ڪيو ويو. ان واقعي کي سنڌ ۾ مقامي اقتدار جي بحاليءَ جي شروعات تصور ڪيو ويندو آهي.<ref>The Soomras of Sindh: Their Origin, Main Characteristics and Rule, Dr. Habibullah Siddiqui</ref> سومرا دور رڳو هڪ حڪمران خاندان جي تاريخ نه پر سنڌ جي مختلف مقامي قبيلن جي سياسي اتحاد جي تاريخ پڻ آهي. ان دور ۾ [[سما]]، [[سهتا]]، [[ابڙا]]، [[سوڍا]]، [[چنا]]، [[پنھور]]، [[پھوڙ]]، [[گجر]]، [[ڀٽي]]، [[جاڙيجا]]، [[ٿھيم]]، [[ڳاها]]، [[جوڻيجا]]، [[راجپر]] ۽ ٻين قبيلن سنڌ جي سياسي ۽ فوجي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي قبيله [[ميرپور ماٺو]] کان وٺي ڪڇ ۽ ڀوڄ تائين مختلف علائقن ۾ آباد هئا ۽ مقامي خودمختياري برقرار رکندي سومرا حڪمرانن کي فوجي ۽ مالي سهڪار فراهم ڪندا هئا. سومرا دور ۾ [[محمد طور]]، [[ٺٽو]]، [[ڌرڪ]] ۽ ٻين شهرن کي سياسي اهميت حاصل رهي. سنڌ جي زرعي معيشت، دريائي واپار ۽ مقامي ثقافت کي پڻ هن دور ۾ استحڪام حاصل ٿيو. ان دور جي لوڪ روايتن ۽ رزميه داستانن، خاص طور [[دودو چنيسر]] جي ڪهاڻي، سومرا حڪمرانن کي سنڌي قومي يادگيريءَ جو اهم حصو بڻائي ڇڏيو. تاريخي ذريعن موجب سومرا حڪمرانن گهڻو ڪري مقامي خودمختياري برقرار رکي، جيتوڻيڪ وقت بوقت غزنوي، غوري ۽ دهلي سلطنتن جي سياسي اثر هيٺ به رهيا. 14هين صديءَ جي شروعات تائين سندن اقتدار ڪمزور ٿيڻ لڳو ۽ آخرڪار [[ھمير سومرو]] جي دور کان پوءِ [[سمن خاندان]] سنڌ جي نئين حڪمران قوت طور اُڀريو.<ref>Baloch, N. A., Soomran-jo-Daur</ref><ref>Tarikh-i-Masumi</ref> ==== سومرا گهراڻي جا حڪمران ==== {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#99CCFF;" | سومرا گهراڻي جا حڪمران |- ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | حڪمراني جو دور ! style="background:#99CCFF;" | تعلق / جانشيني ! style="background:#99CCFF;" | اهم تاريخي نوٽ |- | 1 | [[سومرو (امير)|سومرو سردار]] | تقريباً 1053ع کان | باني حڪمران | ڏکڻ سنڌ ۾ سومرا اقتدار جو بنياد وڌو؛ گادي [[محمد طور]] ۾ قائم ڪئي. |- | 2 | [[ڀونگر سومرو|ڀونگر بن سومرو]] | وفات 1068ع (461ھ) | سومرو سردار جو پٽ | ابتدائي سومرا حڪومت کي منظم ڪيو. |- | 3 | [[دودو سومرو|دودو اول]] | تقريباً 1068ع–1098ع | ڀونگر جو جانشين | لاڙ کان [[نصرپور]] تائين اقتدار وڌايو. |- | 4 | [[تاراٻائي]] | 491ھ کان پوءِ | سنگھار جي سرپرست | نابالغ وارث جي نالي ۾ حڪومت هلائي. |- | 5 | [[سنگھار سومرو]] | تقريباً 1120ع تائين | دودو خاندان | سندس وفات کان پوءِ جانشيني جو مسئلو پيدا ٿيو. |- | 6 | [[راڻي ھمو ٻائي]] | | سنگھار جي زال | گادي [[ڌرڪ]] منتقل ڪئي. |- | 7 | [[خفيف سومرو]] | وفات 536ھ | هِمو ٻائي جو ڀاءُ | اقتدار جي منتقلي واري مرحلي جو حڪمران. |- | 8 | [[عمر سومرو پھريون]] | تقريباً 40 سال | جانشين | وفات 576ھ. |- | 9 | [[دودو سومرو ٻيون]] | وفات 590ھ | دودو خاندان | خانداني اقتدار جي تسلسل کي برقرار رکيو. |- | 10 | [[ڀونگر سومرو ٻيون]] | 33 سال | دودو اول جي نسل مان | وفات 623ھ. |- | 11 | [[خيرو سومرو]] | 16 سال | جانشين | سومرا اقتدار کي برقرار رکيو. |- | 12 | [[محمد طور سومرو]] | 15 سال | جانشين | محمد طور سان منسوب روايتون ملن ٿيون. |- | 13 | [[خيرو بن محمد]] | 15 سال | محمد طور جو پٽ | خانداني اقتدار جاري رکيو. |- | 14 | [[دودو سومرو ٽيون]] | 14 سال | خيرو جو پٽ | سومرا خاندان جي وچئين دور جو حڪمران. |- | 15 | [[طائي سومرو]] | 14 سال | دودو ٽيون جو پٽ | اقتدار جي وراثتي تسلسل جو حصو. |- | 16 | [[چنيسر سومرو]] | 18 سال | طائي جو پٽ | ليلان-چنيسر جي مشهور لوڪ روايت سان لاڳاپيل. |- | 17 | [[ڀونگر سومرو ٽيون]] | 15 سال | چنيسر جو پٽ | پيءُ کان پوءِ اقتدار سنڀاليو. |- | 18 | [[خفيف سومرو ٻيون]] | 18 سال | ڀونگر ٽيون جو پٽ | خانداني اقتدار جاري رکيو. |- | 19 | [[دودو سومرو چوٿون]] | 25 سال | خفيف ٻيون جو ڀاءُ | سومرا اقتدار جي آخري مضبوط مرحلي جو حڪمران. |- | 20 | [[عمر سومرو ٻيون]] | 35 سال | دودو چوٿون جو پٽ | ڊگهي عرصي تائين حڪومت ڪئي. |- | 21 | [[ڀونگر سومرو چوٿون]] | 10 سال | عمر ٻيون جو ڀاءُ | سومرا اقتدار جي زوال واري دور جو حڪمران. |- | 22 | [[ھمير سومرو]] | وفات 1403ع / 843ھ | آخري حڪمران | سومرا خاندان جو آخري حڪمران؛ ان کان پوءِ [[سمن خاندان]] سنڌ جو حڪمران بڻيو. |} === سمن جو دور === {{Main|سمن جي سنڌ تي حڪومت}} [[فائل:View of Makli by Usman Ghani.jpg|thumb|کاٻو|[[مڪلي]] جو هڪ نظارو]] چوڏهين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري [[سومرا خاندان]] جي زوال کان پوءِ [[سما گھراڻو|سمن خاندان]] سنڌ جي غالب سياسي قوت طور اُڀريو ۽ تقريباً 1351ع کان 1524ع تائين سنڌ جي وڏن حصن تي حڪومت ڪئي.<ref>G. M. Lakho, ''The Samma Kingdom of Sindh''</ref><ref>Mir Muhammad Masum, ''Tarikh-i-Masumi''</ref> سمن جو تعلق [[سما]] قبيلائي گروهه سان هو، جيڪو سنڌ، ڪڇ ۽ ڀرپاسي جي علائقن ۾ اثرائتو هو. [[ڄام انڙ]] (ڄام انڙ فيروزالدين) کي سمن اقتدار جي شروعاتي اهم حڪمرانن مان شمار ڪيو وڃي ٿو، جنهن [[دهلي سلطنت]] جي اثر کي چئلينج ڪندي سنڌ ۾ مقامي اقتدار کي مستحڪم بڻايو ۽ خودمختيار حڪمراني جي بنيادن کي مضبوط ڪيو.<ref>G. M. Lakho, ''The Samma Kingdom of Sindh''</ref> سمن حڪمرانن مقامي سياسي ادارن کي مضبوط ڪندي سنڌ ۾ هڪ نسبتاً مستحڪم حڪومت قائم ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت، واپار، دستڪاري ۽ شهري زندگيءَ کي ترقي حاصل ٿي. سندن دور ۾ سنڌ عربي سمنڊ وسيلي [[فارس]]، [[عرب دنيا]]، اوڀر آفريقا، [[گجرات]] ۽ هندستان جي ٻين علائقن سان واپاري رابطن جو اهم مرڪز رهي.<ref>G. M. Lakho, ''The Samma Kingdom of Sindh''</ref><ref>Sugata Bose, ''A Hundred Horizons: The Indian Ocean in the Age of Global Empire''</ref> هن واپاري سرگرميءَ جي نتيجي ۾ سنڌ جي بندرگاهن، خاص طور [[ٺٽو]] ۽ ان جي ڀرپاسي وارن سامونڊي مرڪزن، کي وڏي اقتصادي اهميت حاصل ٿي. سمن دور ۾ [[ٺٽو]] سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو ۽ سياسي، تجارتي، علمي ۽ ثقافتي سرگرمين جو مرڪز بڻجي اُڀريو. وقت سان گڏ ٺٽو قديم [[ديبل]] جي جاءِ تي سنڌ جو سڀ کان اهم واپاري شهر بڻجي ويو. سمن حڪمرانن جي سرپرستيءَ هيٺ [[سنڌي ادب]]، فن تعمير، موسيقي ۽ ٻين فنون لطيفه کي نمايان ترقي حاصل ٿي. هن دور جي مشهور شخصيتن ۾ [[قاضي قاضن]]، [[دريا خان]] ۽ [[مخدوم بلاول]] شامل آهن، جن سنڌ جي علمي، سياسي ۽ روحاني زندگيءَ تي گهرو اثر ڇڏيو.<ref>Nabi Bakhsh Baloch, ''History of Sindhi Literature''</ref> سمن سلطنت پنهنجي عروج تي [[ڄام نظام الدين ثاني]] (ڄام نندو) جي دورِ حڪومت (1461ع–1509ع) ۾ پهتي، جنهن کي سمن دور جو سنهري زمانو سڏيو وڃي ٿو.<ref>G. M. Lakho, ''The Samma Kingdom of Sindh''</ref><ref>Dawn, "Jam Nizamuddin II: The Sultan of the Samma Dynasty"</ref> سندس دور ۾ سياسي استحڪام، زرعي خوشحالي، واپار، فن تعمير ۽ ثقافتي سرگرمين کي غيرمعمولي ترقي ملي. وطن سان وابستگي، عوامي ڀلائي ۽ تعميري منصوبن کي هٿي ڏني وئي، جنهن سبب سمن حڪمراني سنڌ جي تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ مستحڪم مقامي حڪومتن مان هڪ طور سڃاتي وڃي ٿي. هن دور جو سڀ کان مشهور يادگار [[مڪلي]] جو قبرستان آهي، جتي سمن حڪمرانن، اميرن، عالمن ۽ صوفين جا مقبرا موجود آهن. مڪلي جي تاريخي يادگارن کي سندن فن تعمير، سنگتراشي ۽ ثقافتي اهميت سبب [[يونيسڪو]] 1981ع ۾ عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو.<ref>UNESCO World Heritage Centre, Makli, Thatta</ref> مڪلي ۽ ٺٽو گڏجي سمن دور جي سياسي طاقت، ثقافتي عظمت ۽ فني مهارت جا نمايان نشان بڻيا. سمن سلطنت جي آخري دور ۾ اندروني سياسي اختلافن ۽ جانشيني جي تڪرارن سبب مرڪزي اقتدار ڪمزور ٿيڻ لڳو. جيتوڻيڪ ٺٽو هڪ وڏو ۽ خوشحال شهر هو، پر حڪومت وٽ اهڙي مضبوط فوج موجود نه هئي، جيڪا [[ارغون]] ۽ [[ترخان]] حڪمرانن جي وڌندڙ فوجي دٻاءَ جو مقابلو ڪري سگهي. نتيجي طور ڪيترائي سما امير ۽ حڪمران جنگين ۾ مارجي ويا ۽ آخرڪار [[ڄام فيروز]] جي دور ۾ ٺٽو [[ارغون|ارغونن]] جي قبضي هيٺ اچي ويو. ان سان سمن حڪمراني جو خاتمو ٿيو ۽ سنڌ ۾ ارغون دور جو آغاز ٿيو.<ref>Mir Muhammad Masum, ''Tarikh-i-Masumi''</ref><ref>Encyclopaedia of Islam, "Samma Dynasty"</ref> ==== سمن گهراڻي جي حاڪمن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | سمن خاندان جا حڪمران (1339ع–1527ع) ! style="background:#99CCFF; width:6%;" | نمبر ! style="background:#99CCFF; width:28%;" | حڪمران ! style="background:#99CCFF; width:18%;" | حڪمراني جو دور ! style="background:#99CCFF; width:48%;" | اهم تاريخي نوٽ |- | 1 | [[ڄام انڙ]] | 1339ع–1352ع | سمن اقتدار جو باني حڪمران؛ دهلي سلطنت جي اثر کان نجات حاصل ڪري سنڌ ۾ سما حڪمراني جي بنيادن کي مضبوط ڪيو. |- | 2 | [[ڄام جوڻو]] | 1352ع–1367ع | رياست کي مستحڪم ڪيو ۽ سما اقتدار کي سنڌ جي مختلف علائقن تائين وڌايو. |- | 3 | [[ڄام بابينو]] | 1367ع–1379ع | سمن سلطنت جي استحڪام ۽ انتظامي تسلسل کي برقرار رکيو. |- | 4 | [[ڄام تماچي]] | 1379ع–1389ع | سنڌي لوڪ ادب ۾ نوري ڄام تماچي جي داستان سبب مشهور؛ سندس دور کي ثقافتي اهميت حاصل آهي. |- | 5 | [[ڄام صلاح الدين]] | 1389ع–1391ع | مختصر عرصي تائين حڪومت ڪئي ۽ اندروني سياسي استحڪام برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. |- | 6 | [[ڄام نظام الدين ڀمڀرو]] | 1391ع–1398ع | سمن سلطنت جي سياسي تسلسل کي برقرار رکيو. |- | 7 | [[ڄام علي شير]] | 1398ع | مختصر عرصي لاءِ حڪمران رهيو؛ جانشيني جي تڪرارن واري دور سان لاڳاپيل. |- | 8 | [[ڄام ڪرن]] | 1398ع | مختصر مدت لاءِ اقتدار سنڀاليو؛ سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | 9 | [[ڄام فتح خان]] | 1398ع–1414ع | سمن اقتدار کي ٻيهر مستحڪم ڪيو ۽ رياست جي مرڪزي اختيار کي مضبوط ڪيو. |- | 10 | [[ڄام جوڻو ٻيون]] | 1414ع–1442ع | ڊگهي حڪمراني دوران سنڌ ۾ سياسي استحڪام برقرار رهيو. |- | 11 | [[ڄام مبارڪ]] | 1442ع | مختصر عرصي لاءِ حڪمران رهيو. |- | 12 | [[ڄام سڪندر شاهه]] | 1442ع–1444ع | جانشيني جي دور ۾ اقتدار سنڀاليو. |- | 13 | [[ڄام راءِ ڏنو]] | 1444ع–1453ع | سلطنت جي انتظامي ۽ فوجي ڍانچي کي برقرار رکيو. |- | 14 | [[ڄام سنجر]] | 1453ع–1461ع | ڄام نندي جي اقتدار لاءِ سياسي بنياد فراهم ڪيا. |- | 15 | [[ڄام نظام الدين ثاني|ڄام نظام الدين سمو (ڄام نندو)]] | 1461ع–1508ع | سمن سلطنت جو سڀ کان مشهور ۽ طاقتور حڪمران. سندس دور کي سمن راڄ جو سنهري دور سڏيو وڃي ٿو. [[ٺٽو]] علم، واپار ۽ ثقافت جو وڏو مرڪز بڻيو، جڏهن ته [[مڪلي]] جي تعميراتي ترقي عروج تي پهتي. |- | 16 | [[ڄام فيروز]] | 1508ع–1527ع | سمن خاندان جو آخري حڪمران. سندس دور ۾ ارغونن سان جنگيون ٿيون ۽ آخرڪار سمن سلطنت جو خاتمو ٿيو. |} سمن خاندان سنڌ جي وچئين دور جي سڀ کان اهم مقامي مسلمان سلطنتن مان هڪ هو، جنهن تقريباً ٻه صديون سنڌ تي حڪومت ڪئي. سمن دور ۾ [[ٺٽو]] ڏکڻ ايشيا جي اهم واپاري، علمي ۽ ثقافتي مرڪزن مان هڪ بڻيو، جڏهن ته [[مڪلي]] جو عظيم قبرستان هن دور جي فن تعمير ۽ ثقافتي ورثي جي نمايان علامت طور اڄ به موجود آهي. === ارغون ۽ ترخان دور === {{Main|ارغون خاندان|ترخان خاندان}} [[فائل:Makli Necropolis.jpg|thumb|کاٻو|[[مڪلي]] ۾ ارغون ۽ ترخان دور جا مقبرا]] [[سمن خاندان]] جي زوال کان پوءِ سورهين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ سنڌ تي [[ارغون خاندان]] جي حڪمراني قائم ٿي. 1519ع کان 1521ع جي وچ ۾ [[شاھ بيگ ارغون]] سنڌ تي فوجي مهمون هلائي سمن اقتدار جو خاتمو ڪيو ۽ هيٺين سنڌ تي پنهنجي حڪومت قائم ڪئي.<ref>Mir Muhammad Masum, ''Tarikh-i-Masumi''</ref><ref>Nabi Bakhsh Khan Baloch, ''History of Sindh''</ref> ارغون حڪمران اصل ۾ وچ ايشيا جي ترڪ-مغل نسل سان تعلق رکندا هئا ۽ [[قنڌار]] مان سنڌ ڏانهن منتقل ٿيا هئا. سندن اقتدار سان سنڌ ۾ هڪ نئين سياسي دور جو آغاز ٿيو، جنهن دوران سنڌ جا لاڳاپا وچ ايشيا، قنڌار ۽ مغل دنيا سان وڌيڪ مضبوط ٿيا. [[شاھ بيگ ارغون]] 1522ع ۾ وفات ڪئي، جنهن کان پوءِ سندس پٽ [[شاھ حسين ارغون]] اقتدار سنڀاليو.<ref>Tarikh-i-Masumi</ref> شاهه حسين کي ارغون دور جو سڀ کان بااثر حڪمران تصور ڪيو وڃي ٿو. سندس حڪومت دوران سنڌ ۾ نسبي سياسي استحڪام قائم رهيو ۽ [[ٺٽو]] هڪ اهم تجارتي مرڪز طور ترقي ڪندو رهيو. هن ئي دور ۾ [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[همايون]] شير شاهه سوري هٿان شڪست کان پوءِ سنڌ پهتو ۽ ڪجهه عرصو سنڌ جي مختلف علائقن ۾ رهيو. تاريخي ذريعن موجب همايون ۽ شاهه حسين ارغون جي لاڳاپن ۾ سياسي بي اعتمادي موجود رهي، جنهن سبب همايون کي سنڌ ۾ گهڻيون ڏکيائون پيش آيون.<ref>Ghulam Muhammad Lakho, ''Thatta: A Historical Perspective''</ref> شاهه حسين ارغون 1555ع ۾ وفات ڪئي. سندس ڪو سڌو وارث موجود نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس اڪيلو پٽ اڳ ئي وفات ڪري چڪو هو. سندس حڪومت جي آخري دور ۾ سنڌ عملي طور ٻن سياسي حصن ۾ ورهايل هئي. [[بکر]] کان [[سيوهڻ]] تائين مٿيون سنڌ [[سلطان محمود ڪوڪلتاش]] جي قبضي هيٺ هئي، جڏهن ته هيٺين سنڌ تي شاهه حسين جو سڌو اقتدار برقرار هو.<ref>Tarikh-i-Masumi</ref> ارغونن کان پوءِ ترخان اقتدار ۾ آيا، جن جي دور ۾ سنڌ ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هيٺين سنڌ، جنهن جي گادي [[ٺٽو]] هئي، عيسيٰ خان ترخان (1555ع–1566ع) جي حڪمراني هيٺ هئي، جڏهن⁠تہ مٿين سنڌ، جنهن جي گادي [[بکر]] هئي، سلطان محمود خان (1555ع–1574ع) جي قبضي هيٺ هئي<ref name="MubarakAli"></ref>. سلطان محمود خان، هندستان جي مغل شهنشاهن جي اثر کي متوازن رکڻ لاءِ، [[صفوي سلطنت|ايران جي صفوي بادشاهن]] سان سٺا لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. هن قيمتي تحفن سان گڏ ڪيترائي سفارتي وفد ايران ڏانهن موڪليا، ۽ بدلي ۾ کيس پڻ صفوي بادشاهه طرفان قيمتي تحفا حاصل ٿيا.<ref>{{cite book |title=تحفة الڪرام |page=196 }}</ref><ref name="MubarakAli"></ref> شاهه حسين جي وفات کان پوءِ [[مرزا عيسيٰ ترخان]] اقتدار حاصل ڪيو، جيڪو اڳ ۾ شاهه بيگ ارغون سان گڏ سنڌ آيو هو. جيتوڻيڪ ڪجهه روايتن موجب مرزا عيسيٰ ۽ سلطان محمود وچ ۾ سنڌ جي ورهاست بابت هڪ سمجھوتو موجود هو، پر شاهه حسين جي وفات کان پوءِ مرزا عيسيٰ سڄي سنڌ تي پنهنجي بالادستي قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ان وقت ملڪ جي سياسي حالتن ۾ بيچيني پيدا ٿي وئي ۽ مقامي سردارن [[سيوهڻ]] تي قبضو ڪري ورتو. مرزا عيسيٰ فوجي طاقت سان اڳتي وڌي سيوهڻ تي ٻيهر قبضو ڪيو ۽ پوءِ اتر طرف [[بکر]] ڏانهن پيش قدمي ڪئي.<ref>Two Minor Invasions of Sindh, A.B. Advani, Journal of Sindh Historical Society, pp. 71–72</ref> انهيءَ سياسي تڪرار دوران مرزا عيسيٰ ترخان [[پورچوگال]] جي نوآبادياتي قوت کان فوجي مدد حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. هن [[باسين]] (Bassein) ۾ موجود پورچوگالي گورنر ڏانهن سفير موڪلي فوجي امداد گهري ۽ بدلي ۾ مالي معاوضي ۽ واپاري سهولتن جو واعدو ڪيو. پورچوگالي حڪومت [[پيڊرو باريٽو رولن]] (Pedro Barreto Rolim) جي اڳواڻيءَ ۾ لڳ ڀڳ 700 سپاهي موڪليا، جيڪي جهازن ذريعي ٺٽي پهتا.<ref>Two Minor Invasions of Sindh, A.B. Advani, p. 72</ref> بهرحال، ان وقت تائين مرزا عيسيٰ ۽ سلطان محمود وچ ۾ صلح ٿي چڪي هئي، جنهن سبب پورچوگالي فوج جي ضرورت ختم ٿي وئي. جڏهن پورچوگالي ڪمانڊر پنهنجي مهم جي خرچن جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو ته ٺٽي جي انتظاميا طرفان کيس اطمينان بخش جواب نه مليو. نتيجي طور پورچوگالي فوجن ٺٽي تي حملو ڪيو، جنهن دوران شهر کي وڏي تباهي ۽ نقصان پهتو. هي واقعو سنڌ جي تاريخ ۾ يورپي سامونڊي طاقتن جي ابتدائي فوجي مداخلتن مان هڪ اهم مثال شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>Two Minor Invasions of Sindh, A.B. Advani, p. 72</ref> ترخان خاندان بعد ۾ ارغونن جي جانشين طور سنڌ تي حڪومت ڪندو رهيو. ترخان دور ۾ [[ٺٽو]] پنهنجي سياسي ۽ واپاري اهميت برقرار رکي، جڏهن ته [[مڪلي]] ۾ ڪيترائي شاندار مقبرا ۽ يادگار تعمير ڪيا ويا، جيڪي اڄ به سنڌ جي اسلامي فن تعمير جي اهم ترين ورثن مان شمار ٿين ٿا.<ref>UNESCO World Heritage Centre – Historical Monuments at Makli, Thatta</ref> آخرڪار 1592ع ۾ [[مغل سلطنت]] جي شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] سنڌ کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو، جنهن سان ارغون ۽ ترخان دور جو خاتمو ٿيو ۽ سنڌ مغل سلطنت جو صوبو بڻجي وئي.<ref>Encyclopaedia Britannica, "Sindh"</ref> ==== ارغون گهراڻي جي حاڪمن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:94%; text-align:center;" |+ style="background:#99CCFF; color:#000; font-weight:bold; padding:6px;" | ارغون خاندان جا حڪمران، سنڌ ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | حڪمران جو نالو ! style="background:#99CCFF;" | حڪمراني جو دور ! style="background:#99CCFF;" | گاديءَ جو هنڌ ! style="background:#99CCFF;" | سياسي حيثيت ! style="background:#99CCFF;" | اهم تاريخي نوٽ |- | 1 | [[شاھ بيگ ارغون]] | 1520ع – 1524ع | [[ٺٽو]] / [[بکر]] | باني حڪمران | [[سما گھراڻو|سمن سلطنت]] جي آخري حڪمران [[ڄام فيروز]] کي شڪست ڏئي سنڌ ۾ ارغون اقتدار قائم ڪيو؛ سنڌ ۾ ارغون خاندان جو باني حڪمران شمار ٿئي ٿو.<ref>''Tarikh-i-Masumi''</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, "Sindh"</ref> |- | 2 | [[شاھ حسين ارغون]] | 1524ع – 1554ع | [[ٺٽو]] | آخري ارغون حڪمران | ارغون خاندان جو سڀ کان اهم ۽ ڊگهي عرصي تائين حڪمراني ڪندڙ حڪمران هو. سندس دور ۾ [[همايون]] سنڌ آيو. حڪومت جي آخري مرحلي ۾ سنڌ عملي طور مٿين ۽ هيٺين سنڌ ۾ ورهائجي وئي.<ref>G. M. Lakho, ''Thatta: A Historical Perspective''</ref><ref>''Tarikh-i-Masumi''</ref> |} ==== ارغون دور سان لاڳاپيل اهم امير ۽ علائقائي حڪمران ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:94%; text-align:center;" |+ style="background:#99CCFF; color:#000; font-weight:bold; padding:6px;" | ارغون دور جا اهم امير ۽ علائقائي حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | نالو ! style="background:#99CCFF;" | حيثيت ! style="background:#99CCFF;" | علائقو ! style="background:#99CCFF;" | ارغون حڪمران سان تعلق ! style="background:#99CCFF;" | مختصر نوٽ |- | 1 | [[فاضل ڪوڪلتاش]] | ارغون امير | مٿيون سنڌ | [[شاھ بيگ ارغون]] جو ويجهو ساٿي | شاهه بيگ ارغون جو اهم فوجي امير ۽ اعتماد وارو ساٿي هو. |- | 2 | [[سلطان محمود ڪوڪلتاش]] | علائقائي حاڪم / امير | [[بکر]]، [[سيوهڻ]] ۽ مٿيون سنڌ | [[فاضل ڪوڪلتاش]] جو پٽ | شاهه حسين ارغون جي دور ۾ مٿين سنڌ جو عملي حڪمران رهيو؛ بکر ۽ سيوهڻ جي علائقن ۾ سندس اثر نمايان هو.<ref>''Tarikh-i-Masumi''</ref> |} ==== ارغون کان ترخان اقتدار ڏانهن منتقلي ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:94%; text-align:center;" |+ style="background:#99CCFF; color:#000; font-weight:bold; padding:6px;" | ارغون دور کان پوءِ ترخان اقتدار جو آغاز ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | حڪمران ! style="background:#99CCFF;" | دور ! style="background:#99CCFF;" | گهراڻو ! style="background:#99CCFF;" | سياسي تبديلي ! style="background:#99CCFF;" | مختصر نوٽ |- | 1 | [[مرزا عيسيٰ ترخان]] | 1554ع – 1567ع | [[ترخان خاندان]] | ارغون اقتدار کان ترخان اقتدار ڏانهن منتقلي | [[شاھ حسين ارغون]] جي وفات کان پوءِ اقتدار سنڀالي سنڌ ۾ ترخان خاندان جي حڪومت قائم ڪئي.<ref>''Tarikh-i-Masumi''</ref><ref>History of the Arghuns and Tarkhans of Sindh</ref> |} جديد تاريخي تحقيق ۽ مستند ماخذن مطابق سنڌ ۾ ارغون خاندان جا اصل خودمختيار حڪمران فقط ٻه هئا: [[شاھ بيگ ارغون]] ۽ [[شاھ حسين ارغون]]. 1554ع کان پوءِ اقتدار [[ترخان خاندان]] ڏانهن منتقل ٿيو، جنهن کي ڪيترائي مؤرخ ارغون دور جي جانشين شاخ تصور ڪن ٿا، پر سياسي لحاظ کان اهو الڳ حڪمران گهراڻو شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>Arghun dynasty</ref><ref>Tarkhan dynasty</ref> ترخانن جي حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو، جڏهن سنڌ [[مغل سلطنت]] جي قبضي ۾ آئي. ترخان خاندان جو آخري حڪمران، [[جاني بيگ ترخان]] (1585ع–1592ع)، مغل درٻار ۾ منصبدار مقرر ٿيو. سندس پٽ [[غازي بيگ ترخان]] [[جهانگير]] جو منظورِ نظر بڻجي ويو ۽ کيس [[قنڌار]] جو گورنر مقرر ڪيو ويو. هن انهيءَ حيثيت ۾ 1608ع کان 1612ع تائين قنڌار جي حڪومت سنڀالي.<ref name="MubarakAli-Essays-Lahribandar">{{cite book |last=Ali |first=Mubarak |title=Essays On The History of Sindh |publisher=Fiction House |location=Lahore |year=2005 |pages=—122 }}</ref> . === مغلن جو دور === {{Main|ٺٽو صوبو|مغل سلطنت}} 1524ع ۾، توڙي جو مغل شهنشاهت جو دارومدار ارغون ۽ ترخان فوجين تي هو، تنهن باوجود سنڌ جي ڪجهه بادشاهن انهن جو استقبال ڪيو. اڳتي ايندڙ وقت ۾ سنڌي مغلن جي اثر هيٺ رهيا. [[فائل:Shah Jahan Mosque Thatta.jpg|thumb|کاٻو|[[شاھجھان مسجد، ٺٽو]]، جيڪا مغل دور جي اهم تعميري يادگارن مان هڪ آهي]] [[فائل:Makli Necropolis.jpg|thumb|کاٻو|مغل دور ۾ [[مڪلي]] سنڌ جو اهم علمي ۽ ثقافتي مرڪز رهيو]] 1592ع ۾ [[اڪبر اعظم]] جي فوجن ارغون ۽ ترخان حڪمرانن کي شڪست ڏئي سنڌ کي [[مغل سلطنت]] ۾ شامل ڪيو، جنهن کان پوءِ سنڌ مغلن جي انتظامي نظام جو حصو بڻجي وئي.<ref>Amita Paliwal, ''Sindh in the Mughal Empire (1591–1740)''</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, "Sindh"</ref> شروعاتي طور سنڌ کي [[ملتان صوبو|ملتان صوبي]] جي ماتحت رکيو ويو، پر بعد ۾ [[ٺٽو]] کي مرڪز بڻائي الڳ انتظامي وحدت قائم ڪئي وئي، جيڪا تاريخ ۾ ''ٺٽو صوبو'' جي نالي سان مشهور ٿي.<ref>Thatta Subah, Mughal Province</ref><ref>Irfan Habib, ''Atlas of the Mughal Empire''</ref> مغل دور ۾ [[ٺٽو]] ڏکڻ ايشيا جي اهم واپاري، بندرگاهي ۽ صنعتي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. هتي ڪپڙي جي صنعت، خاص طور سنڌي سوٽي ڪپڙي ۽ ريشمي شين جي پيداوار، وڏي پيماني تي ٿيندي هئي. ٺٽي جا واپاري رابطا [[فارس]]، [[عربستان]]، [[عمان]]، اوڀر آفريقا ۽ يورپي واپاري ڪمپنين سان قائم هئا.<ref>Sugata Bose, ''A Hundred Horizons''</ref><ref>Thatta, Mughal Trade Networks</ref> مغل دور ۾ سنڌ جي زرعي آمدني، واپاري محصولن ۽ سامونڊي تجارت سلطنت لاءِ اهم اقتصادي حيثيت رکي ٿي. [[شاھجھان]] جي دور ۾ سنڌ خاص ترقي حاصل ڪئي. ٺٽي ۾ شاندار [[شاھجھان مسجد، ٺٽو|شاهجهان مسجد]] تعمير ڪئي وئي، جيڪا مغل فن تعمير جو هڪ اهم شاهڪار سمجهي وڃي ٿي.<ref>UNESCO – Shah Jahan Mosque, Thatta</ref><ref>Catherine Asher, ''Architecture of Mughal India''</ref> ان دور ۾ ٺٽو علم، ادب، تصوف ۽ اسلامي تعليم جو پڻ اهم مرڪز بڻيو، جتي ڪيترائي عالم، صوفي ۽ مؤرخ سرگرم رهيا. سترهين صديءَ دوران مغل حڪمرانن سنڌ تي ''صوبيدارن'' يا ''نوابن'' جي ذريعي حڪومت ڪئي. انهن جو بنيادي ڪم انتظامي ڪنٽرول، ماليات جي وصولي، فوجي تحفظ ۽ سامونڊي واپار جي نگراني هو.<ref>Humera Naz, ''Sindh under the Mughals''</ref><ref>Amita Paliwal, ''Sindh in the Mughal Empire''</ref> وقت سان گڏ مغل مرڪزي حڪومت ڪمزور ٿيڻ لڳي ۽ سنڌ ۾ مقامي طاقتور خاندانن، خاص طور [[ڪلھوڙا خاندان]]، جو اثر وڌڻ لڳو. ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين مغل اقتدار عملي طور ڪمزور ٿي ويو ۽ [[ميان يار محمد ڪلهوڙو]] جهڙن مقامي حڪمرانن سنڌ ۾ خودمختيار اقتدار قائم ڪرڻ شروع ڪيو. آخرڪار 1737ع–1740ع جي وچ ۾ مغل سياسي ڪنٽرول تقريباً ختم ٿي ويو ۽ سنڌ تي [[ڪلھوڙا خاندان]] جي مستقل حڪومت قائم ٿي.<ref>Yar Muhammad Kalhoro</ref><ref>History of Sindh</ref> ==== مغل دور جي اهم صوبيدارن ۽ نوابن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | سنڌ (ٺٽو صوبو) جا اهم مغل صوبيدار / نواب ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | نالو ! style="background:#99CCFF;" | عهدو ! style="background:#99CCFF;" | دور ! style="background:#99CCFF;" | اهم نوٽ |- | 1 | [[مرزا جاني بيگ ترخان]] | مغل ماتحت حڪمران | 1592ع–1593ع | مغلن اڳيان شڪست بعد اڪبر اعظم جي ماتحت رهيو؛ ارغون-ترخان اقتدار جي خاتمي ۽ مغل دور جي شروعات سان لاڳاپيل.<ref>Tarikh-i-Masumi</ref> |- | 2 | [[مرزا رستم صفوي]] | صوبيدار | 1593ع | سنڌ ۾ مغل انتظامي نظام جي شروعاتي عملدرآمد سان لاڳاپيل پهرين اهم مقررين مان هڪ.<ref>Sindh under the Mughals: Some Glimpses from Tarikh-i-Masumi</ref> |- | 3 | [[امير خان اول]] | صوبيدارِ ٺٽو | 1629ع–1647ع | [[شاھجھان]] جي دور جو مشهور مغل گورنر؛ سندس دور ۾ سنڌ ۾ سياسي استحڪام ۽ اقتصادي سرگرمين ۾ واڌ ٿي. |- | 4 | [[دولت خان مائي]] | صوبيدارِ ٺٽو | 1635ع–1640ع | مغل انتظاميا جو اهم امير؛ بعد ۾ قنڌار جو گورنر پڻ مقرر ٿيو. |- | 5 | [[خواجه ڪمگار غيـرت خان]] | صوبيدار | 1640ع–1641ع | شاهجهاني دور ۾ ٺٽي جي انتظامي نگراني سنڀالي.<ref>Sindh in the Mughal Empire (1591–1740)</ref> |- | 6 | [[شاد خان]] | صوبيدار | 1641ع–1642ع | مغل صوبائي انتظام جي تسلسل کي برقرار رکيو.<ref>Sindh in the Mughal Empire (1591–1740)</ref> |- | 7 | [[ميان يار محمد ڪلهوڙو]] | مغل ماتحت نواب / صوبيدار | 1701ع–1719ع | [[اورنگزيب عالمگير]] طرفان ''نواب'' جو لقب حاصل ڪيو؛ بعد ۾ ڪلهوڙا اقتدار جي بنيادن کي مضبوط ڪيو. |} مغل دور ۾ سنڌ کي گهڻو ڪري ''ٺٽو صوبو'' سڏيو ويندو هو. مغلن جي سياسي اقتدار سان گڏ سنڌ ۾ واپار، تعمير، سڪن جي ضرب، بندرگاهي سرگرمين ۽ اسلامي علمي ادارن کي ترقي ملي، جڏهن ته [[ٺٽو]]، [[سيوهڻ]]، [[بکر]] ۽ [[لاھري بندر]] اهم انتظامي ۽ تجارتي مرڪز بڻيا.<ref>Amita Paliwal, ''Sindh in the Mughal Empire (1591–1740)''</ref><ref>Thatta Subah</ref> === ڪلهوڙن جو دور === {{Main|ڪلهوڙا خاندان}} [[فائل:Tomb of Mian Yar Muhammad Kalhoro.JPG|thumb|220px|کاٻو|[[ميان يار محمد ڪلهوڙو]] جي مقبري جو منظر]] [[فائل:Tomb of Mian Noor Muhammad Kalhoro.JPG|thumb|220px|کاٻو|[[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جو مقبرو]] مغل سلطنت جي زوال پذير دور ۾ سنڌ اندر مقامي سياسي قوتن جو اثر وڌڻ لڳو ۽ انهيءَ پسمنظر ۾ [[ڪلهوڙا خاندان]] سنڌ جي حڪمران گهراڻي طور اُڀريو. ڪلهوڙن جو تعلق هڪ مذهبي ۽ صوفي روايت سان وابسته خاندان سان هو، جنهن جو سياسي عروج [[ميان يار محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ شروع ٿيو. 1701ع ۾ مغل شهنشاهه [[اورنگزيب عالمگير]] طرفان ميان يار محمد کي ''خدايار خان'' جو لقب ڏنو ويو ۽ کيس مٿئين سنڌ جو انتظام سونپيو ويو، جنهن سان سنڌ ۾ ڪلهوڙا اقتدار جي باقاعده شروعات ٿي.<ref>Yar Muhammad Kalhoro</ref><ref>Sarah F. D. Ansari, ''Sufi Saints and State Power''</ref> ڪلهوڙن تدريجي طور سنڌ جي مختلف علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آندو ۽ [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ تقريباً سڄي سنڌ هڪ مرڪزي حڪومت هيٺ متحد ٿي وئي. 1736ع ۾ مغل درٻار عملي طور ڪلهوڙن جي خودمختيار حيثيت کي تسليم ڪيو، جنهن کان پوءِ سنڌ هڪ نيم آزاد رياست جي صورت اختيار ڪئي.<ref>Kalhora dynasty</ref><ref>Humera Naz, ''Sindh under the Kalhoras''</ref> بهرحال، سنڌ کي [[نادر شاھ افشار]] ۽ پوءِ [[احمد شاھ دراني]] جي حملي آورن سان به واسطو پيو، جنهن سبب ڪلهوڙا حڪمرانن کي وقت بوقت فارسي ۽ افغاني بالادستي قبول ڪرڻي پئي.<ref>The Kalhora Dynasty (IRSS Journal)</ref> [[نادر شاهه افشار]] هندستان تي حملو ڪري [[محمد شاهه مغل]] (1719ع–1748ع) کي شڪست ڏني. شڪست کان پوءِ محمد شاهه، درياءِ اٽڪ جي اولهه وارا پنهنجا علائقا ــ دراجات، شڪارپور، بکر، سيوستان (سيوهڻ)، نصرپور ۽ ٺٽو ــ نادر شاهه جي حوالي ڪري ڇڏيا..<ref name="MubarakAli"></ref> ان کان پوءِ نادر شاهه سنڌ جي ڪلهوڙا حڪمران ميان نور محمد ڪلهوڙي (1719ع–1753ع) کان خراج طلب ڪيو ۽ کيس ڪابل اچي پنهنجي وفاداريءَ جو اظهار ڪرڻ جو حڪم ڏنو. جڏهن ميان نور محمد ان حڪم جي تعميل نه ڪئي ته نادر شاهه 1740ع ۾ سنڌ تي ڪاهه ڪئي<ref name="MubarakAli"></ref>. ميان نور محمد عمرڪوٽ جي قلعي ۾ پناهه ورتي، پر نادر شاهه سندس پٺيان عمرڪوٽ پهچي قلعي جو گهيرو ڪري ڇڏيو. جڏهن ميان نور محمد کي بچاءَ جي ڪا اميد نه رهي ته هن هٿيار ڦٽا ڪري ڇڏيا. هن نادر شاهه کي هڪ ڪروڙ رپيا، قيمتي تحفا ۽ ساليانو ويهه لک رپيا خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو. ان کان علاوه ميان نور محمد جا ٽي پٽ يرغمال طور نادر شاهه جي حوالي ڪيا ويا.<ref name="MubarakAli"></ref> نادر شاهه سنڌ کي وڌيڪ ڪمزور ڪرڻ لاءِ ان کي ٽن حصن ۾ ورهائي ڇڏيو. سبي قلات جي حڪمران محبت خان بروهي کي ڏني وئي، شڪارپور صادق محمد خان دائودپوٽي جي حوالي ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ باقي سنڌ ميان نور محمد ڪلهوڙي وٽ رهي<ref name="MubarakAli"></ref>. اهڙيءَ طرح نادر شاهه جي حملي کان پوءِ سنڌ کي تمام وڏو نقصان پهتو. هن سنڌ جو گڏ ٿيل خزانو کڻي ويو ۽ ملڪ کي سياسي ۽ مالي طور ڪمزور ڪري ڇڏيو<ref name="MubarakAli"></ref>. 1747ع ۾ نادر شاهه قتل ٿي ويو ۽ [[احمد شاهه ابدالي|احمد شاهه دراني]] افغانستان ۽ هندستان ۾ سندس قبضي هيٺ آيل علائقن جو وارث بڻيو. 1753ع ۾ [[احمد شاهه دراني]] (احمد شاهه ابدالي) سنڌ تي ان بهاني سان ڪاهه ڪئي ته مقرر ڪيل خراج ادا نه ڪيو ويو هو. سنڌ جو حڪمران، جيڪو پاڻ کي ملڪ جي دفاع لاءِ ڪمزور محسوس ڪري رهيو هو، ديوان گدومل جي سربراهيءَ ۾ هڪ سفارتي وفد احمد شاهه وٽ موڪليو<ref name="MubarakAli"></ref>. گدومل افغان بادشاهه سان ڳالهيون ڪري اهو واعدو ڪيو ته سنڌ طرفان خراج باقاعدي ادا ڪيو ويندو. بهرحال، معلوم ائين ٿئي ٿو ته اهو خراج نه ته مڪمل طور ادا ڪيو ويو ۽ نه ئي مقرر وقت تي ادا ڪيو ويندو رهيو<ref name="MubarakAli"></ref>. [[ميان غلام شاھ ڪلهوڙو]] (1757ع–1772ع) کي عام طور ڪلهوڙا خاندان جو سڀ کان طاقتور ۽ ڪامياب حڪمران تصور ڪيو وڃي ٿو. هن سنڌ ۾ سياسي استحڪام پيدا ڪيو، فوجي نظام کي منظم ڪيو ۽ 1768ع ڌاري [[حيدرآباد]] شهر جو بنياد رکيو، جيڪو بعد ۾ سنڌ جو اهم سياسي مرڪز بڻيو.<ref>Ghulam Shah Kalhoro</ref><ref>Zulfiqar Ali Kalhoro, ''Studies in Kalhora History, Economy and Architecture''</ref> سندس دور ۾ سنڌ جي سرحدن، واپار، آبپاشي نظام ۽ ثقافتي سرگرمين کي به ترقي حاصل ٿي. ڪلهوڙا دور ۾ [[سنڌي ٻولي]]، تصوف، شاعري ۽ فن تعمير کي خاص هٿي ملي، ۽ [[شاھ عبداللطيف ڀٽائي]] جهڙيون عظيم شخصيتون انهيءَ دور سان وابسته آهن.<ref>Humera Naz, ''Sindh under the Kalhoras''</ref> ارڙهين صديءَ جي آخري حصي ۾ ڪلهوڙا حڪومت اندروني سياسي تڪرارن، دراني مداخلتن ۽ [[ٽالپر خاندان|ٽالپر]] سردارن جي وڌندڙ طاقت سبب ڪمزور ٿيڻ لڳي. آخرڪار 1783ع ۾ [[هلاني جي جنگ]] ۾ ٽالپرن ڪلهوڙن کي شڪست ڏني، جنهن کان پوءِ سنڌ ۾ ٽالپر حڪمراني جو آغاز ٿيو ۽ ڪلهوڙا سياسي اقتدار جو خاتمو ٿي ويو.<ref>The Kalhora Dynasty (IRSS Journal)</ref><ref>History of Sindh</ref> ==== ڪلهوڙا خاندان جي حڪمرانن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:right; font-size:95%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | ڪلهوڙا خاندان جا حڪمران (1701ع–1783ع) |- style="background:#99CCFF; text-align:center;" ! نمبر ! حڪمران ! حڪمراني جو دور ! گاديءَ جو هنڌ ! اهم تاريخي نوٽ |- | 1 | [[ميان يار محمد ڪلهوڙو]] | 1701ع – 1719ع | [[خداآباد]] | ڪلهوڙا اقتدار جو باني حڪمران؛ مغلن طرفان ''خدايار خان'' جو لقب حاصل ڪيو ۽ سنڌ ۾ ڪلهوڙا حڪومت جا بنياد وڌا.<ref>Yar Muhammad Kalhoro</ref> |- | 2 | [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] | 1719ع – 1753ع | [[خداآباد]] | سنڌ کي وڏي حد تائين متحد ڪيو؛ 1736ع ۾ مغل درٻار طرفان خودمختيار حيثيت تسليم ڪئي وئي.<ref>Kalhora dynasty</ref> |- | 3 | [[ميان مرادياب ڪلهوڙو]] | 1753ع – 1757ع | [[خداآباد]] | نور محمد جو پٽ؛ اندروني اختلافن سبب اقتدار وڃائي ويٺو.<ref>Kalhora dynasty</ref> |- | 4 | [[ميان غلام شاھ ڪلهوڙو]] | 1757ع – 1772ع | [[خداآباد]] / [[حيدرآباد]] | ڪلهوڙن جو سڀ کان طاقتور حڪمران؛ [[حيدرآباد]] جو بنياد وڌو ۽ سنڌ ۾ استحڪام آندو.<ref>Ghulam Shah Kalhoro</ref> |- | 5 | [[ميان سرفراز ڪلهوڙو]] | 1772ع – 1775ع | [[حيدرآباد]] | غلام شاھ جو جانشين؛ سندس دور ۾ ٽالپرن جو سياسي اثر وڌڻ لڳو.<ref>Mian Sarfraz Kalhoro</ref> |- | 6 | [[ميان غلام نبي ڪلهوڙو]] | 1775ع – 1776ع | [[حيدرآباد]] | مختصر عرصي لاءِ حڪمران رهيو؛ اندروني سياسي بحرانن جو شڪار ٿيو.<ref>Tomb of Mian Ghulam Nabi Kalhoro</ref> |- | 7 | [[ميان عبدالنبي ڪلهوڙو]] | 1776ع – 1783ع | [[حيدرآباد]] | ڪلهوڙا خاندان جو آخري مؤثر حڪمران؛ [[هلاني جي جنگ]] ۾ شڪست کان پوءِ اقتدار ختم ٿي ويو.<ref>Kalhora dynasty</ref><ref>The Kalhora Dynasty (IRSS Journal)</ref> |} ==== تاريخي اهميت ==== ڪلهوڙا دور سنڌ جي تاريخ ۾ مقامي مسلم حڪمراني، سياسي اتحاد، آبپاشي نظام جي توسيع، سنڌي ثقافت جي واڌ ويجهه ۽ شهري ترقيءَ جي لحاظ کان هڪ اهم دور شمار ڪيو وڃي ٿو. [[خدا آباد]] ۽ [[حيدرآباد]] جهڙا شهر ڪلهوڙن جي دور ۾ سياسي مرڪزن طور اُڀريا، جڏهن ته سنڌي ادب، تصوف ۽ فن تعمير کي به غيرمعمولي فروغ حاصل ٿيو. ڪيترائي مؤرخ ڪلهوڙا دور کي مغل اقتدار ۽ ٽالپر حڪمراني جي وچ واري عبوري پر اهم قومي دور طور بيان ڪن ٿا.<ref>Humera Naz, ''Sindh under the Kalhoras''</ref><ref>Zulfiqar Ali Kalhoro, ''Studies in Kalhora History, Economy and Architecture''</ref> ڪلهوڙا حڪمرانن جي اها پاليسي، جنهن تحت هو افغان درٻار جي تابعداري قبول ڪندا رهيا ۽ پرڏيهي حملي آورن جي مقابلي ۾ ملڪ جو دفاع ڪرڻ کان پاسو ڪندا رهيا، واضح طور تي ڪلهوڙا خاندان جي اندروني ڪمزوريءَ کي ظاهر ڪري ٿي. هي خاندان عوامي حمايت جي بنياد تي اقتدار ۾ نه آيو هو، بلڪه ان جي حڪومت يا ته [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهن]] جي سرپرستيءَ تي يا [[دراني سلطنت|افغان بادشاهن]] جي مهربانيءَ تي قائم رهي. بار بار ٿيندڙ ذلت ۽ سياسي تذليل جي باوجود ڪلهوڙن نه پنهنجي وسيلن کي منظم ڪرڻ جي سنجيده ڪوشش ڪئي، نه ئي اهڙي فوج تيار ڪئي جيڪا پرڏيهي بالادستيءَ جي خلاف مؤثر مزاحمت ڪري سگهي. بعد ۾ ٽالپرن به گهڻي حد تائين ساڳي مفاهمتي ۽ تابعداريءَ واري پاليسي ورثي ۾ حاصل ڪئي<ref name="MubarakAli-Essays-Lahribandar">{{cite book |last=Ali |first=Mubarak |title=Essays On The History of Sindh |publisher=Fiction House |location=Lahore |year=2005 |pages=—124 }}</ref> . === ٽالپر دور === {{Main|ٽالپر دور}} [[فائل:PK Hyderabad asv2020-02 img03 Talpur Tombs.jpg|thumb|220px|کاٻو|[[ٽالپر ميرن جا مقبرا]]، [[حيدرآباد]]]] [[فائل:Faiz Mahal Khairpur Miras.jpg|thumb|220px|کاٻو|[[فيض محل]]، [[خيرپور]] ۾ واقع ٽالپر دور جو شاهي محلات]] 1783ع ۾ [[هالاڻي جي جنگ]] کان پوءِ [[ٽالپر خاندان]] [[ڪلهوڙا خاندان]] کي شڪست ڏئي سنڌ جي نئين حڪمران قوت طور اُڀريو. ٽالپرن جو تعلق [[بلوچ]] قبيلائي پسمنظر سان هو، ۽ سندن مختلف شاخون اڳ ئي سنڌ ۾ آباد ٿي چڪيون هيون. ڪلهوڙا دور ۾ ٽالپر سردار فوجي ۽ انتظامي عهدن تي فائز رهيا، پر [[ميان عبدالنبي ڪلهوڙو]] ۽ ٽالپر سردارن جي وچ ۾ وڌندڙ تڪرارن، خاص طور [[مير بهرام خان ٽالپر]] ۽ سندس پٽ [[مير صوبدار خان]] جي قتل، سياسي صورتحال کي تبديل ڪري ڇڏيو. ان کان پوءِ [[مير فتح علي خان ٽالپر]] ٽالپر قوتن کي منظم ڪري ڪلهوڙا اقتدار جو خاتمو آندو ۽ سنڌ جي حڪمراني سنڀالي. ٽالپرن سنڌ کي مختلف انتظامي حصن ۾ ورهايو. [[حيدرآباد]] ۾ شاهداداڻي شاخ، [[خيرپور]] ۾ سهراباڻي شاخ، ۽ [[ميرپورخاص]] ۾ ماڻڪاڻي شاخ حڪمران بڻيون. باوجود ان جي، حيدرآباد وارا مير سياسي طور سڀ کان وڌيڪ طاقتور سمجهيا ويندا هئا. مير فتح علي خان پنهنجي ڀائرن [[مير غلام علي خان]]، [[مير ڪرم علي خان]] ۽ [[مير مراد علي خان]] سان گڏيل حڪمراني جو هڪ منفرد نظام قائم ڪيو، جنهن سبب اهي “'''چار يار'''” يا “'''چهارياري'''” جي نالي سان مشهور ٿيا.<ref>Mir Fateh Ali Khan Talpur</ref><ref>Mir Karam Ali Khan Talpur's Tomb Complex Hyderabad</ref> سنڌ تي پوندڙ سخت ترين آفتن مان هڪ مدد خان جو حملو هو، جيڪو آخري ڪلهوڙا حڪمران [[ميان عبدالنبي ڪلهوڙو]] (وفات 1805ع) جي ٽالپرن خلاف دعويٰ جي حمايت لاءِ آيو هو. هن بي رحميءَ سان سنڌ ۾ قتلِ عام ۽ ڦرلٽ ڪئي. سندس ظلم ۽ بربريت جا اثر ايترا گهرا هئا جو اڄ تائين سنڌي لوڪ روايتن ۽ لوڪ گيتن ۾ سندس ظلم جي ياد باقي آهي<ref name="MubarakAli">{{cite book |last=Ali |first=Mubarak |title=Essays On The History of Sindh |publisher=Fiction House |location=Lahore |year=2005 |pages=—124, 125 }}</ref>. افغانستان کان ايندڙ آخري وڏي آفت [[شاهه شجاع دراني]] جي صورت ۾ ظاهر ٿي، جيڪو 1803ع ۾ شڪست کائڻ کان پوءِ سنڌ ۾ آيو. هن [[شڪارپور]] ۾ رهائش اختيار ڪئي ۽ پنهنجي وڃايل تخت جي ٻيهر حاصل ڪرڻ لاءِ تياريون شروع ڪيون. شڪارپور ۾ سندس قيام شهر واسين لاءِ نهايت نقصانڪار ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس لالچ ۽ عياشيءَ سبب مقامي ماڻهن کي وڏيون تڪليفون برداشت ڪرڻيون پيون.<ref name="MubarakAli"></ref>. سنڌ جي ميرن افغانستان جي ان وقت جي حڪمران سردار اعظم خان سان هڪ معاهدو ڪيو ته شاهه شجاع کي سنڌ مان نيڪالي ڏني وڃي. 1820ع–1821ع ۾ اعظم خان سنڌ ۾ آيو ۽ سنڌ جي ميرن کان رهيل خراج جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو. اها رقم ايتري وڏي هئي جو مير ان جي ادائيگي نه ڪري سگهيا، تنهن ڪري هڪ نئين معاهدي تحت [[شڪارپور]] جو شهر افغان حڪمران جي حوالي ڪيو ويو<ref name="MubarakAli"></ref>. شاهه شجاع پنجاب ڏانهن ڀڄي ويو، پر 1832ع–1833ع ۾ هو ٻيهر انگريزن جي مدد سان واپس آيو، جيڪي کيس ٻيهر افغانستان جي تخت تي ويهارڻ ۾ دلچسپي رکندا هئا. انگريزن سنڌ جي ميرن تي دٻاءُ وڌو ته هو شاهه شجاع جي رهيل خراج جي رقم ادا ڪن ته جيئن سندس فوجي مهم جا خرچ پورا ٿي سگهن<ref name="MubarakAli"></ref>. اهڙيءَ طرح سنڌ جي سرزمين تي انگريزن جي مداخلت سان افغانستان ۽ سنڌ جي پراڻن سياسي لاڳاپن جو خاتمو ٿيو، ۽ آخرڪار سنڌ برطانوي اقتدار جو شڪار بڻجي وئي<ref name="MubarakAli"></ref>. ٽالپر دور ۾ سنڌ جي واپار، سفارتڪاري ۽ بين الاقوامي لاڳاپن ۾ نئون مرحلو شروع ٿيو. 1808ع، 1809ع ۽ 1820ع دوران [[برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جا سفارتي مشن سنڌ آيا، جن جو مقصد واپاري لاڳاپن جي بحالي ۽ افغانستان، ايران ۽ فرانس جي سياسي اثرن کي روڪڻ هو.<ref>The English Missions of 1808, 1809 & 1820 to Sindh</ref> ميرن ۽ برطانوي حڪومت جي وچ ۾ ڪيترائي معاهدا ٿيا، پر وقت سان گڏ برطانوي مداخلت وڌندي وئي. آخرڪار 1843ع ۾ [[مياني جي جنگ]] ۽ [[دٻي جي جنگ]] ۾ [[چارلس نيپيئر]] جي اڳواڻي هيٺ برطانوي فوجن ٽالپرن کي شڪست ڏئي سنڌ کي برطانوي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو. ٽالپر دور سنڌ جي تاريخ ۾ مقامي حڪمراني، فوجي تنظيم، سفارتي لاڳاپن، فن تعمير ۽ ثقافتي سرپرستي جي لحاظ کان اهم دور شمار ڪيو وڃي ٿو. هن دور ۾ [[حيدرآباد]]، [[خيرپور]] ۽ [[ميرپورخاص]] سياسي مرڪزن طور ترقي ڪئي، جڏهن ته ڪيترائي مقبرا، قلعا ۽ محلات پڻ تعمير ڪيا ويا، جن مان [[ڪوٽ ڏيجي قلعو]]، [[فيض محل]] ۽ [[ٽالپر ميرن جا مقبرا]] نمايان آهن. ==== حيدرآباد جي ٽالپر ميرن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:right;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | حيدرآباد جي شاهداداڻي ٽالپر حڪمران |- style="background:#99CCFF; text-align:center;" ! نمبر ! حڪمران ! حڪمراني جو دور ! گاديءَ جو هنڌ ! اهم تاريخي نوٽ |- | 1 | [[مير فتح علي خان ٽالپر]] | 1783ع – 1801ع | [[حيدرآباد]] | ٽالپر خاندان جو باني حڪمران؛ ڪلهوڙن کي شڪست ڏئي سنڌ تي اقتدار قائم ڪيو. |- | 2 | [[مير غلام علي خان ٽالپر]] | 1801ع – 1811ع | [[حيدرآباد]] | برطانوي سفارتي لاڳاپن جي شروعات سندس دور ۾ ٿي.<ref>The English Missions of 1808, 1809 & 1820 to Sindh</ref> |- | 3 | [[مير ڪرم علي خان ٽالپر]] | 1811ع – 1828ع | [[حيدرآباد]] | ادب، شاعري ۽ ثقافتي سرگرمين جي سرپرستي ڪئي. |- | 4 | [[مير مراد علي خان ٽالپر]] | 1828ع – 1833ع | [[حيدرآباد]] | ٽالپر حڪمراني جي گڏيل نظام کي جاري رکيو. |- | 5 | [[مير نور محمد خان ٽالپر]] | 1833ع – 1840ع | [[حيدرآباد]] | برطانوي سياسي اثر جي وڌندڙ دور ۾ حڪمران رهيو. |- | 6 | [[مير نصير خان ٽالپر]] | 1840ع – 1843ع | [[حيدرآباد]] | ٽالپرن جو آخري حيدرآبادي حڪمران؛ 1843ع ۾ برطانوي فتح کان پوءِ اقتدار ختم ٿيو. |} ==== خيرپور جي سهراباڻي ٽالپرن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:right;" |+ style="background:#99CCFF; color:#000; font-size:120%; font-weight:bold;" | خيرپور رياست جي سهراباڻي ٽالپر حڪمرانن جي فهرست (1783ع–1947ع) |- style="background:#99CCFF; text-align:center;" ! نمبر ! حڪمران ! حڪمراني جو دور ! گاديءَ جو هنڌ ! اهم تاريخي نوٽ |- | 1 | [[مير سهراب خان ٽالپر]] | 1783ع – 1830ع | [[خيرپور]] | خيرپور رياست ۽ سهراباڻي ٽالپر شاخ جو باني حڪمران. مٿئين سنڌ ۾ ٽالپر اقتدار کي منظم ڪيو. |- | 2 | [[مير رستم علي خان ٽالپر]] | 1830ع – 1842ع | [[خيرپور]] | مير سهراب خان جو جانشين. سندس دور ۾ برطانوي اثر وڌڻ لڳو ۽ اندروني جانشيني جا تڪرار پيدا ٿيا. |- | 3 | [[مير علي مراد خان ٽالپر]] | 1842ع – 1894ع | [[خيرپور]] | خيرپور جو سڀ کان مشهور مير. برطانوي حڪومت سان معاهدا ڪيا؛ 1857ع جي بغاوت دوران برطانوي حڪومت جي مدد ڪئي. |- | 4 | [[مير فيض محمد خان ٽالپر]] | 1894ع – 1909ع | [[خيرپور]] | مير علي مراد خان جو جانشين. سندس دور ۾ خيرپور رياست ۾ انتظامي سڌارا جاري رهيا. |- | 5 | [[مير امام بخش خان ٽالپر]] | 1909ع – 1921ع | [[خيرپور]] | تعليم جي واڌاري لاءِ مشهور. سندس دور ۾ رياست اندر ڪيترائي تعليمي ادارا قائم ٿيا. |- | 6 | [[مير علي نواز خان ٽالپر]] | 1921ع – 1935ع | [[خيرپور]] | جديد انتظامي ۽ ترقياتي منصوبن کي هٿي ڏني. خيرپور رياست جي سياسي حيثيت کي مستحڪم رکيو. |- | 7 | [[مير فيض محمد خان ٽالپر ٻيون]] | 1935ع – 1947ع | [[خيرپور]] | خيرپور جو حڪمران رهيو، پر صحت جي مسئلن سبب حڪومت گهڻو ڪري ريجنسي ڪائونسل وسيلي هلندي رهي. |- | 8 | [[مير جارج علي مراد خان ٽالپر]] | 1947ع | [[خيرپور]] | خيرپور رياست جو آخري خودمختيار مير. سندس دور ۾ خيرپور 3 آڪٽوبر 1947ع تي [[پاڪستان]] سان الحاق ڪيو. |} خيرپور رياست 1783ع ۾ قائم ٿي ۽ 1843ع ۾ سنڌ جي ٻين ٽالپر رياستن جي برطانوي فتح باوجود پنهنجي نيم خودمختيار حيثيت برقرار رکڻ ۾ ڪامياب رهي. 3 آڪٽوبر 1947ع تي خيرپور رياست پاڪستان سان الحاق ڪيو، جڏهن ته 1955ع ۾ ون يونٽ نظام تحت ان جي الڳ رياستي حيثيت ختم ڪئي وئي. ==== ميرپورخاص جي ماڻڪاڻي ٽالپرن جي فهرست ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:right;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | ميرپورخاص جا ٽالپر حڪمران |- style="background:#99CCFF; text-align:center;" ! نمبر ! حڪمران ! حڪمراني جو دور ! گاديءَ جو هنڌ ! اهم نوٽ |- | 1 | [[مير ٺارو خان ٽالپر]] | 1783ع – 1806ع | [[ميرپورخاص]] | ماڻڪاڻي شاخ جو باني حڪمران.<ref>List of monarchs of Sindh</ref> |- | 2 | [[مير علي مراد ٽالپر]] | 1806ع – 1829ع | [[ميرپورخاص]] | [[ميرپورخاص]] شهر کي ترقي ڏني.<ref>Ali Murad Talpur</ref> |- | 3 | [[مير شير محمد خان ٽالپر]] | 1829ع – 1843ع | [[ميرپورخاص]] | “'''شيرِ سنڌ'''” جي لقب سان مشهور؛ برطانوي فوجن خلاف مزاحمت جاري رکي.<ref>Ali Murad Talpur</ref> |} === برٽش دور === '''پاڪستان ٺاهڻ ۾ سنڌ جو ڪردار:'''سنڌ جي مسلمان ليڊرن جي ڪوشش سان اپريل يا مئي 1938ع ۾ سنڌ جي صوبائي مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. 10، 11 ۽ 12 آڪٽوبر 1938ع تي سنڌ مسلم ليگ پاران، ڪراچيءَ ۾ مسلم ليگ جي هڪ وڏي ڪانفرنس سڏائي ويئي، جنهن جي صدارت قائداعظم مرحوم ڪئي. هن ڪانفرس جي موقعي تي گڏيل هندستان جي سمورن مسلم ليڊرن شرڪت ڪئي. ان ڪانفرنس کي پوءِ ”ڪراچي ڪانفرنس“ جي نالي سان سڏيو ويو. ڪانفرنس ۾ [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] مرحوم ٺهراءُ پيش ڪيو، جنهن ۾ واضح طور مطالبو ڪيو ويو، ته جن صوبن ۾ مسلمانن جي اڪثريت آهي، اتي مسلمانن جي حڪومت بنائي وڃي، ته جيئن ٻئي قومون جدا جدا ۽ آزاد آزاد حڪومتون قائم ڪري سگهن. ان موقعي تي قائداعظم مرحوم تقرير ڪندي چيو: ”مون کي يقين آهي، ته سنڌ جو صوبو، [[هندستان]] جي مسلمانن لاءِ هڪ نمونو ٿيندو، ڇاڪاڻ ته هتي جي مسلمانن وڏي بيداري جو ثبوت ڏنو آهي.“ ان کان پوءِ سنڌ جي مسلمانن پاڪستان جي تحريڪ ۾ وڏي جوش، جذبي ۽ ولولي سان حصو ورتو. سڄي هندستان ۾ پهريون ڀيرو [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|سنڌ جي صوبائيءَ اسيمبلي]]ءَ سن 1943ع ۾ پاڪستان جي قيام جي ٺهراءُ پاس ڪيو، جيڪو محترم. [[جي ايم سيد|جي ايم.سيد]] پيس ڪيو. ٻئي ڪنهن به صوبي جي اسيمبليءَ اهڙو ٺهراءُ نه اڳ ئي پاس ڪيو هو، ۽ نه پوءِ ئي ڪا اسيمبلي پاس ڪري سگهي.<ref>آزاديءَ جي تحريڪ ۽ سنڌي شاعري ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛آڪٽوبر نومبر، ڊسمبر 1985ع</ref> === برطانوي دور === {{Main|سنڌ تي برطانوي راڄ}} 1843ع ۾ [[مياني جي جنگ]] ۽ [[دٻي جي جنگ]] کان پوءِ [[برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي فوجن، جنرل [[سر چارلس نيپئر]] جي قيادت هيٺ، [[ٽالپر دور|ٽالپر حڪومت]] کي شڪست ڏئي سنڌ تي قبضو ڪيو.<ref>Charles Napier, ''Conquest of Sindh''</ref><ref>A. W. Hughes, ''A Gazetteer of the Province of Sind''</ref> قبضي کان پوءِ سنڌ کي برطانوي انتظام هيٺ آندو ويو ۽ شروعاتي طور الڳ انتظامي يونٽ طور هلايو ويو، پر 1847ع ۾ ان کي [[بمبئي پريزيڊنسي]] ۾ ضم ڪيو ويو. ايندڙ لڳ ڀڳ نو ڏهاڪن تائين سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو رهي. هن دور ۾ ريلوي، آبپاشي، بندرگاهن، عدالتي نظام ۽ جديد بيوروڪريسي جو بنياد وڌو ويو، پر ساڳئي وقت نوآبادياتي مالياتي پاليسين ۽ زمينداري ڍانچي سبب مقامي آباديءَ کي مختلف معاشي ۽ سياسي مسئلن کي به منهن ڏيڻو پيو.<ref>Sarah Ansari, ''Sufi Saints and State Power''</ref> سنڌ جي مسلمان، هندو، واپاري ۽ زميندار حلقن طرفان ڊگهي سياسي جدوجهد کان پوءِ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] تحت سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي کان جدا ڪري 1 اپريل 1936ع تي هڪ الڳ صوبو بڻايو ويو.<ref>Government of India Act, 1935</ref><ref>Hamida Khuhro, ''The Making of Modern Sindh''</ref> ==== بمبئي پريزيڊنسي ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | برطانوي دور جا انتظامي مرحلا |- ! style="background:#99CCFF;" | دور ! style="background:#99CCFF;" | انتظامي حيثيت ! style="background:#99CCFF;" | تفصيل |- | 1843ع – 1847ع | برطانوي فوجي ۽ ڪمشنري انتظام | سنڌ تي قبضي کان پوءِ سر چارلس نيپئر جي سربراهي ۾ الڳ انتظامي يونٽ طور حڪومت ڪئي وئي. |- | 1847ع – 1936ع | [[بمبئي پريزيڊنسي]] | سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو رهي ۽ بمبئي جي گورنرن جي ماتحت انتظام هلندو رهيو. |- | 1936ع – 1947ع | الڳ صوبو | [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] تحت سنڌ کي الڳ صوبو بڻايو ويو. |} ==== بمبئي پريزيڊنسي دوران گورنر==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | سنڌ سان لاڳاپيل برطانوي منتظم ۽ گورنر (1843ع–1947ع) |- ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | نالو ! style="background:#99CCFF;" | دور (مدت) ! style="background:#99CCFF;" | حيثيت ! style="background:#99CCFF;" | سنڌ لاءِ مختصر ڪردار |- | 1 | [[چارلس نيپئر|سر چارلس نيپئر]] | 1843ع – 1847ع | سنڌ جو فوجي ۽ سول منتظم | [[مياني جي جنگ]] ۽ [[دٻي جي جنگ]] کان پوءِ سنڌ تي برطانوي قبضو مستحڪم ڪيو؛ ٽالپر حڪمرانن جي اقتدار جو خاتمو آندو ۽ جديد نوآبادياتي انتظام جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[سر جارج آرٿر]] | 1847ع – 1852ع | [[بمبئي پريزيڊنسي]] جو گورنر | سنڌ جي برطانوي انتظام کي بمبئي پريزيڊنسي جي نظام سان وڌيڪ مربوط ڪيو. |- | 3 | [[لارڊ ايلفنسٽن]] | 1853ع – 1860ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | عدالتي، مالي ۽ روينيو سڌارن وسيلي سنڌ کي نوآبادياتي انتظامي ڍانچي سان وڌيڪ ڳنڍيو. |- | 4 | [[بارٽل فريئر|سر بارٽل فريئر]] | 1851ع – 1859ع | سنڌ جو ڪمشنر | سنڌ ۾ ريلوي، ٽيليگراف، تعليم ۽ جديد شهري انتظام جي شروعات ڪندڙ اهم برطانوي منتظم. |- | 5 | [[سر سيمور فٽزجيرالڊ]] | 1867ع – 1872ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | انتظامي توسيع ۽ مقامي سردارن سان لاڳاپن کي منظم ڪيو. |- | 6 | [[سر رچرڊ ٽيمپل]] | 1877ع – 1880ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | ڏڪار جي دور ۾ امدادي ۽ مالياتي پاليسين تي عملدرآمد ڪرايو. |- | 7 | [[لارڊ ري]] | 1885ع – 1890ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | تعليم، مڪاني خوداختياري ۽ ميونسپل ادارن جي ترقيءَ جي حمايت ڪئي. |- | 8 | [[لارڊ ليمينگٽن]] | 1903ع – 1907ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | قانوني ۽ ميونسپل ادارن جي واڌ ويجهه لاءِ قدم کنيا. |- | 9 | [[سر جارج لائيڊ]] | 1918ع – 1923ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | پهرين عالمي جنگ کان پوءِ سياسي تحريڪن ۽ انتظامي معاملن جي نگراني ڪئي. |- | 10 | [[سر فريڊرڪ سائيڪس]] | 1928ع – 1933ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | سنڌ جي علحده صوبي واري مطالبي تي ٿيندڙ آئيني بحثن دوران انتظام سنڀاليو. |- | 11 | [[سر ليزلي ولسن]] | 1923ع – 1928ع | بمبئي پريزيڊنسي جو گورنر | آئيني سڌارن ۽ سنڌ جي سياسي تحريڪن واري دور ۾ خدمتون انجام ڏنيون. |- | 12 | [[سر جان بيومونٽ]] | 1933ع – 1936ع | بمبئي هاءِ ڪورٽ جو چيف جسٽس / عبوري انتظامي ڪردار | سنڌ جي بمبئي کان علحدگي واري آئيني عمل سان لاڳاپيل دور ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. |} ==== بمبئي پريزيڊنسي ۾ شموليت بعد سنڌ جا ڪمشنر ==== {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | سنڌ جا برطانوي ڪمشنر (1843ع–1936ع) |- ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | نالو ! style="background:#99CCFF;" | دورِ خدمت ! style="background:#99CCFF;" | عهدي جي حيثيت ! style="background:#99CCFF;" | اهم خدمتون ۽ تاريخي نوٽ |- | 1 | [[سر چارلس نيپئر]] | 1843ع – 1847ع | پهريون ڪمشنر | [[مياني جي جنگ]] ۽ [[دٻي جي جنگ]] کان پوءِ سنڌ ۾ برطانوي انتظام جو بنياد وڌو، فوجي ۽ سول حڪومت کي منظم ڪيو ۽ ٽالپر حڪمرانن جي اقتدار جو خاتمو آندو. |- | 2 | [[بارٽل فريئر|سر بارٽل فريئر]] | 1851ع – 1859ع | ڪمشنر | سنڌ جي جديد انتظامي ڍانچي جي تعمير ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو؛ رستن، تعليم، ميونسپل ادارن، مواصلات ۽ واپار جي ترقيءَ کي هٿي ڏني. |- | 3 | [[وليم لوئس ميري ويدر]] | 1860ع – 1867ع | ڪمشنر | ڪراچي جي بندرگاهه جي ترقي، سرحدي امن امان ۽ مواصلاتي نظام جي بهتري لاءِ ڪم ڪيو. |- | 4 | [[سر وليم ميري ويدر]] | 1867ع – 1877ع | ڪمشنر | ريلوي، واپار ۽ انتظامي ادارن جي توسيع سان سنڌ جي معاشي ترقيءَ ۾ حصو ورتو. |- | 5 | [[سر جيمس فرگوسن]] | 1877ع – 1880ع | ڪمشنر | زمينداري ۽ روينيو نظام ۾ سڌارا آندا ۽ آبپاشي منصوبن کي هٿي ڏني. |- | 6 | [[جيمس گائلز]] | 1880ع – 1887ع | ڪمشنر | شهري انتظام، ميونسپل ادارن ۽ مقامي حڪومتن جي ڪارڪردگي کي مضبوط ڪيو. |- | 7 | [[چارلس پرچاس]] | 1887ع – 1891ع | ڪمشنر | واپار، مواصلات ۽ بندرگاهي سرگرمين جي واڌاري تي ڌيان ڏنو. |- | 8 | [[اي. ڊبليو. هيوز]] | 1891ع – 1897ع | ڪمشنر | زرعي ترقي، آبپاشي ۽ سنڌ بابت تاريخي ۽ انتظامي مطالعي ۾ نمايان خدمتون سرانجام ڏنيون. |- | 9 | [[ايڇ. ايم. جيمس]] | 1897ع – 1901ع | ڪمشنر | روينيو رڪارڊ، زمينن جي سروي ۽ مردم شماريءَ جي عمل کي وڌيڪ منظم بڻايو. |- | 10 | [[اي. ايڇ. ايس. ڪيلي]] | 1901ع – 1906ع | ڪمشنر | تعليم، مقامي ادارن ۽ انتظامي رابطن جي توسيع لاءِ قدم کنيا. |- | 11 | [[سي. اي. فيرگوسن]] | 1906ع – 1911ع | ڪمشنر | سياسي بيداريءَ جي شروعاتي دور ۾ انتظامي استحڪام برقرار رکيو. |- | 12 | [[ايڇ. اي. ايل. هيلي]] | 1911ع – 1916ع | ڪمشنر | پهرين عالمي جنگ دوران سنڌ جي سول انتظام ۽ امن امان جي نگراني ڪئي. |- | 13 | [[اي. ڊبليو. پي. ڪيري]] | 1916ع – 1921ع | ڪمشنر | خلافت تحريڪ ۽ ٻين سياسي تحريڪن واري دور ۾ انتظامي ذميواريون سنڀاليون. |- | 14 | [[ايڇ. ٽي. سورلي]] | 1921ع – 1925ع | ڪمشنر | مقامي نمائندگي، تعليمي ترقي ۽ سياسي سڌارن جي دور ۾ خدمتون انجام ڏنيون. |- | 15 | [[اي. ايل. ايڇ. ايٽڪن]] | 1925ع – 1930ع | ڪمشنر | سنڌ جي بمبئي کان علحدگيءَ بابت آئيني بحثن واري مرحلي ۾ انتظامي ذميواريون نڀايون. |- | 16 | [[ايڇ. ٽي. ليمبرٽ]] | 1930ع – 1936ع | آخري ڪمشنر | سنڌ جي بمبئي پريزيڊنسي کان علحدگي ۽ 1 اپريل 1936ع تي الڳ صوبي جي قيام تائين انتظام سنڀاليو. |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | ڪمشنر دور جون اهم خصوصيتون |- ! style="background:#99CCFF;" | شعبو ! style="background:#99CCFF;" | نمايان ترقيون |- | انتظام | جديد ضلعي، روينيو ۽ عدالتي نظام جو قيام |- | آمدورفت | ريلوي، سڙڪن ۽ ڪراچي بندرگاهه جي توسيع |- | آبپاشي | ڪئنالن ۽ زرعي آبادڪاريءَ جي منصوبن جي شروعات |- | تعليم | جديد اسڪولن، ڪاليجن ۽ تعليمي ادارن جو قيام |- | سياست | سنڌ جي الڳ صوبي لاءِ سياسي شعور ۽ آئيني جدوجهد |} 1843ع کان 1936ع تائين سنڌ جو انتظام بنيادي طور "ڪمشنر سنڌ" جي عهدي هيٺ هلندو رهيو،م ۽ سندن آفيس ڪراچيءَ ۾ ھئي. جڏهن ته بمبئي پريزيڊنسي جا گورنر سڄي پريزيڊنسي (جنھن ۾ بمبئي ، گجرات ۽ سنڌ جا علائقا شامل ھيا) جا اعليٰ انتظامي سربراهه هوندا هئا ۽ انھن جي آفيس بمبئي شھر ۾ واقع ھئي. ==== سنڌ جي الڳ صوبي جا برطانوي گورنر ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | سنڌ جا برطانوي گورنر (1936ع–1947ع) |- ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | گورنر ! style="background:#99CCFF;" | دورِ حڪومت ! style="background:#99CCFF;" | مختصر نوٽ |- | 1 | [[سر لينسلٽ گراهم]] | 1936ع – 1941ع | سنڌ جو پهريون گورنر؛ الڳ صوبي جي انتظامي ڍانچي ۽ صوبائي اسيمبلي جي قيام جي نگراني ڪئي. |- | 2 | [[سر هيو ڊائو]] | 1941ع – 1946ع | ٻي عالمي جنگ دوران سنڌ جو انتظام سنڀاليو؛ جنگي ۽ معاشي پاليسين تي عملدرآمد ڪرايو. |- | 3 | [[سر فرانسس موڊي]] | 1946ع – 14 آگسٽ 1947ع | برطانوي دور جو آخري گورنر؛ پاڪستان جي قيام تائين سنڌ جي انتظام جو ذميوار رهيو. |} ==== برطانوي دور جون نمايان خاصيتون ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | برطانوي دور ۾ سنڌ ۾ اهم تبديليون |- ! style="background:#99CCFF;" | شعبو ! style="background:#99CCFF;" | اهم ترقيون |- | آمدورفت | ريلوي لائينن، سڙڪن ۽ بندرگاهن جي تعمير |- | آبپاشي | [[سکر بئراج]] سميت جديد آبپاشي منصوبن جو آغاز |- | تعليم | جديد اسڪولن، ڪاليجن ۽ سرڪاري تعليمي نظام جو قيام |- | انتظام | جديد عدالتي، روينيو ۽ سول سروس نظام جو نفاذ |- | سياست | سنڌ جي الڳ صوبي لاءِ سياسي تحريڪ ۽ 1936ع ۾ صوبائي حيثيت جو حصول |} === برطانوي دور جي وزيراعظمن (پريميئرن) جي فهرست === 1843ع کان 1936ع تائين سنڌ [[بمبئي پريزيڊنسي]] جو حصو رهي، تنهن ڪري ان عرصي دوران سنڌ ۾ وزيراعظم (Premier) يا وزيراعليٰ (Chief Minister) جو ڪو الڳ عهدو موجود نه هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] تحت صوبائي خودمختياري لاڳو ٿيڻ کان پوءِ 1937ع ۾ سنڌ ۾ پهريون ڀيرو چونڊيل وزارت قائم ٿي، جنهن جي سربراهه کي ''پريميئر آف سنڌ'' چيو ويندو هو.<ref>Government of India Act, 1935</ref><ref>Hamida Khuhro, ''The Making of Modern Sindh''</ref> {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | برطانوي سنڌ جا پريميئر (1937ع–1947ع) |- ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | نالو ! style="background:#99CCFF;" | دورِ حڪومت ! style="background:#99CCFF;" | سياسي وابستگي ! style="background:#99CCFF;" | اهم خدمتون ۽ تاريخي نوٽ |- | 1 | [[الله بخش سومرو]] | 1 اپريل 1937ع – 18 اپريل 1938ع | [[سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي]] | سنڌ جي پهرين چونڊيل وزارت جو سربراهه. صوبائي خودمختياري جي شروعاتي مرحلي ۾ انتظامي ڍانچي کي مستحڪم بڻايو ۽ بين المذاهب هم آهنگيءَ کي فروغ ڏنو. |- | 2 | [[غلام حسين هدايت الله]] | 18 اپريل 1938ع – 23 مارچ 1940ع | آزاد اتحاد / بعد ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] | سياسي استحڪام برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ صوبائي حڪومت جي انتظامي معاملن کي منظم ڪيو. |- | 3 | [[الله بخش سومرو]] | 23 مارچ 1940ع – 14 آڪٽوبر 1942ع | آزاد اتحاد | برطانوي پاليسين تي تنقيد ڪئي؛ هندستان جي ورهاڱي ۽ فرقيواريت جي مخالفت ڪئي؛ آخرڪار گورنر طرفان برطرف ڪيو ويو. |- | 4 | [[علي محمد راشد]] | 14 آڪٽوبر 1942ع – 7 جنوري 1944ع | مسلم ليگ حامي اتحاد | ٻي عالمي جنگ جي دور ۾ سنڌ جو انتظام سنڀاليو ۽ سياسي استحڪام برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. |- | 5 | [[غلام حسين هدايت الله]] | 7 جنوري 1944ع – 26 اپريل 1947ع | [[آل انڊيا مسلم ليگ]] | [[پاڪستان تحريڪ]] دوران مسلم ليگ جي سياسي اثر کي مضبوط ڪيو ۽ سنڌ اسيمبليءَ ۾ پاڪستان جي حمايت واري قرارداد جي حمايت ڪئي. |- | 6 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 26 اپريل 1947ع – 14 آگسٽ 1947ع | [[آل انڊيا مسلم ليگ]] | برطانوي دور جو آخري پريميئر؛ پاڪستان جي قيام کان اڳ انتظامي منتقلي ۽ نئين رياستي ڍانچي جي تيارين جي نگراني ڪئي. |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#99CCFF; font-size:120%; font-weight:bold;" | برطانوي دور جي سنڌي وزارتن جون نمايان خاصيتون |- ! style="background:#99CCFF;" | شعبو ! style="background:#99CCFF;" | نمايان پيش رفت |- | صوبائي خودمختياري | 1937ع ۾ سنڌ ۾ پهريون ڀيرو ذميوار ۽ چونڊيل حڪومت جو قيام |- | قانون سازي | سنڌ اسيمبليءَ وسيلي مقامي قانون سازي ۽ انتظامي پاليسين جي شروعات |- | سياست | مسلم ليگ، سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي ۽ آزاد گروپن جي وچ ۾ سياسي مقابلو |- | پاڪستان تحريڪ | سنڌ اسيمبلي هندستان جي پهرين صوبائي اسيمبلي هئي جنهن پاڪستان جي حمايت ۾ قرارداد منظور ڪئي |- | انتظام | بمبئي پريزيڊنسي کان الڳ صوبي طور مستقل انتظامي ادارن جي ترقي |} 1937ع کان 1947ع تائين سنڌ جي حڪومت جي سربراهه لاءِ سرڪاري اصطلاح ''پرميئر آف سنڌ'' (پريميئر آف سنڌ) استعمال ٿيندو هو. "وزيراعليٰ" (چيف منسٽر) جو اصطلاح پاڪستان جي قيام کان پوءِ وڌيڪ عام ٿيو. ===پاڪستان جي قيام بعد=== ====ون يونٽ کان اڳ جو دؤر==== ==== ون يونٽ وارو دور==== ==== ون يونٽ کان پوء وارو دور==== ====1988ع کان پوءِ جو نئون دؤر==== == سنڌ جي جاگرافي، آبھوا ۽ قدرتي وسيلا== {{Main|سنڌ جي جاگرافي}} ===جاگرافي=== [[فائل:Sindh 2.jpg|220px|thumb|کاٻو|سنڌ]] سنڌ پاڪستان جي چئن صوبن مان رقبي جي لحاظ کان ٽيون وڏو صوبو آهي، جنهن جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 54,407.2 چورس ميل آهي. هي صوبو هيٺين سنڌو طاس (لوئر انڊس بيسن) جو اهم حصو آهي ۽ جغرافيائي طور 23°40′ کان 28°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°40′ کان 71°05′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. سنڌ اتر کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 540 ڪلوميٽر ڊگهي ۽ اوڀر کان اولهه طرف سراسري طور تقريباً 281 ڪلوميٽر ويڪري آهي، جڏهن ته ان جي وڌ ۾ وڌ ويڪر لڳ ڀڳ 250 ڪلوميٽر آهي. [[فائل:Sindh-Map.PNG|thumb|220px|کاٻو|سنڌ جو نقشو]] ==== طبعي بناوت ==== جغرافيائي بناوت جي لحاظ کان سنڌ جو گهڻو حصو هموار ميداني علائقو آهي. صوبي جي اولهه پاسي ڪوهستاني خطو واقع آهي، جتي ڪيرٿر جبلن جو بنجر سلسلو موجود آهي، جڏهن ته اوڀر طرف بهاولپور جي سرحدن کان وٺي رن آف ڪڇ تائين ريتيلي پٽي پکڙيل آهي. انهن ٻنهي علائقن جي وچ ۾ سنڌو ماٿري واقع آهي، جيڪا ڏکڻ اولھه طرف وڃي ڊيلٽائي علائقي ۾ ختم ٿئي ٿي. هي علائقو زرخيز اليويل مٽيءَ سبب زراعت لاءِ نهايت موزون آهي. صوبي جي وچئين حصي ۾ سکر بئراج ذريعي مستقل پاڻيءَ جي فراهمي موجود آهي، جيڪا سنڌ کي زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل معاشي سرگرمين لاءِ وڏي صلاحيت فراهم ڪري ٿي<ref name="گدواڻي"></ref>. طبعي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ جا اوڀر وارا ريگستاني علائقا [[راجپوتانا]] سان ۽ اولهه وارا جابلو علائقا بلوچستان سان ملن آهن. جڏهن ته “سنڌ” جو بنيادي تصور انهيءَ زرخيز ميداني علائقي سان جڙيل آهي، جيڪو سنڌو درياهه جي وهڪري سان وجود ۾ آيو آهي<ref name="گدواڻي"></ref>.. پنهنجين موجوده حدن اندر، پاڪستان جي هڪ صوبي طور سنڌ 23°35' کان 28°30' اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°42' کان 71°10' اوڀر ڊگهائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ان جي ايراضي 34.86 ملين ايڪڙ آهي ۽ 1972ع جي آدمشماري موجب ان جي آبادي 1 ڪروڙ 40 لک هئي<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|Page=6}}</ref>. انگريزن جي شروعاتي دور ۾ سنڌ کي “ننڍو مصر” سڏيو ويو، ڇاڪاڻ ته سنڌو ۽ نيل درياهن جي هيٺانهين ماٿرين ۾ نمايان جغرافيائي مشابهت موجود آهي. ٻنهي علائقن ۾ ٽن مکيه طبعي حصن، جابلو، ڪچو ميداني علائقو ۽ ريگستان، ساڳي ترتيب سان نظر اچن ٿا. ٻنهي ماٿرين جي زرخيزي برسات بدران سالياني ٻوڏ تي دارومدار رکي ٿي، ۽ ٻنهي علائقن ۾ نباتات ۽ حيوانات ۾ به نمايان هڪجهڙائي ملي ٿي<ref name="گدواڻي"></ref>. سنڌ کي عام طور پنج مکيه طبعي ڀاڱن ۾ ورهايو وڃي ٿو<ref name="گدواڻي"></ref>: *[[سرو، (سنڌ)|سرو]]، *[[سنڌ جو وچولو|وچولو]]، *[[لاڙ(سنڌ)|لاڙ]]، *[[سنڌ جو ڪوهستان|ڪوهستان]] ۽ *[[سنڌ جا رڻپٽ|ريگستان]]. تفصيلي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ ۾ جابلو، ٽاڪراڻي، پڪي، ڪچي، ڪلراٺي، چيڪي، وارياسي ۽ بياباني زمين جا سڀئي قسم موجود آهن. اهڙيءَ ريت سنڌ جي آبهوا ٿڌي کان معتدل ۽ گرم تائين مختلف صورتن ۾ ملي ٿي، جنهن سبب هتي نباتاتي تنوع تمام گهڻو آهي ۽ دنيا جي ڪيترن علائقن جا وڻ ٻوٽا سنڌ جي مختلف حصن ۾ پوکڻ جي صلاحيت رکن ٿا<ref name="گدواڻي">{{cite journal |last=گدواڻي |first=منو تولارام |title=سنڌيت |journal=مهراڻ |publisher=سنڌي ادبي بورڊ |year=1962 |language=sd}}</ref>. ==== سنڌ جا ريگستان ==== سنڌ جي زمين جو وڏو حصو ريگستاني نوعيت جو آهي. صوبي جي اوڀر سرحد تي ٿرپارڪر واقع آهي، جتي وڏا ريتيلا ٽڪرا موجود آهن. هي ريگستان راجستان ريگستان جي تسلسل طور سڃاتو وڃي ٿو ۽ ان جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 13,100 چورس ميل آهي. سنڌو ماٿريءَ جي اوڀر پاسي ٿر جو وسيع ريگستان واقع آهي، جيڪو هندستان جي راجپوتانا علائقي تائين پکڙيل آهي. هي ريگستان لڳ ڀڳ ٽي سؤ ميلن تائين لڳاتار وارياسي علائقو آهي، جيڪو ڏکڻ طرف ڪڇ جي رڻ تائين وڃي ٿو. ٿر ۽ سنڌو ڪچي جي وچ ۾ حدون ڪجهه علائقن ۾ واضح آهن، جڏهن ته اتر طرف وارياسي ڀٽون ڪچي جي ميداني علائقن اندر گهڻي حد تائين داخل ٿين ٿيون. موسمي تبديليون، خاص طور ڏکڻ اولهه واري چوماسي جي شدت، انهن حدن کي وقت بوقت تبديل ڪنديون رهن ٿيون. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:right;" |+ style="background:#E75480; color:white; font-size:120%; font-weight:bold;" | سنڌ جا ريگستان |- style="background:#F7A8C4; text-align:center;" ! نمبر ! ريگستان جو نالو ! ايراضي ! جغرافيائي هنڌ (ضلعا / تعلقا) ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[ٿر ريگستان]] | تقريباً 200,000 چورس ڪلوميٽر (مجموعي ٿر؛ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 15٪) | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]]، [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]، [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]]، [[خيرپور ضلعو|خيرپور]]، [[سکر ضلعو|سکر]]، [[گھوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] | [[ڏکڻ ايشيا]] جو وڏو ريگستان، سنڌ جي اوڀر حصي ۾ واقع آهي، زراعت، مالداري ۽ ثقافتي لحاظ کان اهم علائقو آهي۔ |- | 2 | [[نارا ريگستان]] | تقريباً 23,000 چورس ڪلوميٽر | [[خيرپور ضلعو]]، [[سانگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[نارا ڪئنال]] ڀرسان علائقا) | ٿر ريگستان جو اتر-اولهه طرف وڌايل حصو، نارا ڪئنال سبب هتي انساني آبادين ۽ مالداري موجود آهي۔ |- | 3 | [[اڇڙو ٿر]] | ٿر ريگستان جو حصو (مخصوص ايراضي واضح ناهي) | [[سانگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[کپرو تعلقو]]) | اڇي واري ۽ لوڻياٺ زمين سبب “اڇرو ٿر” سڏجي ٿو، ٿر جو منفرد قدرتي خطو آهي۔ |} {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ريگستان جو نالو ! ايراضي ! جغرافيائي هنڌ (ضلعا / تعلقا) ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[ٿر ريگستان]] (ٿر ڊيزرٽ) | تقريباً 200,000 چورس ڪلوميٽر (مجموعي ٿر؛ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 15٪) | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]]، [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]، [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]]، [[خيرپور ضلعو|خيرپور]]، [[سکر ضلعو|سکر]]، [[گھوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] [[ڏکڻ ايشيا]] جو وڏو ريگستان، سنڌ جي اوڀر حصي ۾ واقع آهي، زراعت، مالداري ۽ ثقافتي لحاظ کان اهم علائقو آهي۔ 2 [[نارا ريگستان]] (نارا ڊيزرٽ) تقريباً 23,000 چورس ڪلوميٽر [[خيرپور ضلعو]]، [[ساگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[نارا ڪئنال]] ڀرسان علائقا) ٿر ريگستان جو اتر-اولهه طرف وڌايل حصو، نارا ڪئنال سبب هتي انساني آبادين ۽ مالداري موجود آهي۔ - 3 [[اڇڙو ٿر]] (وائيٽ ڊيزرٽ) ٿر ريگستان جو حصو (مخصوص ايراضي واضح ناهي) [[سانگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[کپرو تعلقو]]) اڇي واري ۽ لوڻياٺ زمين سبب “اڇرو ٿر” سڏجي ٿو، ٿر جو منفرد قدرتي خطو آهي۔ } ==== سنڌ جا جبل ==== سنڌ ۾ اهم جابلو يا پھاڙي سلسلا عام طور ٽن قسمن ۾ بيان ڪيا وڃن ٿا: (1) [[کيرٿر جبلن جون قطارون|کيرٿر جبلن]] جو سلسلو، (2) [[ڪارونجهر]] (ننگرپارڪر) جون ٽڪريون/سلسلو، ۽ (3) [[گنجو ٽڪر]] (حيدرآباد) وارو پٿريلو سلسلو/ريج، جڏهن ته سنڌ ۾ ٻيا پٿريلا اُڀار (outcrops) به ملن ٿا، پر سڀني کي “مڪمل جبلن جا سلسلا” قرار ڏيڻ تي ماخذن ۾ يڪسانيت ناهي<ref name=" وڪي"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_ }}</ref><ref name=" برٽنيڪا"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url=Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Sind }}</ref>. ==== کيرٿر جبلن جو سلسلو ==== [[کيرٿر جبلن جون قطارون|کيرٿر جبلن]] جو سلسلو (کيرٿر رينج) سنڌ جو سڀ کان وڏو جبلِي نظام آهي، جيڪو سنڌ–بلوچستان سرحد سان گڏ اتر کان ڏکڻ طرف پکڙيل آهي<ref name=" وڪي"></ref>. ڪيترا عام حوالا هن سلسلي جي ڊگھائي لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽر بيان ڪن ٿا<ref name=" وڪي"></ref>. هن سلسلي ۾ سنڌ اندر اهم جبلِي علائقا خاص طور دادو ۽ ڀرپاسي جي پهاڙي پٽي (ڪوھستان) ۾ ايندا آهن<ref name=" برٽنيڪا"></ref>. ===== اهم چوٽيون ۽ اوچايون ===== ڪيرٿر جي بلند ترين چوٽي طور ڪيترن حوالن ۾ زرڊڪ چوٽي (زَرڊَڪ پِيڪ) لڳ ڀڳ 2,134 ميٽر ڄاڻايل آهي<ref name=" وڪي"></ref>. سنڌ اندر ڪيرٿر سان وابسته هڪ مشهور بلند مقام [[گورک هل]] آهي، جنهن کي علمي مطالعي ۾ لڳ ڀڳ 5,688 فُٽ (تقريباً 1,734 ميٽر) اوچو بيان ڪيو ويو آهي<ref name="pakbs"></ref>. ===== اهم لنگهه ===== سنڌ جي تاريخي آمدرفت ۾ [[لڪي لنگھ|لڪي پاس]] (لڪ پاس) کي کيرٿر واري پهاڙي پٽي جو اهم قدرتي لنگهه سمجھيو وڃي ٿو<ref name=" وڪي"></ref>. ==== ڪارونجهر ==== [[ڪارونجهر]] ڏکڻ اوڀر سنڌ ۾ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر ضلعي]] جي [[ننگرپارڪر]] ڀرسان واقع هڪ اهم ٽڪريلو سلسلو آهي<ref name=" وڪي"></ref>. هن علائقي بابت ڪيترن عوامي ۽ دستاويزي حوالن ۾ ڊگھائي لڳ ڀڳ 19 ڪلوميٽر ۽ وڌ ۾ وڌ اوچائي لڳ ڀڳ 305 ميٽر بيان ٿيل ملي ٿي<ref name="اٽلس">{{Cite news|title=https://ejatlas.org/conflict/karoonjhar-mountains-a-potential-granite-mine-by-al-sami-group }}</ref>. ڪارونجهر کي سنڌ جي گرينائيٽ، پٿريلي بناوٽ ۽ قدرتي منظرنامي جي ڪري به سڃاتو وڃي ٿو<ref name="اٽلس"></ref>. ==== گنجو ٽڪر ==== [[گنجو ٽڪر]] حيدرآباد وارو پٿريلو سلسلو/ريج آهي. گنجو ٽڪر [[حيدرآباد]] جي جغرافيائي سڃاڻپ ۾ ذڪر ٿيندڙ هڪ پٿريلو ريج يا ٽڪريلو علائقو آهي، جنهن کي حيدرآباد جي مقامي زميني بناوٽ سان جوڙيو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"></ref>. هي علائقو کيرٿر جهڙي ڊگهي جبلِي قطار نه، پر [[سنڌو درياھ]] جي ڀرسان پٿريلي اُڀارن جي صورت ۾ سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"></ref>. === ميداني علائقا === سنڌ جو وڏو حصو [[سنڌو درياھ]] جي آندل زرخيز لٽ سان ٺهيل ميداني علائقن تي مشتمل آهي. سنڌو ماٿري صوبي جو بنيادي زرعي ۽ آبادي وارو خطو آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ تائين پکڙيل آهي. هي علائقو زرخيز اليويل مٽي، آبپاشي نظام ۽ زرعي پيداوار جي ڪري سنڌ جي معاشي زندگيءَ جو مرڪز رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي"></ref>. سنڌو ماٿريءَ ۽ اولهه وارن جبلستاني علائقن جي وچ ۾ هڪ سوڙهو ميداني خطو واقع آهي، جنهن کي مقامي طور [[ڪاڇو]] چيو وڃي ٿو. ڪاڇو جبلن مان وهندڙ نين ۽ نالن جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي، جنهن جي مٽي [[سنڌو درياھ]] جي لٽ کان مختلف آهي. هي علائقو قدرتي طور خشڪ، گهٽ زرخيزي وارو ۽ گهٽ آباديءَ وارو آهي، جنهن سبب اهو تاريخي طور سنڌ جي مکيه ميداني علائقن کان جدا سڃاتو ويو آهي<ref name="autogenerated1"></ref>. ڪاڇي جي اولهه طرف ڪوهستاني ٽڪرن جو سلسلو [[منڇر ڍنڍ]] تائين نسبتاً مسلسل نظر اچي ٿو، جڏهن ته منڇر کان ڏکڻ طرف جبل ٽٽل صورت ۾ موجود آهن ۽ انهن جي وچ ۾ هموار ميداني علائقا ملن ٿا. ڏکڻ طرف ويندي هي علائقو آهستي آهستي ويڪر ۾ وڌي ٿو ۽ واضح اولهه سرحد ختم ٿيندي نظر اچي ٿي. هن پاسي [[حب درياهه]] کان اڳتي لس جو ميدان واقع آهي، جيڪو عربي سمنڊ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ ساٺ ميل اتر طرف پکڙيل آهي. لس جو ميدان پورالي ندي ۽ ٻين ننڍين نين جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي ۽ جغرافيائي لحاظ کان ڪاڇي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيتوڻيڪ سياسي طور گهڻو ڪري سنڌ کان ڌار رهيو آهي<ref name="autogenerated1"></ref>. === ٻيلا === سنڌ جي نباتاتي تنوع تي ان جي مختلف زميني بناوتن، آبهوا ۽ آبپاشي نظام جو گهرو اثر آهي. سنڌ ۾ دريائي، سامونڊي، آبپاشي ۽ قدرتي ٻيلن جا مختلف قسم ملن ٿا. صوبي ۾ جابلو، ٽاڪراڻي، پڪي، ڪچي، ڪلراٺي، چيڪي، وارياسي ۽ بياباني زمين جا سڀئي قسم موجود آهن. اهڙيءَ ريت سنڌ جي آبهوا ٿڌي کان معتدل ۽ گرم تائين مختلف صورتن ۾ ملي ٿي، جنهن سبب هتي نباتاتي تنوع تمام گهڻو آهي ۽ دنيا جي ڪيترن علائقن جا وڻ ٻوٽا سنڌ جي مختلف حصن ۾ پوکڻ جي صلاحيت رکن ٿا<ref name="autogenerated1"></ref>. ==== سامونڊي پٽي ==== سنڌ جو ساحلي علائقو ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف واقع آهي، جيڪو اوڀر ۾ [[سر ڪريڪ]] (ڀارت سان سرحد) کان وٺي اولهه ۾ [[حب درياهه]] (بلوچستان سان سرحد) تائين پکڙيل آهي. هي ساحلي پٽي لڳ ڀڳ 350 ڪلوميٽر ڊگهي آهي ۽ [[عربي سمنڊ]] سان لڳل آهي. سامونڊي علائقو بنيادي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: [[سنڌو ڊيلٽا]] ۽ ڪريڪ علائقو، ۽ [[ڪراچي]] جو ساحلي حصو<ref name=" ايڪانومي"></ref>. ==== ٻيٽ ==== سنڌ جي سامونڊي پٽي ۽ سنڌو ڊيلٽا واري علائقي ۾ ڪيترائي قدرتي ٻيٽ موجود آهن، جيڪي سامونڊي حياتيات، مڇيگيري، آبي پکين ۽ مينگروو ٻيلن جي لحاظ کان وڏي اهميت رکن ٿا. سنڌ جي ساحلي ٻيٽن جو وڏو حصو سنڌو ڊيلٽا ۽ ڪريڪ نظام سان لاڳاپيل آهي<ref name=" ايڪانومي"></ref>. === قدرتي وسيلا === قدرتي وسيلن جي حوالي سان سنڌ معدنيات سان مالا مال صوبو آهي. هتي ڪوئلي جا وڏا ذخيرا خاص طور تي [[ٿرپارڪر]] ۽ [[لاکهرا]] علائقن ۾ موجود آهن، جن مان ٿر جو ڪوئلو بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ حڪومت طرفان ڪڍيو پيو وڃي. ان کان علاوه لوهه، چونا پٿر ۽ لوڻ جا ذخيرا پڻ ملن ٿا. جپسم وڏي مقدار ۾ ماري پور ۽ نئن گج جي ڪنارن تي، ڀاڳي ٿورو جبل ڀرسان ملي ٿي. سنڌ ۾ تيل، گئس ۽ پيٽروليم جا وسيع ذخيرا پڻ موجود آهن، جيڪي سڄي ملڪ جي توانائي ضرورتن لاءِ اهم حيثيت رکن ٿا. ٿر ريگستان ۾ نفيس واري، چائنا ڪلي ۽ گرينائيٽ پٿر پڻ ملن ٿا<ref name=" ايڪانومي"></ref>. === سنڌ جي آبهوا === {{Main|سنڌ جي آبهوا}} سنڌ جي آبهوا بنيادي طور تي خشڪ ۽ انتهائي درجا حرارت واري آهي، جنهن ۾ گرمي ۽ ٿڌ ٻنهي جون شدت واريون حالتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. برسات غير يقيني ۽ گهٽ مقدار ۾ ٿئي ٿي، جڏهن ته گرمي جو دور گهڻو ڊگهو هوندو آهي. سامونڊي ڪناري سان لڳ علائقن ۾ آبهوا نسبتاً گهميل رهي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي علائقا عربي سمنڊ مان ايندڙ سامونڊي هيرن جي اثر هيٺ آهن. اهي هيرون عام طور سال جا لڳ ڀڳ چار مهينا لڳنديون آهن ۽ انهن جي ڪري ساحلي ۽ ويجهن اندرين علائقن ۾ ٿڌڪار ۽ نمي پيدا ٿئي ٿي. ڏکڻ اولهه وارو چوماسو جون کان سيپٽمبر تائين سنڌ مٿان گذري ٿو، پر اڪثر حالتن ۾ ان مان گھڻي برسات نٿي پوي. [[چوماسو|چوماسي]] جا ڪڪر گهڻو ڪري تپيل زمين مٿان گذرڻ دوران ٻاڦ بڻجي وڃن ٿا، جنهن سبب مينهن جي مقدار تمام محدود رهي ٿي. البت، چوماسي جي موجودگي هوا جي گرمي گهٽائي ٿي ۽ ڪجهه وقت لاءِ ٿڌاڻ پيدا ٿئي ٿي، خاص ڪري ڏکڻ سنڌ ۽ ٿر جي ڏاکڻي حصن ۾، جتي اها گرم ريگستاني هوا جي جاءِ وٺي ٿي. سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۾ [[سامونڊي هير]] جو اثر اتر طرف محدود آهي ۽ عام طور حيدرآباد کان اڳتي پڊعيدن تائين پهچي ٿو. ان کان اتر طرف، خاص طور لڪي ٽڪرين جي ڏکڻي ڇيڙي کان اڳتي، سامونڊي هير جو اثر تقريباً ختم ٿي وڃي ٿو. اهڙا علائقا مٿين سنڌ جي سخت آبهوا هيٺ اچن ٿا، جتي گرمي جو دور ست مهينا يا ان کان وڌيڪ رهي ٿو. مٿين سنڌ ۾ گرمي انتهائي شديد هوندي آهي. اپريل کان پوءِ راتيون به ٻوسٽ واريون ٿين ٿيون ۽ گرمي پد گهڻو ڪري پرهه کان اڳ به 100°F کان هيٺ نٿو لهي. مئي ۽ جون جي مهينن ۾ ڇانوَ ۾ گرمي پد 120°F کان 125°F تائين پهچي سگهي ٿو. هي علائقو انتهائي خشڪ هوندو آهي ۽ گرم، خشڪ هوائون (لُڪ) عام آهن. برسات جيڪڏهن پوي به ٿي ته اها اڪثر ٿوري وقت لاءِ ۽ تيز وسڪاري جي صورت ۾ ٿئي ٿي. آبهوا جي بنياد تي سنڌ کي مقامي طور ٽي حصا سمجهيو وڃي ٿو: سرو (مٿين سنڌ)، وچولو (وچ سنڌ)، ۽ لاڙ (هيٺين سنڌ). غير مقامي ورهاست ۾ سنڌ کي عام طور مٿين ۽ هيٺين سنڌ ۾ ورهايو ويندو آهي، ۽ سياسي ۽ انتظامي ورڇ به گهڻو ڪري انهيءَ بنياد تي رهي آهي. آبهوا جي هن تفاوت جي باوجود، سنڌ جي نباتات ۾ وڏو بنيادي فرق نظر نٿو اچي. سنڌ جي قدرتي نباتات خشڪ، گهٽ برساتي، وارياسي ۽ [[ڪلراٺي زمين]] سان هم آهنگ آهي. هتي اهڙا وڻ ۽ ٻوٽا گهڻا آهن، جن ۾ پن تمام ٿورا هوندا آهن يا بلڪل نه هوندا آهن. ڪنڊيدار وڻڪار، جهڙوڪ [[ٻٻر]]، [[ڪنڊي]] ۽ ٻير، سنڌ جي گهڻن علائقن ۾ عام آهي. ڪچي ۽ آبپاشي وارن علائقن ۾ نباتات نسبتاً گهڻي ۽ وڌيڪ ورڇيل آهي، جڏهن ته ٽاڪرو ۽ وارياسي علائقن ۾ ساڳي نباتات گهٽ مقدار ۾ ملي ٿي. ٻٻر جهڙا وڻ ٽاڪرن ۾ وڌيڪ بندرا ۽ ننڍا ٿين ٿا. وارياسي علائقن جا مخصوص بي⁠پن ٻوٽا، جهڙوڪ [[کپ]] ۽ [[ڦوڳ]]، ڪڏهن ڪڏهن زرعي ۽ آبپاشي علائقن ۾ به واريءَ جي ٽڪرن تي ملي وڃن ٿا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته نباتات جو تعلق بنيادي طور زمين جي بناوت ۽ پاڻي جي دستيابي سان آهي. ====موسمياتي کاتو==== ====سنڌ جون موسمون==== ====سنڌ جو چوماسو==== === قدرتي وسيلا === قدرتي وسيلن جي حوالي سان سنڌ معدنيات سان مالا مال صوبو آهي. هتي ڪوئلي جا وڏا ذخيرا خاص طور تي [[ٿرپارڪر]] ۽ [[لاکهرا]] علائقن ۾ موجود آهن، جن مان ٿر جو ڪوئلو بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ حڪومت طرفان ڪڍيو پيو وڃي. ان کان علاوه لوهه، چونا پٿر ۽ لوڻ جا ذخيرا پڻ ملن ٿا. جپسم وڏي مقدار ۾ ماري پور ۽ نئن گج جي ڪنارن تي، ڀاڳي ٿورو جبل ڀرسان ملي ٿي. سنڌ ۾ تيل، گئس ۽ پيٽروليم جا وسيع ذخيرا پڻ موجود آهن، جيڪي سڄي ملڪ جي توانائي ضرورتن لاءِ اهم حيثيت رکن ٿا. ٿر ريگستان ۾ نفيس واري، چائنا ڪلي ۽ گرينائيٽ پٿر پڻ ملن ٿا<ref name=" ايڪانومي"></ref>. == زرعي معيشت == سنڌ جي زرعي معيشت صوبي جي تاريخي، سماجي ۽ معاشي ڍانچي جو بنيادي حصو آهي. [[سنڌو درياهه]] جي آبپاشي نظام، زرخيز ميداني علائقن، موسمي تنوع ۽ ساحلي توڙي ريگستاني جاگرافي سبب سنڌ پاڪستان جي اهم زرعي صوبن مان شمار ٿئي ٿو. صوبي ۾ خريف ۽ ربيع ٻئي زرعي موسمون موجود آهن، جن ۾ ڪپهه، چانور، ڪمند، ڪڻڪ، جوئر، ٻاجهري، مڪئي، دالون، تيلدار فصل، ميوا، ڀاڄيون، مصالحا ۽ چارا پوکيا وڃن ٿا. زراعت سان گڏ مالداري، پولٽري، ماهيگيري، ٻيلن ۽ زرعي شين جي پروسيسنگ پڻ سنڌ جي ڳوٺاڻي معيشت ۽ روزگار جا اهم ذيلي شعبا آهن.<ref name="kharif2020">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020}}</ref> پاڪستان جي قومي معيشت ۾ زراعت جو حصو وقت سان گهٽجندو ويو آهي. 1949ع ۾ پاڪستان جي مجموعي قومي پيداوار ۾ زراعت جو حصو لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو هو، جيڪو 2017–18ع تائين 20 سيڪڙو کان هيٺ اچي ويو. سنڌ ۾ به زراعت جو حصو مجموعي صوبائي پيداوار ۾ لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو رهيو آهي.<ref name="ايڪانومي" /> ان جي باوجود زراعت سنڌ جي خوراڪي تحفظ، ڳوٺاڻي روزگار، خام مال جي فراهمي ۽ زرعي بنيادن واري صنعت لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿي. === زرعي ڍانچي ۾ تبديلي === زرعي شعبي جي اندروني بناوت ۾ وقت سان نمايان تبديلي آئي آهي. 1949–50ع ۾ وڏن فصلن جو حصو 52 سيڪڙو، ننڍن فصلن جو 12.5 سيڪڙو، مال مويشي جو 34.4 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 1.2 سيڪڙو هو. 2015–16ع تائين وڏن فصلن جو حصو گهٽجي 26.2 سيڪڙو ٿيو، ننڍا فصل 11.1 سيڪڙو رهيا، جڏهن ته مال مويشي جو حصو وڌي 58.3 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو حصو 4.4 سيڪڙو ٿي ويو.<ref name="ايڪانومي" /> هي تبديلي ظاهر ڪري ٿي ته سنڌ جي زرعي معيشت صرف فصلن تائين محدود نه رهي، پر مالداري، پولٽري، ماهيگيري ۽ ٻين لاڳاپيل شعبن ڏانهن به وڌي آهي. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ زرعي شعبي جي اندروني بناوت ۾ تبديلي ! style="background:#99CCFF;" | دور ! style="background:#99CCFF;" | وڏا فصل ! style="background:#99CCFF;" | ننڍا فصل ! style="background:#99CCFF;" | مال مويشي ! style="background:#99CCFF;" | ٻيلا ۽ ماهيگيري |- | 1949–50ع | 52% | 12.5% | 34.4% | 1.2% |- | 2015–16ع | 26.2% | 11.1% | 58.3% | 4.4% |} === زرعي پيداوار ۽ رجحان === 1980–81ع کان 2010–11ع تائين زرعي پيداوار جي سراسري واڌ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 3.6 سيڪڙو رهي، جڏهن ته سنڌ ۾ اها واڌ 4.4 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي. ان عرصي دوران سنڌ ۾ زرعي واڌ جو وڏو حصو نقدآور فصلن، خاص طور تي ڪپهه، چانورن ۽ ڪمند، سان لاڳاپيل رهيو. بهرحال، خوراڪ جي پيداوار ۾ واڌ قومي سطح جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي؛ سنڌ چاليهن سالن ۾ خوراڪ جي پيداوار کي ٻيڻو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي، جڏهن ته قومي سطح تي خوراڪ جي پيداوار ٽن ڀيرا کان وڌيڪ وڌي.<ref name="ايڪانومي" /> في هيڪٽر پيداوار ۾ پڻ ڊگهي عرصي دوران اضافو ٿيو. 1957–58ع کان 1995–96ع تائين في هيڪٽر پيداوار 811 ڪلوگرام مان وڌي 2,119 ڪلوگرام تائين پهتي. 1995–96ع کان 2010–11ع تائين پيداوار ۾ واڌ جي رفتار سست رهي، جنهن جا سبب پوکيل ايراضي ۾ محدود واڌ، پاڻي جي کوٽ، برسات جي غير يقيني صورتحال، زرعي انپُٽس جي وڌندڙ قيمتن ۽ زمين جي معيار سان لاڳاپيل هئا.<ref name="ايڪانومي" /> === سبز انقلاب، قرض ۽ سرمايو === 1960ع واري ڏهاڪي ۾ سبز انقلاب تحت ڪڻڪ ۽ چانورن جون اعليٰ پيداوار ڏيندڙ جنسون، ڪيميائي ڀاڻ، زرعي دوائون، آبپاشي جي توسيع ۽ مشيني زراعت متعارف ٿي. ان دور ۾ پاڪستان ۾ خوراڪ جي پيداوار ۾ ٽي ڀيرا واڌ آئي ۽ زرعي شعبي مجموعي معاشي واڌ کي هٿي ڏني. تنهن هوندي به سبز انقلاب جا فائدا سڀني آبادگارن تائين هڪجهڙي نموني نه پهتا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڏن زميندارن کي جديد ٻج، قرض، ڀاڻ ۽ مشينري تائين ننڍن آبادگارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ رسائي حاصل هئي.<ref name="ايڪانومي" /> زرعي سرمائي ۽ قرضن جي اهميت به وقت سان وڌي. 2000–01ع ۾ پاڪستان ۾ زرعي شعبي لاءِ مجموعي قرضن جي رقم لڳ ڀڳ 45 ارب رپيا هئي، جيڪا 2015–16ع تائين وڌي 600 ارب رپين تائين پهچي وئي. سنڌ ۾ زرعي قرضن جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي آهي، جنهن کي انتظامي، ادارتي ۽ زميني ملڪيت جي ڍانچي سان لاڳاپيل سببن سان ڳنڍيو وڃي ٿو.<ref name="ايڪانومي" /> === آبپاشي، برسات ۽ موسمي حالتون === سنڌ جي زراعت جو وڏو دارومدار سنڌو درياهه ۽ ان جي آبپاشي نظام تي آهي. 2020ع جي خريف موسم دوران سنڌ ۾ مجموعي طور 28.724 ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي استعمال ٿيو، جيڪو 2019ع جي ڀيٽ ۾ 3.81 سيڪڙو وڌيڪ هو. ان مان [[سکر بئراج]] جو حصو 14.305 ملين ايڪڙ فوٽ، [[گڊو بئراج]] جو 5.988 ملين ايڪڙ فوٽ ۽ [[ڪوٽڙي بئراج]] جو 8.431 ملين ايڪڙ فوٽ هو.<ref name="kharif-water">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 1.1}}</ref> 2020ع جي خريف موسم دوران سنڌ ۾ سراسري برسات 302.72 ملي ميٽر رڪارڊ ڪئي وئي، جيڪا 2019ع جي 183.19 ملي ميٽر جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 65.2 سيڪڙو وڌيڪ هئي. ساڳئي موسم ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد 39.53 °C ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد 27.15 °C رهيو.<ref name="kharif-rain">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Tables 2.2, 2.4–2.5}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ خريف 2020ع: آبپاشي ۽ موسمي انگ اکر ! style="background:#99CCFF;" | عنصر ! style="background:#99CCFF;" | انگ ! style="background:#99CCFF;" | وضاحت |- | ڪل استعمال ٿيل پاڻي | 28.724 MAF | گڊو، سکر ۽ ڪوٽڙي بئراجن مان |- | سکر بئراج | 14.305 MAF | سڀ کان وڏو حصو |- | گڊو بئراج | 5.988 MAF | مٿئين سنڌ لاءِ اهم |- | ڪوٽڙي بئراج | 8.431 MAF | هيٺين سنڌ لاءِ اهم |- | سراسري برسات | 302.72 ملي ميٽر | 2019ع کان 65.2% وڌيڪ |- | وڌ ۾ وڌ سراسري گرمي پد | 39.53 °C | خريف موسم |- | گهٽ ۾ گهٽ سراسري گرمي پد | 27.15 °C | خريف موسم |} === اهم فصل === سنڌ پاڪستان جي وڏن زرعي پيداوار ڪندڙ صوبن مان هڪ آهي. صوبي مان پاڪستان جي چانورن جو لڳ ڀڳ 35 سيڪڙو، ڪمند جو 28 سيڪڙو، ڪپهه جو 20 سيڪڙو ۽ ڪڻڪ جو 12 سيڪڙو حاصل ٿئي ٿو. ملڪ جي 30 کان 50 سيڪڙو ڀاڄين ۽ 12 کان 50 سيڪڙو ميون جي پيداوار به سنڌ مان اچي ٿي. بصر، مرچ ۽ ٽماٽن جي پيداوار ۾ پڻ سنڌ جو حصو نمايان آهي.<ref name="pakalmanac">{{cite web |url=https://pakistanalmanac.com/sindh-economic-activity/ |title=Economic Activity; Sindh Province |publisher=Pakistan Almanac |access-date=29 May 2026}}</ref> 2020ع جي خريف موسم ۾ سنڌ جا ٽي وڏا فصل ڪپهه، چانور ۽ ڪمند هئا. ڪپهه 474,818 هيڪٽرن تي پوکي وئي ۽ 1,861,785 ڳٺا پيدا ٿيا. چانورن جي پوکيل ايراضي 708,983 هيڪٽر ۽ پيداوار 2,416,068 ٽن رهي، جڏهن ته ڪمند 279,694 هيڪٽرن تي پوکيو ويو ۽ 18,335,533 ٽن پيداوار رڪارڊ ڪئي وئي.<ref name="kharif-major">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 6.1}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ خريف 2020ع ۾ سنڌ جا وڏا فصل ! style="background:#99CCFF;" | فصل ! style="background:#99CCFF;" | پوکيل ايراضي ! style="background:#99CCFF;" | پيداوار ! style="background:#99CCFF;" | اهم ضلعو |- | [[ڪپھ]] | 474,818 هيڪٽر | 1,861,785 ڳٺا | [[سانگهڙ ضلعو|سانگهڙ]]؛ 487,679 ڳٺا |- | [[چانور]] | 708,983 هيڪٽر | 2,416,068 ٽن | [[بدين ضلعو|بدين]]؛ 387,067 ٽن |- | [[ڪمند]] | 279,694 هيڪٽر | 18,335,533 ٽن | [[گهوٽڪي ضلعو|گهوٽڪي]]؛ 4,073,839 ٽن |} <ref name="kharif-district-major">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 6.2}}</ref> ڪپهه سنڌ جو اهم صنعتي فصل آهي، جيڪو ٽيڪسٽائيل، ڪپهه جي جننگ ۽ برآمداتي صنعتن لاءِ خام مال فراهم ڪري ٿو. 1947ع ۾ سنڌ جو قومي ڪپهه پيداوار ۾ حصو لڳ ڀڳ 33 سيڪڙو هو، جيڪو 2005–06ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو ٿيو. هن گهٽتائي جا سبب پاڻي جي کوٽ ۽ آبادگارن جو وڌيڪ منافعي وارن فصلن ڏانهن رجحان ڄاڻايا ويا آهن.<ref name="ايڪانومي" /> چانور سنڌ جي اهم خوراڪي ۽ برآمدي فصلن مان آهي. سنڌ ۾ چانورن جي پوک، پيداوار ۽ في ايڪڙ پيداوار ۾ گذريل ڏهاڪن دوران واڌ ڏٺي وئي آهي. بدين، لاڙڪاڻو، جيڪب آباد، ڪشمور ۽ قمبر شهدادڪوٽ چانورن جا اهم پيداوار وارا علائقا آهن.<ref name="kharif-district-major" /> === اناج، دالون ۽ تيلدار فصل === چانورن کان علاوه سنڌ ۾ جوئر، ٻاجهري ۽ مڪئي پڻ پوکيا وڃن ٿا. خريف 2020ع ۾ جوئر جي پوکيل ايراضي 10,605 هيڪٽر ۽ پيداوار 9,876 ٽن هئي. ٻاجهري 83,070 هيڪٽرن تي پوکي وئي ۽ 43,158 ٽن پيداوار حاصل ٿي. مڪئي جي پوکيل ايراضي 4,159 هيڪٽر ۽ پيداوار 4,215 ٽن رهي. تر جي پوکيل ايراضي 12,984 هيڪٽر ۽ پيداوار 5,876 ٽن هئي.<ref name="kharif-minor">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 7.1}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ ننڍا اناجي ۽ تيلدار فصل، خريف 2020ع ! style="background:#99CCFF;" | فصل ! style="background:#99CCFF;" | ايراضي ! style="background:#99CCFF;" | پيداوار ! style="background:#99CCFF;" | نمايان ضلعو |- | [[جوئر]] | 10,605 هيڪٽر | 9,876 ٽن | [[خيرپور ضلعو|خيرپور]]؛ 3,694 ٽن |- | [[ٻاجھري]] | 83,070 هيڪٽر | 43,158 ٽن | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]]؛ 41,052 ٽن |- | [[مڪئي]] | 4,159 هيڪٽر | 4,215 ٽن | [[ٺٽو ضلعو|ٺٽو]]؛ 1,225 ٽن |- | [[تر]] | 12,984 هيڪٽر | 5,876 ٽن | [[نوشهروفيروز ضلعو|نوشهروفيروز]]؛ 2,124 ٽن |} <ref name="kharif-minor" /> سنڌ ۾ دالين جي پوک خوراڪي پروٽين، زرعي تنوع ۽ زمين جي زرخيزي لاءِ اهم آهي. خريف 2020ع ۾ مڱ جي پوکيل ايراضي 7,388 هيڪٽر ۽ پيداوار 3,004 ٽن، ماش جي ايراضي 23 هيڪٽر ۽ پيداوار 13 ٽن، ارهر جي ايراضي 79 هيڪٽر ۽ پيداوار 31 ٽن، جڏهن ته ٻين خريف دالين جي ايراضي 20,070 هيڪٽر ۽ پيداوار 9,023 ٽن رڪارڊ ڪئي وئي. ٿرپارڪر دالين جي پيداوار ۾ نمايان ضلعو رهيو.<ref name="kharif-pulses">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 7.2}}</ref> === باغباني: ميوا، ڀاڄيون ۽ مصالحا === سنڌ باغباني جي لحاظ کان پاڪستان جو اهم علائقو آهي. انب، ڪيلا، کارڪون، امرود، چيڪو، پپيتو، هنداڻو ۽ گرما صوبي جا نمايان ميوا آهن. پاڪستان ۾ پيدا ٿيندڙ انب جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو ۽ کجور جي قومي پيداوار جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو سنڌ مان حاصل ٿئي ٿو.<ref name="ايڪانومي" /> خريف 2020ع ۾ سنڌ ۾ انب جي پيداوار 386,973 ٽن، ڪيلي جي پيداوار 123,263 ٽن، کارڪن جي پيداوار 219,925 ٽن ۽ امرود جي پيداوار 55,205 ٽن رڪارڊ ڪئي وئي. ميرپورخاص انب، خيرپور کارڪن، ٺٽو ڪيلي ۽ لاڙڪاڻو امرود جي پيداوار ۾ نمايان ضلعو رهيو.<ref name="kharif-fruits">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Tables 7.4–7.6}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ سنڌ جا اهم ميوا، خريف 2020ع ! style="background:#99CCFF;" | ميوو ! style="background:#99CCFF;" | پيداوار ! style="background:#99CCFF;" | نمايان ضلعو |- | [[انب]] | 386,973 ٽن | [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]] |- | [[ڪيلا]] | 123,263 ٽن | [[ٺٽو ضلعو|ٺٽو]] |- | [[کارڪون]] | 219,925 ٽن | [[خيرپور ضلعو|خيرپور]] |- | [[امرود]] | 55,205 ٽن | [[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]] |} سنڌ ۾ ڀاڄين جي پوک هيٺ ايراضي 1950ع واري ڏهاڪي کان وڌندي 2014–15ع ۾ لڳ ڀڳ 51,769 هيڪٽر تائين پهتي، جڏهن ته ڪل پيداوار 356,879 ٽن تائين وڌي. خريف 2020ع ۾ ڀينڊي جي پيداوار 22,678 ٽن، ميھن جي 14,184 ٽن، واڱڻن جي 8,478 ٽن ۽ ڪريلن جي 3,137 ٽن رڪارڊ ڪئي وئي.<ref name="ايڪانومي" /><ref name="kharif-veg">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 7.3}}</ref> سنڌ ڳاڙهي مرچ جي پيداوار لاءِ خاص شهرت رکي ٿي. خريف 2020ع ۾ ڳاڙهي مرچ جي پوکيل ايراضي 16,726 هيڪٽر ۽ پيداوار 52,484 ٽن هئي. عمرڪوٽ 15,755 ٽن پيداوار سان سڀ کان وڏو مرچ پيدا ڪندڙ ضلعو رهيو، جڏهن ته ميرپورخاص، بدين ۽ ٺٽو پڻ اهم مرچ پيدا ڪندڙ علائقا هئا.<ref name="kharif-spices">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 7.7}}</ref> === ٻج ۽ زرعي انپُٽس === معياري ٻج سنڌ جي زرعي پيداوار، خوراڪي تحفظ ۽ زرعي معيشت لاءِ اهم حيثيت رکن ٿا. سنڌ ۾ ڪپهه، چانور، سورج مُکي، گوار، مڱ ڦري، ارنڊي ۽ ٻين فصلن جا ٻج پيدا ۽ استعمال ڪيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل ٻجن بابت انگ اکر سنڌ حڪومت جي زراعت کاتي ۽ وفاقي سيڊ سرٽيفڪيشن ۽ رجسٽريشن کاتي طرفان مرتب ڪيا ويندا آهن.<ref name="kharif2020" /> 2020ع ۾ ڪپهه جي پوک لاءِ 640,000 هيڪٽر هدف مقرر ڪيو ويو، جنهن لاءِ 9,600 ميٽرڪ ٽن تصديق ٿيل ٻج گهربل هو، جڏهن ته 2,999.83 ميٽرڪ ٽن دستياب هو. چانورن جي پوک لاءِ 770,000 هيڪٽر هدف مقرر ٿيو، جنهن لاءِ 7,700 ميٽرڪ ٽن تصديق ٿيل ٻج گهربل هو، جڏهن ته 6,642.90 ميٽرڪ ٽن دستياب هو.<ref name="kharif-seed-req">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 5.1}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ اهم ٻج ۽ تيلدار فصل، خريف 2020ع ! style="background:#99CCFF;" | ٻج / فصل ! style="background:#99CCFF;" | ايراضي ! style="background:#99CCFF;" | پيداوار ! style="background:#99CCFF;" | نمايان ضلعو |- | مڱ ڦري | 576 هيڪٽر | 1,227 ٽن | [[سانگهڙ ضلعو|سانگهڙ]] |- | ارنڊي | 1,831 هيڪٽر | 1,202 ٽن | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] |- | گوار ٻج | 103,827 هيڪٽر | 75,111 ٽن | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] |- | سورج مُکي | 39,856 هيڪٽر | 41,023 ٽن | [[بدين ضلعو|بدين]] |} <ref name="kharif-seeds">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020 |at=Table 7.9}}</ref> گوار ٻج سنڌ جي اهم صنعتي فصلن مان آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان گوار گم پيدا ٿئي ٿي، جيڪا خوراڪ، تيل، ڪاغذ، ڪپڙي ۽ ٻين صنعتن ۾ استعمال ٿيندي آهي. سورج مُکي ۽ ارنڊي پڻ خوراڪي تيل ۽ صنعتي استعمال لاءِ اهم فصل آهن.<ref name="kharif-seeds" /> === مالداري، پولٽري ۽ ماهيگيري === مالداري سنڌ جي زرعي معيشت جو اهم ذيلي شعبو آهي. ڳئون، مينهون، ٻڪريون، رڍون، اٺ ۽ ڪڪڙ ڳوٺاڻي معيشت، کير، گوشت، انڊن ۽ روزگار جي فراهمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. خريف 2020ع دوران سنڌ ۾ جانورن جي خوراڪ لاءِ جوئر، ٻاجهري، مڪئي، گوار ۽ ٻين چارن وارن فصلن جي وڏي پيماني تي پوک ڪئي وئي.<ref name="kharif2020" /> خريف 2020ع ۾ جوئر چاري جي پوکيل ايراضي 19,000 هيڪٽر ۽ پيداوار 277,446 ٽن، ٻاجهري چاري جي ايراضي 10,715 هيڪٽر ۽ پيداوار 127,505 ٽن، مڪئي چاري جي پيداوار 157,267 ٽن، گوار چاري جي پيداوار 15,802 ٽن ۽ ٻين چارن جي پيداوار 76,740 ٽن رڪارڊ ڪئي وئي.<ref name="kharif-fodder">{{cite report |title=Sindh Agricultural Statistical Report of Crops Estimates & Agricultural Inputs (Kharif Season 2020) |publisher=Sindh Bureau of Statistics, Government of Sindh |year=2020}}</ref> سنڌ جي ماهيگيري پڻ صوبي جي معيشت ۾ اهم حيثيت رکي ٿي. صوبي وٽ تقريباً 350 ڪلوميٽر ڊگهي سامونڊي پٽي ۽ مينگروو ٻيلن جو ماحولياتي نظام موجود آهي. سنڌ پاڪستان جي ڪل مڇي برآمدات جو لڳ ڀڳ 48 سيڪڙو حصو فراهم ڪري ٿو. پاڪستان جي سامونڊي مڇي وسيلن جو 71 سيڪڙو، تازي پاڻي جي مڇي وسيلن جو 65 سيڪڙو ۽ نيم کارن پاڻي جي مڇي وسيلن جو 100 سيڪڙو سنڌ ۾ موجود آهي.<ref name="sezmc-fish">{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/about-sindh/ |title=About Sindh |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> === ٻيلا ۽ زمين جي ملڪيت === سنڌ ۾ ٻيلن جي ايراضي پاڻي جي گهٽ وهڪري، غيرقانوني ڪاٽ، زمينن تي قبضي ۽ ڪمزور انتظام سبب گهٽجندي وئي آهي. ٻيلن جي گهٽتائي نه رڳو ماحولياتي توازن تي اثرانداز ٿئي ٿي، پر دريائي ۽ ساحلي ماحول، مالداري، مڇيگيري ۽ مقامي آبادي جي گذر سفر تي پڻ اثر وجهي ٿي.<ref name="ايڪانومي" /> سنڌ ۾ زمين جي ملڪيت جو ڍانچو تاريخي طور غير برابر رهيو آهي. 1959ع ۾ مٿين 8 سيڪڙو زميندارن وٽ زرعي زمين جو لڳ ڀڳ 54 سيڪڙو حصو هو، جيڪو 1972ع تائين گهٽجي 32 سيڪڙو ٿيو. ان دور ۾ وچولي درجي جي آبادگارن جي حصي ۾ واڌ آئي، جڏهن ته ننڍن آبادگارن جو حصو گهٽ ٿيو. بهرحال، زمين جي ورهاست جا انگ گهڻو ڪري خانداني ورڇ سبب اصل زرعي ڍانچي کي مڪمل طور ظاهر نٿا ڪن.<ref name="ايڪانومي" /> === سنڌ ۾ پوکجندڙ فصل === {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:94%; text-align:center;" |+ سنڌ ۾ پوکجندڙ اهم فصل ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | موسم ! style="background:#99CCFF;" | قسم ! style="background:#99CCFF;" | فصل ! style="background:#99CCFF;" | پوک جو وقت ! style="background:#99CCFF;" | ڪٽائي جو وقت ! style="background:#99CCFF;" | اهم نوٽ |- | 1 || خريف || وڏو فصل || [[ڪپھ]] || اپريل–مئي || آڪٽوبر–ڊسمبر || ٽيڪسٽائيل ۽ جننگ صنعت جو بنياد |- | 2 || خريف || وڏو فصل || [[چانور]] || جون–جولاءِ || آڪٽوبر–نومبر || خوراڪي ۽ برآمدي فصل |- | 3 || خريف || وڏو فصل || [[ڪمند]] || فيبروري–مارچ / سيپٽمبر || نومبر–مارچ || کنڊ صنعت جو بنيادي خام مال |- | 4 || خريف || اناج || [[جوئر]] || جون–جولاءِ || سيپٽمبر–آڪٽوبر || اناج ۽ چاري ٻنهي لاءِ |- | 5 || خريف || اناج || [[ٻاجھري]] || جون–جولاءِ || سيپٽمبر || خشڪ ۽ برساتي علائقن لاءِ موزون |- | 6 || خريف || اناج || [[مڪئي]] || جولاءِ || آڪٽوبر || خوراڪ ۽ جانورن جي چاري لاءِ |- | 7 || خريف || دال || [[مڱ]] || جولاءِ || سيپٽمبر || ٿوري پاڻي ۾ پوکجندڙ فصل |- | 8 || خريف || دال || [[ماش]] || جولاءِ || سيپٽمبر || زمين جي زرخيزي لاءِ مددگار |- | 9 || خريف || تيلدار || [[تر]] || جولاءِ || سيپٽمبر || روايتي تيلدار فصل |- | 10 || خريف || تيلدار || [[سورج مُکي]] || فيبروري / جولاءِ || مئي / آڪٽوبر || خوراڪي تيل لاءِ اهم |- | 11 || ربيع || وڏو فصل || [[ڪڻڪ]] || نومبر || مارچ–اپريل || سنڌ جو بنيادي خوراڪي فصل |- | 12 || ربيع || اناج || [[جَو]] || نومبر || مارچ || خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 13 || ربيع || دال || [[چڻا]] || آڪٽوبر || مارچ || نيم آبپاشي ۽ برساتي علائقا |- | 14 || ربيع || تيلدار || [[سرنھن]] || آڪٽوبر || فيبروري || روايتي تيلدار فصل |- | 15 || ربيع || تيلدار || [[ڪينولا]] || آڪٽوبر || مارچ || جديد تيلدار فصل |- | 16 || ساليانو || ميوو || [[انب]] || باغ لڳائڻ: جولاءِ–آگسٽ || مئي–جولاءِ || ميرپورخاص اهم مرڪز |- | 17 || ساليانو || ميوو || [[کجور]] || باغ لڳائڻ: آگسٽ || آگسٽ–سيپٽمبر || خيرپور اهم مرڪز |- | 18 || ساليانو || ميوو || [[ڪيلو]] || سڄو سال || سڄو سال || ٺٽو ۽ هيٺين سنڌ ۾ اهم |- | 19 || ساليانو || ڀاڄي || [[بصر]] || آڪٽوبر || مارچ–اپريل || ملڪ گير فراهمي لاءِ اهم |- | 20 || ساليانو || ڀاڄي || [[ٽماٽو]] || آگسٽ / جنوري || نومبر / اپريل || تازو استعمال ۽ پروسيسنگ لاءِ |- | 21 || ساليانو || چارُو || [[برسيم]] || آڪٽوبر || مارچ || کير ڏيندڙ مال لاءِ اهم |} === زرعي ادارا === سنڌ ۾ زرعي پاليسي، تحقيق، آبپاشي، ٻج، خوراڪ جي تحفظ، مالداري، ماهيگيري ۽ ڳوٺاڻي ترقي سان لاڳاپيل ڪيترائي سرڪاري، تحقيقي ۽ غير سرڪاري ادارا ڪم ڪن ٿا. انهن ادارن جو ڪردار زرعي رٿابندي، تحقيق، آبادگارن جي رهنمائي، پاڻي جي ورڇ، ٻجن جي فراهمي، خوراڪ جي تحفظ ۽ پائيدار زراعت جي واڌاري سان لاڳاپيل آهي. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:94%;" ! style="background:#99CCFF;" | نمبر ! style="background:#99CCFF;" | ادارو ! style="background:#99CCFF;" | بنيادي مقصد ! style="background:#99CCFF;" | عملي ڪردار |- | 1 | [[سنڌ زرعي کاتو]] | زرعي پاليسي ۽ آبادگارن جي مدد | فصلن، باغباني، زرعي توسيع، ٻجن ۽ زرعي خدمتن جو مرڪزي سرڪاري ادارو |- | 2 | [[سنڌ آبپاشي کاتو]] | زرعي پاڻي جي فراهمي | واهن، بندن، بئراجن ۽ آبپاشي نظام جي سنڀال |- | 3 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي، ٽنڊوڄام]] | زرعي تعليم ۽ تحقيق | زراعت، باغباني، جانورن ۽ فوڊ ٽيڪنالاجي ۾ تعليم ۽ تحقيق |- | 4 | [[سنڌ زرعي تحقيقاتي ادارو]] | فصلن تي سائنسي تحقيق | نون ٻجن، پيداوار، زرعي ٽيڪنالاجي ۽ موسمي اثرن تي تحقيق |- | 5 | [[نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ آف ايگريڪلچر]] | جديد زرعي تحقيق | ايٽمي ٽيڪنالاجي ذريعي فصلن ۽ ٻجن جي بهتري |- | 6 | [[سنڌ سيڊ ڪارپوريشن]] | تصديق ٿيل ٻج جي فراهمي | آبادگارن کي معياري ۽ منظور ٿيل ٻج مهيا ڪرڻ |- | 7 | [[سنڌ فوڊ ڊپارٽمينٽ]] | خوراڪ جو تحفظ | ڪڻڪ ۽ بنيادي غذائي شين جي خريد، ذخيرو ۽ ورڇ |- | 8 | [[سنڌ لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتو]] | مالداري ۽ مڇي صنعت جي ترقي | جانورن، کير، گوشت، پولٽري ۽ ماهيگيري جي بهتري |- | 9 | [[سنڌ آبادگار بورڊ]] | آبادگارن جي نمائندگي | زرعي حقن، پاڻي جي ورڇ ۽ پاليسين بابت آبادگارن جو آواز |- | 10 | [[سنڌ رورل سپورٽ آرگنائيزيشن]] | ڳوٺاڻي ترقي | ننڍن آبادگارن، ڪميونٽي زراعت ۽ آمدني وڌائڻ جا منصوبا |- | 11 | [[فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن]] | خوراڪ ۽ زرعي پاليسي | خوراڪ، زراعت ۽ موسمي تبديلي بابت فني سهڪار |} ==آبپاشي نظام== سنڌ جو آبپاشي نظام تاريخي طور روايتي طريقن جهڙوڪ کوهن، نهرن، تلائن، ٽيوب ويلن ۽ قدرتي نالن تي ٻڌل رهيو آهي. جديد دور ۾ بئراجن جي تعمير سان آبپاشي نظام کي نئين سر منظم ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي زرعي زمين کي پاڻي فراهم ٿيڻ لڳو. سنڌ ۾ بئراجن جي ذريعي ڪُل لڳ ڀڳ 13.5 ملين ايڪڙ زمين آبپاشي هيٺ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سکر بئراج 1932ع ۾ تعمير ٿيو، جيڪو ست نهرن وسيلي لڳ ڀڳ 7.63 ملين ايڪڙ زمين کي سيراب ڪري ٿو. انهن نهرن ۾ نارتھ ويسٽرن ڪينال، دادو ڪينال، [[خيرپور فيڊر ويسٽ]]، [[روهڙي ڪينال]]، [[خيرپور فيڊر ايسٽ]] ۽ [[نارا ڪينال]] شامل آهن. [[ڪوٽڙي بئراج]] 1955ع ۾ تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ڪلري باغار فيڊر]]، [[لوئر پنياري فيڊر]] ۽ [[ڦليلي نئين]] وسيلي لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. [[گڊو بئراج]] 1962ع ۾ مڪمل ٿيو، جيڪو بيگهاري [[سنڌ فيڊر]]، [[ڊيزرٽ پٽ فيڊر]]، [[گهوٽي فيڊر]] ۽ [[ريڻي ڪينال]] وسيلي پڻ لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي آبپاشي فراهم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ جو آبپاشي نظام دنيا جي سڀ کان وڏن واهن تي ٻڌل زرعي نظامن مان هڪ شمار ڪيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ آبپاشي جون سهولتون [[سنڌ آبپاشي کاتو]] جي نگراني هيٺ [[درياهه سنڌ]] تي تعمير ڪيل ٽن وڏن بئراجن ــ [[سکر بئراج]]، [[ڪوٽڙي بئراج]] ۽ [[گڊو بئراج]] ــ ذريعي فراهم ڪيون وڃن ٿيون. صوبي جي آبپاشي تاريخ لڳ ڀڳ هڪ صديءَ تي پکڙيل آهي. سکر بئراج جو خاڪو 1919ع ۾ تيار ڪيو ويو، 1923ع ۾ ان جي تعمير شروع ٿي ۽ اپريل 1932ع ۾ مڪمل ٿيڻ کان پوءِ پهريون ڀيرو سنڌ ۾ منظم ۽ يقيني آبپاشي فراهم ڪئي وئي. سکر بئراج جي آبپاشي ڪمانڊ ايراضي لڳ ڀڳ 8.24 ملين ايڪڙ آهي ۽ ان مان ساڄي ڪپ تي ٽي ۽ کاٻي ڪپ تي چار وڏا واهه نڪرن ٿا.<ref>Sindh Irrigation Department, ''Achievements of Sindh Irrigation Department (1919–2012)'', pp. 105–106.</ref> سکر بئراج کان پوءِ ڏاکڻي سنڌ کي پاڻي جي يقيني فراهمي لاءِ 1955ع ۾ [[ڪوٽڙي بئراج]] تعمير ڪيو ويو، جنهن جي پاڻي گذارڻ جي گنجائش 875,000 ڪيوسڪ آهي ۽ اهو 30 لک ايڪڙن کان وڌيڪ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. بعد ۾ سنڌ جي اترئين حصي ۾ [[گڊو بئراج]] جو بنياد 2 فيبروري 1957ع تي رکيو ويو ۽ 1962ع ۾ مڪمل ٿيو. گڊو بئراج جي گنجائش 12 لک ڪيوسڪ في سيڪنڊ آهي ۽ اهو سنڌ ۽ بلوچستان جي 25 لک ايڪڙن کان وڌيڪ زرعي زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. سنڌ جا آبپاشي نظام دائمي (Perennial) ۽ غير دائمي (Non-Perennial) واهن تي مشتمل آهن، جيڪي انهن ٽنهي بئراجن مان نڪرن ٿا.<ref>Sindh Irrigation Department, ''Achievements of Sindh Irrigation Department (1919–2012)'', pp. 106–107.</ref> سنڌ جي آبپاشي نيٽ ورڪ ۾ مجموعي طور 14 مکيه واهه، 109 شاخون (Branches)، 509 ڊسٽريبيوٽريون ۽ 902 مائنر واهه شامل آهن، جيڪي 1991ع جي پاڻي ٺاهه موجب پنهنجو حصو حاصل ڪري صوبي جي 13 ملين ايڪڙن کان وڌيڪ زرخيز زمين کي سيراب ڪن ٿا. گڊو بئراج مان گهوٽڪي فيڊر، ڊيزرٽ پيٽ فيڊر ۽ بيگاري سنڌ فيڊر نڪرن ٿا، جڏهن ته سکر بئراج مان [[روهڙي ڪينال]]، [[خيرپور ايسٽ ڪينال]]، [[خيرپور ويسٽ ڪينال]]، [[ايسٽرن نارا ڪينال]]، [[نارتھ ويسٽ ڪينال]]، [[رائيس ڪينال]] ۽ [[دادو ڪينال]] نڪرن ٿا. ڪوٽڙي بئراج مان [[اڪرم واهه]]، [[ڦليلي ڪينال]]، [[پنياري ڪينال]] ۽ [[ڪلري بگهار فيڊر]] آبپاشي جون خدمتون سرانجام ڏين ٿا.<ref>Sindh Irrigation Department, ''Achievements of Sindh Irrigation Department (1919–2012)'', p. 107.</ref> سنڌ آبپاشي کاتو آبڪلاڻي پاڻي جي نيڪال لاءِ پڻ ذميوار آهي. ان مقصد لاءِ [[ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين]] (LBOD) ۽ [[رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين]] (RBOD) جهڙا وڏا نيڪالي منصوبا قائم ڪيا ويا آهن. ايل بي او ڊي جو مقصد درياهه سنڌ جي کاٻي ڪپ وارن علائقن مان کارو پاڻي ۽ سيم جي پاڻي کي عربي سمنڊ تائين پهچائڻ آهي، جڏهن ته آر بي او ڊي منصوبو سنڌ ۽ بلوچستان جي نيڪالي واري پاڻي کي غارو کاري تائين منتقل ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويو. اهي منصوبا زميني پاڻي جي سطح کي ڪنٽرول ڪرڻ، سيم ۽ ٿور کي گهٽائڻ ۽ زرعي زمينن جي بحالي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.<ref>Sindh Irrigation Department, ''Achievements of Sindh Irrigation Department (1919–2012)'', pp. 107–108.</ref> سنڌ ۾ آبپاشي جي بهتري لاءِ مختلف دورن ۾ ڪيترائي وڏا منصوبا شروع ڪيا ويا آهن، جن ۾ واهن ۽ شاخن جي ڪنڪريٽ لائيننگ، [[چوٽياريون ڊيم]]، [[ڪينجهر ڍنڍ]] نظام جي بهتري، ننڍن ڊيمن جي تعمير ۽ آبپاشي سڌارن جو پروگرام شامل آهن. [[سنڌ ايريگيشن ۽ ڊرينيج اٿارٽي]] (SIDA) جي قيام کان پوءِ پاڻي جي انتظام، آبادگارن جي شموليت ۽ آبپاشي سڌارن کي هٿي ملي. عالمي بئنڪ جي سهڪار سان سنڌ [[واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پراجيڪٽ]] (WSIP) پڻ شروع ڪيو ويو، جنهن جو مقصد بئراجن، واهن، نيڪالي نظام، ٻوڏن جي انتظام ۽ سنڌو ڊيلٽا جي بحالي بابت ڊگهي مدي وارا سڌارا آڻڻ آهي.<ref>Sindh Irrigation Department, ''Achievements of Sindh Irrigation Department (1919–2012)'', pp. 109–113.</ref> 2010ع جي تباهه ڪندڙ ٻوڏ کان پوءِ سنڌ آبپاشي کاتي واهن، بندن ۽ ريگيوليٽرن جي بحالي لاءِ هنگامي منصوبا شروع ڪيا. ان مقصد لاءِ 18.5 ارب رپين جو پروگرام تيار ڪيو ويو، جنهن تحت بندن، واهن ۽ آبپاشي ڍانچي جي مرمت ۽ بحالي جا ڪم ڪيا ويا. مستقبل جي منصوبابندي ۾ پاڻي بچائيندڙ آبپاشي طريقا جهڙوڪ ڊرپ ۽ اسپرنڪلر آبپاشي، برساتي پاڻي جي ذخيرن جي تعمير، ننڍن بندن جي واڌ ۽ واهن جي وڌيڪ لائيننگ شامل آهي، ته جيئن سنڌ جي زرعي معيشت کي پائيدار بنيادن تي مضبوط بڻائي سگهجي.<ref>Sindh Irrigation Department, ''Achievements of Sindh Irrigation Department (1919–2012)'', pp. 114–116.</ref> ===پاڻيءَ بابت بين الصوبائي تڪرار ۽ معاهدا=== 1945ع ۾ سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ پاڻيءَ بابت هڪ معاهدو طئي ٿيو، پر اهو گورنر جنرل جي منظوري حاصل نه ڪري سگهيو. 1960ع ۾ پاڪستان ۽ ڀارت وچ ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان [[سنڌ طاس معاهدو]] (Indus Waters Treaty) طئي ٿيو، جنهن تحت ٽن اوڀر وارن دريائن (راوي، بياس ۽ ستلج) جو پاڻي ڀارت کي، ۽ ٽن اولهه وارن دريائن (سنڌو، جهلم ۽ چناب) جو پاڻي پاڪستان کي ڏنو ويو. هن معاهدي جي ڳالهين ۾ سنڌ جي سڌي نمائندگي شامل نه هئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1991ع ۾ [[پاڻي جي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ، 1991|پاڻي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ]] طئي ٿيو، جنهن تحت پاڻيءَ جي ورڇ لاءِ هي تناسب مقرر ڪيو ويو: [[پنجاب]] 37 سيڪڙو، سنڌ 37 سيڪڙو، [[بلوچستان]] 12 سيڪڙو ۽ [[خيبر پختونخواهه]] 14 سيڪڙو. ان ئي سال [[انڊس ريور سسٽم اٿارٽي]] (IRSA) قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد صوبن وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ جو انتظام سنڀالڻ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪوٽڙي کان هيٺ وهڪري جون ضرورتون=== 2005ع ۾ ڪيل ٻن مطالعي موجب، [[ڪوٽڙي بئراج]] کان هيٺ ماحولياتي توازن برقرار رکڻ لاءِ سڄي سال گهٽ ۾ گهٽ 5,000 ڪيوسڪ پاڻيءَ جي وهڪري ۽ پنجن سالن ۾ مجموعي طور 25 ملين ايڪڙ فوٽ (MAF) پاڻي جي ضرورت ڄاڻائي وئي. بهرحال، صوبن جي وچ ۾ اختلاف سبب انهن سفارشن تي عملي اڳڀرائي نه ٿي سگهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===نون ڊيمن بابت صوبائي موقف=== پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ورڇ بابت خدشن سبب سنڌ سميت ٻين صوبن نون ڊيمن جي تعمير بابت اعتراض ظاهر ڪيا آهن. 2000ع واري ڏهاڪي دوران مختلف ڪاميٽيون جوڙيون ويون، پر هن مسئلي تي مڪمل اتفاق راءِ اڃا تائين حاصل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (LBOD)=== [[ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ وفاقي حڪومت ۽ سنڌ حڪومت طرفان [[عالمي بئنڪ]] جي سهڪار سان شروع ڪيو ويو. هن منصوبي جو مقصد نوابشاهه، [[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]]، [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]] ۽ [[بدين ضلعو|بدين]] ضلعن جي ٻن ملين هيڪٽرن کان وڌيڪ زمين مان نيڪال ٿيندڙ پاڻي کي [[عربي سمنڊ]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو. منصوبي کي مختلف فني ۽ انتظامي مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو، جن ۾ سار سنڀال بابت ادارتي غير وضاحت، مالي کوٽ، [[سنڌ ۾ سمنڊ جي چارج|سمنڊ جي چاڙهه]]، نيڪال جو پوئتي وهڪرو، [[صنعتي نيڪال]] ۽ ساحلي مٽيءَ جي کاري ٿيڻ جا مسئلا شامل آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (RBOD)=== [[رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] [[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]]، [[قمبر شھدادڪوٽ ضلعو|قمبر-شهدادڪوٽ]]، دادو ضلعو|دادو]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ضلعن لاءِ تجويز ڪيو ويو، جنهن کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو. بهرحال، هي منصوبو اڃا تائين مڪمل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ادارياتي سڌارا ۽ جديد منصوبا=== 1996ع ۾ وفاقي حڪومت هر صوبي ۾ صوبائي آبپاشي ۽ نيڪال اٿارٽيز قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 1997ع ۾ [[خودمختيار آبپاشي نظام]] متعارف ڪرايو ويو، جنهن تحت صوبائي آبپاشي کاتن کي PIDA ۾ تبديل ڪيو ويو، ايريا واٽر بورڊ (AWBs) ٺاهيا ويا ۽ آبادگارن کي فارمر آرگنائيزيشنز (FOs) ۾ منظم ڪيو ويو. [[سنڌ ايريگيشن اينڊ ڊرينيج اٿارٽي]] (SIDA) 1998ع ۾ قائم ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 2006ع ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان سنڌ ۾ [[واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ، سنڌ|واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ]] لاڳو ڪيو ويو، جنهن جو مقصد زرعي پيداوار وڌائڻ، آبادگارن جي آمدني ۾ اضافو آڻڻ ۽ آبپاشي نظام جي ڊگهي مدي واري پائيداري کي بهتر بڻائڻ هو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪئنال ۽ وڏا واھ === سنڌ جي زرعي نظام جو بنياد آبپاشيءَ جي هڪ وسيع نيٽ ورڪ تي قائم آهي، جيڪو [[گڊو بئراج]]، [[سکر بئراج]] ۽ [[ڪوٽڙي بئراج]] مان نڪرندڙ واهن، شاخن ۽ ننڍن واهن تي مشتمل آهي. اهي واهه ۽ شاخون گهڻو ڪري مٽيءَ مان ٺهيل هجڻ سبب پاڻي جي رِسڻ (سيپيج)، زمين جي سم ۽ ڪلر (واٽرلاگنگ ۽ سيلنٽي) ۽ پاڻي جي ضايع ٿيڻ جا مسئلا پيدا ڪندا رهيا آهن، جنهن جو سڀ کان وڌيڪ اثر واهن جي پڇاڙيءَ وارن آبادگارن تي پوندو آهي. انهن مسئلن جي حل لاءِ سنڌ حڪومت ۽ وفاقي حڪومت جي سهڪار سان "سنڌ صوبي ۾ شاخن ۽ ننڍن واهن جي ڪنڪريٽ لائيننگ" جو منصوبو شروع ڪيو ويو، جنهن جو مقصد آبپاشي پاڻي جي نقصان کي گهٽائڻ، سم ۽ ڪلر جي مسئلن تي ضابطو آڻڻ ۽ زرعي زمينن تائين پاڻي جي فراهمي کي بهتر بڻائڻ هو.<ref>{{cite web |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/public/ldmsp |title=Lining of Distributaries & Minors in Sindh Province |publisher=Irrigation Department, Government of Sindh |access-date=28 May 2026}}</ref> هن منصوبي لاءِ 13,828.322 ملين رپين جو پي سي-ون (PC-I) تيار ڪيو ويو، جنهن تحت 109 چونڊيل شاخن ۽ ننڍن واهن جي تقريباً 860 ميل ڊگهي حصي جي لائيننگ منظور ڪئي وئي. منصوبي جي نتيجي ۾ آبپاشي نظام جي ڪارڪردگي ۾ نمايان بهتري آئي. 56 مڪمل ٿيل واهن ۽ شاخن جي ڪمانڊ ايراضي 629,137 ايڪڙن مان وڌي 786,827 ايڪڙن تائين پهتي، جنهن سان 157,690 ايڪڙ اضافي زرعي زمين کي آبپاشي جون سهولتون حاصل ٿيون. ساڳئي طرح 109 چونڊيل واهن ۽ شاخن جي مجموعي ڪمانڊ ايراضي 1,438,405 ايڪڙن مان وڌي 1,747,764 ايڪڙن تائين پهتي، جنهن سان 309,359 ايڪڙ اضافي زمين زرعي استعمال هيٺ آئي. هي منصوبو سنڌ جي زرعي ترقي، پاڻي جي بچت ۽ واهن جي پڇاڙيءَ وارن آبادگارن تائين پاڻي جي بهتر رسائي لاءِ هڪ اهم قدم طور شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/public/ldmsp |title=Lining of Distributaries & Minors in Sindh Province |publisher=Irrigation Department, Government of Sindh |access-date=28 May 2026}}</ref> ===ڍنڍون ۽ ڍورن جي فھرست=== ===برساتي نئين فھرست=== ===حفاظتي بندن جي فھرست=== === شاخن ۽ فيڊرن جي فھرست=== === ڪورن جو فھرست=== * ڪور ڏاتو === ڊيمن جي فھرست=== # [[حب ڊيم]] # [[چوٽياري ڊيم]] ===ڪلهوڙا دور جو آبپاشي نظام=== ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ جي آبپاشي نظام کي منظم ۽ وسيع بنيادن تي ترقي ڏني وئي. تاريخي ماخذن موجب، سنڌ ۾ واهن جي منظم کوٽائي جو بنياد ميان نور محمد ڪلهوڙي وڌو، جنهن سنڌو نديءَ جي ساڄي ۽ کاٻي ڪنارن تي واهن جي ذريعي زراعت کي فروغ ڏنو. 1719ع کان پوءِ خاص طور تي سنڌ جي اترين علائقن ۾ نوان واهه کوٽايا ويا، جن جو مقصد زرعي زمينن کي پاڻي فراهم ڪرڻ هو. هن دور ۾ “[[گھاڙ واھ]]” جون ٽي اهم شاخون وجود ۾ آيون، جيڪي علائقي جي آبپاشي نظام جو اهم حصو بڻيون. “[[نور واھ]]” ميان نور محمد ڪلهوڙي جي نالي سان منسوب ڪيو ويو، جڏهن ته “[[شاھ جي ڪڙ]]” سندس وزير شاهه بهاري جي نگرانيءَ ۾ کوٽايو ويو. چانڊڪي پرڳڻي ۾ پڻ ڪيترائي ننڍا وڏا واهه کوٽايا ويا، جن سان مقامي آباديءَ جي زرعي ضرورتن کي پورو ڪيو ويو. ميان نور محمد جي دور ۾ “[[ڪور ڏاتو|ڏاتي جي ڪور]]” پڻ کوٽايو ويو، جيڪو پنهنجي وقت جي دولتمند شخص ڏاتي کهڙي جي ڪوششن سان وجود ۾ آيو. اتر سنڌ ۾ “[[بيگاري واھ]]” جي مکيه شاخ “[[نور واھ]]” به ڪلهوڙا دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هئي. نوشهري ڊويزن ۾ “[[نصرت واھ]]” [[ نصرت خان چانڊيو|نصرت خان چانڊئي]] جي سرپرستيءَ ۾ کوٽايو ويو. ان کان علاوه “[[مراد واھ]]”، “[[باگ واھ]]” ۽ “[[فيروز واھ]]” پڻ ڪلهوڙا دور ۾ کوٽايا ويا، جيڪي [[مراد ڪلھوڙو|مراد ڪلهوڙي]]، [[باگو سيال|باگي سيال]] ۽ [[فيروز ويراڙ]] جهڙن اهم درٻاري شخصيتن سان منسوب آهن. اهي واهه “[[نصرت واھ]]” سان ڳنڍيل هئا، جيڪو بعد ۾ هاڻوڪي [[روهڙي ڪئنال]] جي اهم شاخن مان هڪ بڻيو. ڪلهوڙا حڪمرانن واهن جي کوٽائي، مرمت ۽ صفائيءَ تي خاص ڌيان ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال موجب سنڌ جي خوشحالي ۽ سرڪاري ڍلن جي بروقت وصولي جو دارومدار مؤثر آبپاشي نظام تي هو. ان منظم انتظام سبب ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ زرعي لحاظ کان وڌيڪ آباد ۽ سرسبز رهي، ۽ رياستي خزاني جي حالت پڻ مضبوط رهي. حيدرآباد ضلعي ۾ واقع “[[سرفراز واھ]]” به هن دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هو، جيڪو [[ميان سرفراز خان ڪلهوڙو|ميان سرفراز خان ڪلهوڙي]] کوٽايو هو<ref>سنڌ جا قديم سڪا سنڌ ۾ ڪلهوڙا دور جا سڪا (قسط 2) -- عبداللہ ورياهه؛ رسالو:مهراڻ؛ 1991جلد 1 ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ</ref>. ==صنعت == سنڌ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ صنعتي ۽ معاشي طور ترقي يافته صوبو آهي. صوبي جي معيشت ۾ صنعت، واپار، توانائي، زراعت، بندرگاهي خدمتون ۽ برآمداتي سرگرميون اهم حيثيت رکن ٿيون. [[ڪراچي]] ملڪ جو سڀ کان وڏو صنعتي ۽ واپاري مرڪز هجڻ سبب سنڌ جي صنعتي ترقي ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> [[ڪراچي]] پاڪستان جو سڀ کان وڏو شهر، سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ ۽ ملڪ جو مالي مرڪز آهي. شهر ۾ وڏين بئنڪن، مالي ادارن، ڪاروباري ڪمپنين ۽ صنعتي ادارن جا هيڊڪوارٽر قائم آهن. [[پاڪستان اسٽاڪ ايڪسچينج]] پڻ ڪراچي ۾ واقع آهي، جيڪا ملڪ جي سڀ کان وڏي ۽ فعال اسٽاڪ مارڪيٽ آهي. ڪراچي جي سامونڊي حيثيت ۽ جديد انفراسٽرڪچر ان کي پاڪستان جي اهم واپاري مرڪزن مان هڪ بڻائي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> === صنعتي علائقا ۽ اقتصادي زون === صوبي ۾ صنعتڪاري کي هٿي ڏيڻ لاءِ مختلف صنعتي علائقا ۽ اقتصادي زون قائم ڪيا ويا آهن. [[ڪراچي]]، [[حيدرآباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[نوري آباد]]، [[شهيد بينظيرآباد]] ۽ [[سکر]] اهم صنعتي مرڪز آهن. [[بن قاسم صنعتي پارڪ]]، [[ڪورنگي صنعتي پارڪ]]، [[پورٽ قاسم صنعتي علائقو]] ۽ [[ڪراچي ايڪسپورٽ پروسيسنگ زون]] (KEPZ) سنڌ جي اهم صنعتي ۽ برآمداتي علائقن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> === انساني وسيلا ۽ انفراسٽرڪچر === سنڌ پاڪستان جي مزدور قوت جو تقريباً اڌ حصو مهيا ڪري ٿي. صوبي ۾ تربيت يافته، تعليم يافته ۽ بين الاقوامي معيارن سان مطابقت رکندڙ افرادي قوت موجود آهي. جديد ٽيليڪميونيڪيشن نظام، سڙڪن ۽ ريلوي جو وسيع ڄار، هوائي اڏا ۽ بندرگاهون سنڌ جي صنعتي ۽ واپاري ترقي لاءِ بنيادي سهولتون فراهم ڪن ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> ===صنعتي پيداوار=== سنڌ پاڪستان جي پيداواري معيشت جو اهم مرڪز آهي ۽ تيزيءَ سان ملڪي ۽ غير ملڪي سيڙپڪاري لاءِ هڪ پرڪشش منزل طور اڀري رهيو آهي. صوبي کي [[ڪراچي بندرگاهه]] ۽ [[پورٽ قاسم]] جهڙين اهم سامونڊي بندرگاهن تائين سڌي رسائي حاصل آهي، جيڪا ان کي بين الاقوامي واپار ۽ برآمدات لاءِ هڪ حڪمتِ عملي واري حيثيت فراهم ڪري ٿي. سنڌ جو صنعتي بنياد وسيع ۽ متنوع آهي، جنهن ۾ ٽيڪسٽائيل، دواسازي، گاڏين جي صنعت، صارفين جي شين جي پيداوار ۽ ٻين پيداواري شعبن جون صنعتون شامل آهن. جديد انفراسٽرڪچر، سيڙپڪارن لاءِ ترغيبي پاليسيون، ڪاروبار دوست ضابطا ۽ ماهر افرادي قوت صوبي جي پيداواري شعبي جي ترقي کي هٿي ڏين ٿا. انهن سببن جي ڪري سنڌ نه رڳو پاڪستان جي معاشي مرڪز طور سڃاتي وڃي ٿي، پر عالمي واپار سان ڳانڍاپي، صنعتي توسيع ۽ منافعي بخش سيڙپڪاري لاءِ پڻ هڪ اهم مرڪز بڻجي چڪي آهي.<ref>{{cite web |url=https://business.gos.pk/en/awaiting-opportunity |title=Manufacturing Sector (Driving Growth in Sindh) |publisher=Government of Sindh – Business Portal |access-date=29 May 2026}}</ref> ====اسٽيل جي صنعت==== ====ڪپڙي جي صنعت==== ڪپڙي جي صنعت سنڌ جي پيداواري شعبي جو بنيادي ستون سمجهي وڃي ٿي ۽ صوبي جي صنعتي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. هي صنعت سنڌ جي تاريخي ڪاريگري، فني مهارت ۽ ڪپهه سميت خام مال جي وافر دستيابي مان فائدو حاصل ڪري ٿي، جنهن سبب پيداوار جي اعليٰ سطح برقرار رکڻ ۾ مدد ملي ٿي. [[ڪراچي بندرگاهه]] ۽ [[پورٽ قاسم]] تائين آسان رسائي، جديد صنعتي انفراسٽرڪچر ۽ سيڙپڪارن لاءِ فراهم ڪيل ترغيبي سهولتون سنڌ کي ڪپڙي جي صنعت لاءِ هڪ پرڪشش مرڪز بڻائين ٿيون. صوبي ۾ قائم ٽيڪسٽائيل ڪارخانا نه رڳو ملڪي ضرورتون پوريون ڪن ٿا پر برآمدات ذريعي پاڪستان جي معيشت ۾ پڻ نمايان حصو وجهن ٿا. ڪپڙي جي شعبي ۾ جدت، معيار ۽ مهارت جي روايت سنڌ جي صنعتي ترقي ۽ معاشي واڌ ويجهه کي مسلسل هٿي ڏئي رهي آهي.<ref>{{cite web |url=https://business.gos.pk/en/awaiting-opportunity |title=Textile Industry (Excellence in Innovation and Craftsmanship) |publisher=Government of Sindh – Business Portal |access-date=29 May 2026}}</ref> ====آٽو موبائيل جي صنعت==== ====سافٽويئر صنعت==== ====تعميري صنعت==== ====ڪيميائي صنعت==== ====دوائن جي صنعت==== ====سيمنٽ جي صنعت==== ====پلاسٽڪ جي صنعت==== ====چمڙي جي صنعت==== ===ھنري صنعت=== ===صنعتي زون=== ===زرعي صنعت=== سنڌ زرعي پيداوار جي لحاظ کان پاڪستان جي اهم صوبن مان هڪ آهي ۽ ملڪ جي زرعي پيداوار ۾ تقريباً 23 سيڪڙو حصو ڏئي ٿي. صوبي ۾ ڪڻڪ، چانور، ڪپهه، ڪمند، ميوا ۽ ڀاڄيون وڏي پيماني تي پيدا ٿين ٿيون، جن جي بنياد تي ٽيڪسٽائيل، کنڊ، خوراڪ جي پروسيسنگ ۽ زرعي شين جي برآمد سان لاڳاپيل صنعتون قائم آهن.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> ====سارين جا ڪارخانا==== ====ڪپھ جا ڪارخانا==== ====ڀاڻ جي صنعت==== ==== کنڊ جي صنعت==== ====کاڌ خوراڪ واري صنعت==== === مڇيگيري === سنڌ تقريباً 350 ڪلوميٽر ڊگهي سامونڊي پٽي رکي ٿو، جنهن سان گڏ گهاٽن [[مينگروو ٻيلن]] جو وسيع سلسلو موجود آهي. اهي مينگروو ٻيل نه رڳو سامونڊي ماحولياتي نظام جي حفاظت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا، پر مختلف آبي جيوت لاءِ قدرتي افزائشي مرڪز پڻ آهن. سنڌ پاڪستان جي ماهيگيري واري معيشت جو مرڪزي صوبو آهي، جتان ملڪ جي ڪل مڇيءَ جي برآمدات جو لڳ ڀڳ 48 سيڪڙو حصو حاصل ٿئي ٿو. ان کان علاوه پاڪستان جي سامونڊي مڇيءَ جي وسيلن جو تقريباً 71 سيڪڙو، تازي پاڻيءَ جي مڇيءَ جي وسيلن جو 65 سيڪڙو ۽ کارن يا نيم کارن پاڻيءَ (brackish water) جي مڇيءَ جي وسيلن جو 100 سيڪڙو حصو سنڌ ۾ موجود آهي. اهي وسيلا صوبي ۾ ماهيگيري، آبي زراعت، خوراڪ جي صنعت ۽ برآمداتي واپار جي ترقي لاءِ بنيادي اهميت رکن ٿا.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/about-sindh/ |title=About Sindh |publisher=Sindh Economic Zones Management Company (SEZMC) |access-date=29 May 2026}}</ref> ===ننڊي صنعت=== ==واپار == ===زرعي جنسن جو واپار=== ====واپاري ادارن جي فھرست==== ====درآمد ۽ برآمد==== ====آبي بندرگاھون==== سنڌ وٽ تقريباً 350 ڪلوميٽر ڊگهي سامونڊي پٽي موجود آهي، جيڪا سامونڊي واپار، ماهيگيري، آبي زراعت ۽ ساحلي سياحت لاءِ اهم اهميت رکي ٿي. صوبي ۾ ٻه وڏيون هر موسم ۾ فعال بندرگاهون، [[ڪراچي بندرگاهه]] ۽ [[پورٽ قاسم]]، موجود آهن. انهن بندرگاهن ۾ ڪنٽينر ٽرمينل، تيل ٽرمينل، ڪيميائي سامان جا ٽرمينل، بلڪ ڪارگو سهولتون، جهازن جي مرمت جا مرڪز ۽ انجنيئرنگ سهولتون شامل آهن.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> ====خشڪي وارا بندر==== ===سرمائي جي سيڙپ=== ==بئنڪاري نظام== == انفارميشن ٽيڪنالاجي == معلوماتي ٽيڪنالاجي (آءِ ٽي) جو شعبو سنڌ ۾ تيزي سان ترقي ڪري رهيو آهي ۽ صوبو ٽيڪنالاجي، جدت ۽ ڊجيٽل معيشت جي هڪ اڀرندڙ مرڪز طور سڃاتو وڃي ٿو. [[ڪراچي]]، جيڪو سنڌ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ معاشي مرڪز آهي، آءِ ٽي ڪمپنين، ٽيڪنالاجي پارڪن، ڪاروباري انڪيوبيٽرن ۽ نون شروعاتي ادارن (اسٽارٽ اپس) لاءِ اهم مرڪز جي حيثيت رکي ٿو. صوبي جي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن مان هر سال وڏي تعداد ۾ ماهر ۽ تربيت يافته انساني وسيلا فراهم ٿين ٿا، جيڪي آءِ ٽي صنعت جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. ڪاروبار دوست پاليسيون، سيڙپڪاري لاءِ ترغيبي سهولتون، تيز رفتار انٽرنيٽ، جديد ٽيليڪميونيڪيشن نيٽ ورڪ ۽ ڊجيٽل انفراسٽرڪچر سنڌ کي ٽيڪنالاجي بنياد تي ڪاروبار قائم ڪرڻ لاءِ سازگار ماحول مهيا ڪن ٿا. آءِ ٽي شعبي جي توسيع نه رڳو روزگار جا نوان موقعا پيدا ڪري رهي آهي، پر صوبائي معيشت کي علم، جدت ۽ ٽيڪنالاجي تي ٻڌل ترقي ڏانهن پڻ اڳتي وڌائي رهي آهي.<ref>{{cite web |url=https://business.gos.pk/en/awaiting-opportunity |title=Information & Technology (A Rising Hub for Innovation) |publisher=Government of Sindh – Business Portal |access-date=29 May 2026}}</ref> ==معدنيات ۽ قدرتي وسيلا== سنڌ قدرتي معدني وسيلن سان مالا مال آهي. صوبي ۾ ڪوئلو، گرينائيٽ، سليڪا واري، جپسم، چن جو پٿر، لوڻ ۽ ٻين معدنيات جا اهم ذخيرا موجود آهن. اهي وسيلا سيمينٽ، تعميراتي مواد، توانائي ۽ ٻين صنعتن لاءِ بنيادي خام مال فراهم ڪن ٿا.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> ===کاڻون=== ==== سنڌ جي کاڻن جي فھرست==== ===گيس=== === سنڌ جي گيس وارن ھنڌن جي فھرست=== ===تيل=== === سنڌي جي تيل وارن ھنڌن جي فھرست=== ===گرينائيٽ=== === سنڌ ۾ معدنياتي تلاش=== ==توانائي == سنڌ پاڪستان جي توانائي پيداوار ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. صوبي ۾ تيل، قدرتي گئس، ڪوئلو، هوا ۽ شمسي توانائي جا وسيع ذخيرا موجود آهن. سنڌ پاڪستان جي تيل جي پيداوار جو تقريباً 56 سيڪڙو ۽ قدرتي گئس جي پيداوار جو لڳ ڀڳ 71 سيڪڙو حصو پيدا ڪري ٿي. [[ٿر ڪوئلو]] دنيا جي وڏن ڪوئلي جي ذخيرن مان هڪ آهي، جتي اندازاً 185 ارب ٽن ڪوئلو موجود آهي. ان کان علاوه سنڌ جو هوائي ڪوريڊور لڳ ڀڳ 50,000 ميگاواٽ بجلي پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، جڏهن ته صوبي ۾ شمسي توانائي جي پيداوار لاءِ پڻ سازگار حالتون موجود آهن.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/competitive-advantage/ |title=Competitive Advantages |publisher=Sindh Economic Zones Management Company |access-date=29 May 2026}}</ref> توانائي جو شعبو سنڌ جي معاشي ترقي ۽ صنعتي واڌ ويجهه جو هڪ اهم محرڪ آهي. صوبو قدرتي وسيلن سان مالا مال آهي، جن ۾ [[ٿر ڪوئلو|ٿر جي ڪوئلي]] جا وسيع ذخيرا، سامونڊي پٽي سان گڏ موجود هوائي ڪوريڊور ۽ شمسي توانائي جي پيداوار لاءِ سازگار حالتون شامل آهن. اهي وسيلا سنڌ کي روايتي ۽ قابلِ تجديد ٻنهي قسمن جي توانائي جي پيداوار لاءِ هڪ منفرد حيثيت عطا ڪن ٿا. صوبي ۾ ڪوئلي تي ٻڌل بجلي گهرن سان گڏ هوا ۽ سج مان توانائي حاصل ڪرڻ جا منصوبا پڻ تيزي سان ترقي ڪري رهيا آهن. انفراسٽرڪچر ۾ بهتري، ڪاروبار دوست پاليسيون، ضابطن ۾ سهولت ۽ سيڙپڪاري لاءِ ترغيبي قدمن توانائي جي شعبي جي ترقي جا نوان امڪان پيدا ڪيا آهن. توانائي جي شعبي جي واڌ نه رڳو اقتصادي سرگرمين کي هٿي ڏئي ٿي، پر پائيدار ترقي، ماحول دوست توانائي جي فروغ ۽ علائقائي توانائي جي تحفظ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://business.gos.pk/en/awaiting-opportunity |title=Energy (Powering the Future of Sindh) |publisher=Government of Sindh – Business Portal |access-date=29 May 2026}}</ref> سنڌ پاڪستان جي توانائي واري شعبي ۾ مرڪزي حيثيت رکي ٿو ۽ مستقبل جي علائقائي توانائي مرڪز طور ڏٺو وڃي ٿو. صوبي جي [[ٿر ڪوئلو|ٿر واري علائقي]] ۾ اندازاً 185 ارب ٽن ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن، جيڪي دنيا جي سڀ کان وڏن ڪوئلي جي ذخيرن مان شمار ڪيا وڃن ٿا. ان کان علاوه پاڪستان جي تقريباً 60 سيڪڙو تيل جا کوهه ۽ 44 سيڪڙو گئس جا ميدان سنڌ ۾ واقع آهن. صوبو ملڪ جي روزاني تيل جي پيداوار جو لڳ ڀڳ 56 سيڪڙو ۽ قدرتي گئس جي پيداوار جو 55 سيڪڙو حصو مهيا ڪري ٿو. روايتي توانائي جي وسيلن کان علاوه سنڌ قابلِ تجديد توانائي جي ميدان ۾ پڻ وڏي اهميت رکي ٿو. صوبي جي سامونڊي علائقي ۾ تقريباً 60 ڪلوميٽر ويڪرو ۽ 180 ڪلوميٽر ڊگهو هوائي ڪوريڊور موجود آهي، جيڪو هوائي توانائي جي پيداوار لاءِ انتهائي سازگار سمجھيو وڃي ٿو. اهي وسيلا سنڌ کي پاڪستان جي توانائي جي تحفظ، صنعتي ترقي ۽ پائيدار معاشي واڌ ويجهه لاءِ هڪ اهم بنياد فراهم ڪن ٿا.<ref>{{cite web |url=https://sezmc.gos.pk/about-sindh/ |title=About Sindh |publisher=Sindh Economic Zones Management Company (SEZMC) |access-date=29 May 2026}}</ref> ===ڪراچي اليڪٽرڪ=== ====حيسڪو==== ===سيپڪو=== ===بجلي جي پيداوار=== ===قابل تجديد توانائي=== ===ايل اين جي=== ====سي اين جي==== ===پيٽرول جي ترسيل جو نظام=== === سنڌ جو ڪوئلو=== === سنڌ جي معدنيات جي فھرست=== === سنڌ جي معدنياتي ادارن جي فھرست=== # [[سنڌ ڪول اٿارٽي]] ==خدمتن وارا شعبا== ====صحت جو پيشو==== ====قانون جو پيشوئ==== ====تدريسي پيشو==== ====انجينئرنگ ۽ فني شعبو==== ====ٽرانسپورٽ==== ===پوليس=== == سنڌ جي نباتات ۽ حياتيات == ===وڻ ۽ ٻوٽا=== سنڌ جنهن نباتاتي علائقي جو ڀاڱو آهي، تنهن ۾ ذري گهٽ سڄو پنجاب، الهندو راجپوتانا، ڪاٺياواڙ ۽ ڪڇ اچي وڃن ٿا، ۽ جيتوڻيڪ هندستان جي ٻين علائقن ۾ ٿيندڙ ٻوٽا هت به ٿيندا آهن، پر گهڻي نسبت اولهه وارن ملڪن، مڪران، ايراني نار جي گرم ڀاڱن، عراق ۽، جيئن اڳيئي چيو اٿئون، مصر سان اٿس، جتان جي آبهوا ساڳي آهي. ====سنڌ جا عام وڻن==== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ صوبي ۾ موجود اهم وڻن جي فهرست ! نمبر ! عام نالو ! بوٽنيڪل نالو ! مختصر تعارف / حيثيت |- | 1 | [[ڪنڊي|ڪَنڊي]] | ''Prosopis cineraria'' | ريگستاني علائقن جو اهم مقامي وڻ؛ ڇانوَ، ايندھن ۽ چارن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. |- | 2 | [[ٻٻر]] (بابُل) | ''Acacia nilotica'' | دريائي ۽ ميداني علائقن ۾ عام؛ ڪاٺ ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 3 | [[آسري]] | ''Tamarix aphylla'' | لوڻياتي ۽ خشڪ زمينن ۾ وڌندڙ؛ هوا روڪڻ لاءِ اهم. |- | 4 | [[ڪرڙ]] | ''Capparis decidua'' | ٿر ۽ خشڪ علائقن جو مقامي وڻ؛ چارن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 5 | [[خوشبودار ٻٻر]] | ''Acacia farnesiana'' | خوشبودار گلن سبب سڃاتل؛ دوائن ۽ خوشبوءَ ۾ استعمال. |- | 6 | [[ٻانھن]] | ''Populus euphratica'' | سنڌو درياهه جي ڪنارن تي وڌندڙ؛ دريائي نظام لاءِ اهم. |- | 7 | [[ديوي (وڻ)]] / (ولائتي ڪَنڊي) | ''Prosopis juliflora'' | غير ملڪي وڻ؛ تيزي سان وڌندڙ، پر ماحولياتي نقصانڪار پڻ. |- | 8 | [[سراھ|سِراهه]] | ''Albizia lebbeck'' | ڇانوَ ۽ ڪاٺ لاءِ مشهور؛ شھرن ۾ لڳايو ويندو آهي. |- | 9 | [[نم]] | ''Azadirachta indica'' | دوائن ۾ تمام اهم؛ جراثيم ڪُش خاصيتون. |- | 10 | [[ٻير]] | ''Ziziphus mauritiana'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ غذائي ۽ معاشي اهميت. |- | 11 | [[ڄمون (وڻ)|ڄمون]] | ''Syzygium cumini'' | ڦر ۽ دوائن ۾ استعمال؛ شگر لاءِ فائديمند. |- | 12 | [[گدامڙي (وڻ)|گدامڙي]] | ''Tamarindus indica'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ کاڌي ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 13 | [[سھانجڻو]] | ''Moringa oleifera'' | غذائيت سان ڀرپور؛ پن ۽ ڦريون استعمال ٿين ٿيون. |- | 14 | [[اڇو تمر]] | ''Avicennia marina'' | سنڌ جي ساحلي علائقن جو اهم وڻ؛ سامونڊي ڪٽاوَ کان بچاءُ. |- | 15 | [[بڙ]] | ''Ficus benghalensis'' | وڏو ڇانوَ ڏيندڙ وڻ؛ سماجي ۽ مذهبي اهميت. |- | 16 | [[پپل]] | ''Ficus religiosa'' | مذهبي لحاظ کان اهم؛ آڪسيجن فراهمي ۾ نمايان. |- | 17 | [[ڄار (وڻ)|ڄار]] | ''Salvadora oleoides'' | خشڪ علائقن جو وڻ؛ ايندھن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 18 | [[مسواڪ]] | ''Salvadora persica'' | ڏندن جي صفائي لاءِ مشهور؛ دوائن ۾ استعمال. |- | 19 | [[ليسڙو]] (گيدوڙو) | ''Cordia myxa'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ ڳوٺاڻن علائقن ۾ عام. |- | 20 | [[انب (وڻ)|انب]] | ''Mangifera indica'' | قومي ڦر؛ باغباني ۽ معيشت لاءِ اهم. |- | | | | |- | | | | |- | | | | |+ | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- |} ===حيوان === علم حيوانات جي جن ماھرن پھريائين سنڌ جي جانورن تي تحقيق ڪئي، سي آھن برنس (Burnes) 1830ع، گرفٿ (Griffith) 18399ع، ھيوم ۽ ڊي (Hume and Day) 1872ع، بلان فورڊ (Blanford) 1971ع کان 1977ع، بٽلر (Butler) 1879ع، مري (Murray) 1884ع، اوٽس (Oates) 1889ع، ايٽڪن (Aitken) 19077ع، ٽائيسھرسٽ (Ticehurst) 1917ع کان 1920ع ۽ ايٽس (Eates) 1920 کان 1954ع، منٽن (Minton) 19622ع ۾ سنڌ ۽ لسٻيلي جي جانورن جي ڏسڻي (Key) ٺاھي. صديقي 18699ع ۾ جانورن جي لسٽ ٺاھي تيار ڪئي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> محي الدين (71-1964ع) سنڌ جي مڇين، نانگن، پکين، ڪڪڙن، ٻڪرين، ڍڳين ۽ مينھن جي پروٽوزوان (Protozoan) ۽ ھيلمينٿي (Helminthic) فاعلن تي ڪم ڪندي نيون جنسون ۽ ڪي نوان مفعول دريافت ڪيا آھن. مجيب سنڌ جي دريائي مڇين ۽ سامونڊي مڇين جي ھيلمينٿڪ فاعلن تي ڪم پئي ڪيو آھي ۽ ڪي نيون جنسون ۽ قسم دريافت ڪيا آھن. ترمذي سنڌ جي سامونڊي ڪپر واري پٽي ۾ ڪرسٽيشيا (Crustacea) تي پئي ڪم ڪيو آھي. فصلن کي نقصان پھچائيندڙ جيتن جڻين تي بھ چڱو ڪم ڪيو آھي. جيتوڻيڪ انھن ۾ اھي جيت ۽ چچڙ شامل نھ آھن، جن جو انسانن ۽ جانورن جي بيمارين سان واسطو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === ڪرنگھي وارا جانور (vertebrates) === پنڊپھڻ (Fossils): بلئنفورڊ ۽ فيڊن پھريون ڀيرو منڇر مان سنھ 76-1874ع ۾ [[پنڊپھڻ]] جمع ڪيا. ٽيھ سال پوءِ پلگرم ۽ ان سان گڏ ڪم ڪندڙن [[ڀڳو ٺوڙهو|ڀڳي ٽوڙھي]] ويجھو تمام گھڻا پنڊپھڻ لڌا. پلگرم (1934ع) ھيٺين منڇر جي ٽن ڀاڱن کي ڪامليل (ميلوٽيشن)، چنجي (ٽارٽونيشن) ۽ ڍوڪ پٺاڻ (لوئر پلايوسين) وارين منزلن جي برابر سمجھيو ۽ ساڳئي وقت مٿئين [[منڇر ڍنڍ|منڇر]] کي سوالڪ واري بولڊر ڪانگھلومريٽ منزل (مڊل پلئسٽوسين) جي برابر تسليم ڪيو. سنڌ ۾ ھڪ گوشت کائيندڙ، اٺ سونڊ وارا، ٽي کُرن وارا، يارھن ٻڌي تعداد ۾ کُرن وارا ۽ ٽي سُرڻن يا رڙھندڙ جانورن جا ’پنڊپھڻ‘ سڃاتا ويا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === جيئرا قسم (Living Forms) === کير ڌارائيندڙ ٿڻن وارا جانور. جيترو ڌيان پکين تي ڏنو ويو آھي، اوترو کير ڌارائيندڙ يعني ٿڻن وارن جانورن تي نہ ڏنو ويو آھي. ٿڻن وارن جانورن جا ڪل 73 قسم آھن، جيڪي سنڌ ۾ رھن ٿا. انھن ۾ 20 گوشت کائيندڙ، 20 چمڙا، 4 جيت کائيندڙ، 15 ڪئا ۽ نوريئڙا وغيرھ، 9 کُرن وارا، 4 ويل ۽ ڊالفن ۽ ھڪ ڇِلر شامل آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref><br> '''گوشت خور جانور''': ڏسڻ ۾ ائين ٿو اچي تھ چيتو ڪنھن وقت سنڌوءَ جي ڪڇي ۾ ۽ روھڙيءَ طرف رھندو ھو. روھڙي ۾ ھن جو زور ڏسڻ ۾ اچي ٿو. سنڌ ۾ چيتا سن 1886ع تائين ماريا ويا. ٻين گوشت کائيندڙن ۾ پلنگ (Panther) جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ڪافي تعداد ۾ پکڙيل ھو، سو ھاڻي رڳو کيرٿر جبلن ۾ محدود آھي. اھو خصوصًا ھلڪي رنگ جو آھي ۽ سندس بج ھندستاني پلنگ کان ڊگھا آھن. لڌڙو جيڪو لاڙڪاڻي ۽ ميرپور ساڪري ۾ ملندو ھو، سو گھڻي قدر گھٽجي ويو آھي. جھنگ ٻلو، سنڌ جي عام جھنگلي ٻلي، بُجُر ٻلو (Caracal Lynx) جيڪا ھاڻي ٿر ۾ اڻ لڀ ٿيندي وڃي؛ مشڪ ٻلو (Civet Cat) جيڪو ڳوٺن جي چوڌاري ملندو آھي، اھي سڀ سنڌ جي جھنگلن جا ٻلا آھن. ڳور پٽ جيڪو قبرن کوٽڻ ۽ مئل ماڻھن تي تڳڻ لاءِ مشھور آھي، سو بہ سنڌ ۾ ٿئي ٿو. چراخ ۽ لڌڙو جنھن جي پٺيان سدائين کلن جا واپاري ھوندا آھن، سي آھستي آھستي اڻلڀ ٿيندا وڃن. بگھڙ، گدڙ، لومڙ ۽ نور وغيره ٻيا گوشت کائيندڙ جانور آھن. '''چمڙا''': سنڌ ۾ چمڙن جا 13 قسم آھن، جن ۾ ھڪ ميوو کائيندڙ چمڙن جو (Fruit Bat)، ٻہ ڪُئي – پُڇ چمڙن جا، ٻہ قبائي (Tomb bat) چمڙن جا ۽ چار ڄامڙن چمڙن جا قسم شامل آھن. '''جيت کائيندڙ''': جيت کائڻ وارا جانور سنڌ ۾ تمام گھٽ آھن، جن ۾ ھڪ مسڪ شُرو (Musk Shrew) ۽ ٽن قسمن جا ڄاھا شامل آھن. '''روڊنيشا''': (Rodentia):ھن قسم ۾ ھڪ قسم جو سيھڙ، جيڪو خاص ڪري پٽاٽي جي فصل کي کائيندو آھي. نوريئڙو ۽ پنڌرھن قسم جي ڪُئن جا، جن ۾ ننڍي پُڇ وارا توڙي بجر پڇ وارا، ۽ ٿلھي منھن وارا وڏا ڪئا شامل آھن. '''سيٽيشيا''': (Cetacea):ھن ۾ سنڌو درياءَ توڙي گنگا ندي واري ٻلھڻ جا ٻئي قسم سامونڊي آھن، جيڪي سنڌوءَ جي ڊيلٽا ۾ ملندا آھن. پار پوائز (Porpoise) خاص مٺي پاڻيءَ جو جانور آھي ۽ انڌو ٿيندو آھي، ڇو جو ان جون اکيون پوري طرح تيار نہ ٿينديون آھن. ھيءُ سنڌو درياءَ ۾ ملندو آھي. ھن ٻلھڻ جو تيل مھاڻا سنڌن جي سور لاءِ ۽ مشعلن ٻارڻ جي ڪم آڻيندا آھن. ھن کي پڪڙڻ لاءِ مھاڻا خاص سيکاريل لڌڙا استعمال ڪندا آھن. بِلُويل جيڪو وڏي ۾ وڏو کير ڌارائيندڙ جانور تسليم ڪيو وڃي ٿو، سو بہ سنڌ جي سامونڊي ڪنارن کان پرتي ڏٺو ويو آھي ۽ ڀٽ ميٽ تي پڻ پڪڙيو ويو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === گاھ کائيندڙ (Herbivora) === گاھ کائيندڙ جانورن ۾ شامل آھن: ھرڻ، ڪارو ھرڻ، غزال ھرڻ وغيرھ. ڦاڙھو اڃا تائين سنڌ جي دريائي ٻيلن ۾ ڪافي عام آهي (ٽوٽل اندازًا 370 ڦاڙھا). ڪارو ھرڻ جيڪو ھن سڄي اپٻيٽ جي اصلوڪن ھرڻن جو ھڪ قسم آھي، سو تمام سھڻو ٿيندو آھي، ۽ پاڪستان ۾ ھي نسل ختم ٿيڻ تي آھي. سنڌ ۾ ھن نسل جا ھرڻ باقي ڪي ٿورا وڃي کيرٿر جبل ۾ بچيا آھن. ھرڻ، جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ھر ھنڌ ھوندو ھو، سو بہ ھاڻي تمام گھٽ آھي ۽ ٿورڙي تعداد ۾ اڃا تائين کيرٿر ۾ آھن. چنڪارا ھرڻ ۽ ڪاري ھرڻ جي آھستي آھستي گم ٿيڻ جي ڪري بنان ڪنھن شڪ شبھي جي اھو چئي سگھجي ٿو تہ ايشيائي چيتو پڻ انھن جي ڪري ختم ٿي ويو. سنڌ گھر آھي سره جو، جيڪو اڄ ڪلھ کيرٿر جبل ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو. (سرھن جو اندازًا تعداد 1200) گڍ دادو ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو، پر ان کي تحفظ ڏيڻ ضروري آھي. جيئن سڱن وارو ھرڻ، جيڪو سنڌ ۾ مري (Murray) سن 1884ع ۾ ڏٺو ھو، سو اڄ ڪلھ آھي ئي ڪونہ، ۽ سانڀر وانگر ختم ٿي ويو آھي. سوئر جيڪو سنڌ ۾ عام آھي، سو ڏينھون ڏينھن دريائي ٻيلن ۾ وڌندو رھي ٿو ۽ فصلن لاءِ مصيبت آھي. گورخر جيڪو ڪڇ جي رڻ ۾ تمام ٿوري تعداد ۾ وڃي بچيو آھي (اندازًا 20 يا 30) سو اڻلڀ ٿيڻ وارو آھي.<br> '''ڇلر''' (Pholidota): ڇلو مرون لاڙ ۾ ٿئي ٿو، پر آھستي آھستي گھٽبو پيو وڃي ۽ ھاڻي اڻلڀ ٿيندڙ جانورن جي فھرست ۾ شامل آھي. سنڌ ۾ مم ۽ ڀولڙي جو ڪوبہ قسم نہ ٿيندو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === پکي === سنڌ جي پکين ۾ مخصوص خاصيتون آھن، جيڪي جاگرافيائي بيھڪ ۽ طبعي حالتن جي ڪري ٿيون آھن. سنڌو ماٿري ھڪ ’رڻ‘ وسيلي ھندستان کان ڌار ٿيل آھي، جنھن ڪري ھندستان جا مشھور پکي ھتي ڪين ٿين. ٻئي طرف سنڌ ۽ بلوچستان، ٻين علائقن جھڙوڪ ڏکڻ يورپ، اتر اوڀر آفريڪا، عرب ۽ ايران جي پکين لاءِ کليل آھن. سنڌ جون ڍنڍون ۽ ڌٻڻون، ۽ ان طرف پکين جي لڏي اچڻ جي رستن جي موافقت ڪري سنڌ پکين لاءِ سياري جو گھر آھي. ھيوم (Hume) پنھنجي ڪتاب اسٽري فيدرس (1873ع) ۾ پکين جا 2500 قسم ڄاڻايا آھن، جن جون 25 جنسون آھن. ائٽڪن (سن 1872ع) ڪل 400 جنسون ٻڌايون ۽ ساڳئي وقت ايٽس (Eates). سورلي جي سنڌگزيٽيئر ۾ 426 جنسون ڄاڻايون، جن مان 177 مڪاني ۽ باقي لڏي ايندڙ يا سانگي پکي آھن. سنڌ جي پکين جو تفصيلي بيان ھن مقالي جي دائري کان ٻاھر آھي. مختصر طور سنڌ ۾ ٽن قسمن جا ’پيڻ‘، 2 پيٽيئر (Cormorant)، 6 ٻگھ ۽ ڪانئرا، ھڪ لاکي ڄاڃي، 11 سانھ، 26 ھنجھ ۽ بدڪون، 17 سرڻيون، عقاب ۽ ڳجھون، 6 ڪونجون، 5 تتر ۽ ڀؤنتريا، 6 ٻاٽيڀڙ، 5 باز، ٽٽيھر، پلوور (Plover)، ڦوليارو، چيھو، ڪينو، ٽرن (Tern)، بي ايٽر (Bee eater)، ڪاٺ ڪٽو، ڪنگري، سانھڙو، چنڊول، سينڊ مارٽن (Sand Martin)، وھيو، بلبل، کٽياڻي، شرائيڪ (Shrike)، ٿريش (Thrush)، سينڊ پائپر (Sand Piper) وغيره قسم طور عام ملن ٿا. ڏاڙھي واري ڳجھ کيرٿر جي مٿانھن پٽن ۾ ملي ٿي. سنڌ ۾ جيڪي 6 ٻاٽيڀڙ ملن ٿا، تن مان سواءِ ڳٽو (Largepin Tailed) ۽ امپريل (Imperial) جي سڀ مڪاني آھن. چڪور (Chukor) سنڌ جي مٿانھن پٽن جو تتر آھي. ھندستاني تلور جيڪا اڳ ٿر ۾ عام ھئي، سا ناياب آھي. ھوبارا تلور (Houbara Bustard) بہ ناياب ٿيندي وڃي. فلوريڪن (Florican) جا سن 1875ع تائين عام ھئي، سا بھ ناپيد آھي. سفيد ھنجھھ پڻ منڇر ۾ ملي ٿو. ڪومب بدڪ بہ سنڌ جي ڏکڻن اوڀر ۾ ملي ٿي. ننڍڙو ھنجھ ۽ آڙي پڻ ٿورن حصن ۾ ملن ٿا. بيڪل آڙي (Baikal of Cluckingteal) پڻ سنڌ ۾ ڪڏھن ڪڏھن اچي ٿي. گولڊن آئي (Golden Eye) ۽ چيڪلو صرف ٻن جڳھين، اوڀر ناري ۽ منڇر ۾ ملن ٿا. ڀؤنتريو ھڪ موسمي پکي آھي، جيڪو حب ندي جي آسپاس رھي ٿو. باقي عام ڀؤنتريو (Rain Quail) ڪچي جي علائقن ۾ رھي ٿو. ’مور‘ حيدرآباد ۾ ٿرپارڪر ضلعي ۾ ملي ٿو. واديءَ مھراڻ ٻگھن، سانھھ، ڪانئرن، ڪينو، پيڻ، اگريٽس (Egrets) جي جنت آھي. ھنن جي آنن لاھڻ جون جايون تباه ٿي چڪيون آھن، ۽ ان سان گڏ شڪارين جي ڪري ڪيترا پکي منتشر ٿي ويا آھن. صرف 15 قسمن مان 6 نظر اچن ٿا. اھي سڀ پکي ڌٻڻ وارن ٻوٽن ۾ ئي گذارو ڪن ٿا.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === رڙھندڙ جانور يا سرڻا === سرڻا سنڌ ۾ عام طور ملن ٿا. آبھوا جي موافق ھئڻ ڪري ڪيترا ئي قسم، خصوصًا سانڊا ملن ٿا. ڇو تھ اھي پيلياآرڪٽڪ تائين محدود آھن. واڳون جيڪي ڪنھن زماني ۾ سنڌو درياءَ ۽ ڪن پراڻن ڦاٽن ۾ ھوندا ھئا، سي بہ کلن جي واپارين ڪري ناپيد آھن. ڌٻڻ وارا واڳون (Marsh crocodile) جيڪي ڪنھن وقت ۾ سنڌو درياءَ، ڍنڍن ۽ ڦاٽن ۾ ڏٺا ويندا ھئا، سي پڻ گھڻي ڀاڱي ختم ٿي ويا آھن، سواءِ ھاليجي ڍنڍ جي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> سنڌ جي ڍنڍن ۽ تلائن ۾ مٺي پاڻي جي ڪڇئن (Turtle) جا چار نرم کلن وارا قسم ملن ٿا. اھي ۽ ساڳئي وقت سائي رنگ جي سامونڊي ڪُمين جا قسم پڻ اقتصادي حيثيت رکن ٿا. ڇاڪاڻ تہ ولايت ۾ کاڌي طور استعمال ۾ اچن ٿا ۽ سندن کلون ڳھن ۽ ھار سينگار جي بہ ڪم اچن ٿيون. سڪي جا ٻن قسمن جا ڪڇئون ۽ مٺي پاڻيءَ جا چئن قسمن جا ڪڇئون ملن ٿا. سانڊن ۾ 11 قسم ڪرڙي (چچين) جا، ھڪيو بليفريس (Eublepharis) اٺ اگامڊس (Agamids)، ٻھ مانٽر (Monitors) يعني ڳوھون، پنج خاص قسم جا سانڊا ۽ ڏھھ اسڪنڪس (Skinks). سنڌ ۾ ڪوبھ شيميلان (Chameleon) ڪون ٿئي. ٿلھي پڇ واري ڪرڙي جو قصو دلچسپ آھي. اھا سنڌ جي خطرناڪ ”ھڻ کڻ“ آھي، جيتوڻيڪ اھا نقصانڪار ناھي. ’ڳوھن‘ جا ٽي قسم سنڌ ۾ ملن ٿا، جيڪي کلن جي واپارين جي ڪري ناياب ٿيندا وڃن. سنڌ ۾ ماڻھو انھن جي کلن مان طنبورا ۽ دھل ٺاھيندا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز، ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> نانگن جي 43 قسمن مان 21 زھر کان خالي آھن. زھريلي قسمن ۾ چئن قسمن جا ڏند پويان وريل آھن ۽ باقي قسمن جا ڏند اڳيان وريل آھن، جن ۾ زھر ڀريل رھي ٿو. ڏند اڳيان وريل 18 قسمن مان 13 سامونڊي، 2 پِيَڻ، ھڪ واسينگ ۽ ٻھ کَپر آھن. انھيءَ سلسلي ۾ ھندستاني پيڻ جا ٿر ۾ ملي ٿي، سا قابلِ ذڪر آھي. عام چوڻي مطابق اھا پيڻ رات جو سمھڻ مھل ماڻھو جي ڇاتيءَ تي چڙھي، سندس وات ۾ زھر وجھي ھلي ويندي آھي. اھو ماڻھو گلي ۾ سخت سور جي باعث صبح کان اڳ ۾ ئي ختم ٿي ويندو آھي. پيڻ خطرناڪ بلائن مان ھڪ آھي، جا ڏنگي ٿي. جيئن تھ زھر، انسان جي تنتي سرشتي تي اثر انداز ٿئي ٿو، ۽ ماڻھو جي ساه کڻڻ واري نليءَ کي نقصان ٿو رسائي، تنھنڪري ڏنگيل ماڻھو ساه جي گھٽ سبب مري وڃي ٿو. کپر جو زھر، دل ۽ رت تي اثر انداز ٿئي ٿو ۽ رت جي بيجا زبان (جسم جي اندران ۽ ٻاھران) ٿيڻ ڪري موت واقع ٿئي ٿو.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === مڇيون === سنڌ جو سامونڊي ڪنارو، جنھن تي مڇي مري ٿي، سو 120 ميل تائين پکڙيل آھي، جنھن ۾ ڪيتريون کاريون ۽ ڍوريون آھن. درياءَ جو ڇوڙ ڦرندو رھي ٿو. پراڻا واه جھڙوڪ پراڻي ڦليلي، گھارو ۽ بگھاڙ اڄ بھ موجود آھن. سال 1819ع واري زلزلي درياءَ جي ڇوڙ ۾ ڪافي ڦيرڦار آندي. ڊي (Day) 224 مڇين جا قسم ڄاڻايا آھن، جن مان 160 سامونڊي ۽ 64 مٺي پاڻي جون آھن. صوفي (1957ع) ڪينجھر ڍنڍ مان 33 قسمن جون مڇيون ظاھر ڪيون آھن، جن ۾ 14 قسم پسنديده غذا جي اھميت رکن ٿا. سامونڊي مڇين جي خاص قسمن ۾ ڀوريون ۽ ڪاريون پاپليٽ، سرمائي سالمان (Salmon)، سول (Sole)، سارڊين (Sardine) ۽ بمبئي ڊڪ (Bombay duck) مشھور آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> پلو جيتوڻيڪ سامونڊي آھي، پر آنن لاھڻ لاءِ سنڌو درياءَ جو رخ ڪري ٿو. ھن جي سمنڊ مان لڏپلاڻ فيبروري ۽ مارچ ڌاري ٿئي ٿي. اھا مڇي ذائقيدار ٿئي ٿي، جيتوڻيڪ ان ۾ تمام گھڻا ڪنڊا ٿيندا آھن. پاڻيءَ جي قلت ۽ بئراجن جي ٺھڻ سان پلي جي افزائش تي تمام گھڻو اثر پيو آھي. ان لاءِ ڪو وقتائتو قدم کڻڻ گھرجي تھ جيئن ھن لذيذ مڇيءَ کي بچائي سگھجي. سنڌ جي 64 ڍنڍن، ڍورن ۽ تلائن ۾ ملندڙ مڇين مان ڪُرڙو، موراکي، ٿيلھي، کڳو، سينگاري، ڄرڪو ۽ گندڻ تمام شوق سان کاڌيون وڃن ٿيون. وڏيون ڍنڍون جھڙوڪ ڪينجھر، منڇر ھڏيرو ۽ ھاليجي، مڇين سان ڀرپور آھن. منڇر ڍنڍ جي گھٽجندڙ ايراضي افسوسناڪ آھي، ۽ ان لاءِ ڪو تڪڙو قدم کڻجي. ان جي سڪڻ ڪري پاڪستان ۾ پروٽين جو عظيم ذريعو ناپيد ٿي ويندو. ان سان گڏوگڏ اھي ڍنڍون، لکين لاڏائو پکين جو مندائتو گھر آھن. (Amphibia) ڏيڏرن جا ٽي قسم آھن ۽ ان کان سواٰءِ ٽوڊ (Toad) جا ٻھ قسم سنڌ ۾ ملن ٿا. جانور، انسان ذات جي وايومنڊل جو ھڪ حصو آھن ۽ انسان وانگر ارتقا جو نتيجو آھ.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> == آبادي ۽ انگ اکر== سنڌ جي آبادي برطانوي دور ۾ 1891ع ۾ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ 2.9 ملين هئي، جڏهن سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي<ref name="ايڪانومي">The Economy Of Modern Sindh Opportunities Lost & Lessons for Future A detailed book Review by Research & Training Wing PRODUCED BY: RESEARCH & TRAINING WING PLANNING & DEVELOPMENT DEPARTMENT GOVERNMENT OF SINDH , page 5</ref>. 1911ع ۾ سنڌ جي آبادي 3.5 ملين ۽ 1941ع ۾ 4.5 ملين تائين پهتي، جيڪا واڌ معاشي بهتري ۽ لڏپلاڻ سان لاڳاپيل هئي. 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي کان جدا ڪري الڳ صوبو بڻايو ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. برطانوي دور جي آخر تائين سنڌ ۾ مختلف نسلي ۽ مذهبي برادريون، جهڙوڪ مسلمان، هندو، عيسائي، يهودي، پارسي ۽ بهايي، گڏجي رهنديون هيون. ورهاڱي کان اڳ سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آبادي لڳ ڀڳ 70٪ هئي، جيڪا ورهاڱي کان پوءِ اردو ڳالهائيندڙ لڳ ڀڳ 15 لک مهاجرن جي آمد سبب گهٽجي 58٪ تائين آئي<ref name=" ايڪانومي"/>. پاڪستان جي قيام کان پوءِ ملڪ ۾ ڇهه قومي مردم شماريون ٿيون آهن. 2017ع جي مردم شماري موجب پاڪستان جي ڪل آبادي 207,774,520 هئي، جنهن سان پاڪستان دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ بڻيو. 1998ع کان 2017ع تائين پاڪستان جي سالياني سراسري آبادي واڌ جي شرح 2.4٪ رهي. 2017ع ۾ سنڌ جي ڪل آبادي 47,886,051 هئي. ورهاڱي کان پوءِ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ اٺ ڀيرا وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي وڌڻ جا اهم سبب بين الصوبائي لڏپلاڻ ۽ ڳوٺن مان شهرن ڏانهن منتقلي رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي واڌ جي شرح 1961–1972ع دوران 4.63٪ هئي، جيڪا 1998–2017ع ۾ گهٽجي 2.4٪ ٿي وئي. سنڌ ۾ آباديءَ جي ڪثافت 1981ع ۾ 135 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي، جيڪا 2017ع ۾ وڌي 339 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر ٿي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. 2017ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 24.9 ملين مرد ۽ 23 ملين عورتون هيون. سنڌ ۾ صنفي تناسب (Sex Ratio) 108.58 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. ڳوٺاڻن علائقن ۾: 107.8 ۽ شهري علائقن ۾: 109.31<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ 52.02٪ آبادي شهري ۽ 47.98٪ ڳوٺاڻن علائقن ۾ رهندڙ هئي، جنهن سبب سنڌ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري آبادي وارو صوبو آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع جي مردم شماري موجب: انحصاري آبادي: 38.3٪ ڪم ڪندڙ آبادي: 61.7٪ <ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع ۾ عورتن جي ليبر فورس ۾ شرڪت صرف 3٪ هئي، جڏهن ته مردن جي شرڪت 58.8٪ هئي<ref name=" ايڪانومي"/>. تيز شهري واڌ سبب سنڌ ۾ ثانوي ۽ نيم شهري مرڪز جهڙوڪ نوابشاهه (نوشهرو فيروز)، گهوتڪي، ميرپورخاص، عمرڪوٽ ۽ ڄامشورو ترقي ڪري رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آباديءَ جي تيز واڌ شهريڪاري، معاشي دٻاءُ، وسيلن جي کوٽ ۽ انفراسٽرڪچر تي بار وڌايو آهي. 2017ع تائين سنڌ جي آبادي واڌ جي شرح پاڪستان جي قومي شرح سان برابر ٿي چڪي آهي. {{Main|سنڌ جي مردم نگاري}} آباديءَ جو مطالعو- مردم نگاري، (Demography )علم آبادي- آبادي اڀياس- مردم نگاري- ماڻهن جي آدمشماري جو اڀياس، جنهن ۾ هنڌ، گهاٽائي، عمر، پکيڙ، جنس، نسل، ڌنڌو ۽ ٻيا شمارياتي انگ اکر ڏنل هجن. <ref>{{Citation |title=Demography {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون<!-- Bot generated title --> |url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015021439/http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#0B5394; color:white; font-size:120%;" | '''سنڌ جي ضلعي آباديءَ موجب مردم شماري (2023ع)''' |- style="background:#6FA8DC; color:black;" ! درجو ! ضلعو ! آبادي ! حصو (%) |- style="background:#EAF3FF;" | 1 || [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] || align="right"|3,921,742 || align="center"|7.04 |- | 2 || [[ڪراچي مرڪزي ضلعو]] || align="right"|3,822,325 || align="center"|6.86 |- | 3 || [[ڪورنگي ضلعو]] || align="right"|3,128,971 || align="center"|5.62 |- | 4 || [[ڪراچي اولهه ضلعو]] || align="right"|2,679,380 || align="center"|4.81 |- | 5 || [[خيرپور ضلعو]] || align="right"|2,597,535 || align="center"|4.66 |- | 6 || [[حيدرآباد ضلعو]] || align="right"|2,432,540 || align="center"|4.37 |- | 7 || [[ملير ضلعو]] || align="right"|2,432,248 || align="center"|4.37 |- | 8 || [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] || align="right"|2,329,764 || align="center"|4.17 |- | 9 || [[سانگهڙ ضلعو]] || align="right"|2,308,465 || align="center"|4.14 |- | 10 || [[ڪياماڙي ضلعو]] || align="right"|2,068,451 || align="center"|3.71 |- | 11 || [[بدين ضلعو]] || align="right"|1,947,081 || align="center"|3.50 |- | 12 || [[شھيد بينظير آباد ضلعو]] || align="right"|1,845,102 || align="center"|3.31 |- | 13 || [[ٿرپارڪر ضلعو]] || align="right"|1,778,407 || align="center"|3.19 |- | 14 || [[نوشھروفيروز ضلعو]] || align="right"|1,777,082 || align="center"|3.19 |- | 15 || [[گهوٽڪي ضلعو]] || align="right"|1,772,609 || align="center"|3.18 |- | 16 || [[دادو ضلعو]] || align="right"|1,742,320 || align="center"|3.13 |- | 17 || [[ميرپورخاص ضلعو]] || align="right"|1,681,386 || align="center"|3.02 |- | 18 || [[سکر ضلعو]] || align="right"|1,639,897 || align="center"|2.94 |- | 19 || [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]] || align="right"|1,514,869 || align="center"|2.72 |- | 20 || [[لاڙڪاڻو ضلعو]] || align="right"|1,784,453 || align="center"|3.20 |- | 21 || [[شڪارپور ضلعو]] || align="right"|1,386,330 || align="center"|2.49 |- | 22 || [[ڪشمور ضلعو]] || align="right"|1,233,957 || align="center"|2.22 |- | 23 || [[عمرڪوٽ ضلعو]] || align="right"|1,159,831 || align="center"|2.08 |- | 24 || [[جيڪب آباد ضلعو]] || align="right"|1,174,097 || align="center"|2.11 |- | 25 || [[ڄامشورو ضلعو]] || align="right"|1,117,308 || align="center"|2.01 |- | 26 || [[ٺٽو ضلعو]] || align="right"|1,083,191 || align="center"|1.95 |- | 27 || [[ٽنڊو الھيار ضلعو]] || align="right"|922,012 || align="center"|1.66 |- | 28 || [[مٽياري ضلعو]] || align="right"|849,383 || align="center"|1.53 |- | 29 || [[سجاول ضلعو]] || align="right"|839,292 || align="center"|1.51 |- | 30 || [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] || align="right"|726,119 || align="center"|1.30 |- style="background:#FFD966; font-size:110%;" ! colspan="2"|[[سنڌ]] ! align="right"|55,696,147 ! 100% |} {| class="wikitable" |+ style="background:#38761D; color:white; font-size:120%;" | '''سنڌ بابت اهم انگ اکر (2023ع)''' |- style="background:#93C47D;" ! اشاريه ! قدر |- | style="background:#D9EAD3;" | ڪل آبادي | style="background:#D9EAD3;" | '''55,696,147''' |- | style="background:#D9EAD3;" | ايراضي | style="background:#D9EAD3;" | '''140,914 چورس ڪلوميٽر''' |- | style="background:#D9EAD3;" | آباديءَ جي ڪثافت | style="background:#D9EAD3;" | '''395.2 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر''' |- | style="background:#D9EAD3;" | سالياني آبادي واڌ (2017ع–2023ع) | style="background:#D9EAD3;" | '''2.6٪''' |- | style="background:#D9EAD3;" | پاڪستان جي ڪل آبادي ۾ حصو | style="background:#D9EAD3;" | '''23٪''' |- | style="background:#FFF2CC;" | سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ضلعو | style="background:#FFF2CC;" | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] (3,921,742) |- | style="background:#F4CCCC;" | سڀ کان گهٽ آبادي وارو ضلعو | style="background:#F4CCCC;" | [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] (726,119) |} <small>'''ذريعو:''' [https://www.citypopulation.de/en/pakistan/admin/8__sindh/ Citypopulation.de]، [[پاڪستان شماريات بيورو]]، 2023ع مردم شماري.</small> === جنس موجب آبادي === {{Pie chart |caption=سنڌ ۾ جنس موجب آبادي (2023ع) |label1=مرد |value1=52.1 |color1=#3366CC |label2=عورتون |value2=47.9 |color2=#DC3912 |label3=خواجه سرا |value3=0.01 |color3=#AAAAAA }} === عمر وارا مکيه گروهه === {{Pie chart |caption=سنڌ ۾ عمر وارا مکيه گروهه (2023ع) |label1=0–14 سال |value1=41.8 |color1=#3366CC |label2=15–64 سال |value2=55.2 |color2=#DC3912 |label3=65 سال يا وڌيڪ |value3=3.0 |color3=#FF9900 }} === شهري ۽ ٻهراڙي آبادي === {{Pie chart |caption=سنڌ ۾ شهري ۽ ٻهراڙي آبادي (2023ع) |label1=شهري |value1=54 |color1=#FF9900 |label2=ٻهراڙي |value2=46 |color2=#109618 }} === خواندگي (10 سال ۽ وڌيڪ عمر) === {{Pie chart |caption=سنڌ ۾ خواندگي (2023ع) |label1=پڙهيل لکيل |value1=57.5 |color1=#3366CC |label2=اڻ پڙهيل |value2=42.5 |color2=#DC3912 }} === مادري ٻولي موجب آبادي === {{Pie chart |caption=سنڌ ۾ مادري ٻوليون (2023ع) |label1=سنڌي |value1=60.1 |color1=#FF9900 |label2=اردو |value2=22.3 |color2=#3366CC |label3=پشتو |value3=5.3 |color3=#109618 |label4=پنجابي |value4=4.1 |color4=#DC3912 |label5=بلوچي |value5=2.2 |color5=#990099 |label6=سرائڪي |value6=1.6 |color6=#0099C6 |label7=هندڪو |value7=1.5 |color7=#DD4477 |label8=براهوي |value8=0.5 |color8=#66AA00 |label9=ميواٽي |value9=0.1 |color9=#B82E2E |label10=ڪوهستاني |value10=0.03 |color10=#316395 |label11=ٻيون ٻوليون |value11=2.3 |color11=#AAAAAA }} ==سياسي نظام== ===صوبائي حڪومتي نظام=== === سنڌ جا گورنر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ گورنري ! تقرري جو اختيار ! اهم نوٽ / خدمتون |- | 1 | [[سر غلام حسين هدایت‌الله]] | 14 آگسٽ 1947 – 4 آڪٽوبر 1948 | گورنر جنرل پاڪستان | پاڪستان کان پوءِ سنڌ جو پهريون گورنر؛ آئين ساز اسيمبلي جو ميمبر. |- | 2 | [[شيخ دين محمد]] | 4 آڪٽوبر 1948 – 7 آڪٽوبر 1949 | گورنر جنرل پاڪستان | ابتدائي صوبائي انتظام جو تسلسل. |- | 3 | [[ميان امين‌الدين]] | 7 آڪٽوبر 1949 – 1 مئي 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | ڪراچي وفاقي گادي بڻجڻ واري دور ۾ خدمتون. |- | 4 | [[جارج باڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]] | 2 مئي 1953 – 12 آگسٽ 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | قائم مقام گورنر. |- | 5 | [[حبيب ابراهيم رحيمٽوولا]] | 12 آگسٽ 1953 – 23 جون 1954 | گورنر جنرل پاڪستان | سفارتي ۽ انتظامي پسمنظر. |- | 6 | [[سيد محمد علي رشدي]] | 24 جون 1954 – 14 آڪٽوبر 1955 | گورنر جنرل پاڪستان | ون يونٽ کان اڳ آخري گورنر سنڌ. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور: سنڌ صوبي جو وجود ختم''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 7 | [[رخمان گل]] | 1 جولاءِ 1970 – 20 ڊسمبر 1971 | صدر پاڪستان | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون گورنر. |- | 8 | [[مير رسول بخش ٽالپر]] | 24 ڊسمبر 1971 – 20 اپريل 1972 | صدر پاڪستان | عبوري انتظامي دور. |- | 9 | [[بيگم رعنا لياقت علي خان]] | 15 فيبروري 1973 – 28 فيبروري 1976 | صدر پاڪستان | سنڌ جي پهرين عورت گورنر. |- | 10 | [[ليفتيننٽ جنرل جميل الدين حسن]] | 1 مارچ 1976 – 5 جولاءِ 1977 | صدر پاڪستان | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 24 مارچ 1985) |- | 11 | [[ليفٽيننٽ جنرل جهان داد خان]] | 7 اپريل 1984 – 4 جنوري 1987 | صدر پاڪستان | فوجي حڪمرانيءَ جو دور. |- | 12 | [[اشرف وزير تباني]] | 5 جنوري 1987 – 23 جون 1988 | صدر پاڪستان | سول انتظام ڏانهن واپسي. |- | 13 | [[جنرل رحيم الدين خان]] | 24 جون 1988 – 12 سيپٽمبر 1988 | صدر پاڪستان | مختصر عبوري دور. |- | 14 | [[جسٽس قديرالدين احمد]] | 12 سيپٽمبر 1988 – 18 اپريل 1989 | صدر پاڪستان | عبوري ۽ آئيني بندوبست. |- | 15 | [[فخرالدين جي ابراهيم]] | 19 اپريل 1989 – 6 آگسٽ 1990 | صدر پاڪستان | آئيني بحرانن ۾ اهم ڪردار. |- | 16 | [[محمود هارون]] | 6 آگسٽ 1990 – 18 جولاءِ 1993 | صدر پاڪستان | جمهوري دور ۾ گورنري. |- | 17 | [[حڪيم محمد سعيد]] | 19 جولاءِ 1993 – 23 جنوري 1994 | صدر پاڪستان | امن ۽ سماجي خدمتون. |- | 18 | [[ڪمال‌الدين اظفر]] | 22 مئي 1995 – 16 مارچ 1997 | صدر پاڪستان | سياسي هم آهنگي. |- | 19 | [[ليفٽيننٽ جنرل معين الدين حيدر]] | 17 مارچ 1997 – 17 جون 1999 | صدر پاڪستان | شهري انتظامي سڌارا. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (12 آڪٽوبر 1999 – 23 مارچ 2002) |- | 20 | [[ڊاڪٽر عشرت العباد خان]] | 27 ڊسمبر 2002 – 9 فيبروري 2015 | صدر پاڪستان | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ گورنر. |- | 21 | [[محمد زبير]] | 2 فيبروري 2017 – 3 آگسٽ 2018 | صدر پاڪستان | سول سياسي پسمنظر. |- | 22 | [[عمران اسماعيل]] | 27 آگسٽ 2018 – 17 آگسٽ 2021 | صدر پاڪستان | وفاقي–صوبائي ڇڪتاڻ جو دور. |- | 23 | [[ڪامران ٽسوري]] | 10 آڪٽوبر 2022 – موجوده | صدر پاڪستان | موجوده گورنر سنڌ. |} ===سنڌ اسيمبلي=== === سنڌ جا وزير اعليَ=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اقتدار ! سياسي وابستگي ! اهم نوٽس / خدمتون (مختصر) |- | 1 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 16 آگسٽ 1947 – 28 اپريل 1948 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | سنڌ جو پهريون وزيراعليٰ (پاڪستان کان پوءِ). |- | 2 | [[پير الاهي بخش]] | 4 مئي 1948 – 4 فيبروري 1949 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | شروعاتي صوبائي انتظام جي سرواڻي. |- | 3 | [[يوسف هارون]] | 18 فيبروري 1949 – 7 مئي 1950 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | صوبائي حڪومت جي انتظامي معاملن جي اڳواڻي. |- | 4 | [[قاضي فضل الله]] | 8 مئي 1950 – 24 مارچ 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | مختصر دور. |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 24 مارچ 1951 – 29 ڊسمبر 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٻيو دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ / سڌي انتظام''' (29 ڊسمبر 1951 – 22 مئي 1953) |- | 6 | [[پيرزادو عبدالستار]] | 22 مئي 1953 – 8 نومبر 1954 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | گورنر راڄ کان پوءِ چونڊيل حڪومت. |- | 7 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 9 نومبر 1954 – 13 آڪٽوبر 1955 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٽيون دور؛ ون يونٽ کان اڳ آخري CM. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور (سنڌ صوبي جو ڌار ادارتي ڍانچو ختم)''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | colspan="5" | '''مارشل لا / عبوري انتظام''' (1 جولاءِ 1970 – 1 مئي 1972) |- | 8 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 1 مئي 1972 – 20 ڊسمبر 1973 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ون يونٽ کان پوءِ صوبي جي بحالي واري دور ۾ حڪومت. |- | 9 | [[غلام مصطفى جتوئي]] | 20 ڊسمبر 1973 – 5 جولاءِ 1977 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين واري دور ۾ حڪومت. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 6 اپريل 1985) |- | 10 | [[غوث علي شاهه]] | 6 اپريل 1985 – 6 اپريل 1988 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1985ع کان پوءِ صوبائي حڪومت. |- | 11 | [[اختر علي غلام قاضي]] | 11 اپريل 1988 – 24 جون 1988 | آزاد / غير وابسته | مختصر چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (24 جون 1988 – 2 ڊسمبر 1988) |- | 12 | [[قائم علي شاهه]] | 2 ڊسمبر 1988 – 25 فيبروري 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 13 | [[آفتاب شعبان ميراني]] | 25 فيبروري 1990 – 6 آگسٽ 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | مختصر دور. |- | 14 | [[ڄام صادق علي]] | 6 آگسٽ 1990 – 5 مارچ 1992 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | امن امان/سياسي بحران وارو دور. |- | 15 | [[مظفر حسين شاهه]] | 6 مارچ 1992 – 19 جولاءِ 1993 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | مختصر سياسي دور. |- | 16 | [[سيد علي مدد شاهه]] | 19 جولاءِ 1993 – 21 آڪٽوبر 1993 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 17 | [[عبدالله شاهه]] | 21 آڪٽوبر 1993 – 6 نومبر 1996 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل دور. |- | 18 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 6 نومبر 1996 – 22 فيبروري 1997 | نگران | نگران دور. |- | 19 | [[لياقت علي جتوئي]] | 22 فيبروري 1997 – 30 آڪٽوبر 1998 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (30 آڪٽوبر 1998 – 17 جون 1999) |- | colspan="5" | '''1999–2002: وفاقي/فوجي دور (صوبائي سياسي ڍانچو معطل)''' |- | 20 | [[علي محمد مهر]] | 17 ڊسمبر 2002 – 9 جون 2004 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | 2002ع کان پوءِ حڪومت. |- | 21 | [[ارباب غلام رحيم]] | 9 جون 2004 – 19 نومبر 2007 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | صوبائي حڪومت. |- | 22 | [[عبدالقادر هاليپوٽو]] | 19 نومبر 2007 – 6 اپريل 2008 | نگران | نگران دور. |- | 23 | [[قائم علي شاهه]] | 6 اپريل 2008 – 21 مارچ 2013 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 24 | [[زاهد قربان علوي]] | 21 مارچ 2013 – 30 مئي 2013 | نگران | نگران دور. |- | 25 | [[قائم علي شاهه]] | 30 مئي 2013 – 29 جولاءِ 2016 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور. |- | 26 | [[مراد علي شاهه]] | 29 جولاءِ 2016 – 28 مئي 2018 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پهريون دور. |- | 27 | [[فضل الرحمان]] | 2 جون 2018 – 18 آگسٽ 2018 | نگران | نگران دور. |- | 28 | [[مراد علي شاهه]] | 18 آگسٽ 2018 – 14 آگسٽ 2023 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٻيون دور. |- | 29 | [[مقبول باقر]] | 14 آگسٽ 2023 – 27 فيبروري 2024 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 30 | [[مراد علي شاهه]] | 27 فيبروري 2024 – موجوده | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور (هاڻوڪو). |} === سنڌ اسيمبلي جا اسپيڪر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اسپيڪرشپ ! نوٽ / اهم وضاحت |- | 1 | [[سيد ميران محمد شاهه]] | 26 فيبروري 1938 – 3 مئي 1948 | سنڌ اسيمبلي جو پهريون اسپيڪر؛ آزاديءَ کان پوءِ به عهدو سنڀاليو. |- | 2 | [[آغا بدرالدين خان دراني]] | 8 مارچ 1949 – 29 ڊسمبر 1951 | آزاديءَ بعد شروعاتي پارلياماني دور جو اسپيڪر. |- | 3 | [[مير غلام علي ٽالپر]] | 14 سيپٽمبر 1953 – 21 مارچ 1955 | ون يونٽ کان اڳ وارو دور. |- | 4 | [[پير قربان علي شاهه]] | 26 مارچ 1955 – 14 آڪٽوبر 1955 | ون يونٽ لاڳو ٿيڻ کان اڳ آخري اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''ون يونٽ دور – سنڌ اسيمبلي معطل''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 5 | [[غلام رسول خان کيهر]] | 2 مئي 1972 – 3 مارچ 1977 | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون چونڊيل اسپيڪر. |- | 6 | [[آغا صدرالدين خان دراني]] | 13 مارچ 1977 – 4 جولاءِ 1977 | مختصر سياسي دور. |- | colspan="4" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 1985) |- | 7 | [[عبدالله حسين هارون]] | 6 اپريل 1985 – 13 مارچ 1986 | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ اسپيڪر. |- | 8 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 6 اپريل 1986 – 1 ڊسمبر 1988 | اسيمبلي جي ٻيهر بحاليءَ وارو دور. |- | 9 | [[سيد عبدالله شاهه]] | 1 ڊسمبر 1988 – 5 نومبر 1990 | جمهوري دور جو اسپيڪر. |- | 10 | [[عبدالرزاق خان]] | 5 نومبر 1990 – 19 آڪٽوبر 1993 | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | 11 | [[غلام بخت خان مهر]] | 19 آڪٽوبر 1993 – 22 فيبروري 1997 | چونڊيل اسيمبلي جو اسپيڪر. |- | 12 | [[نواب مرزا (وڪيل)]] | 22 فيبروري 1997 – 26 آڪٽوبر 1998 | نواز شريف دور ۾ اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''گورنر راڄ / اسيمبلي معطل''' (1998 – 2002) |- | 13 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 14 ڊسمبر 2002 – جنوري 2008 | ٻيهر اسپيڪرشپ؛ ڊگهو پارلياماني دور. |- | 14 | [[نثار احمد کهڙو]] | 18 فيبروري 2008 – 30 مئي 2013 | جمهوري تسلسل ۽ آئيني دور. |- | 15 | [[آغا سراج خان دراني]] | 30 مئي 2013 – 25 فيبروري 2024 | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ اسپيڪر. |- | 16 | [[سيد اويس قادر شاهه]] | 25 فيبروري 2024 – موجوده | موجوده اسپيڪر سنڌ صوبائي اسيمبلي. |} === وفاق سان تعلق=== === عدالتي نظام=== === مڪاني حڪومتي نظام=== ====ميٽروپوليٽن ڪارپوريشنون==== ====ميونسيپل ڪارپوريشنون==== ====ترقياتي اٿارٽيون==== ===صوبائي اليڪشن ڪميشن=== ===قومي اسيمبلي جا تڪ=== ===صوبائي اسيمبلي جا تڪ=== === سياسي تنظيمون ==== ====غير سرڪاري تنظيمون==== == انتظامي ورھاست== ===ڊويزنون=== ===ضلعا=== {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#0B5394; color:white; font-size:120%; text-align:center;" | سنڌ جا ضلعا |- style="background:#6FA8DC; text-align:center;" ! نقشو ! ترتيب ! ضلعو ! ضلعي جو صدر مقام ! ايراضي (چورس ڪلوميٽر) ! آبادي (2017ع) ! آبادي جي گهاٽائي<br>(ماڻهو في چورس ڪلوميٽر) |- | rowspan="30" | [[فائل:Sindh Districts.svg|400px|سنڌ جا ضلعا]] | 1 | [[بدين ضلعو|بدين]] | [[بدين]] | 6,470 | 1,804,516 | 279 |- | 2 | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] | [[مٺي]] | 19,808 | 1,649,661 | 83 |- | 3 | [[ٽنڊو الهيار ضلعو|ٽنڊو الهيار]] | [[ٽنڊو الهيار]] | 1,573 | 836,887 | 532 |- | 4 | [[ٽنڊو محمد خان ضلعو|ٽنڊو محمد خان]] | [[ٽنڊو محمد خان]] | 1,814 | 677,228 | 373 |- | 5 | [[ٺٽو ضلعو|ٺٽو]] | [[ٺٽو]] | 7,705 | 979,817 | 127 |- | 6 | [[جيڪب آباد ضلعو|جيڪب آباد]] | [[جيڪب آباد]] | 2,771 | 1,006,297 | 363 |- | 7 | [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] | [[ڪوٽڙي]] | 11,250 | 993,142 | 88 |- | 8 | [[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدرآباد]] | [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] | 1,022 | 2,201,079 | 2,155 |- | 9 | [[خيرپور ضلعو|خيرپور]] | [[خيرپور، پاڪستان|خيرپور]] | 15,925 | 2,405,523 | 151 |- | 10 | [[دادو ضلعو|دادو]] | [[دادو، پاڪستان|دادو]] | 8,034 | 1,550,266 | 193 |- | 11 | [[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]] | [[سانگھڙ]] | 10,259 | 2,057,057 | 200 |- | 12 | [[سجاول ضلعو|سجاول]] | [[سجاول]] | 8,699 | 781,967 | 90 |- | 13 | [[سکر ضلعو|سکر]] | [[سکر]] | 5,216 | 1,487,903 | 285 |- | 14 | [[شڪارپور ضلعو|شڪارپور]] | [[شڪارپور، پاڪستان|شڪارپور]] | 2,577 | 1,231,481 | 478 |- | 15 | [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|شهيد بينظيرآباد]] | [[نوابشاهه]] | 4,618 | 1,612,847 | 349 |- | 16 | [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]] | [[عمرڪوٽ]] | 5,503 | 1,073,146 | 195 |- | 17 | [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ]] | [[قمبر]] | 5,599 | 1,341,042 | 240 |- | 18 | [[ڪراچي اوڀر ضلعو|ڪراچي اوڀر]] | [[ڪراچي]] | 165 | 2,909,921 | 17,625 |- style="background:#FFF2CC;" | 19 | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڪراچي ڏکڻ]] | [[ڪراچي]] | 85 | 1,791,751 | 21,079 |- style="background:#FFF2CC;" | 20 | [[ڪراچي مرڪزي ضلعو|ڪراچي مرڪزي]] | [[ڪراچي]] | 62 | 2,972,639 | 48,336 |- style="background:#FFF2CC;" | 21 | [[ڪراچي اولهه ضلعو|ڪراچي اولهه]] | [[ڪراچي]] | 630 | 3,914,757 | 6,212 |- | 22 | [[ڪشمور ضلعو|ڪشمور]] | [[ڪنڌڪوٽ]] | 2,551 | 1,089,169 | 427 |- style="background:#FFF2CC;" | 23 | [[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] | [[ڪورنگي]] | 95 | 2,457,019 | 25,918 |- style="background:#F4CCCC;" | 24 | [[ڪياماڙي ضلعو|ڪياماڙي]] | [[ڪياماڙي]] | — | — | — |- | 25 | [[گهوٽڪي ضلعو|گهوٽڪي]] | [[ميرپور ماٿيلو]] | 6,506 | 1,647,239 | 253 |- | 26 | [[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]] | [[لاڙڪاڻو]] | 1,906 | 1,524,391 | 800 |- | 27 | [[مٽياري ضلعو|مٽياري]] | [[مٽياري]] | 1,459 | 769,349 | 527 |- style="background:#FFF2CC;" | 28 | [[ملير ضلعو|ملير]] | [[ملير]] | 2,635 | 2,008,901 | 762 |- | 29 | [[ميرپور خاص ضلعو|ميرپور خاص]] | [[ميرپور خاص]] | 3,319 | 1,505,876 | 454 |- | 30 | [[نوشهرو فيروز ضلعو|نوشهرو فيروز]] | [[نوشهرو فيروز]] | 2,027 | 1,612,373 | 369 |} === سنڌ جا وڏا شھر=== {{Main|سنڌ جا شهر}} {| class="wikitable" style="width: 70%; font-size: 85%; border: #999 solid 1px; text-align: lcenter; margin-bottom: 0; margin: 1em auto 1em auto" |- ! colspan="5" style="text-align:center; background:YellowGreen;"| '''مُک شهرن جي فهرست''' |- ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| درجو ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| شهر ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| ضعا ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| آبادي ! rowspan=11 width:150| <br/>[[فائل:Mohenjodaro - view of the stupa mound.JPG|border|90px]]<br/>[[موهن جو دڙو]]<br/> |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 1 ||align=right | '''[[ڪراچي]]''' ||align=right | [[ڪراچي اوڀر ضلعو|اوڀر ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي اولهه ضلعو|اولهه ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڏکڻ ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|مرڪزي ڪراچيl]]<br/>[[ملير ضلعو|ملير]]<br/>[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] || 14,910,352 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 2 ||align=right | '''[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]''' ||align=right | [[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدرآباد]] || 1,732,693 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 3 ||align=right | '''[[سکر]]''' ||align=right | [[سکر ضلعو|سکر]] || 1,400,000 |- |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''ذريعو: [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|پاڪستاني آدمشاري، 2017ع]]<ref name=census>{{cite web |url=http://www.pbscensus.gov.pk |title=Pakistan Bureau of Statistics - 6th Population and Housing Census |website=www.pbscensus.gov.pk}}</ref>''' |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''هن ۾ ضلعن جي صرف شهري آبادي ڏيکاريل آهي.''' |} == ثقافت ۽ تھذيب == ===سنڌيت=== سنڌيت هڪ وسيع، گهڻ-تہذيبي ۽ جذب ڪندڙ سماجي-ثقافتي تصور آهي، جنهن صديون گذرڻ سان مختلف تهذيبن ۽ سڀيتائن جا اثر پنهنجي اندر جذب ڪيا آهن. سنڌ جي سرزمين تي ايراني، يوناني، سٿين، هڻ، شاڪ، عربي ۽ ترڪي اثر موجود رهيا آهن، جڏهن ته ويجهي تاريخ ۾ آيل اسلام پڻ مقامي تهذيبي عنصرن سان ملي سنڌي تهذيب جو حصو بڻجي ويو. نتيجي طور سنڌ ۾ هڪ اهڙو سماجي ۽ فڪري ڍانچو تشڪيل ٿيو، جيڪو پنهنجي نوعيت ۾ ٻين علائقن کان الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. سنڌ ۾ اسلام جو اظهار خاص طور [[تصوف]] جي صورت ۾ ٿيو، جيڪو مقامي فڪري روايتن، خاص طور [[ويدانت]]، سان فڪري ۽ روحاني لاڳاپو رکي ٿو. ان سنگم سبب سنڌي سماج ۾ مذهبي رواداري، عدم تشدد ۽ گڏيل عقيدت جا رويا مضبوط رهيا آهن. انهيءَ پس منظر ۾ سنڌي اسلام کي صوفين ۽ سنتن سان ڳنڍيل، انسان دوست ۽ سماجي هم آهنگيءَ جو مظہر سمجهيو وڃي ٿو. سنڌي روايت ۾ ڪيترائي اهڙا مثال ملن ٿا، جتي هڪ ئي روحاني شخصيت کي مختلف مذهبي سڃاڻپن سان ياد ڪيو ويو آهي. مثال طور، هندو برادري [[اڏيرو لعل]] کي مڃي ٿي، جڏهن ته مسلمان ساڳئي شخصيت کي شيخ طاهر جي نالي سان سڃاڻن ٿا. اهڙيءَ ريت هندو روايت ۾ لالو جئسراج ۽ مسلمان روايت ۾ [[منگهوپير]] ساڳئي روحاني مرڪز سان لاڳاپيل سمجهيا وڃن ٿا، جنهن جي زيارت اڄ به جاري آهي. ڪجهه روايتن موجب، منگهوپير، لال شهباز قلندر ۽ ملتان جي غوث بهاءُالحق والدين جلال سرخ پاڻ ۾ روحاني ساٿي هئا، ۽ انهن سان لاڳاپيل “چوياري” جي روايت سيوهڻ سان وابسته سمجهي وڃي ٿي. جيتوڻيڪ اهڙيون روايتون تاريخي تنقيد جي دائري ۾ اچن ٿيون، پر اهي سنڌي سماج ۾ هندو ۽ مسلمان روحاني روايتن جي گڏيل قبوليت کي ظاهر ڪن ٿيون. انهيءَ تسلسل ۾، راجا ڀرتري ۽ لال شهباز قلندر جهڙيون شخصيتون مختلف مذهبي برادرين ۾ احترام سان ياد ڪيون وڃن ٿيون. اهڙيءَ ريت ستين جو آستان (روهڙي) پڻ سنڌي سماج ۾ مذهبي فرق کان مٿانهون ٿي گڏيل عقيدت جو مرڪز رهيو آهي. اهي سڀ عنصر سنڌي تهذيب کي هڪ منفرد رنگ ۽ سڃاڻپ ڏين ٿا. اگرچه صوفي روايتن جو جنم ٻين علائقن ۾ به ٿيو، پر سنڌ جي سماجي ۽ فڪري ماحول انهن روايتن کي خاص قوت ۽ قبوليت بخشي. نتيجي طور، صوفيانه سوچ سنڌ ۾ پختگي اختيار ڪئي. ساڳئي وقت، ٻڌ ڌرم ۽ جين ڌرم پڻ سنڌ ۾ داخل ٿيا، پر مقامي تهذيبي ڍانچي ۾ مڪمل طور پنهنجو الڳ وجود قائم نه ڪري سگهيا ۽ وقت سان گڏ سنڌيت جي وسيع دائري ۾ ضم ٿي ويا. ڀڳتي ڪال دوران به سک پنٿ سنڌ ۾ پنهنجو الڳ “اڪالي روپ” قائم نه ڪري سگهيو، جيڪو سنڌي تهذيب جي جذب ڪندڙ صلاحيت کي ظاهر ڪري ٿو<ref name="autogenerated1"/>. ===لباس=== ===ڪلاسيڪل موسيقي=== ===لوڪ ورثا=== ==قديم آثار== سنڌ تاريخي لحاظ کان ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين تهذيبن جو مرڪز رهي آهي. هتي موجود آثارِ قديمه انساني آبادڪاريءَ جي شروعاتي دور، سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب، بدھ ۽ هندو دور، عرب-اسلامي حڪمراني، ۽ وچئين دور جي سياسي ۽ مذهبي ارتقا کي واضح ڪن ٿا. موهن جو دڙو جهڙا عالمي اهميت وارا شهر، بانڀور ۽ منصوره جهڙا ابتدائي اسلامي مرڪز، برهمڻ آباد جهڙا قديم هندو-بدھ شهر، مڪلي جهڙو عظيم قبرستان، ۽ ٿرپارڪر جا جين مندر سنڌ جي گهڻ تهذيبي تاريخ جا زنده شاهد آهن. ===سنڌ ۾ واقع قديم آثارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ماڳ جو نالو ! هنڌ / علائقو / ضلعو ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[موهن جو دڙو]] | [[ڏوڪري]] ڀرسان، [[سنڌو درياهه]] جو ساڄو ڪنارو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] جو عالمي شهرت يافته شهر (2600–1900 ق.م)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 2 | [[ڀنڀور]] | ڀنڀور، [[گهارو]] [[کاري]]ءَ ڀرسان، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه؛ [[محمد بن قاسم]] جي دور سان منسوب ابتدائي اسلامي شهر. |- | 3 | [[برهمڻ آباد]] | برهمڻ آباد–[[منصوره، سنڌ|منصوره]] علائقو، مرڪزي سنڌ (سانگهڙ/نوابشاهه پٽي) | قديم هندو-ٻڌ شهري مرڪز؛ پوءِ عرب دور ۾ منصوره جي قيام سان لاڳاپيل. |- | 4 | [[منصوره]] | برهمڻ آباد ڀرسان، [[سانگھڙ ضلعو]] مرڪزي سنڌ | سنڌ جي پهرين اسلامي گادي؛ عرب دور جو اهم شهر. |- | 5 | [[چانھون جو دڙو]] | [[نوابشاھ]] ڀرسان، [[شھيد بينظير آباد ضلعو]] | سنڌو تهذيب جو اهم صنعتي ۽ دستڪاري مرڪز. |- | 6 | [[آمري]] | [[منڇر ڍنڍ]] ڀرسان، [[مانجهند]]، [[ڄامشورو ضلعو]] | سنڌو تهذيب کان اڳ واري (ھڙاپا جي شروعاتي) ثقافت جو ماڳ. |- | 7 | [[ڪوٽ ڏيجي]] | ڪوٽ ڏيجي، 25 ڪلوميٽر [[خيرپور]] کان، [[خيرپور ضلعو]] | قبل از سنڌو تهذيب قلعو ۽ دڙو؛ شهري ارتقا جا شروعاتي ثبوت. |- | 8 | [[لکڻ جو دڙو]] | [[روهڙي]]–[[سکر]] ڀرسان، [[سکر ضلعو]] | وڏو قديم دڙوئ؛ سنڌو تهذيب سان لاڳاپيل. |- | 9 | [[جھڪر جو دڙو]] | [[موهن جو دڙو]] علائقو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | جهڪر ثقافت؛ سنڌو تهذيب کان پوءِ جو دور. |- | 10 | [[ڪاهو جو دڙو]] | [[ٺٽو]]/[[بدين]] علائقو، ڏکڻ سنڌ | ٻڌ دور جو دڙو؛ [[اسٽوپا]] ۽ مذهبي ڍانچا. |- | 11 | [[مڪلي قبرستان]] | [[مڪلي]] ٽڪري، [[ٺٽو]] شهر ڀرسان، [[ ٺٽو ضلعو]] | دنيا جو وڏو اسلامي قبرستان (14هين–18هين صدي)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 12 | [[چوڪنڊي قبرستان]] | ڪراچي کان اوڀر، قومي شاهراهه ڀرسان، [[ملير ضلعو]] | پٿر تي نقاشي ٿيل اسلامي دور جا مقبرا. |- | 13 | [[ڀوڏيسر جا مندر]] | ڀوڏيسر، [[ننگرپارڪر]] ڀرسان، [[ ٿرپارڪر ضلعو]] | [[جين مت|جين]] دور جا مندر؛ ماربل جي نفيس تعمير. |- | 14 | [[نگرپارڪر جا جين مندر]] | [[ڪارونجھر جبل|ڪارونجهر]] جبلن جو علائقو، [[ٿرپارڪر ضلعو]] | 14هين–15هين صدي جا جين مذهبي ماڳ. |- | 15 | [[سرج جي ٽڪري]] | [[روهڙي]] ٽڪريون، [[سکر ضلعو]] | قديم رهائشي ۽ مذهبي ماڳن جو مجموعو. |- | 16 | [[پير شاھ جڙيو]] | [[ڪيٽي بندر]] ڀرسان، [[سنڌو ڊيلٽا]]، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه ۽ واپاري مرڪز سان لاڳاپيل ماڳ. |} ==ٻوليون== ===سنڌي ٻولي=== سنڌي ٻولي ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين، زندهه ۽ مسلسل ارتقا ڪندڙ ٻولين مان هڪ آهي. هي ٻولي بنيادي طور تي سنڌ جي تاريخي خطي سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته سنڌي ڳالهائيندڙ برادريون [[هندستان]]، وچ اوڀر، يورپ ۽ اتر آمريڪا تائين پکڙيل آهن. لسانياتي لحاظ کان سنڌي ٻولي هند-آريائي ٻولين جي اتر-اولهه شاخ سان تعلق رکي ٿي ۽ ان جو رشتو سڌو سنئون پراڪرتي ۽ اپڀرنس مرحلن سان جڙيل آهي. سنڌي ٻولي جي ارتقا جو سلسلو قديم [[انڊو يورپي ٻوليون|هند-يورپي لساني خاندان]] تائين پهچي ٿو. آثار قديمه، لساني شواهد ۽ تاريخي متن اهو ظاهر ڪن ٿا ته سنڌي ٻوليءَ جا ابتدائي روپ ويدڪ ۽ بعد ۾ پراڪرتي ٻولين سان رابطي ۾ رهيا. عرب دور (اٺين صدي عيسوي) ۾ سنڌي ٻولي اسلامي دنيا سان رابطو قائم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ عربي ۽ فارسي لفظن جو وڏو ذخيرو سنڌي ۾ شامل ٿيو. هي رابطو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف لغوي طور مالا مال بڻايو، پر فڪري، فقهي ۽ ادبي ميدانن ۾ به وسعت عطا ڪئي. سنڌي ٻولي جي هڪ نمايان خصوصيت ان جو گهڻ رخي رسم الخط آهي. موجوده دور ۾ پاڪستان ۾ سنڌي ٻولي بنيادي طور عربي-فارسي بنياد واري سنڌي رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪو اضافي نقطن ۽ اکرن سان مقامي آوازيات کي مڪمل نموني ظاهر ڪري ٿو. جڏهن ته هندستان ۾ سنڌي ٻولي ديوناگري ۽ ڪڏهن ڪڏهن خدابادي رسم الخط ۾ به لکي وڃي ٿي. هي گهڻ رسم الخط هجڻ سنڌي ٻوليءَ کي لسانياتي مطالعي جي لحاظ کان خاص اهميت عطا ڪري ٿو. سنڌي ٻولي [[آوازيات]] جي حوالي سان ڏکڻ ايشيا جي سڀ کان امير ٻولين مان هڪ آهي. سنڌي ۾ ٻهراڙي ۽ شهري لهجن سميت ڪيترائي صوتي فرق موجود آهن، جن ۾ امپلاسيو (implosive) آواز خاص طور تي نمايان آهن، جيڪي گهڻين هند-آريائي ٻولين ۾ ناياب آهن. صرفيات جي لحاظ کان سنڌي ٻولي اسم، فعل، صفت ۽ ضمير جي پيچيده پر منظم نظام تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ جنس، عدد ۽ حالت جا واضح اصول ملن ٿا. سنڌي ٻولي جو نحوي ڍانچو بنيادي طور فاعل–مفعول–فعل (SOV) ترتيب تي ٻڌل آهي، جيڪو ان کي ٻين هند-آريائي ٻولين جهڙوڪ [[اردو]] ۽ [[هندي]] سان ويجهو رکي ٿو. بهرحال، سنڌي ٻوليءَ ۾ جملن جي لچڪدار جوڙجڪ ۽ معاون فعلن جو وسيع استعمال ان کي اظهار جي لحاظ کان گهڻو وسيع بڻائي ٿو. سنڌي ٻولي جو لغوي ذخيرو مختلف تہذيبن جي گڏيل ورثي جو نتيجو آهي. ان ۾ سنسڪرتي، پراڪرتي، عربي، فارسي، ترڪي ۽ جديد دور ۾ انگريزي اثرات نمايان نظر اچن ٿا. هي گڏيل لغوي ورثو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف مقامي پر بين الاقوامي فڪري وهڪرن سان به ڳنڍي ٿو. سنڌي ٻوليءَ جي ادبي تاريخ انتهائي قديم ۽ وسيع آهي. صوفي شاعري، لوڪ ادب، داستانوي روايتون ۽ جديد نثر سنڌي ادب جا اهم ستون آهن. خاص طور تي صوفي شاعرن سنڌي ٻوليءَ کي فڪري اوچائي عطا ڪئي ۽ ان کي روحانيت، انسان دوستي ۽ سماجي انصاف جو ذريعو بڻايو. جديد دور ۾ ناول، افسانو، تنقيد ۽ صحافت سنڌي ادب کي نون رخن ڏانهن وڌايو آهي. اڄ سنڌي ٻولي [[سنڌ]] جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ تعليمي، عدالتي ۽ انتظامي نظام ۾ استعمال ٿئي ٿي. جديد دور ۾ ڊجيٽل ميڊيا، يونيڪوڊ معيار ۽ آن لائين مواد جي واڌ ويجهه سنڌي ٻوليءَ کي عالمي سطح تي وڌيڪ رسائي ڏني آهي. ٻوليءَ جي معياري بڻائڻ، اصطلاحي ترقي ۽ تعليمي پاليسين ۾ انضمام لاءِ مختلف علمي ۽ سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. سنڌي ٻولي صرف رابطي جو ذريعو نه پر هڪ تاريخي شعور، فڪري ورثي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جو مظبوط مظھر آهي. ان جي لسانياتي بناوت، ادبي روايت ۽ تاريخي تسلسل سنڌي ٻوليءَ کي ڏکڻ ايشيا جي اهم ترين ٻولين مان هڪ بڻائين ٿا، جيڪا ماضي، حال ۽ مستقبل کي هڪ ئي وهڪري ۾ جوڙي ٿي. ===اردو ٻولي=== ===بلوچي ٻولي=== ===سرائيڪي ٻولي=== ===سنڌ ۾ ڳالھايون ويندڙ ٻيون ٻوليون=== ===سنڌي ٻولي اٿارٽي=== سنڌي ٻولي اٿارٽي هڪ خودمختيار ادارو آهي، جيڪو سنڌ حڪومت جي ثقافت ۽ سياحت کاتي جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ ڪم ڪري رهيو آهي. اٿارٽيءَ جو هڪ بورڊ آف گورنرس آهي، جيڪو اٿارٽيءَ جي ڪم ڪار جي نگراني ڪرڻ سان گڏ، اٿارٽيءَ جي مقصدن لاءِ پاليسيون جوڙيندو رهندو آهي. هن اداري جو پهريون بورڊ آف گورنرس، سنڌ جي نامياري عالم ۽اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سربراهيءَ ۾ جوڙيو ويو هو. اٿارٽيءَ جي قيام واري وقت کان وٺي، مختلف عالم اديب هن اداري جا چيئرمئن مقرر ڪيا ويا، جن وقت بوقت پنهنجي علمي ۽ ادبي قابليت ۽ استعداد سان سنڌي ٻوليءَ جي ترقي ۽ ترويج لاءِ ڪم ڪيو<ref>[https://web.archive.org/web/20250101000000/http://sl.sindhila.org/ سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو — Web Archive]. سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو (Sindhi Language Authority) سرڪاري ويب سائيٽ. رسائي تاريخ: 7 جنوري 2026.</ref> ===موئن جو دڙو=== ===ڀنڀور=== ===ڪوٽ ڏيجي وارا آثار=== ===ڪاڻو جو دڙو=== ===ننگر پارڪر وارو جين مندر=== ===رني ڪوٽ=== ===برھمڻ آباد جا آثار=== ===بکر ۽ اروڙ وارا قلعا=== ===حيدرآباد وارا قلعا=== ===عمرڪوٽ وارو قلعو=== ===عجائب گھر=== ==مذھب== ===سنڌ ۾ عيسائيت=== اهو چوڻ غلط آهي ته عيسائيت پهريون ڀيرو سنڌ ۾ انگريزن متعارف ڪرائي. حقيقت ۾ عيسائيت سنڌ ۾ ان کان گهڻو اڳ پهتي هئي، جڏهن اها اڃا برطانيا تائين به نه پهتي هئي. اسان جي موجوده عيسوي دور جي پهرين صديءَ ۾، حضرت عيسيٰؑ جي اصحابين مان هڪ، سينٽ ٿامس، هندستان آيو ۽ ٽيڪسيلا (راولپنڊي جي ويجهو) جي بادشاهه گونڊوفرس کي عيسائيت قبول ڪرائي، جيڪو ان وقت سنڌو ماٿريءَ جو حڪمران هو. اهڙي طرح، سنڌ وٽ هڪ عيسائي بادشاهه موجود هو، ان کان گهڻو اڳ، جڏهن برطانيا وٽ اهڙو ڪو بادشاهه نه هو. ان کان پوءِ، جڏهن عراق، ايران ۽ ٻين پاڙيسري ملڪن ۾ وڌيڪ کان وڌيڪ ماڻهن عيسائيت اختيار ڪئي، ته اهي واپاري رستن ذريعي سنڌو ماٿريءَ ڏانهن سفر ڪرڻ لڳا، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ عيسائين جي هڪ برادري وجود ۾ آئي. ان بابت ڪي اشارا ۽ ثبوت موجود آهن، پر پوءِ ايندڙ حملي آورن انهن ڪتبن ۽ يادگارن کي تباهه ڪري ڇڏيو، جيڪي عيسائيت جي هن ابتدائي دور بابت وڌيڪ ڄاڻ فراهم ڪري سگهيا پئي<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. بعد ۾ عيسائي ٻيهر سنڌ ڏانهن موٽي آيا. هي عمل ڪڏهن ٿيو، ان بابت پڪ سان ڪجهه چئي نٿو سگهجي. ايترو ضرور معلوم آهي ته عيسائين لاءِ مذهبي عبادتون ڪرائڻ خاطر وقت بوقت ڪنهن پادريءَ جو سنڌ اچڻ ضروري هوندو هو. اهو سلسلو گهٽ ۾ گهٽ انگريزن جي آمد کان ڪجهه سال اڳ تائين جاري رهيو. اهڙيءَ طرح اسان پڙهون ٿا ته گهٽ ۾ گهٽ 1810ع تائين آگسٽيني آرڊر سان تعلق رکندڙ هڪ ڪئٿولڪ پادري هن مقصد لاءِ ڪراچي ايندو رهيو. ان کان پوءِ 1840ع ۾ حيدرآباد ۾ هڪ پادري مقرر ڪيو ويو، ۽ ان وقت کان وٺي سنڌ ۾ عيسائين جي مستقل موجودگي رهي آهي، جن جون پنهنجون گرجا گهر ۽ باقاعده مذهبي عبادتون ٿينديون رهيون آهن. انهن عيسائين سنڌ جي ترقيءَ ۾ خاص طور تعليم جي ميدان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جيڪو هنن تقريباً هڪ صدي اڳ شروع ڪيو<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99 & 100; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. === اسلام جو ڦهلاء === محمد بن قاسم جي سنڌ فتح ڪرڻ کان بعد هتي اسلام جي پرچار شروع ٿي وئي. [[اسلامي حڪومت]] ۾ سنڌ واسين سان سهڻو ورتاء ڪيو ويو.. هندن کي پنهنجي مذهب مطابق هلڻ جي مڪمل آزادي هئي. ساڻن هر قسم جون رعايتون ڏنيون ويون. جنهن ڪري ماڻهو مسلمانن کان متاثر ٿيندي [[اسلام]] قبول ڪرڻ لڳا. حضرت [[عمر بن عبدالعزيز]] پنهنجي عهد [[خلافت]] ۾ هندو سردارن ڏانهن اسلام جي دعوت موڪلي، جنهن تي ڪيترائي هندو راجا مسلمان ٿيا. انهن ۾ [[راجا ڏاهر]] جو پٽ [[راجا جيسيه]] به شامل هو.<ref>جنت السنڌ </ref> ==تعليم== تعليم جو شعبو سنڌ جي سماجي ۽ معاشي ترقي جو هڪ بنيادي جزو آهي ۽ صوبو اعليٰ تعليم، فني تربيت ۽ مهارتن جي ترقي لاءِ هڪ اهم مرڪز طور اڀري رهيو آهي. وڌندڙ آبادي، تعليم حاصل ڪرڻ جي خواهش ۽ ماهر افرادي قوت جي طلب سبب صوبي ۾ تعليمي ادارن، فني تربيت مرڪزن ۽ ڊجيٽل سکيا جي پليٽفارمن جي قيام لاءِ وسيع موقعا موجود آهن. سنڌ حڪومت تعليمي سڌارن کي ترجيح ڏني آهي، جنهن تحت تعليمي انفراسٽرڪچر جي بهتري، ڊجيٽل خواندگي جي واڌاري ۽ استادن جي تربيت لاءِ مختلف قدم کنيا ويا آهن. [[ڪراچي]] سميت صوبي جا وڏا شهري مرڪز ڪيترين ئي نامور يونيورسٽين، تحقيقي ادارن ۽ اعليٰ تعليمي مرڪزن جو گهر آهن، جتان هر سال وڏي تعداد ۾ ماهر گريجوئيٽ ۽ پيشاور افرادي قوت تيار ٿئي ٿي. روايتي تعليم کان وٺي اعليٰ تعليم، فني ۽ پيشاورانه تربيت تائين موجود موقعا سنڌ کي علم، تحقيق ۽ انساني وسيلن جي ترقي لاءِ هڪ اهم مرڪز بڻائين ٿا، جيڪو صوبي جي ڊگهي مدي واري معاشي ۽ سماجي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو.<ref>{{cite web |url=https://business.gos.pk/en/awaiting-opportunity |title=Education (Building the Future of Knowledge and Skills) |publisher=Government of Sindh – Business Portal |access-date=29 May 2026}}</ref> سنڌ ۾ تعليم جو نظام مختلف وهڪرن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ سرڪاري، نجي، ديني، فني، غير رسمي ۽ اعليٰ تعليم شامل آهي. سنڌ پاڪستان جو پهريون صوبو هو جنهن 18هين آئيني ترميم کان پوءِ سنڌ فري اينڊ ڪمپلسري ايجوڪيشن ايڪٽ 2013 نافذ ڪيو، جنهن تحت بنيادي تعليم کي قانوني حق تسليم ڪيو ويو. تعليم بابت قومي ۽ صوبائي سطح تي تاريخي طور تي پاليسيون ۽ منصوبا جوڙيا ويا آهن، پر ان جي باوجود تعليم جي ميدان ۾ وڏا چئلينج برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سن 2015 تائين سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 12.7 ملين ٻار اسڪول وڃڻ جي عمر ۾ هئا، جن مان 6.6 ملين (53٪) ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. سرڪاري تعليم بابت ڄاڻ ۽ تجزيو گهڻو ڪري حڪومت جي شايع ڪيل انگن اکرن تي ٻڌل آهي، جيڪي صوبي ۾ تعليم جي موجوده صورتحال کي واضح ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ سرڪاري تعليم جي ڍانچي ۾ سڀ کان وڏو حصو پرائمري تعليم جو آهي. صوبي ۾ ڪُل 45,447 اسڪول آهن، جن مان لڳ ڀڳ 90٪ پرائمري سطح جا آهن. پرائمري تعليم ۾ داخلا سڀ کان وڌيڪ آهي، ۽ 2015–16 ۾ ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 77٪ هو، جڏهن ته 23٪ ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. 1970–71 کان 2015–16 تائين پرائمري ادارن جو تعداد 310٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 192٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ڪُل پرائمري داخلا جو لڳ ڀڳ 22٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. پرائمري کان پوءِ وچولي (مڊل) تعليم ۾ داخلا نمايان گهٽجي وڃي ٿي. 2015–16 ۾ وچولي سطح جو ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 49٪ هو. صوبي ۾ لڳ ڀڳ 41,131 پرائمري اسڪولن جي مقابلي ۾ صرف 2,329 وچولي اسڪول موجود آهن، جنهن سبب پرائمري کان پوءِ شاگردن جي منتقلي ۾ وڏي رڪاوٽ سامهون اچي ٿي. 1970–71 کان 2015–16 تائين وچولي تعليم ۾ ادارن جو تعداد 327٪ ۽ داخلا 1686٪ وڌي، جڏهن ته سنڌ ملڪ جي وچولي تعليم ۾ داخلا جو 15٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ثانوي تعليم (ميٽرڪ) ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 205٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 66٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ثانوي تعليم جي داخلا جو 17٪ حصو رکي ٿي. ڪاليجن جي سطح تي ادارن ۾ 109٪ ۽ داخلا ۾ 509٪ واڌ ٿي، جڏهن ته اعليٰ ثانوي تعليم ۾ سنڌ جو قومي حصو 27٪ آهي. يونيورسٽي تعليم ۾ نمايان واڌ ڏسڻ ۾ آئي آهي. 1970–71 کان 2015–16 تائين سنڌ ۾ يونيورسٽين جو تعداد 2 کان وڌي 17 ٿيو، جيڪا 750٪ واڌ آهي، جڏهن ته داخلا ۾ 4247٪ اضافو ٿيو. اعليٰ تعليم ۾ داخلا خاص طور سن 2000 کان پوءِ تيزيءَ سان وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سرڪاري اسڪولن ۾ سکيا جي معيار بابت انگ اکر ٻڌائن ٿا ته سنڌ ۾ 9,499 هڪ ڪمري وارا اسڪول ۽ 18,293 هڪ استاد وارا اسڪول موجود آهن، جتي هڪ استاد کي ڪيترن درجن يا جماعتن کي پڙهائڻو پوي ٿو. بنيادي سهولتن جي کوٽ پڻ نمايان آهي: لڳ ڀڳ 50٪ اسڪولن ۾ پيئڻ جو پاڻي ناهي، 46٪ ۾ ٽوائلٽ، 41٪ ۾ بائونڊري وال، ۽ 63٪ ۾ بجلي موجود ناهي<ref name=" ايڪانومي"/>. شاگرد-استاد تناسب ۾ به علائقائي فرق موجود آهي. ڳوٺاڻن علائقن ۾ اهو تناسب 1:30 آهي، جڏهن ته شهري علائقن ۾ 1:20 آهي. ڪجهھ ضلعن جهڙوڪ گھوٽڪي ۾ اهو تناسب 1:37 تائين پهچي ٿو. نجي تعليم ۾ تيزي سان واڌ ٿي آهي. ملڪ جي ڪُل داخلا جو لڳ ڀڳ 40٪ نجي اسڪولن ۾ آهي، يعني هر ٽن مان هڪ ٻار نجي اسڪول ۾ پڙهي ٿو. نجي اسڪولن ۾ داخلا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن کان وڌيڪ آهي، ۽ گهٽ آمدني وارا گهراڻا به نجي اسڪولن کي ترجيح ڏين ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. غير رسمي بنيادي تعليم ۽ بالغ خواندگي لاءِ ڊائريڪٽوريٽ آف لٽريسي اينڊ نان فارمل ايجوڪيشن سن 2002 ۾ قائم ڪئي وئي، پر هن شعبي لاءِ مڪمل پاليسي ۽ نئون نصاب موجود ناهي. فني ۽ ووڪيشنل تعليم ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 1446٪ ۽ داخلا 1484٪ وڌي. سنڌ ملڪ جي فني ۽ ووڪيشنل ادارن جو 16٪ ۽ داخلا جو 25٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ديني مدرسن جو وڏو حصو رياستي ضابطن کان ٻاهر آهي. ڪيترائي والدين پنهنجن ٻارن کي مدرسن ۾ موڪلين ٿا، جتي تعليم، رهائش ۽ خوراڪ مفت مهيا ڪئي وڃي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. تعليمي پاليسين جي حوالي سان، پاڪستان ۾ 1947 کان وٺي ڪيترائي قومي تعليمي منصوبا ۽ پاليسيون جوڙيون ويون آهن، جن ۾ يونيورسل پرائمري ايجوڪيشن جا هدف بار بار مقرر ۽ تبديل ڪيا ويا. بهرحال، پاليسي عملدرآمد هميشه هڪ وڏو چئلينج رهيو آهي. تعليمي بجيٽ ۾ لڳ ڀڳ 88٪ خرچ بار بار ٿيندڙ (ريڪرنٽ) خرچن تي آهي، جڏهن ته ترقياتي خرچن لاءِ محدود وسيلا بچن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سنڌ جون سرڪاري (گورنمينٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[اَروڙ يونيورسٽي آف آرٽ، آرڪيٽيڪچر، ڊيزائن اينڊ هيريٽيج]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | آرٽ / آرڪيٽيڪچر / هيريٽيج |- | 2 | [[بيگم نصرت ڀٽو وومين يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | عام (عورتن لاءِ) |- | 3 | [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | بزنس / آءِ ٽي |- | 4 | [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي حيدرآباد]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | سرڪاري | عام |- | 5 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[ٽنڊو ڄام]] | سرڪاري | زراعت ۽ لاڳاپيل سائنسز |- | 6 | [[يونيورسٽي آف سنڌ]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | عام |- | 7 | [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 8 | [[لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 9 | [[شهيد الله بخش سومرو يونيورسٽي آف آرٽس، ڊيزائن اينڊ هيريٽيجز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | آرٽ / ڊيزائن |- | 10 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي اينڊ اسڪِل ڊولپمينٽ]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / مهارتن جي تربيت |- | 11 | [[گمبٽ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[گمبٽ]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 12 | [[شاهه عبداللطيف يونيورسٽي]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | عام |- | 13 | [[قائدِ عوام يونيورسٽي آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 14 | [[پيپلز يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز فار وومين]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | طبي (عورتن لاءِ) |- | 15 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي شهيد بينظير آباد]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | عام |- | 16 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي آف ويٽرنري اينڊ اينيمل سائنسز]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[سڪرنڊ]] | سرڪاري | ويٽرنري / اينيمل سائنسز |- | 17 | [[شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[لاڙڪاڻو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 18 | [[شيخ اياز يونيورسٽي]] | [[شڪارپور ضلعو]] | [[شڪارپور]] | سرڪاري | عام |- | 19 | [[يونيورسٽي آف صوفيزم اينڊ ماڊرن سائنسز]] | [[مٽياري ضلعو]] | [[ڀِٽ شاهه]] | سرڪاري | عام / صوفي اڀياس |- | 20 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي لياڙي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 21 | [[دائود يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / ٽيڪنالاجي |- | 22 | [[ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[صدر]] | سرڪاري | طب ۽ صحت سائنسز |- | 23 | [[فيڊرل اردو يونيورسٽي آف آرٽس، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري (وفاقي) | عام |- | 24 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس ايڊمنسٽريشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | بزنس / پبلڪ پاليسي |- | 25 | [[جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 26 | [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 27 | [[سنڌ مدرسۃ الاسلام يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 28 | [[يونيورسٽي آف ڪراچي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |} === سنڌ جون خانگي يونيورسٽيون === ===سنڌ جون خانگي (پرائيويٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[يونيورسٽي آف ماڊرن سائنسز]] | [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] | [[ٽنڊو محمد خان]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 2 | [[ابنِ سينا يونيورسٽي]] | [[ميرپورخاص ضلعو]] | [[ميرپورخاص]] | خانگي | عام / صحت |- | 3 | [[يونيورسٽي آف آرٽ اينڊ ڪلچر، ڄامشورو]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | خانگي | آرٽ / ميڊيا |- | 4 | [[اسرا يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 5 | [[آغا خان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | طب ۽ صحت سائنسز |- | 6 | [[ال غزالي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 7 | [[ال ڪوثر يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 8 | [[باقائي ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طبي سائنسز |- | 9 | [[ڪاميڪس انسٽيٽيوٽ آف بزنس اينڊ اي مرجنگ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 10 | [[دادابهاءِ انسٽيٽيوٽ آف هائير ايڊيوڪيشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 11 | [[ڊي ايڇ اي صفا يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 12 | [[ايمان انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 13 | [[گرين وِچ يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 14 | [[حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | لبرل آرٽس / انجنيئرنگ |- | 15 | [[همدرد يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 16 | [[هينڊس انسٽيٽيوٽ آف ڊيولپمينٽ اسٽڊيز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | ترقيات / پبلڪ هيلٿ |- | 17 | [[اِلما يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / ميڊيا / آءِ ٽي |- | 18 | [[انڊس يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 19 | [[انڊس ويلِي اسڪول آف آرٽ اينڊ آرڪيٽيڪچر]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪلفٽن]] | خانگي | آرٽ / آرڪيٽيڪچر |- | 20 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس مينيجمينٽ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ سائنسز |- | 21 | [[اقراء يونيورسٽي]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 22 | [[جناح يونيورسٽي فار وومين]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام (عورتن لاءِ) |- | 23 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف اڪنامڪس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي ڪورنگي ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 24 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي |- | 25 | [[ڪراچي اسڪول فار بزنس اينڊ ليڊرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | بزنس / ليڊرشپ |- | 26 | [[ڪي اي ايس بي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 27 | [[ملير يونيورسٽي آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | سائنس / ٽيڪنالاجي |- | 28 | [[ميٽروپوليٽن يونيورسٽي ڪراچي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 29 | [[ملينيم انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي / بزنس |- | 30 | [[محمد علي جناح يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي / بزنس |- | 31 | [[نذير حسين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 32 | [[نيوپورٽس انسٽيٽيوٽ آف ڪميونيڪيشنز اينڊ اڪنامڪس]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ميڊيا / بزنس |- | 33 | [[سيفي برهاني يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (ڪميونٽي) | عام |- | 34 | [[سليم حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ڪمپيوٽنگ / انجنيئرنگ |- | 35 | [[شهيد بينظير ڀٽو سٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 36 | [[شهيد بينظير ڀٽو ديوان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت |- | 37 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 38 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو يونيورسٽي آف لا]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | قانون |- | 39 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 40 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ايلائيڊ هيلٿ |- | 41 | [[سر سيد يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ |- | 42 | [[سهيل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | صحت سائنسز |- | 43 | [[ٽيڪسٽائل انسٽيٽيوٽ آف پاڪستان]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪسٽائل انجنيئرنگ |- | 44 | [[يو آءِ ٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي |- | 45 | [[ضياءُالدين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طب ۽ صحت سائنسز |} === اسڪول جا ڄار=== ===تحقيقي ادارا=== ===سنڌي ادبي بورڊ=== ===سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ=== === سنڌ جا فني ادارا=== ===سنڌ جا زرعي تحقيقاتي ادارا=== ===سنڌ جا تعليمي بورڊ=== ==صحت== سنڌ ۾ صحت سان لاڳاپيل اهم اشاريَ عالمي ۽ قومي هدفن جي ڀيٽ ۾ پوئتي نظر اچن ٿا. 2015ع ۾ [[سنڌ ۾ ٻارڙن جي موت جي شرح]] 1,000 زنده ڄمڻ تي 82 هئي، جڏهن ته [[ملينيم ڊولپمينٽ گول]] (MDG) جو هدف 52 هو. ساڳئي سال، [[ماءُ جي موت جي شرح]] (Maternal Mortality Ratio) 100,000 زنده ڄمڻ تي 214 هئي، جيڪا قومي سراسري 178 کان وڌيڪ ۽ پائيدار ترقي جي هدفن (SDGs) جي مقرر ڪيل حد 70 کان ڪافي مٿي هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن جي موت جي شرح سنڌ ۾ 1,000 ڄمڻ تي 105 رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته SDG جو هدف 25 ۽ MDG جو 40 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. صحت جي سهولتن جي لحاظ کان، سنڌ ۾ في 1,000 آبادي تي ڊاڪٽرن جو انگ 0.59، نرسن ۽ دائين جو 2.8، ۽ اسپتالن جو 1.7 هو. مڪمل حفاظتي ٽيڪنڪاري (Full Immunization) جي شرح رڳو 35 سيڪڙو هئي، جڏهن ته خانداني منصوبه بندي لاءِ ضد حمل طريقن جي استعمال جي شرح 2014ع ۾ 29 سيڪڙو هئي، جيڪا MDG جي هدف 55 کان گهڻو گهٽ هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن لاءِ مليريا جي علاج ۾ ACT استعمال جي شرح 15.9 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سرڪاري صحت جو ڍانچو === سنڌ ۾ صحت جي سرڪاري نظام ۾ بنيادي، ثانوي ۽ ثالثي سطحن تي سهولتون موجود آهن. 2005–06ع کان 2015–16ع تائين صحت تي خرچ PKR 8.2 ارب مان وڌي PKR 48.4 ارب تائين پهتو، جيڪو لڳ ڀڳ 490 سيڪڙو اضافو هو. جڏهن ته 1970–71ع ۾ صحت جو ڪل بجيٽ PKR 53.425 ملين هو، جيڪو 2015–16ع ۾ وڌي PKR 66,503.90 ملين تائين پهتو<ref name=" ايڪانومي"/>. اسپتالن جي استعمال جي شرح سنڌ ۾ 22 سيڪڙو هئي، جيڪا قومي سطح تي 29 سيڪڙو سان ڀيٽ ۾ گهٽ هئي. 1970ع ۾ سنڌ ۾ رڳو 2 تدريسي اسپتالون هيون، جن ۾ 1,775 بسترا موجود هئا؛ 2015ع تائين اهي وڌي 7 ٿي ويون، جن ۾ 6,017 بسترا هئا. اهڙي طرح، اسپتالن ۽ بسترن ۾ نمايان اضافو ٿيو. ڊسپينسرين جو انگ 1970ع ۾ 44 مان وڌي 2015ع ۾ 865 ٿيو، جڏهن ته رورل هيلٿ سينٽرز 19 مان وڌي 129 ٿي ويا. ٽي بي ڪلينڪن جو انگ 9 مان وڌي 187 ٿيو. بنيادي صحت يونٽ، جيڪي 1985ع ۾ 33 هئا، 2015ع ۾ 798 تائين پهچي ويا. ماءُ ۽ ٻار جي صحت مرڪزن جو انگ 2000ع ۾ 36 هو، جيڪو 2015ع ۾ 94 ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===صحت جي انساني وسيلا=== 2011ع کان 2016ع تائين آبادي في ڊاڪٽر جو تناسب 3,017 مان وڌي 3,159 ٿيو، جڏهن ته آبادي في نرس جو تناسب 11,413 مان وڌي 12,441 ٿيو. ساڳئي عرصي دوران، آبادي في بستر جو تناسب 1,406 مان وڌي 1,455 ٿيو. سرڪاري شعبي ۾ ڊاڪٽرن جو انگ 1975ع ۾ 926 هو، جيڪو 2015ع ۾ وڌي 7,990 ٿيو. نرسن جو انگ 415 مان وڌي 1,630 ٿيو، جڏهن ته ليڊي هيلٿ وزيٽر ٽيڪنيشن 107 مان وڌي 786 ٿي ويا. صحت ٽيڪنيشنن جو انگ 1975ع ۾ 95 هو، جيڪو 2000ع تائين وڌي 1,369 ٿيو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===نجي شعبو ۽ خيراتي ادارا=== سنڌ ۾ صحت جون گهڻيون سهولتون سرڪاري شعبي ۾ آهن، جڏهن ته شهري علائقن ۾ نجي صحت جون سهولتون پڻ موجود آهن، جيڪي عام طور مهانگيون آهن. سرڪاري نظام جي ڪمزورين سبب نجي صحت جو شعبو استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان خال کي ڀرڻ لاءِ خيراتي ادارا ۽ غير سرڪاري تنظيمون، جهڙوڪ ايڌي، امان فائونڊيشن، SIUT، انڊس هيلٿ ۽ LRBT، صحت جون خدمتون فراهم ڪري رهيون آهن. بهرحال، انهن خدمتن کي ڊگهي مدي وارا ۽ پائيدار حل نه سمجهيو وڃي ٿو. صوبي ۾ نجي ميڊيڪل ڪاليجن جو انگ وڌيو آهي، پر تعليم ۽ تربيت جي معيار بابت خدشا برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. ===ڍانچي وارا مسئلا ۽ رسائي جون رڪاوٽون=== سرڪاري صحت جي سهولتن جي گهٽ استعمال جا اهم سبب صحت مرڪزن تائين رسائي، سهولتن جي کوٽ، دوائن جي اڻهوند ۽ عملي جو غير مناسب رويو آهن. سنڌ ۾ 25 سيڪڙو ماڻهن صحت مرڪزن جي دوري کي گهڻو پري هجڻ سبب استعمال کان پاسو ڪيو، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو انگ 30 سيڪڙو هو. دوائن جي کوٽ بابت شڪايتون سنڌ ۾ 12 سيڪڙو ۽ پنجاب ۾ 15 سيڪڙو رڪارڊ ڪيون ويون. بنيادي صحت مرڪزن جي گهٽ استعمال سبب ثالثي سطح جي اسپتالن تي وڌيڪ بار پوي ٿو، جنهن سان انهن جي صلاحيت متاثر ٿئي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===هيلٿ ورڪرز، عورتن جو ڪردار ۽ روڪٿام=== ليڊي هيلٿ ورڪرز پروگرام 1994ع ۾ شروع ٿيو، جنهن جو مقصد ڳوٺاڻين عورتن کي صحت، حمل، ولادت، ٻار جي سنڀال ۽ ڄمڻ جي وقفي بابت آگاهي مهيا ڪرڻ هو. 2014ع ۾ 15–49 ورهين جي عورتن مان 52.3 سيڪڙو کي گذريل ٽن مهينن دوران ليڊي هيلٿ ورڪرز جو دورو ٿيو، جڏهن ته MDG جو هدف 100 سيڪڙو هو. هن پروگرام جي ڪوريج 20 کان 43 سيڪڙو جي وچ ۾ رهي آهي. عورتن جي تعليم ۽ بااختياري کي خانداني منصوبه بندي ۽ ٻارن جي صحت سان سڌي طرح لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===بيمارين جي روڪٿام ۽ خاص علائقا=== سنڌ ۾ تپ دق (TB) جي سڃاڻپ جي شرح سراسري طور 57 سيڪڙو آهي، جيڪا قومي سراسري کان بهتر آهي. 2008–09ع کان 2011–12ع دوران هيپاٽائٽس ڪنٽرول پروگرام تحت 4.572 ملين ماڻهن کي ٽيڪا لڳايا ويا، جن مان 0.75 ملين ٻار هئا، ۽ لڳ ڀڳ 93,664 مريضن جو علاج ڪيو ويو. ان عرصي ۾ 43 خصوصي يونٽ قائم ڪيا ويا ۽ 2,800 صحت عملي کي تربيت ڏني وئي<ref name=" اڪانامي"/>. 2007ع ۾ [[پبلڪ-پرائيويٽ هيلٿ انيشيئيٽو]] (PPHI) شروع ٿيو، جيڪو 21 ضلعن ۾ 1,135 صحت مرڪزن کي منظم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ٿر ضلعو سنڌ جو سڀ کان وڌيڪ صحت جي دٻاءَ هيٺ علائقو قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي پاڻيءَ جي کوٽ، خوراڪ جي گهٽتائي، خراب صفائي، بيمارين جي آگاهي جي کوٽ ۽ غذائي قلت جا مسئلا موجود آهن. پاڻيءَ جي کوٽ کي بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سان ڊائريا، مليريا، ساھ جي بيمارين ۽ غذائي کوٽ ۾ اضافو ٿئي ٿو. غذائي بحران کان پوءِ، عالمي ادارن جهڙوڪ WHO، WFP ۽ UNICEF مداخلت ڪئي، جنهن سان DHQ مٺي ۾ غذائي بحالي مرڪز قائم ٿيو، جتي داخل ٿيل ٻارن مان اڪثريت صحتياب ٿي. بهرحال، انتهائي متاثر علائقن ۾ غذائي سپليمنٽس جي ضرورت تي زور ڏنو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ====سنڌ جي اسپتالن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ميڊيڪل يونيورسٽين جي فھرست==== ====سنڌ جي ميڊيڪل ڪاليجن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ذھني مريضن جي ادارن جي فھرست==== ===سنڌ جو صحت کاتو=== ===سنڌ جا بنيادي صحت مرڪز=== === صحت جو قانوني شعبو=== === سنڌ جو پوليو پروگرام=== ==محنت ۽ روزگار== ليبر فورس سروي 2014–15 مطابق، پاڪستان ۾ ڪُل ليبر فورس جو اندازو 57.42 ملين ماڻهن تي ٻڌل هو، جڏهن ته سنڌ ۾ ليبر فورس 13.65 ملين هئي. 1990ع کان 2014ع تائين پاڪستان ۾ [[ليبر فورس ۾ شرڪت جي شرح]] (Labour Force Participation Rate) رڳو معمولي طور وڌي 43.2 سيڪڙو مان 45.2 سيڪڙو تائين پهتي، جڏهن ته هن عرصي دوران سراسري شرح لڳ ڀڳ 45 سيڪڙو رهي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ملڪ جي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت رکندڙ آبادي جو وڏو حصو معاشي سرگرمين ۾ شامل نه رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===عورتن جي محنتي شرڪت ۽ صنفي فرق=== پاڪستان ۽ سنڌ ۾ محنتي مارڪيٽ ۾ عورتن جي شرڪت گهٽ هجڻ کي مجموعي طور گهٽ ليبر فورس شرڪت جو اهم سبب سمجهيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ شهري علائقن ۾ عورتن جي محنتي شرڪت لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ اها شرح 28.8 سيڪڙو هئي. ڳوٺاڻين عورتن جو وڏو حصو خانداني زراعت ۾ بغير اجرت ڪم ڪري ٿو، جنهن جو معاشي پيداوار ۾ حصو محدود رهي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ کي پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري صوبو هجڻ باوجود عورتن جي روزگار جي گهٽ شرح سان لاڳاپيل قرار ڏنو ويو آهي، جڏهن ته وقت سان گڏ مجموعي طور عورتن جي روزگار ۾ واڌ جو رجحان پڻ ڏٺو ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===بيروزگاري، گهٽ روزگاري ۽ نوجوان آبادي=== سنڌ ۾ گذريل لڳ ڀڳ 25 سالن دوران بيروزگاري جي شرح لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو رهي آهي. نوجوانن، خاص طور 15 کان 25 ورهين جي عمر واري گروهه ۾ بيروزگاري جي شرح سڀ کان وڌيڪ آهي، جيڪا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. هن عمر واري گروهه جو وڏو حصو يا ته خاندان تي دارومدار رکي ٿو يا جزوقتي ڪم ڪري ٿو، جيڪو سرڪاري بيروزگاري جي انگن ۾ مڪمل طور ظاهر نٿو ٿئي. [[گهٽ روزگاري]] (Underemployment) پڻ نمايان آهي، جتي 15 کان 44 ورهين جي آبادي جو وڏو حصو جزوقتي ڪم يا تازو تعليم مڪمل ڪندڙن تي مشتمل آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. شعبي وار روزگار ۽ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي گذريل ڏهن کان پندرهن سالن دوران پاڪستان ۽ سنڌ ۾ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي آئي آهي. ماهرن، مينيجرن، ٽيڪنيشنن ۽ لاڳاپيل پيشاورن جو حصو 6 سيڪڙو مان وڌي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو ٿيو آهي. سنڌ ۾ غير زرعي شعبي، خاص طور صنعتي ۽ خدمتي (Tertiary) سرگرمين ۾ روزگار نمايان طور وڌيو آهي. ان جي نتيجي ۾ زراعت ۾ روزگار جو حصو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو مان گهٽجي 40 سيڪڙو تائين اچي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===غير رسمي معيشت ۽ شعبي وار ورڇ=== پاڪستان ۾ غير رسمي شعبو ڪُل روزگار جو لڳ ڀڳ ٽي چوٿين حصو مهيا ڪري ٿو. سنڌ ۾ غير رسمي شعبي ۾ روزگار 17 سالن دوران 55.2 سيڪڙو مان وڌي 66.4 سيڪڙو تائين پهتو، جنهن سبب دستاويزي کوٽ ۽ سرڪاري آمدني ۾ نقصان جو خدشو وڌيو. 2015ع تائين سنڌ ۾ ٽئين نمبر تي وڏو روزگار مهيا ڪندڙ شعبو هول سيل ۽ پرچون واپار ۽ هوٽلن جو شعبو هو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 15.8 سيڪڙو ماڻهو ڪم ڪندا هئا. هي شرح 1990ع کان 2015ع تائين لڳ ڀڳ ساڳي رهي، جيتوڻيڪ عملي طور هن شعبي ۾ واڌ ڏٺي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===لڏپلاڻ، اجرتون ۽ پورھئي جي عدم مساوات=== سنڌ ملڪ اندر ڳوٺاڻن کان شهري علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ۾ ٻئي نمبر تي آهي، جتي 2015ع ۾ لڳ ڀڳ 32 سيڪڙو آبادي صوبي اندر لڏي آئي. اجرتن جي حوالي سان، گذريل پنجن سالن دوران مينيجرن، ٽيڪنيڪل ماهرن ۽ ڪلارڪي عملي جي اجرتن ۾ 50 سيڪڙو کان وڌيڪ واڌ ٿي، جڏهن ته وڪري، خدمتن، ماهر زراعت، ٻيلن، مشين هلائيندڙن ۽ گهٽ پڙهيل عملي جي اجرتن ۾ واڌ 30 سيڪڙو کان گهٽ رهي. حقيقي اجرتن جي واڌ کي غربت گهٽائڻ سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===جبري پورھيو ۽ قانوني صورتحال=== جبري پورهيو پاڪستان جي مختلف صوبن ۾ موجود آهي، جڏهن ته سنڌ ۾ ان جو ڪيس وڌيڪ نمايان قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي جاگيرداري نظام جو اثر ڳوٺاڻن علائقن ۾ مضبوط رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. زمين کان محروم هاري ۽ سندن خاندان، خاص طور عورتون، سماجي ۽ معاشي استحصال جو شڪار ٿين ٿيون. سنڌ اسيمبلي 2015ع ۾ بندهه محنت خلاف خاص قانون منظور ڪيو، پر ان جي عملدرآمد بابت چئلينجز برقرار آهن. تعليم، مهارتون ۽ روزگار سان لاڳاپيل رجحان نوجوان بيروزگاري گهٽائڻ لاءِ تعليمي نصاب کي روزگار ڏيندڙن جي ضرورتن سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وئي آهي، ته جيئن مارڪيٽ لاءِ قابلِ استعمال مهارتون پيدا ٿين<ref name=" ايڪانومي "/>. ان سان گڏ، عورتن جي محنتي شرڪت بابت جامع حڪمتِ عملي ۽ صنفي لحاظ کان مخصوص پروگرامنگ جي کوٽ کي نمايان ڪيو ويو آهي. سرڪاري شعبي ۾ عورتن جي ڪوٽا 5 سيڪڙو مان وڌائي 15 سيڪڙو ڪرڻ جهڙن قدمن جي امڪاني اثرن بابت به محدود شمارياتي جائزو موجود آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جون ٽريڊ يونين تنظيمون=== ===سنڌ جي ليبر قانونن جي فھرست=== ===سنڌ جون ايمپلائير تنظيمون=== === سنڌ جي سوشل سيڪيورٽي ادارن جي فھرست=== ==غربت ۽ عدم مساوات== سنڌ کي پاڪستان جي غريب ترين صوبن مان هڪ قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي لڳ ڀڳ هر ڏهن مان چار ماڻهو ملٽي ڊائيمينشنل پوورٽي انڊيڪس (MPI) تحت محروميءَ جو شڪار آهن. پاڪستان جي اٺن ملينيم ڊولپمينٽ گولز مان غربت گهٽائڻ اهو واحد هدف هو، جنهن ۾ ڪجهه حد تائين ڪاميابي حاصل ٿي، پر رفتار سست رهي. 1960ع کان 2000ع تائين شهري غربت ۾ گهٽتائي ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هئي، جڏهن ته 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تيز معاشي واڌ سبب غربت ۾ نمايان گهٽتائي رڪارڊ ڪئي وئي. غربت جي ماپ جا طريقا وقت سان گڏ تبديل ٿيا آهن، ڇو ته انساني ضرورتن جا نمونا به بدلجندا رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. عالمي بينڪ ۽ گڏيل قومن جي ترقياتي اداري (UNDP) غربت جي اهڙي لڪير متعارف ڪرائي آهي، جيڪا بنيادي خوراڪ (ڪيلوري) ۽ بنيادي سهولتن جي قيمت تي ٻڌل آهي ۽ مهانگائي کي به حساب ۾ آڻي ٿي. انهن اندازن موجب، 2013ع ۾ پاڪستان جي لڳ ڀڳ 29.5 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ هئي، جيڪا 2017–18ع ۾ گهٽجي 24.3 سيڪڙو تائين پهتي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ ۾ غربت جي سطح ۽ علائقائي تفاوت=== اندازن موجب سنڌ جي لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ رهي ٿي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ شديد غربت جي شرح گهڻي وڌيڪ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. گذريل ڏهاڪي دوران سنڌ ۾ غربت جي هيڊ ڪائونٽ ريشو لڳ ڀڳ 57 سيڪڙو مان گهٽجي 43 سيڪڙو تائين آيو آهي، پر ان جي باوجود عدم مساوات هڪ وڏو چئلينج بڻيل آهي. جني (Gini) ڪوئفشنٽ سنڌ ۾ غريب ۽ غير غريب آبادي وچ ۾ وڏي فرق جي نشاندهي ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. صوبي جي ڏاکڻين ضلعن، خاص طور ٿرپارڪر، سجاول ۽ عمرڪوٽ ۾ غربت جي شرح انتهائي بلند رهي آهي، جڏهن ته ڪراچي ۽ حيدرآباد نسبتاً بهتر صورتحال رکن ٿا. انهن علائقن ۾ تعليم ۽ صحت جهڙين بنيادي خدمتن جي گهٽ فراهمي کي انساني ترقي جي گهٽ سطح سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===انساني ترقي (HDI) ۽ صوبائي ڀيٽ=== انساني ترقياتي انڊيڪس (HDI) جي حوالي سان سنڌ جي ڪارڪردگي پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي آهي. سنڌ جو HDI لڳ ڀڳ 0.64 رڪارڊ ڪيو ويو آهي، جڏهن ته پنجاب جو HDI لڳ ڀڳ 0.73 آهي. رپورٽن موجب، 2001ع کان 2014ع تائين سنڌ ۾ HDI جي واڌ جي رفتار گهٽ رهي، جنهن جا سبب قانون ۽ امن جي صورتحال، ڪمزور حڪمراني ۽ وسيلا ورڇ جي ترجيحن سان لاڳاپيل بيان ڪيا ويا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===آمدني ۽ واپرائڻ ۾ عدم مساوات=== پاڪستان ۾ آمدني جي عدم مساوات نمايان رهي آهي. 2013ع ۾ ملڪ جي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل آمدني جو لڳ ڀڳ 40.3 سيڪڙو حاصل ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو رڳو 9.3 سيڪڙو هو. آمدني جي ورڇ وقت سان گڏ بدلجندي رهي آهي، ۽ 1969–70ع ۾ جني انڊيڪس ۽ آمدني جي فرق نسبتاً گهٽ سطح تي رهيا، جيتوڻيڪ ان دور ۾ معاشي واڌ تيز هئي. سنڌ ۾ آمدني جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ ڪجهه مختلف رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 37 سيڪڙو آبادي مٿين 20 سيڪڙو آمدني واري گروهه ۾ شامل آهي، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو حصو 50 سيڪڙو کان وڌيڪ آهي. ان جي ابتڙ، سنڌ ۾ هيٺين 20 سيڪڙو گروهه جو حصو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو آهي، جيڪو ملڪ جي ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محرومي ڏيکاري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===واپرائڻ جا نمونا ۽ شهري-ڳوٺاڻو فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ ۾ واپرائڻ جي عدم مساوات پنهنجي بلند ترين سطح تي پهتي، جتي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل واپرائڻ جو لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو خرچ ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو لڳ ڀڳ 9 سيڪڙو رهيو<ref name=" ايڪانومي "/>. هڪ اهم مشاهدو اهو به آهي ته سنڌ جي هيٺين آمدني وارن طبقن جو واپرائڻ ڪڏهن ڪڏهن سندن آمدني کان وڌيڪ رهيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي روزمره ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ قرض تي ڀاڙين ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. شهري علائقن ۾، جتي رهائش ۽ بنيادي ضرورتن جي قيمت وڌيڪ آهي، آمدني ۽ واپرائڻ وچ ۾ فرق ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في فرد آمدني ۽ علائقائي فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ جي في فرد سالياني آمدني جو اندازو لڳ ڀڳ 119,724 رپيا لڳايو ويو، جيڪو قومي سراسري ۽ پنجاب جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هو. ان جو وڏو سبب ڪراچي جي معاشي حيثيت آهي، ڇو ته اهو ملڪ جو وڏو واپاري ۽ بندرگاهي مرڪز آهي. ڪراچي جي في فرد آمدني قومي سراسري جي ڀيٽ ۾ ڪيترائي ڀيرا وڌيڪ بيان ڪئي وئي آهي. البت، مختلف سرڪاري ۽ نيم سرڪاري ذريعن ۾ في فرد آمدني جي انگن ۾ فرق پڻ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===گهريلو جوڙجڪ، پاڻي ۽ وسيلن تائين رسائي=== سنڌ ۾ سراسري طور هڪ گهر ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ماڻهو رهن ٿا، جڏهن ته آمدني حاصل ڪندڙ فردن جو تعداد عام طور ٻن جي لڳ ڀڳ آهي. وڌيڪ انحصار ڪندڙن ۽ گهٽ آمدني سبب غربت جا اشاري وڌيل رهن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ملڪ جي تازي سروي موجب پاڪستان جي رڳو چوٿين آبادي کي نلڪي جو پاڻي ميسر آهي. سنڌ جي شهري علائقن ۾ لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو آبادي کي نلڪي جو پاڻي حاصل آهي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ 63 سيڪڙو آبادي هٿ پمپن تان پاڻي حاصل ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي شعبي ۽ سماجي خرچن سان لاڳاپيل رجحان=== زرعي شعبي سان لاڳاپيل گروهن ۾ غربت جي شرح ٻين پيشاورانه گروهن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ رهي آهي، ۽ 1980ع کان 2005ع تائين هن شعبي ۾ غربت هيڊ ڪائونٽ ريشو وڌيو. پاڪستان ۽ سنڌ ۾ سماجي شعبي، جهڙوڪ تعليم، صحت ۽ پاڻي و صفائي تي سرڪاري خرچن جا انگ موجود آهن، پر انهن خرچن جي اثرن بابت مختلف تجزيا ڪيا ويا آهن. مجموعي طور، سنڌ ۾ غربت ۽ عدم مساوات جا اشاري علائقائي تفاوت، آمدني جي غيربرابري ۽ انساني ترقي جي گهٽ سطح کي ظاهر ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ==آمدورفت جا ذريعا== ===سنڌ جي قومي شاھراھن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور روڊن جي فھرست=== ===سنڌ جون ريلوي نظام=== === سنڌ جي ريلوي اسٽيشنن فھرست=== === سنڌ جي سرڪاري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جي نجي شعبي واري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جا ٽرانسپورٽ وارا سرڪاري ادارا=== ===سنڌ جون ايئرلائينز=== ===سنڌ جا آبي رستا=== ===سنڌ جي ھوائي اڏن جي فھرست ا=== === سنڌ ۾ گاڏين جي رجسٽريشن=== ===سنڌ ۾ ٻيڙين جي رجسٽريشن=== === سنڌ ۾ ھلندڙ ٽرينن جي فھرست=== === سنڌ ۾ مال جي ٽرانسپورٽ=== ==سياحت== سنڌ پنهنجي ثقافتي، تاريخي ۽ قدرتي ورثي جي ڪري پاڪستان جي اهم سياحتي علائقن مان هڪ آهي. صوبي ۾ موجود [[موئن جو دڙو]]، جيڪو [[يونيسڪو]] جي عالمي ورثي واري ماڳن ۾ شامل آهي، قديم [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] جي شاندار تاريخ جو عڪاس آهي. ان کان علاوه [[ڪراچي]] جا سامونڊي ڪنارا، روايتي بازارون، تاريخي عمارتون ۽ تفريحي مرڪز ملڪي توڙي غير ملڪي سياحن لاءِ خاص دلچسپي جو باعث آهن. سنڌ ۾ [[لال شهباز قلندر]] جي سالياني عرس سميت ڪيترائي ثقافتي ۽ مذهبي ميلا پڻ منعقد ٿين ٿا، جيڪي صوبي جي ثقافتي سڃاڻپ ۽ روايتن کي اجاگر ڪن ٿا. تاريخي ماڳن، ثقافتي ورثي، سامونڊي علائقن ۽ ماحولياتي سياحت جي وڌندڙ اهميت سبب سنڌ ۾ هوٽلن، تفريحي مرڪزن، ماحول دوست رهائشگاهن ۽ ثقافتي سياحتي خدمتن جي ترقي جا وسيع امڪان موجود آهن. حڪومت سياحتي انفراسٽرڪچر جي بهتري، سياحت سان لاڳاپيل خدمتن جي سهولت ۽ سيڙپڪاري جي حوصلا افزائي لاءِ مختلف قدم کنيا آهن، جنهن سان سياحت جو شعبو صوبي جي معاشي ترقي ۽ ثقافتي ورثي جي تحفظ لاءِ هڪ اهم وسيلو بڻجي رهيو آهي.<ref>{{cite web |url=https://business.gos.pk/en/awaiting-opportunity |title=Tourism (Unveiling the Cultural and Historical Riches of Sindh) |publisher=Government of Sindh – Business Portal |access-date=29 May 2026}}</ref> ===سنڌ جي تاريخي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جي تفريحي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جا سامونڊي بيچ=== ===سنڌ جي تفريحي ريزارٽن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور ھوٽلن جي فھرست=== === سنڌ جي ريسٽ ھائوسن جي فھرست=== ===سنڌ جي سرڪٽ ھائوسن جي فھرست=== === سنڌ جي ثقافتي مرڪزن جي فھرست=== === سنڌ جي شڪارگاھن جي فھرست=== === سنڌ جي واٽر پارڪن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور مسجدن جي فھرست=== === سنڌ جي شاھي محلن جي فھرست=== ==رانديون== ===ڪرڪيٽ=== ===فٽ بال=== ===باڪسنگ=== ===ھاڪي=== ===ملھ=== ===والي بال=== ===سنوڪر=== ===ٻيون رانديون=== ===سنڌ جي راندين واري اسٽيڊيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا راندين جا ڪامپليڪس=== === سنڌ گيمز === === سنڌ جي راندين جون صوبائي ٽيمون === ===سنڌ جي رانديگرن جي فھرست=== ==سنڌ جا کاڌا == ===سنڌ جا روايتي کاڌا=== ===سنڌ جون مٺايون=== ===سنڌ جا مشروب=== === سنڌ ۾ پلي جا ڊش=== === سنڌ جي کاڌن جي فھرست=== ==فوجي ڇانوڻيون== === سنڌ جي فوجي ڇانوڻين جي فھرست=== #ڪراچي جي صدر ڇانوڻي #ٻولھڙي ايئر بيس ۽ ڇانوڻي #فيصل ايئر بيس ڇانوڻي #ڪورنگي واري ڇانوڻي #پنوعاقل فوجي ڇانوڻي #حيدرآباد صدر ڇانوڻي === سنڌ جون منسوخ ٿيل فوجي ڇانوڻيون=== #سکر جي صدر ڇانوڻي #شڪارپور جي صدر ڇانوڻي == نشرياتي ادارا ۽ ٽيلي ڪميونيڪيشن== ==مشھور شخصيتون== ===سياستدانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر 1 !! نالو 1 !! پارٽي 1 ! نمبر 2 !! نالو 2 !! پارٽي 2 ! نمبر 3 !! نالو 3 !! پارٽي 3 |- | 1 || [[محمد علي جناح]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 2 || [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 3 || [[بي نظير ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 4 || [[جي. ايم سيد]] ||[[جيئي سنڌ تحريڪ]] | 5 || [[رسول بخش پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] | 6 || [[حيدر بخش جتوئي]] ||[[سنڌ جاري ڪميٽي]] |- | 7 || [[پير علي محمد راشدي]] ||[[مسلم ليگ]] | 8 || [[خانبھادر الله بخش سومرو]] ||[[انڊين نيشنل ڪانگريس]] | 9 || [[محمد ايوب کھڙو]] ||[[مسلم ليگ]] |- | 10 || [[سر عبدالله هارون]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 11 || [[پير الاھي بخش]] ||[[مسلم ليگ]] | 12 || [[مير رسول بخش ٽالپر]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 13 || [[علامه شاھ احمد نوراني]] ||[[جمعيت علماء پاڪستان (نوراني گروپ)]] | 14 || [[سر غلام حسين ھدايت الله]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 15 || [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] |- | 16 || [[مولانا عبيدالله سنڌي]] ||[[جمعيت علماء ھندئ]] | 17 || [[آصف علي زرداري]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 18 || [[بلاول ڀٽو]] || [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 19 || [[مير مرتضي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي (شھيد ڀٽو)]] | 20 || [[ممتاز علي ڀٽو]] ||[[نواز ليگ]] | 21 || [[عبدالواحد آريسر]] ||[[جيئي سنڌ محاذ]] |- | 22 || [[فاضل راھو]] ||[[نيشنل عوامي پارٽي]] | 23 || [[شھيد نذير عباسي]] ||[[ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن]] | 24 || [[مولانا جان محمد عباسي]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] |- | 25 || [[مولانا جان محمد ڀٽو]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 26 || [[پروفيسر غفور احمد]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 27 || [[الطاف حسين]] ||[[متحده قومي موومينٽ]] |- | 28 || [[بشير خان قريشي]] ||[[جيئي سنڌ متحده محاذ]] | 29 || [[غلام مصطفي جتوئي]] ||[[نيشنل پيپلز پارٽي]] | 30 || [[محمد خان جوڻيجو]] ||[[ مسلم ليگ]] |- | 31 || [[پير پاڳارو]] ||[[مسلم ليگ]] | 32 || [[پير صبغت الله پاڳارو]] ||[[حر جماعت]] | 33 || [[عظيم طارق]] ||[[مھاجر قومي موومينٽ]] |- | 34 || [[قائم علي شاھ]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 35 || [[ارباب رحيم]] ||[[مسلم ليگ فنڪشنل]] | 36 || [[اياز لطيف پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] |- | 37 || || | 38 || || | 39 || || |- | 40 || || | 41 || || | 42 || || |- | 43 || || | 44 || || | 45 || || |- | 46 || || | 47 || || | 48 || || |- | 49 || || | 50 || || | 51 || || |- | 52 || || | 53 || || | 54 || || |- | 55 || || | 56 || || | 57 || || |- | 58 || || | 59 || || | 60 || || |- | 61 || || | 62 || || | 63 || || |- | 64 || || | 65 || || | 66 || || |- | 67 || || | 68 || || | 69 || || |- | 70 || || | 71 || || | 72 || || |- | 73 || || | 74 || || | 75 || || |- | 76 || || | 77 || || | 78 || || |- | 79 || || | 80 || || | 81 || || |- | 82 || || | 83 || || | 84 || || |- | 85 || || | 86 || || | 87 || || |- | 88 || || | 89 || || | 90 || || |- | 91 || || | 92 || || | 93 || || |- | 94 || || | 95 || || | 96 || || |- | 97 || || | 98 || || | 99 || || |- | 100 || || |} ===مؤرخن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر !! نالو !! سرگرميءَ جا سال !! نمايان تصنيف |- | 1 || [[جي ايم سيد]] || 1940–1990 || سنڌوءَ جي ساڃاهه (ٻه جلد) |- | 2 || [[ڀيرومل مھرچند آڏواڻي]] || 1930– || قديم سنڌ؛ سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ |- | 3 || || || |- | 4 || || || |- | 5 || || || |- | 6 || || || |- | 7 || || || |- | 8 || || || |- | 9 || || || |- | 10 || || || |- | 11 || || || |- | 12 || || || |- | 13 || || || |- | 14 || || || |- | 15 || || || |} ===سائنسدانن جي فھرست=== ===اديبن جي فھرست=== ===ڳائڻن جي فھرست=== ===اداڪارن جي فھرست=== === موسيقارن جي فھرست=== === عالمن جي فھرست=== ===رانديگرن جي فھرست=== === تعليمي ماھرن جي فھرست=== == وڌيڪ ڏسو == {{div col}} * [[سنڌ (سلجھائپ)]] * [[حڪومت سنڌ]] * [[سنڌ جا شهر]] * [[سنڌ صوبو (1936-55)]] * [[سنڌ ڊويزن]] * [[سنڌوديش]] * [[سنڌو درياھ]] * [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي]] * [[سنڌو رياست]] * [[سنڌي ماڻھن جي فهرست|سنڌي ماڻهن جي فهرست]] * [[سنڌ ۾ صوفي ازم]] * [[منصوره]] * [[موهن جو دڙو]] * [[سنڌ جي مقبرن تي چٽسالي]] * [[ديبل]] * [[سنڌ ۾ جبلن تي قديم نقش نگاري]] * [[سنڌو لکت]] * [[سنڌي ادب]] * [[سنڌباد ناکئا]] * [[مهاجر صوبو]] * [[ميرپور خاص جو برهما]] * [[سنڌي لباس]] * [[سنڌ جا ضلعا]]{{div col end}} {{portal bar|جاگرافي|ايشيا|ڏکڻ ايشيا|پاڪستان|سنڌ|ڪراچي}} == ويب لنڪون== * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ انڊيا جو امپيريل گزيٽيئر سڀئي جلد ريسرچ لاء ھتان پڙھي سگھجن ٿا == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project links|voy=Sindh}} * [https://web.archive.org/web/20121119234920/http://www.transport.gos.pk/ سنڌ ٽرانسپورٽ کاتو] * [http://www.sindh.gov.pk حڪومت سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531075317/http://www.sindh.gov.pk/ |date=2013-05-31 }} * [http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ سنڌ بابت معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405093443/http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ |date=2012-04-05 }} * [https://web.archive.org/web/20091126053250/http://www.lgdsindh.com.pk/districts1.htm سنڌ جي ضلعن جا نقشا] * {{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Sindh}} * [http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_states.html#Sind ورلڊ اسٽيٽمين – پاڪستان – صوبو : سنڌ] {{سنڌ جي تاريخ}} {{سنڌ}} {{پاڪستان جا صوبا}} {{باب السلام}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جا صوبا]] [[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]] [[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ست ھزار ق.م جون قائمون]] [[زمرو:ست ھزار ق.م جون گھڻ آباديءَ واريون جڳھون]] cgoo0dicjfezzzu2v0keg687odtf9s4 0 2203 384356 369668 2026-06-11T19:02:26Z Intisar Ali 8681 384356 wikitext text/x-wiki {{Short description| ايشيا جو هڪ درياھ}} {{Infobox river | name = سنڌو درياه | name_other = مهران، سنگي زانگبو، شيوڪ ندي، سنڌو<ref name=britannica-11-24-Indus-name-lead>{{cite encyclopedia | last1 = Lodrick| first1 = Deryck| last2 =Ahmad|first2 = Nafis| author-link = | title = Indus River | url = [https://www.britannica.com/place/Indus-River](https://www.britannica.com/place/Indus-River) | access-date = November 25, 2024| date = November 12, 2024|  publisher = Encyclopedia Britannica}}</ref> | image = Nanga Parbat Indus Gorge.jpg | image_size = 240px | image_caption = [[سنڌو گهارو]] (Indus Gorge) تڏهن بڻجي ٿو جڏهن سنڌو درياه [[نانگا پربت]] جي چوڌاري مڙي ٿو، جيڪو پس منظر ۾ نظر اچي رهيو آهي. هي هماليه جبل جي اولهندي لنگهه کي واضع ڪري ٿو. | map = Course and major tributaries of the Indus.jpg | map_caption = سنڌو درياه جو رستو ۽ ان جون اهم معاون نديون | subdivision_type1 = ملڪ يا علائقا | subdivision_name1 = چين، [[ڪشمير]] (متنازع علائقو)،<ref name=indus-britannica-quote>{{cite web|title=Indus River|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=8 March 2025 |url=[https://www.britannica.com/place/Indus-River](https://www.britannica.com/place/Indus-River)|quote=For about 200 miles (320 km) it flows northwest, crossing the southeastern boundary of the disputed Kashmir region at about 15,000 feet (4,600 meters). A short way beyond Leh, in the Indian-administered union territory of Ladakh, it is joined on its left by its first major tributary, the Zanskar River. Continuing for 150 miles (240 km) in the same direction into the Pakistani-administered areas of the Kashmir region, the Indus is joined by its notable tributary the Shyok River on the right bank. Below its confluence with the Shyok, as far as the Kohistan region of Pakistan’s Khyber Pakhtunkhwa province, it is fed by mighty glaciers}}</ref><ref name=tertiary-kashmir>...</ref> [[پاڪستان]] | subdivision_type2 = رياستون، صوبا يا انتظامي علائقا | subdivision_name2 = [[تبيت جو خود مختيار علائقو]]، هندستاني انتظام هيٺ [[لداخ]]، پاڪستاني انتظام هيٺ [[گلگت بلتستان]]، [[خيبر پختونخوا]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، ۽ [[سنڌ]]<ref name=indus-britannica-quote/><ref name=tertiary-kashmir/> | subdivision_type5 = شهر | subdivision_name5 = [[ليه]]، [[ڪارگل]]، [[اسڪردو]]، [[داسو]]، [[بشام]]، [[ٿاڪوٽ]]، [[صوابي]]، [[ميانوالي]]، [[ڊيرا اسماعيل خان]]، [[بکر]]، [[سکر]]، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، [[ڪراچي]] | length = {{cvt|3,180|km|mi}}<ref name="International Centre for Integrated Mountain Development"/> | discharge1_location = [[سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا|سنڌو ڊيلٽا]] | discharge1_min = {{cvt|1,200|m3/s|cuft/s}} | discharge1_avg = {{cvt|5,533|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=[https://www.researchgate.net/publication/312752687](https://www.researchgate.net/publication/312752687) |title=Critical Evaluation and Assessment of Average Annual Precipitation in The Indus, The Ganges and The Brahmaputra Basins, Northern India – Himalayan Cryospheric Observations and Modelling (HiCOM) |last1=Amir |first1=Khan |last2=Naresh |first2=Pant |last3=Anuj |first3=Goswami |last4=Ravish |first4=Lal |last5=Rajesh |first5=Joshi |date=Dec 2015 }}</ref> | discharge1_max = {{cvt|58,000|m3/s|cuft/s}} | mouth = [[عربي سمنڊ]]<ref name=britannica-11-24-Indus-delta-lead/> | mouth_location = {{ubl | [[سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا|سنڌو ڊيلٽا]]، پاڪستان<ref name=britannica-11-24-Indus-delta-lead/> }} | basin_size = {{cvt|1,120,000|km2|mi2}}<ref name="International Centre for Integrated Mountain Development"/> | tributaries_left = [[زانسڪار درياه]]، [[سورو ندي]]، [[سوان درياه]]، [[پنجند]]، [[گھاگر-هاڪڙو درياه]] | tributaries_right = [[شيوڪ درياه]]، [[هنزا درياه]]، [[گلگت درياه]]، [[سوات درياه]]، [[ڪنڙ درياه]]، [[درياهه ڪابل|ڪابل درياه]]، [[ڪرم درياه]]، [[گومل درياه]]، [[ژوب درياه]] }} '''سنڌو درياھ''' (Indus River) ايشيا جو هڪ سرحد پار وهندڙ ۽ ڏکڻ توڻي وچ ايشيا جو هڪ اهم درياه آهي.<ref>{{cite encyclopedia |last1=Richardson |first1=Hugh E. |title=Tibet |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |date=3 March 2020 |url=[https://www.britannica.com/place/Tibet](https://www.britannica.com/place/Tibet)}}</ref> هي {{cvt|3,180|km|mi|abbr=on}} ڊگهو درياه [[چين]] جي [[تبيت جو خود مختيار علائقو|تبيت واري علائقي]] مان نڪري ٿو، جتي کيس '''سنگي زانگبو''' چيو ويندو آهي. اتان کان هي اتر-اولهه طرف متنازع [[ڪشمير]] واري علائقي مان وهي ٿو؛ پهريان هندستاني انتظام هيٺ [[لداخ]] ۽ پوءِ پاڪستاني انتظام هيٺ [[گلگت بلتستان]] مان گذري ٿو.<ref name="Kashmir">{{cite encyclopedia |title=Kashmir: region, Indian subcontinent |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=[https://www.britannica.com/place/Kashmir-region-Indian-subcontinent](https://www.britannica.com/place/Kashmir-region-Indian-subcontinent)}}</ref> [[نانگا پربت]] وٽان هي تيزيءَ سان موڙ کائي ڏکڻ-اولهه طرف سڄي پاڪستان ۾ وهي ٿو ۽ آخرڪار شاخن ۾ ورهائجي [[عربي سمنڊ]] ۾ وڃي ڇوڙ ڪري ٿو، جتي ان جو مکيه وهڪرو بندرگاهه واري شهر [[ڪراچي]] جي ويجهو واقع آهي.<ref name="Ahmad-2019">{{cite encyclopedia |last1=Ahmad |first1=Nafis |title=Indus River |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |url=[https://www.britannica.com/place/Indus-River](https://www.britannica.com/place/Indus-River)}}</ref> سنڌو درياھ جو ڪُل نيڪالي وارو علائقو (drainage area) اٽڪل {{cvt|1,120,000|km2|mi2|abbr=on}} آهي.<ref name="International Centre for Integrated Mountain Development"/> ان جو ساليانو وهڪرو تقريباً {{cvt|175|km3/year|m3/s|abbr=on}} آهي، جيڪو کيس سراسري سالياني وهڪري جي لحاظ کان دنيا جي 50 وڏن درياهن ۾ شامل ڪري ٿو.<ref>{{cite news |url=[http://www.wapda.gov.pk/index.php/river-flow-in-pakistan](http://www.wapda.gov.pk/index.php/river-flow-in-pakistan) |title=Indus water flow data in to reservoirs of Pakistan }}{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> لداخ ۾ ان جي کاٻي ڪناري واري معاون ندي '''زانسڪار''' آهي، جڏهن ته ميداني علائقن ۾ ان جي مکيه معاون ندي '''پنجند''' آهي، جيڪا پنجاب جي پنجن درياهن (چناب، جهلم، راوي، بياس ۽ ستلج) جي ميلاپ سان بڻجي ٿي. ساڄي ڪناري جي اهم ندين ۾ شيوڪ، گلگت، ڪابل، ڪرم ۽ گومل شامل آهن. هماليه، قراقرم ۽ هندوڪش جي پهاڙي سلسلن جي گليشيئرن ۽ چشمن مان پاڻي حاصل ڪندڙ هي درياه ٻيلن، ميداني علائقن ۽ ريگستاني حصن جي ماحولياتي نظام کي زندگي بخشي ٿو. تاريخي طور تي، سنڌو درياه ڪيترن ئي تهذيبن لاءِ اهم رهيو آهي. ٽي هزار سال قبل مسيح ۾ هتي [[سنڌو تهذيب]] جو عروج ٿيو، جيڪا برونز ايج (Bronze Age) جي هڪ وڏي شهري تهذيب هئي. قديم تاريخي ڪتابن جهڙوڪ رگ ويد* ۾ هن علائقي کي سپت سنڌو (ست درياه) چيو ويو آهي. سنڌو درياه قديم زماني کان ئي مغربي دنيا جي علم ۾ هو؛ 515 قبل مسيح ڌاري فارس جي بادشاهه دارا (Darius the Great) پنهنجي يوناني ماهر اسڪائيلڪس (Scylax) کي هن درياه جي کوجنا لاءِ موڪليو هو.<ref>{{cite book | last1=Allchin | first1=F.R. | title=The Archaeology of Early Historic South Asia | publisher=Cambridge University Press | year=1995 | url=[https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA292](https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA292) | page=292}}</ref> [[File:Indus river near Leh.jpg|thumb|لداخ ۾ سنڌو درياهه]] == نالا، سڃاڻپ ۽ تاريخي تصور == اهو علائقو جنهن کي يوناني سنڌوءَ مان ”پراچين“، هندو ”سنڌو ديس“، عرب جاگرافيدان مهراڻ ۽ سنڌ جا رهواسي پڻ ”سنڌوديس“ جي نالي سان سڏيندا آيا آهن. قديم دور ۾ [[سنڌ]] جون حدون ”اتر ڏي بهاولپور جو علائقو، ڏکڻ ڏانهن عربي سمنڊ، اڀرندي طرف وارياسو رڻ پٽ ۽ الهندي ڏي جبلن جي هڪ قطار هيون.“ == وهڪرو، رخ ۽ جاگرافيائي رستو == هڪ ڊگهي عرصي تائين سنڌو درياهه بابت تحقيق [[مانسروور ڍنڍ]] (Lake Manasarovar) تائين محدود سمجهي ويندي رهي. پر 1811ع ۾ [[وليم مورڪرافٽ]] (William Moorcroft) هن علائقي جو دورو ڪري اها ڄاڻ ڏني ته سنڌو درياهه جو اصل آغاز واريو ھنڌ مانسروور ڍنڍ نه، پر اهي نديون آهن جيڪي ڏکڻ طرف کان اچي هن ڍنڍ ۾ شامل ٿين ٿيون. انهيءَ نظريي جي بنياد تي وڌيڪ تحقيق ڪندي، [[سوين هيڊن]] (Sven Hedin) 1907ع ۾ مانسروور ڍنڍ کان لڳ ڀڳ 40 ڪلوميٽر مٿي سنگي ڪباب يا [[سينگي ڪباب]] جي علائقي تائين پهتو. هتي وهندڙ گارتنگ يا گارتانگ ندي مانسروور ڍنڍ کي پاڻي فراهم ڪري ٿي. ان ڪري [[گارتنگ ندي]] کي سنڌو درياهه جو اصل سرچشمو قرار ڏنو وڃي ٿو. سنگي ڪباب جو مطلب آهي ”شينھن جو منهن“. انهيءَ مناسبت سان سنڌو درياهه کي ”شير درياهه“ پڻ چيو ويندو آهي۔ گارتنگ ندي اتر اولهه طرف کان اچي مانسروور ڍنڍ۾ ڇوڙ ڪري ٿي، جتان سنڌو درياهه [[لداخ]] جي طرف پنهنجو سفر شروع ڪري ٿو. درياهه جي اتر ۾ [[قراقرم جبلن جون قطارون|قراقرم]] ۽ ڏکڻ ۾ [[هماليه جبلن جون قطارون]] جبلن جا سلسلا واقع آهن. [[نيبرا وادي]] وٽ [[سياچن گليشيئر]] جي پاڻيءَ مان ٺهندڙ [[نيبرا ندي]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿي. هتي تائين درياهه جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 450 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جنهن کان پوءِ سنڌو درياهه پاڪستاني علائقي [[بلتستان]] ۾ داخل ٿئي ٿو. پاڪستان ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڀ کان پهرين [[شيوڪ ندي]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿي. ان کان لڳ ڀڳ 30 ڪلوميٽر اڳتي، اسڪردو شهر ڀرسان [[شيگر ندي]] سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ان کان پوءِ [[ھندوڪش جبلن جون قطارون|هندوڪش جبلن]] جي ڇانوَ هيٺ [[گلگت ندي ]] ۽ پوءِ [[نانگا پربت]] کان ايندڙ [[استور ندي ]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿين ٿيون. جڏهن سنڌو درياهه اوچن جبلن مان لهي ميداني علائقن ۾ داخل ٿئي ٿو ته [[تربيلا]] جي مقام تي هڪ وڏو بند (ڊيم) ٺاهي ان کي ذخيري ۾ تبديل ڪيو ويو آهي، جنهن کي [[تربيلا ڊيم]] سڏيو وڃي ٿو. ٿورو اڳتي، [[اٽڪ|آٽڪ]] وٽ [[جرنيلي سڙڪ]] جي قريب ڪابل درياءَ سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿو. سنڌو درياهه [[ پوٺوھار وارو علائقو|پوٺوهاري]] پهاڙي علائقي مان گذرندي [[ڪالاباغ]] تائين پهچي ٿو، جتي ان جو پهاڙي سفر ختم ٿي ميداني سفر شروع ٿئي ٿو. ڪالاباغ وٽ ئي [[سوان ندي]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿي. ان کان اڳتي اولهه طرف کان ايندڙ [[ڪرم ندي]] ۽ پوءِ [[سليمان جبلن جون قطارون|سليمان]] جبلن مان ايندڙ گومل ندي]] سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون. [[مظفرڳڙھ]] کان اڳتي [[پنجند]] جي مقام تي پنجاب جا پنجئي وڏا درياھ ــ جهلم، چناب، راوي، ستلج ۽ بياس ــ گڏ ٿي سنڌو درياهه ۾ شامل ٿين ٿا. [[گڊو]] کان پوءِ سنڌو درياهه ڏکڻ طرف وهي ٿو، [[سکر[] شهر جي وچ مان گذري، [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[موئن جو دڙو]] جي اوڀر کان ٿيندو، [[سيوهڻ]] جي پهاڙين تائين پهچي ٿو. پوءِ [[حيدرآباد]] ڀرسان لنگهي، [[ٺٽو]] جي اوڀر کان ٿيندو [[ڪيٽي بندر]] وٽ ڪيترين ئي ننڍين شاخن ۾ ورهائجي آخرڪار [[عربي سمنڊ]] ۾ ڇوڙ ڪري ٿو<ref>سندھو دريا جون قديم گذرگاهون، پروفيسر شير خان سيلرو</ref><ref> {{حوالہ موسوعہ|آخری1=Ahmad|پہلا1=Nafis|آخری2=Lodrick|پہلا2=Deryck|عنوان=Indus River|دائرۃ المعارف=دائرۃ المعارف بريٽانيڪا|تاريخ=6 February 2019|يوآرایل=https://www.britannica.com/place/Indus-River}}</ref><ref>{{حوالہ ڪتاب|عنوان=Natural Wonders of the World|ناشر=Penguin Random House / DK & Smithsonian Institution|سال=2017|صفحو=240}}</ref> سنڌوندي کي ”مٺو سمنڊ“ پڻ سڏيو وڃي ٿو. سنڌوءَ جو عام وهڪرو اتر کان ڏکڻ طرف آهي. سنڌوندي ”بکر ([[سکر]]) ۽ [[روهڙي]]ءَ جي شهرن وچان پهاڙن کي چيريندي آهستي آهستي ڏکڻ اولهه طرف وهي ٿي.“ سکر بيراج ٻڌجڻ کان پوءِ سنڌوءَ مان ڪيترائي واهه ڪڍيا ويا جيڪي [[سنڌ]] جي مختلف حصن کي سرسبز ۽ آباد ڪن ٿا. سيوهڻ وٽ جبلن جي روڪ سنڌوءَ کي سڌو اڳتي وڌڻ کان روڪي ٿي جنهن ڪري ان جو رخ [[حيدرآباد]] تائين ڏکڻ ـ اوڀر طرف ڦيرائي ٿي. سنڌوندي جو آخري ڇوڙ سمنڊ ۾ ٿئي ٿو جتي دنيا جي هڪ خوبصورت ڊيلٽا جڙي ٿي. ===قديم وھڪرا=== سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == موسمي چاڙهه، گهٽتائي ۽ هائيڊرولاجي == [[سنڌو]] درياءَ جي اترئين علائقن ۾ جڏهن برسات پوي ٿي يا جڏهن هماليا جي برف تيز گرمي سبب پگهرجي ٿي تڏهن مارچ ڌاري ان ۾ چاڙهه شروع ٿئي ٿو جيڪو آگسٽ ۾ پنهنجي جوانيءَ کي پهچي ٿو ۽ نيٺ آڪٽوبر ڌاري لهڻ شروع ٿئي ٿو. == قديم بندرگاهه ۽ ڊيلٽا جي فطري اهميت == سنڌوءَ جا قديم بندرگاهه الور، بلري، منصوره، منجابري، نيرون ۽ رابيل وغيره هئا. [[سنڌو]]ءَ جي ڊيلٽا مڇين جي نرسري سڏجي ٿي جتي تمر جا ٻيلا آهن جيڪي مڇين جي واڌويجهه لاءِ خوراڪ جو ڪم ڏين ٿا اهڙي طرح اهي ٻيلا سامونڊي کاڌ کان بچاءُ جو پڻ اهم ذريعو آهن. == تاريخ == [[فائل:IVC-major-sites-2.jpg|thumb|upright=1.25|پاڪستان، هندستان ۽ افغانستان ۾ سنڌو تهذيب جا اهم ماڳ {{Circa|2600}}–1900 ق.م]] {{Main|سنڌو تهذيب|سنڌ جي تاريخ}} [[سنڌو تهذيب]] جا اهم شهر، جهڙوڪ [[هڙپا]] ۽ [[موهن جو دڙو]]، تقريباً 3300 ق.م جا آهن، جيڪي قديم دنيا جي وڏين انساني آبادين جي نمائندگي ڪن ٿا. سنڌو تهذيب اتر-اوڀر افغانستان کان وٺي [[پاڪستان ۽ اتر-اولهه هندستان]] تائين پکڙيل هئي،<ref>{{cite book |title=Daily Life in the Indus Valley Civilization |page=6 |first=Brian |last=Williams |publisher=Raintree |url=[https://books.google.com/books?id=ArReCgAAQBAJ](https://books.google.com/books?id=ArReCgAAQBAJ) |year=2016 |isbn=978-1406298574 }}</ref> جنهن جي اوڀر واري حد [[درياهه جهلم]] کان وٺي مٿئين ستلج تي واقع [[روپڙ]] تائين هئي. ساحلي آباديون پاڪستان-[[ايران]] سرحد تي [[ستڪاگين دڙو]] کان وٺي جديد [[گجرات]]، هندستان جي علائقي [[ڪڇ]] تائين پکڙيل هيون. اتر افغانستان ۾ [[آمو درياه]] تي شارٽوگئي نالي هڪ سنڌو ماڳ موجود آهي، جڏهن ته سنڌو ماڳ [[عالمگير پور]]، جيڪو [[هندن درياه]] تي واقع آهي، دهليءَ کان صرف {{cvt|28|km|0}} پري آهي. هن وقت تائين 1,052 کان وڌيڪ شهر ۽ آباديون دريافت ٿيون آهن، جيڪي گهڻو ڪري [[گھاگر-هاڪڙو درياه]] ۽ ان جي معاون ندين جي علائقي ۾ آهن. انهن آبادين ۾ هڙپو ۽ موهن جو دڙو، گڏوگڏ [[لوٿل]]، [[دھولاويرا]]، [[گنيري والا]]، ۽ [[راخي ڳڙهي]] اهم شهري مرڪز هئا. سنڌو درياه ۽ ان جي معاون ندين تي صرف 40 سنڌو ماڳ دريافت ٿيا آهن.<ref>{{Cite book |last=Malik |first=Dr Malti |url=[https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12](https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12) |title=History of India |date=1943 |publisher=New Saraswati House India Pvt Ltd |isbn=978-81-7335-498-4 |page=12 |language=en |access-date=26 October 2020 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230703061640/https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12](https://web.archive.org/web/20230703061640/https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12) |url-status=live }}</ref> پر، اها ڳالهه قابلِ ذڪر آهي ته دريافت ٿيل [[سنڌو لکت|سنڌو لکت وارين مهرن ۽ لکيل شين]] جي اڪثريت سنڌو درياه جي ڪنارن تي موجود ماڳن تان ملي آهي.{{efn|مختلف هڙپائي ماڳن تان مليل سنڌو لکت وارين شين ۽ مهرن جو تعداد: موهن جو دڙو مان 1540، هڙپو مان 985، چانهون جو دڙو مان 66، لوٿل مان 165، ڪالي بنگان مان 99، بناوالي مان 7، عراق جي شهر اور (Ur) مان 6، سرڪوٽڙا مان 5، ۽ چندي گڙهه مان 4.}}<ref>[[Iravatham Mahadevan]], 1977, [[https://archive.org/details/masi77indusscripttextsconcordancestablesiravathammahadevanalt_443_h](https://archive.org/details/masi77indusscripttextsconcordancestablesiravathammahadevanalt_443_h) ''The Indus Script: Text, Concordance and Tables''], pp. 6–7</ref><ref>[[Upinder Singh]], 2008, [[https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA169](https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA169) ''A History of Ancient and Early Medieval India From the Stone Age to the 12th Century''] {{Webarchive |url=[https://web.archive.org/web/20221129142938/https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&lpg=PA211&pg=PA169](https://web.archive.org/web/20221129142938/https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&lpg=PA211&pg=PA169) |date=29 November 2022 }}, p. 169</ref> ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته ابتدائي [[هند-آريائي]] ماڻهن جي [[گندھارا قبر تهذيب]] جون آباديون 1700 ق.م کان 600 ق.م تائين [[گندھارا]] ۾ تڏهن وڌيون ويجهيون، جڏهن موهن جو دڙو ۽ هڙپو اڳي ئي متروڪ ٿي چڪا هئا.{{cn|date=December 2024}} [[رگ ويد]] ۾ [[رگ ويد جون نديون|ڪيترن ئي درياهن]] جو ذڪر آهي، جنهن ۾ هڪ جو نالو "سنڌو" آهي. رگ ويد واري "سنڌو" کي موجوده سنڌو درياه سمجهيو وڃي ٿو. ان جو ذڪر متن ۾ 176 ڀيرا آيو آهي، جنهن مان 94 ڀيرا جمع جي صورت ۾ آهي، ۽ اڪثر ڪري عام "درياهه" جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيو آهي. رگ ويد ۾، خاص طور تي بعد وارن مذهبي گيتن ۾، لفظ جي معنيٰ کي محدود ڪري خاص طور تي سنڌو درياه لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي؛ مثال طور، ''[[ندِي اِستُوتي سُوڪتا]]'' جي گيت ۾ ذڪر ڪيل درياهن جي فهرست ۾. رگ ويد جي گيتن ۾ [[برهمپترا]] کان سواءِ ٻين تمام درياهن لاءِ مونث جنس استعمال ڪئي وئي آهي. لفظ [[انڊيا جي نالي جو بنياد|"انڊيا"]] سنڌو درياه (Indus River) مان نڪتل آهي. قديم زماني ۾، "انڊيا" مان مراد شروعاتي طور تي سنڌو درياه جي اوڀر واري ڪناري سان لڳندڙ علائقا هئا، جتي هاڻي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۽ [[سنڌ]] واقع آهن، پر 300 ق.م تائين، يوناني لکندڙن بشمول [[هيروڊوٽس]] ۽ [[ميگاستينيز]] هي اصطلاح پوري ننڍي کنڊ لاءِ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو، جيڪو اوڀر طرف گهڻو پري تائين پکڙيل آهي.<ref>[[Henry Yule]]: [[https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:191.hobson](https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:191.hobson){{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''India, Indies'']. In ''[[Hobson-Jobson]]: A glossary of colloquial Anglo-Indian words and phrases, and of kindred terms, etymological, historical, geographical and discursive.'' New ed. edited by William Crooke, B.A. London: J. Murray, 1903</ref><ref>{{cite web |url=[http://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan](http://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan) |title=Was the Ramayana actually set in and around today's Afghanistan? |date=26 April 2015 |access-date=16 June 2015 |archive-date=6 November 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20191106083141/https://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan](https://web.archive.org/web/20191106083141/https://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه جو هيٺيون وهڪرو [[ايراني پليٽو]] ۽ [[برصغير|هندستاني ننڍي کنڊ]] جي وچ ۾ هڪ قدرتي حد بنائي ٿو؛ هن خطي ۾ پاڪستاني صوبا [[بلوچستان (پاڪستان)|بلوچستان]]، [[خيبر پختونخوا]]، [[پنجاب]] ۽ [[سنڌ]]، گڏوگڏ افغانستان ۽ هندستان جا ڪجهه حصا شامل آهن. سنڌو ماٿري کي فتح ڪندڙ پهرين اولهه يوريشيائي سلطنت [[هخامنشي سلطنت|پارسي سلطنت]] هئي، جيڪا [[دارا اعظم]] جي دور ۾ هئي. سندس دور ۾ يوناني سياح [[سڪيلڪس]] کي سنڌو درياه جي وهڪري کي ڳولڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو هو. ان کان پوءِ [[سڪندر اعظم]] جي حملي آور فوجن هن درياه کي پار ڪيو. جڏهن سندس [[قديم مقدونيه|مقدوني]] فوجن درياه جي اولهندي ڪناري کي فتح ڪري ان کي [[قديم يونان|يوناني]] دنيا سان ملايو، تڏهن هنن درياه جي ڏاکڻي رستي تان واپس وڃڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن سان سڪندر جي ايشيائي مهم جو خاتمو ٿيو. سڪندر جي ايڊمرل [[نيارڪس]] سنڌو ڊيلٽا کان [[فارس جي نار]] تائين دريافت لاءِ سفر ڪيو، جيستائين هو [[درياهه دجله]] تائين پهتو. سنڌو ماٿري بعد ۾ [[موريا سلطنت]]، [[ڪشن سلطنت]]، [[هند-يوناني بادشاهت]]، [[انڊو-سڪيٿين]] ۽ [[هفتاليون|هفتالين]] (Huna) جي قبضي ۾ رهي. صدين تائين [[محمد بن قاسم]]، [[سلطان محمود غزنوي|محمود غزنوي]]، [[شهاب الدين غوري|محمد غوري]]، [[امير تيمور|تيمور]] ۽ [[ظهير الدين بابر|بابر]] جي مسلمان فوجن سنڌ ۽ [[پنجاب]] تي حملي لاءِ هن درياه کي پار ڪيو، جيڪو ننڍي کنڊ ۾ داخل ٿيڻ لاءِ هڪ اهم رستو هو. == ڊيگهه، ماخذ ۽ وهڪرو (تفصيلي رستو) == سنڌو ندي (Indus River) دنيا جي وڏين ۽ تاريخي ندين مان هڪ آهي، جنهن جي ڪُل ڊيگهه لڳ ڀڳ 1800 ميل بيان ڪئي وڃي ٿي<ref name="رڪ "/>. هن نديءَ جو ماخذ هماليه جبلستان ۾ واقع سنگي ڪباب جي برفاني ڌارا آهي، جيڪو ٿٻيٽ (تبت) جي علائقي ۾ منسرور ڍنڍ کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري واقع آهي. سنگي ڪباب مان نڪرندڙ هي برفاني وهڪرو آهستي آهستي هڪ عظيم درياهي نظام جي صورت اختيار ڪري ٿو<ref name=" رڪ"/>. سنڌو ندي پنهنجي مٿئين وهڪري ۾ والاريل ڪشمير مان گذري ٿي، جتان اها آزاد ڪشمير ۾ داخل ٿئي ٿي، پوءِ خيبر پختون خواهه ۽ پنجاب جي علائقن مان وهي ٿي. پنجاب ۾ هي ندي اهم ڀرتي ڪندڙ ندين—جهڙوڪ جهلم، چناب، راوي ۽ ستلج—جو پاڻي پاڻ ۾ سمائي ٿي، جنهن کان پوءِ پنهنجي مڪمل قوت سان ڏکڻ طرف وڌي ٿي. سنڌو ندي سنڌ صوبي ۾ ڪشمور وٽان داخل ٿئي ٿي ۽ صوبي جي زرخيز ميدانن کي سرسبز ۽ آباد ڪندي آخرڪار عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي<ref name="رڪ "/>. سنڌو سڀيتا جي قديم تهذيبي دور ۾، موجوده سنڌ جي حدن اندر سنڌو ندي هڪ کان وڌيڪ شاخن ۾ وهندي هئي. ان دور ۾ نديءَ جي اولهه واري شاخ ليمون جوڻيجي کان اولهه طرف وهي، لوهم جو دڙو، لوهري ۽ آمري جي ڀرسان لنگهي، حيدرآباد جي علائقي مان گذرندي سڌي طرح سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندي هئي<ref name=" رڪ"/>. ساڳئي وقت هاڪڙو درياهه کي به سنڌو ندي مان پاڻي ٻن اهم هنڌن تان ملندو هو: هڪ ڪشمور واري شاخ مان ۽ ٻيو سکر واري شاخ مان. هي درياهي ورهاست ۽ شاخن جو نظام سنڌو ماٿريءَ جي زرعي، معاشي ۽ شهري ترقيءَ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪندو رهيو<ref name=" رڪ">{Citation |title=سنڌو سڀيتا جي اوسر (رڪ سنڌي) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر|url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=288 |accessdate=2016-09-01 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912115540/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=288|url= }}</ref> [[فائل:Attock 1861-600x423.jpg|تصغیر|500px|1861 ۾ تيار ڪيل درياء سنڌ مٿان اٽڪ جي مقام لڳ ٻيڙين واري پل۔]] == سنڌو درياءَ جي سڀيتا ۽ قديم شاخون == [[سنڌو]] سڀيتا جي مٿي ڄاڻايل تهذيبي دؤر ۾ موجوده سنڌ ۾ سنڌو ندي ٻن حصن ۾ وهندي هئي. ان جي اولهه واري شاخ ليمون جوڻيجي کان اولهه طرف وهندي لوهم جو دڙي، لوهري، آمري جي ڀرسان لنگهندي، حيدرآباد وٽان ٿيندي وڃي سمنڊ ۾ پوندي هئي. هاڪڙو کي سنڌوندي مان پاڻي ٻن هنڌن تان ملندو هو. هڪ ڪشمور واري شاخ ۽ ٻيو سکر واري شاخ مان.<ref name="رڪ "/> == بئراج، پلون، بچاءُ بند ۽ ڊيم == {{Main|پاڪستان ۾ بئراجن ۽ هيڊ ورڪس جي فهرست|پاڪستان ۾ ڊيمن ۽ ذخيرن جي فهرست}} پاڪستان ۾ هن وقت سنڌو درياه تي ڇهه [[بئراج]] آهن: [[گڊو بئراج]]، [[سکر بئراج]]، [[ڪوٽڙي بئراج]] (جنهن کي غلام محمد بئراج به چيو ويندو آهي)، [[تونسا بئراج]]، [[چشما بئراج]] ۽ [[جناح بئراج]]. هڪ نئون بئراج جنهن کي "'''[[سنڌ بئراج]]'''" جو نالو ڏنو ويو آهي، سنڌو درياه تي آخري بئراج طور منصوبا بندي هيٺ آهي.<ref>{{cite news |title=PM okays Indus river barrage to mitigate water woes |url=[https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes](https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes) |access-date=8 August 2019 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817092150/https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes](https://web.archive.org/web/20240817092150/https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes) |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Center announces Rs125bn Sindh barrage project |url=[https://www.dawn.com/news/1501344](https://www.dawn.com/news/1501344) |access-date=24 August 2019 |archive-date=24 August 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190824040713/https://www.dawn.com/news/1501344](https://web.archive.org/web/20190824040713/https://www.dawn.com/news/1501344) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه تي ڪيتريون ئي پلون پڻ آهن، جهڙوڪ دادو-مورو پل، لاڙڪاڻو-خيرپور سنڌو درياه پل، ٺٽو-سجاول پل، [[سر آغا خان پل|جهرڪ-ملا ڪاتيار پل]] ۽ تازو منصوبا بندي ڪيل ڪنڌڪوٽ-گهوٽڪي پل.<ref>{{cite news |title=Government to launch Kandhkot-Ghotki bridge over River Indus next month: Sindh CM |url=[http://tribune.com.pk/story/1133677/government-launch-kandhkot-ghotki-bridge-river-indus-next-month-cm/](http://tribune.com.pk/story/1133677/government-launch-kandhkot-ghotki-bridge-river-indus-next-month-cm/) |access-date=1 August 2016 |agency=[[The Express Tribune]] }}{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌ صوبي ۾ سنڌو درياه جي پوري کاٻي ڪناري کي درياهي ٻوڏ کان بچائڻ لاءِ اٽڪل 600 ڪلوميٽر ڊگها بچاءُ بند (levees) تعمير ڪيا ويا آهن. ساڄي ڪناري واري پاسي به [[گڊو بئراج]] کان [[منڇر ڍنڍ]] تائين بچاءُ بند ٻڌل آهن.<ref>{{cite web |url=[https://www.thethirdpole.net/en/2019/07/12/restore-pakistans-rivers-handle-floods-droughts-and-climate-change/](https://www.thethirdpole.net/en/2019/07/12/restore-pakistans-rivers-handle-floods-droughts-and-climate-change/) |title=Restore Pakistan's rivers, handle floods, droughts and climate change |date=23 August 2016 |access-date=29 July 2019 }}</ref> انهن بچاءُ بندن جي تعمير جي نتيجي ۾، گذريل 20 سالن دوران درياه جي تهه ۾ لٽ جو مقدار تيزيءَ سان وڌيو آهي (aggradation)، جنهن جي ڪري بئراجن کان مٿئين وهڪري ۾ گهارا لڳڻ ۽ وڏن علائقن جي ٻڏڻ جا واقعا پيش اچن ٿا.<ref>{{cite web |url=[http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf](http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf) |title=Pakistan: Getting More from Water (see Page 50) |publisher=World Bank |access-date=29 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190330181855/http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf](https://web.archive.org/web/20190330181855/http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf) |url-status=live }}</ref> پاڪستان ۾ [[ترٻيلا ڊيم]] سنڌو درياه تي تعمير ٿيل آهي، جڏهن ته تڪراري [[ڪالاباغ ڊيم]] پڻ سنڌو درياه تي تجويز ڪيل آهي. ان کان علاوه پاڪستان منڊا ڊيم پڻ تعمير ڪري رهيو آهي. ==ٻيلا ۽ دريائي جيوت== سنڌو ميدان ۾ درياهه کان پري نه، ڪنڊيدار وڻن جهڙوڪ ايڪيشيا، جهنگلي ٻوٽن ۽ جڙي ٻوٽين (جهڙوڪ پوپي، ويچ، ٿِسل ۽ چِڪ ويڊ) جا جهنگ ملن ٿا. درياهه جي ويجهو اوچي گھاس جا کليل علائقا آهن، جڏهن ته واهن ۽ نالن جي ڪنارن تي اڪثر تمر (tamarisk) جا وڻ ۽ گهاٽو جهنگ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. بهرحال، ڪٿي به مڪمل قدرتي ٻيلو موجود ناهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سنڌو درياهه مڇين جي لحاظ کان وچولي درجي تائين مالا مال آهي. سڀ کان مشهور مڇي هلسا (hilsa) آهي، جيڪا درياهه ۾ ملندڙ سڀ کان اهم خوراڪي مڇي سمجهي وڃي ٿي. سنڌ ۾ ٺٽو، ڪوٽڙي ۽ سکر اهم مڇيگيري مرڪز آهن. سوات ۽ هزارا جي علائقن جي وچ ۾ درياهه ٽراوٽ مڇي لاءِ مشهور آهي. ڊيمن ۽ بئراجن جي ذخيرن ۾ مڇي پالڻ پڻ اهميت اختيار ڪري چڪو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي ۾ ڪيترائي جانور پڻ رهن ٿا، جن ۾ مگرمڇ، گهڙيال (مگرمڇ جهڙا رينگڻ وارا جانور)، اژدها (پائيٿن) ۽ جهنگلي سؤر شامل آهن. سنڌو درياهه پاڻ به حياتياتي اهميت جو حامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو سنڌو درياهي ڊالفن جو قدرتي مسڪن آهي. هي تازو پاڻيءَ ۾ رهندڙ ڊالفن شڪار، آلودگي ۽ ڊيمَن ۽ بيراجن جي تعمير سبب سخت خطري ۾ آهي، جنهن ڪري ان جي قدرتي رهائش گهڻي حد تائين متاثر ٿي آهي<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Pakistan }}</ref>.سنڌوءَ جي ڇوڙ واري علائقي وٽ—سامونڊي ڪناري سان لڳ ڀڳ 150 ميل (240 ڪلوميٽر) تائين—ڪيتريون ئي سامونڊي ناريون ۽ گهٽ اوچائيءَ وارو سمنڊ موجود آهي. هي علائقو سامونڊي مڇين سان ڀرپور آهي، جن مان اهم شڪار پامفريٽ ۽ جهينگا (prawns) آهن، جيڪي نومبر کان مارچ تائين پڪڙيا وڃن ٿا. ڪراچي جي بندرگاهه ڀرسان هڪ جديد فِش هاربر تعمير ڪيو ويو آهي، جتي ٿڌي ذخيريداري ۽ مارڪيٽنگ جون سهولتون موجود آهن. جهينگن جي برآمدي واپار ۾ واڌ ٿي آهي، ۽ سامونڊي مڇي پاڪستان جي مختلف حصن ۾ مارڪيٽ ڪئي وڃي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. == جهنگلي جيوت == [[فائل:Fishermen on the Indus.jpeg|upright=1.25|thumb|سنڌو درياه تي مهاڻا، تقريباً 1905ع]] سڪندر اعظم جي مهم واري دور جا سنڌو ماٿري جا احوال هن خطي ۾ گهاٽن ٻيلن جي موجودگي ڏانهن اشارو ڪن ٿا. مغل شهنشاهه [[بابر]] پنهنجي يادگيرين ([[تزڪ بابري]]) ۾ درياه جي ڪناري گينڊن سان مقابلي جو ذڪر ڪيو آهي. [[شوالڪ جبل|شوالڪ جي پهاڙن]] جي ماحوليات ۾ انساني مداخلت ۽ وڻن جي وڏي پيماني تي واڍي جي ڪري نباتات ۽ واڌ ويجھ جي حالتن ۾ سخت گهٽتائي آئي آهي. سنڌو ماٿري جا علائقا گهٽ نباتات سان گڏ خشڪ آهن. زراعت جو گهڻو دارومدار [[آبپاشي]] جي نظام تي آهي. سنڌو درياه ۽ ان جي پاڻي واري علائقي (watershed) ۾ وسيع حياتياتي تنوع (biodiversity) موجود آهي. هي تقريباً 25 جل ٿلي (amphibian) نسلن جو گهر آهي.<ref name="World' top 10 rivers at risk">{{cite web |title=Indus River |url=[http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf](http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf) |work=World' top 10 rivers at risk |publisher=WWF |access-date=11 July 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20121004084045/http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf](https://web.archive.org/web/20121004084045/http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf) |archive-date=4 October 2012 }}</ref> === ٿڻائتا جانور === [[سنڌو درياه جي ٻولهڻ]] (''Platanista indicus minor'') صرف سنڌو درياه ۾ ملي ٿي. هيءَ [[ڏکڻ ايشيائي ندي جي ٻولهڻ]] جو هڪ ذيلي نسل آهي. ماضيءَ ۾ سنڌو درياه جي ٻولهڻ ان جي معاون ندين ۾ به ملي سگهندي هئي. [[ورلڊ وائلڊ لائيف فنڊ]] (WWF) موجب، هي سڀ کان وڌيڪ خطري هيٺ آيل جاندارن ([[cetacea]]ns) مان هڪ آهي، جنهن جو تعداد هاڻي صرف 1,816 جي لڳ ڀڳ بچيو آهي.<ref>{{Cite web |title=Indus River Dolphin {{!}} Species {{!}} WWF |url=[https://www.worldwildlife.org/species/indus-river-dolphin](https://www.worldwildlife.org/species/indus-river-dolphin) |access-date=29 January 2023 |website=World Wildlife Fund |language=en }}</ref> ڊيم ۽ نهرن جي تعمير سبب رهائش جي تباهي، مڇي مارڻ جي ڄارن ۾ ڦاسڻ، ۽ صنعتي گندي پاڻي جي آلودگي ان لاءِ وڏو خطرو آهن.<ref>{{Cite web |last=Fisheries |first=NOAA |date=15 September 2022 |title=Indus River Dolphin {{!}} NOAA Fisheries |url=[https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin](https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin) |access-date=29 January 2023 |website=NOAA |language=en |archive-date=26 June 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210626085750/https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin](https://web.archive.org/web/20210626085750/https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه جي بيسن ۾ لُڌڙن جا ٻه نسل مليا آهن: اتر-اوڀر وارن مٿانهن علائقن ۾ [[يوريشيائي لڌڙو]] ۽ درياه جي ٻين حصن ۾ [[ليسي کل وارو لڌڙو]]. سنڌو درياه ۾ ملندڙ ليسي کل وارا لڌڙا هڪ اهڙي ذيلي نسل جي نمائندگي ڪن ٿا جيڪو ٻئي ڪٿي به نٿو ملي، جنهن کي سنڌي لڌڙو (''Lutrogale perspicillata sindica'') چيو وڃي ٿو.<ref>{{cite journal |author1=Khan, W.A. |author2=Bhagat, H.B. |year=2010 |title=Otter Conservation in Pakistan |journal=IUCN Otter Spec. Group Bull. |volume=27 |issue=2 |pages=89–92 }}</ref> === مڇيون === سنڌو درياه جي بيسن ۾ مڇين جي وڏي تنوع موجود آهي، جيڪو مٺي پاڻي جي مڇين جي 180 کان وڌيڪ نسلن جو گهر آهي،<ref name="Mirza, Z.S.-2014">{{cite journal |author1=Mirza, M.R. |author2=Mirza, Z.S. |year=2014 |title=Longitudinal Zonation in the Fish Fauna of the Indus River in Pakistan |journal=Biologia (Pakistan) |volume=60 |issue=1 |pages=149–152 }}</ref> جنهن ۾ 22 اهڙا نسل آهن جيڪي ٻئي ڪٿي به نٿا ملن.<ref name="World' top 10 rivers at risk"/> مڇي هن خطي جي قديم ثقافتن ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، بشمول قديم سنڌو ماٿري جي تهذيب، جتي مڇين جون تصويرون عام هيون. [[سنڌو لکت]] ۾ مڇي جي هڪ نشاني عام طور تي استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو مطلب شايد صرف "مڇي" يا ستارن يا ديوتائن ڏانهن اشارو هوندو هو.<ref>{{cite book |author=Sparavigna, A. |year=2008 |title=Icons and signs from the ancient Harappa |publisher=Dipartimento di Fisica, Politecnico di Torino }}</ref> سنڌو درياه جي مٿانهين حصي ۾ مڇين جا ڪجهه نسل ملن ٿا جهڙوڪ: ''[[Diptychus]]''، ''[[Ptychobarbus]]''، برفاني مڇي ([[Schizothorax]]) ۽ ٻيا. هيٺئين وهڪري ۾ ماهيگيرن جي پسنديده مڇي گولڊن مهار سير (''[[Tor putitora]]'') پڻ ملي ٿي. [[ٽرٻيلا ڊيم]]، [[درياهه ڪابل]] ۽ سنڌو درياه جي سنگم، [[اٽڪ]] ۽ [[پشاور]] کان پوءِ مڇين جي تنوع ۾ تمام گهڻو اضافو ٿئي ٿو، جنهن ۾ ڪيپرينائڊس (cyprinids)، لڌڙا مڇيون (loaches)، ۽ ڪيٽ فش (catfish) جا ڪيترائي نسل شامل آهن.<ref name="Mirza, Z.S.-2014"/> جڏهن درياه [[پنجاب جي ميدان]] مان گذري ٿو، ته وهڪرو سست ٿي وڃي ٿو ۽ وڏا ڪارپ (carp) عام ٿي وڃن ٿا. سنڌوءَ جي هيٺئين ميداني حصي ۾ پهچندي برفاني مڇي غائب ٿي وڃي ٿي ۽ مهار سير گهٽجي وڃي ٿي.<ref name="Mirza, Z.S.-2014"/> هيٺئين سنڌو واري حصي ۾ ملندڙ خاص مڇين ۾ [[پلو|پلي مڇي]] (''Tenualosa ilisha'')، [[ڪُڙھو]] (''Labeo catla'')، ۽ [[روهو]] (''Labeo rohita'') شامل آهن.<ref name="Mirza, Z.S.-2014"/> درياه جو آخري حصو ۽ ان جو ڊيلٽا مٺي پاڻي سان گڏوگڏ کاري پاڻي ۽ سامونڊي مڇين جو به گهر آهي، جنهن ۾ پاپليٽ (pomfret) ۽ جهنگا (prawns) شامل آهن. درياه جي [[پلو|پلو مڇي]] (Palla fish) درياه جي ڪناري رهندڙ ماڻهن لاءِ هڪ خاص سوغات آهي. درياه ۾ مڇين جو تعداد ڪافي بهتر آهي، جتي [[سکر]]، [[ٺٽو]] ۽ [[ڪوٽڙي]] مڇي ماري جا وڏا مرڪز آهن—جيڪي سڀ سنڌ جي هيٺئين وهڪري ۾ واقع آهن. نتيجي طور، ڊيم سازي ۽ آبپاشي جي ڪري مڇي پالڻ (fish farming) هڪ اهم معاشي سرگرمي بڻجي وئي آهي. == معيشت == [[فائل:Sukkur Skyline along the shores of the River Indus.jpg|thumb|400px|سنڌو درياه جي ڪناري سان [[سکر]] جو خوبصورت منظر]] سنڌو درياه [[پنجاب]] ۽ سنڌ جي ميداني علائقن لاءِ پاڻي جي وسيلن جو سڀ کان اهم ذريعو آهي – هي پاڪستان ۾ زراعت ۽ اناج جي پيداوار لاءِ ڪرنگهي جي هڏي جي حيثيت رکي ٿو. هي درياه ان ڪري به وڌيڪ اهم آهي جو سنڌو ماٿري جي هيٺئين حصي ۾ برسات تمام گهٽ پوي ٿي. [[نهر|آبپاشي جي نهرن]] جو بنياد پهريان [[سنڌو تهذيب]] جي ماڻهن وڌو، ۽ پوءِ [[ڪشن سلطنت]] ۽ [[مغليه سلطنت]] جي انجنيئرن ان تي ڪم ڪيو. جديد آبپاشي نظام 1850ع ۾ [[برٽش ايسٽ انڊيا ڪمپني]] متعارف ڪرايو – جنهن تحت پراڻن واهن جي بحالي سان گڏ جديد نهرن جي تعمير ڪئي وئي. انگريزن جي نگرانيءَ ۾ دنيا جي پيچيده ترين آبپاشي نيٽ ورڪن مان هڪ تيار ڪيو ويو. [[گڊو بئراج]] {{cvt|1350|m}} ڊگهو آهي – جيڪو [[سکر]]، [[جڪب آباد]]، [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[ضلعو قلات|قلات]] کي سيراب ڪري ٿو. جڏهن ته [[سکر بئراج]] {{cvt|20000|km2}} کان وڌيڪ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. پاڪستان جي وجود ۾ اچڻ کان پوءِ، [[سنڌ طاس معاهدو|1960ع ۾ هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ پاڻي جي ورهاست جو هڪ معاهدو]] ٿيو، جنهن اها ضمانت ڏني ته پاڪستان سنڌو درياه ۽ ان جي ٻن معاون ندين [[درياهه جهلم]] ۽ [[درياهه چناب]] مان هندستان جي ڪنٽرول کان آزاد پاڻي حاصل ڪندو.<ref>{{cite web |url=[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0003769](http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0003769) |title=Tarabela Dam |publisher=structurae.the cat in the hat |access-date=9 July 2007 |archive-date=29 June 2011 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20110629115912/http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0003769](https://web.archive.org/web/20110629115912/http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0003769) |url-status=live }}</ref> [[انڊس بيسن پراجيڪٽ]] بنيادي طور تي ٻن وڏن ڊيمن جي تعمير تي مشتمل هو: هڪ [[منگلا ڊيم]] جيڪو درياه جهلم تي تعمير ٿيو ۽ ٻيو [[ترٻيلا ڊيم]] جيڪو سنڌو درياه تي تعمير ڪيو ويو، گڏوگڏ انهن سان لاڳاپيل ننڍا ڊيم پڻ تعمير ڪيا ويا.<ref>{{cite encyclopedia |url=[https://www.britannica.com/eb/topic-286834/Indus-Basin-project](https://www.britannica.com/eb/topic-286834/Indus-Basin-project) |title=Indus Basin Project |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=9 July 2007 }}</ref> پاڪستان جي واٽر اينڊ پاور ڊولپمينٽ اٿارٽي (WAPDA) چشما-جهلم لنڪ ڪينال جي تعمير ڪئي – جيڪو سنڌو ۽ جهلم درياهن جي پاڻي کي پاڻ ۾ ملائي ٿو – جنهن سان [[بهاولپور]] ۽ [[ملتان]] جي علائقن تائين پاڻي جي فراهمي ممڪن بڻائي وئي. پاڪستان [[راولپنڊي]] جي ويجهو '''ترٻيلا ڊيم''' تعمير ڪيو – جيڪو {{convert|2743|m|sigfig=3}} ڊگهو ۽ {{convert|143|m|sigfig=2}} اوچو آهي، ۽ ان جو ذخيرو {{convert|80|km|adj=on|sigfig=2}} ڊگهو آهي. هي ڊيم ڊيرا اسماعيل خان جي ويجهو [[چشما بئراج]] کي آبپاشي ۽ سيلاب جي بچاءَ لاءِ مدد فراهم ڪري ٿو، ۽ [[ڊيرا غازي خان]] جي ويجهو [[تونسا بئراج]] کي پڻ، جيڪو 100,000 ڪلوواٽ بجلي پڻ پيدا ڪري ٿو. [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] جي ويجهو [[ڪوٽڙي بئراج]] {{convert|915|m|ft|sigfig=2}} ڊگهو آهي ۽ ڪراچي لاءِ پاڻي جي اضافي فراهمي کي يقيني بڻائي ٿو. معاون ندين کي سنڌو درياه سان ڳنڍڻ جي ڪري [[خيبر پختونخوا]] جي علائقي [[پشاور]] جي ماٿري تائين پاڻي جا وسيلا پهچايا ويا آهن. اهي وسيع آبپاشي ۽ ڊيم منصوبا پاڪستان جي وڏي پيماني تي ٿيندڙ فصلن جهڙوڪ ڪپهه، [[ڪمند]] ۽ ڪڻڪ جي پيداوار لاءِ بنياد فراهم ڪن ٿا. ان کان علاوه اهي ڊيم وڏين صنعتن ۽ شهري مرڪزن لاءِ بجلي پڻ پيدا ڪن ٿا. == ماڻهو == [[فائل:Mohana Community of indus river.jpg|thumb|[[ڪوٽ اڌو]] ويجهو هڪ [[مهاڻا (برادري)|مهاڻي]] خاندان جي بيڙي (گهر)؛ مهاڻا قبيلي جا ماڻهو سنڌو درياه ۽ سنڌ توڻي ڏکڻ پنجاب جي لاڳاپيل آبي ذخيرن تي رهن ٿا.<ref>{{cite web |last=Caron |first=Sarah |url=[https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana](https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana) |work=Le Figaro Magazine |title=The Last Mohana People |access-date=19 April 2023 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230419014108/https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana](https://web.archive.org/web/20230419014108/https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana) |url-status=live }}</ref>]] سنڌو درياه هندن لاءِ هڪ مقدس درياه آهي.<ref>{{Cite book |last=Kapoor |first=Subodh |url=[https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945](https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945) |title=The Indian Encyclopaedia: Hinayana-India (Central India) |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-7755-267-6 |language=en |access-date=26 October 2020 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817090252/https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945](https://web.archive.org/web/20240817090252/https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945) |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Basu |first=Baman Das |url=[https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9](https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9) |title=The Sacred books of the Hindus |date=2007 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-307-0533-0 |language=en |access-date=26 October 2020 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817090125/https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9](https://web.archive.org/web/20240817090125/https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه جي ڪنارن تي هر سال [[گُرو پورنيما]] جي موقعي تي [[سنڌو درشن فيسٽيول]] ملهايو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |title=Corona effect: Only Sindhis allowed for Sindhu Darshan Fest |language=en |url=[https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest](https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest) |access-date=24 October 2020 |archive-date=24 October 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20201024093711/https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest](https://web.archive.org/web/20201024093711/https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌو ماٿري (پاڪستان ۽ اتر-اولهه هندستان) جي نسلي گروهن ۾ ٻين ڏکڻ ايشيائي ماڻهن جي مقابلي ۾ ANI (يا مغربي يوريشيائي) نسل جي ملاوٽ وڌيڪ مقدار ۾ ملي ٿي، جنهن ۾ [[مغربي اسٽيپي ريڍارن]] (Western Steppe Herders) جو حصو پڻ شامل آهي. جينياتي ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته اولهه کان لڳاتار ۽ ڪيترن ئي لهرن ۾ هجرت جا سلسلا جاري رهيا آهن.<ref>{{Cite journal |last1=Pathak |first1=Ajai K. |last2=Kadian |first2=Anurag |last3=Kushniarevich |first3=Alena |last4=Montinaro |first4=Francesco |last5=Mondal |first5=Mayukh |last6=Ongaro |first6=Linda |last7=Singh |first7=Manvendra |last8=Kumar |first8=Pramod |last9=Rai |first9=Niraj|last10=Parik|first10=Jüri |last11=Metspalu |first11=Ene |date=6 December 2018 |title=The Genetic Ancestry of Modern Indus Valley Populations from Northwest India |journal=The American Journal of Human Genetics |language=en |volume=103 |issue=6 |pages=918–929 |doi=10.1016/j.ajhg.2018.10.022 |pmid=30526867 |issn=0002-9297 |doi-access=free |pmc=6288199 }}</ref> == جديد مسئلا == === سنڌو ڊيلٽا === {{Main|سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا}} اصل ۾، سنڌو ڊيلٽا کي سنڌو درياه جو تقريباً سمورو پاڻي ملندو هو، جنهن جو ساليانو وهڪرو اٽڪل {{convert|180|e9m3|e9yd3}} هوندو هو ۽ ان سان گڏ {{convert|400|e6tonnes|e6LT}} لٽ (مٽي) اچي نڪرندي هئي.<ref>{{cite news |title=Indus Delta, Pakistan: economic costs of reduction in freshwater flow |url=[http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf](http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf) |publisher=[[International Union for Conservation of Nature]] |date=May 2003 |access-date=9 July 2018 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20111116084702/http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf](https://web.archive.org/web/20111116084702/http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf) |archive-date=16 November 2011 }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1940ع واري ڏهاڪي کان وٺي، درياه تي ڊيم، بئراج ۽ آبپاشي جا ڪم شروع ڪيا ويا. سنڌو طاس جو آبپاشي نظام دنيا ۾ ڪٿي به "گذريل 140 سالن دوران تيار ڪيل سڀ کان وڏو گڏيل آبپاشي نظام" آهي.<ref>{{cite web |author=Sarfraz Khan Quresh |title=Water, Growth and Poverty in Pakistan |url=[http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf](http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf) |publisher=[[World Bank]] |date=March 2005 |access-date=9 July 2018 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20160303224449/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf](https://web.archive.org/web/20160303224449/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf) |url-status=live }}</ref> جنهن جي نتيجي ۾ پاڻي جي وهڪري ۾ گهٽتائي آئي ۽ 2018ع تائين، [[ڪوٽڙي بئراج]] کان هيٺ پاڻي جو ساليانو سراسري وهڪرو {{convert|33|e9m3|e9yd3}} رهجي ويو،<ref>{{cite news |title=Pakistan's water economy: getting the balance right |url=[https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/](https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/) |date=July 2018 |access-date=28 July 2018 |archive-date=28 July 2018 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20180728190855/https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/](https://web.archive.org/web/20180728190855/https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ۽ ساليانو خارج ٿيندڙ لٽ جو مقدار {{convert|100|e6tonnes|e6LT}} اندازو لڳايو ويو. نتيجي طور، [[2010ع ۾ پاڪستان ۾ ٻوڏ|2010ع واري ٻوڏ]] کي ڊيلٽا جي ماحولياتي نظام ۽ آباديءَ لاءِ "سٺي خبر" قرار ڏنو ويو ڇاڪاڻ ته اها گهربل مٺو پاڻي کڻي آئي هئي.<ref>{{cite news |first=Declan |last=Walsh |title=Pakistan floods: The Indus delta |url=[https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video](https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video) |newspaper=[[The Guardian]] |date=21 October 2010 |access-date=9 July 2018 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817090053/https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video](https://web.archive.org/web/20240817090053/https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video) |url-status=live }}</ref> درياهي طاس جي پاڻي جو وڌيڪ استعمال هاڻي معاشي طور تي فائديمند ناهي رهيو.<ref>{{cite web |url=[https://www.researchgate.net/publication/237403006](https://www.researchgate.net/publication/237403006) |title=River basin development phases and implications of closure |last1=Keller |first1=Jack |last2=Keller |first2=Andrew |last3=Davids |first3=Grant |date=January 1998 |access-date=25 September 2020 }}</ref> مٺي پاڻي جي گهٽ آمد، ٻيلن جي واڍي، صنعتي آلودگي ۽ '''گلوبل وارمنگ''' سبب سنڌو ڊيلٽا جي نباتات ۽ جهنگلي جيوت کي خطرا درپيش آهن. ڊيمن جي تعمير سنڌو درياه جي ٻولهڻ جي ڊيلٽا واري آبادي کي مٿئين وهڪري وارن حصن کان الڳ ڪري ڇڏيو آهي.<ref>{{cite web |title=Indus River Delta |url=[http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm](http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm) |publisher=[[World Wildlife Fund]] |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120123192924/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm](https://web.archive.org/web/20120123192924/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm) |archive-date=23 January 2012 }}</ref> آبپاشي لاءِ درياه جي پاڻي جو وڏي پيماني تي رخ موڙڻ سان ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا آهن. واهن جي ناقص سار سنڀال سبب لٽ جي جمع ٿيڻ زرعي پيداوار کي متاثر ڪيو آهي. آبپاشي پاڻ زمين جي لوڻياٺ (salinization) ۾ اضافو ڪري رهي آهي، جنهن سان فصلن جي پيداوار گهٽجي رهي آهي ۽ ڪجهه حالتن ۾ زمين کي پوکي جي قابل نه بڻايو ويو آهي.<ref>{{cite web |url=[http://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/](http://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/) |title=Technology Breakthroughs for Global Water Security: A Deep Dive into South Asia |access-date=24 December 2018 |date=12 September 2018 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817092238/https://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/](https://web.archive.org/web/20240817092238/https://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/) |url-status=live }}</ref> === درياه تي موسمياتي تبديلين جا اثر === [[تبيت جو پليٽو]] دنيا ۾ برف جو ٽيون نمبر وڏو ذخيرو رکي ٿو. چين جي موسمياتي کاتي جي اڳوڻي سربراهه، چن داهي (Qin Dahe)، چيو آهي ته برف پگهرڻ جي تيز رفتار ۽ گرم گرمي پد مختصر مدي لاءِ زراعت ۽ سياحت لاءِ سٺو ٿي سگهي ٿو، پر هن سخت خبرداري ڏني آهي: > "تبيت جا گليشيئر دنيا جي ڪنهن به ٻئي حصي جي مقابلي ۾ وڌيڪ تيزيءَ سان پٺتي هٽي رهيا آهن... مختصر مدي ۾، هي ڍنڍن کي ڦهلائيندو ۽ ٻوڏون ۽ گپ آڻيندو... ڊگهي مدي ۾، اهي گليشيئر سنڌو درياه جي زندگي آهن. هڪ دفعو اهي ختم ٿي ويا ته پاڪستان ۾ پاڻي جي فراهمي خطري ۾ پئجي ويندي."<ref>{{cite web |url=[suspicious link removed] |title=Global warming benefits to Tibet: Chinese official. Reported 18 August 2009 |work=Google News |date=17 August 2009 |access-date=4 December 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100123192540/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g1eE4Xw3njaW1MKpJRYOch4hOdLQ](https://web.archive.org/web/20100123192540/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g1eE4Xw3njaW1MKpJRYOch4hOdLQ) |archive-date=23 January 2010 |df=dmy-all }}</ref> ورلڊ بئنڪ جي سينيئر واٽر ايڊوائيزر ڊيوڊ گري چيو آهي ته، "اسان کي سخت ڊپ آهي ته '''موسمياتي تبديلي''' (climate change) جي نتيجي ۾ گليشيئر پگهرڻ سبب سنڌو جو وهڪرو 50 سيڪڙو تائين گهٽجي سگهي ٿو. ان جو مطلب ان آباديءَ لاءِ ڇا هوندو جيڪا ريگستان ۾ رهي ٿي، جتي درياه کانسواءِ زندگي ناهي؟" آمريڪي سفارتڪار [[رچرڊ هولبروڪ]] 2010ع ۾ وفات کان ڪجهه وقت اڳ چيو هو ته، کيس يقين آهي ته سنڌو درياه ۾ پاڻي جي سطح جو گهٽ ٿيڻ "ٽين عالمي جنگ جو سبب بڻجي سگهي ٿو."<ref>{{cite book |last1=Farrow |first1=Ronan |title=War on Peace: The End of Diplomacy and the Decline of American Influence |date=2018 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0393652109 }}</ref> === گندگي === ڪيترن ئي سالن کان سنڌو درياه جي ڪنارن تي موجود فيڪٽرين درياه جي پاڻي ۽ ماحول ۾ آلودگي جي سطح کي وڌائي ڇڏيو آهي. پاڻي ۾ آلودگي جي ڪري ناياب سنڌو ٻولهڻ جي موت جا واقعا پڻ رپورٽ ٿيا آهن. سنڌ جي ماحولياتي تحفظ واري اداري ([[Sindh Environmental Protection Agency]]) درياه جي چوڌاري آلودگي پکيڙيندڙ فيڪٽرين کي بند ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي.<ref>{{cite news |title=SEPA orders polluting factory to stop production |url=[http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm](http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm) |access-date=28 June 2012 |newspaper=Dawn |date=3 December 2008 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20131101112712/http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm](https://web.archive.org/web/20131101112712/http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm) |url-status=live }}</ref> سنڌو ٻولهڻ جي موت جو هڪ سبب ماهيگيرن پاران مڇيون مارڻ لاءِ زهر جو استعمال پڻ ٻڌايو وڃي ٿو.<ref>{{cite news |title=Fishing poison killing Indus dolphins, PA told |url=[http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told](http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told) |access-date=27 April 2016 |newspaper=Dawn |date=8 March 2012 |archive-date=9 May 2016 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20160509170544/http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told](https://web.archive.org/web/20160509170544/http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told) |url-status=live }}</ref> نتيجي طور، حڪومت [[گڊو بئراج]] کان [[سکر]] تائين مڇي مارڻ تي پابندي لڳائي ڇڏي هئي.<ref>{{cite news |title=Threat to dolphin: Govt bans fishing between Guddu and Sukkur |url=[http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/](http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/) |access-date=28 June 2012 |newspaper=The Express Tribune |date=9 March 2012 |archive-date=21 May 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120521005236/http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/](https://web.archive.org/web/20120521005236/http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌو درياه دنيا جي انهن 10 درياهن مان ٻئي نمبر تي آهي جيڪي سمنڊ تائين پهچندڙ تقريباً 90 سيڪڙو پلاسٽڪ آلودگي جا ذميوار آهن. رڳو درياه يانگزي سنڌو درياه کان وڌيڪ پلاسٽڪ کڻي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |title=Almost all plastic in the ocean comes from just 10 rivers – 30.11.2017 |website=DW.COM |url=[https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484](https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484) |ref={{sfnref | DW.COM}} |access-date=22 August 2018 |quote=about 90 per cent of all the plastic that reaches the world's oceans gets flushed through just 10 rivers... |archive-date=22 August 2018 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20180822181401/https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484](https://web.archive.org/web/20180822181401/https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484) |url-status=live }}</ref> === 2010ع واري ٻوڏ === [[فائل:Indus flooding 2010 en.svg|upright=1.25|thumb|right|26 آگسٽ 2010ع تائين متاثر علائقا]] {{Main|2010ع ۾ پاڪستان ۾ ٻوڏ}} سنڌو درياه ۾ اڪثر وچولي کان سخت ٻوڏون اينديون رهن ٿيون.<ref>{{cite news |url=[https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf](https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf) |title=Indus Basin Floods |publisher=Asian Development Bank |date=2013 |access-date=20 November 2018 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817092132/https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf](https://web.archive.org/web/20240817092132/https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf) |url-status=live }}</ref> جولاءِ 2010ع ۾ معمول کان وڌيڪ برساتن کانپوءِ درياه سنڌوءَ پنهنجا ڪنارا ٻوڙي ڇڏيا. آگسٽ ۾ [[سکر]] ويجهو درياه ۾ لڳل گهاري سبب ڪيترائي ڳوٺ ٻڏي ويا.<ref>{{cite news |last=Bodeen |first=Christopher |title=Asia flooding plunges millions into misery |url=[suspicious link removed] |archive-url=[https://archive.today/20100904101109/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jLQ5AssQ1MzPfWcFQRV8ZeJhjctQD9HFBA400](https://archive.today/20100904101109/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jLQ5AssQ1MzPfWcFQRV8ZeJhjctQD9HFBA400) |url-status=dead |archive-date=4 September 2010 |access-date=8 August 2010 |agency=Associated Press |date=8 August 2010 }}</ref> هن ٻوڏ سبب پنجاب ۽ سنڌ ۾ لکين ايڪڙن تي بيٺل فصل تباهه ٿي ويا، 2000 کان وڌيڪ ماڻهو فوت ٿيا ۽ لکين گهر تباهه ٿيا.<ref>{{cite news |url=[https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989) |title=BBC News – Pakistan floods: World Bank to lend $900m for recovery |work=bbc.co.uk |date=17 August 2010 |access-date=24 August 2010 |archive-date=25 August 2010 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100825043604/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989](https://web.archive.org/web/20100825043604/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989) |url-status=live }}</ref> === 2011ع واري ٻوڏ === {{Main|2011ع ۾ سنڌ ۾ ٻوڏ}} 2011ع واري ٻوڏ آگسٽ جي وچ ۾ شروع ٿي، جيڪا سنڌ، مشرقي بلوچستان ۽ ڏکڻ پنجاب ۾ تيز برساتن جو نتيجو هئي.<ref>{{cite news |url=[https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154) |title=Pakistan floods: Oxfam launches emergency aid response |access-date=15 September 2011 |newspaper=BBC World News South Asia |date=14 September 2011 |archive-date=15 September 2011 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20110915182610/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154](https://web.archive.org/web/20110915182610/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154) |url-status=live }}</ref> هن ٻوڏ ۾ اٽڪل 434 شهري فوت ٿيا ۽ 5.3 ملين ماڻهو متاثر ٿيا.<ref name="The Express Tribune-2011">{{cite news |url=[http://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials/](http://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials/) |title=Floods worsen, 270 killed: officials |work=The Express Tribune |date=13 September 2011 |access-date=13 September 2011 |archive-date=15 May 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210515045633/https://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials](https://web.archive.org/web/20210515045633/https://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌ جي 16 ضلعن ۾ تمام گهڻي تباهي ٿي ۽ لکين ايڪڙ زرعي زمين پاڻي هيٺ اچي وئي. == سنسڪرتي اصل، لفظي معنيٰ ۽ اصطلاحي تبديليون == === سنڌو لفظ جو مطلب === سنڌي مؤرخن مطابق سنسڪرت ۾ ”سنڌو“ جو بنيادي مطلب ”سمنڊ“ يا ”وڏو درياهه“ آهي<ref name=" سيد"/><ref name="عرساڻي "/>.جي.ايم سيد مطابق آڳاٽي دور ۾ ڪابل ندي، گومتي وغيره سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ شاخون سمجهيون وينديون هيون، ۽ ڇاڪاڻ⁠تہ سنڌو رواجي ندين جي ڀيٽ ۾ تمام وڏي وهڪري واري ندي رهي آهي، تنهنڪري آڳاٽن لوڪن وٽ هن نالي جي چونڊ هڪ فطري ۽ معنوي جواز رکي ٿي.<ref name="سيد ">{{cite book |last= جي ايم سيد|first= |title=سنڌوءَ جي ساڃاهه |language=sd}}</ref> لفظ ”سنڌو“ بابت اٽيمولوجي (لفظي/ڌاتوي) تشريح ۾ ٻن راين جو ذڪر ملي ٿو: (1) سنسڪرت لفظ ”سيند“ (Sind) کي ڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، جنهن جو مطلب ”وهڻ“ آهي<ref name=" بدر"/><ref name=" عرساڻي"/>؛ (2) ٻي راءِ موجب ”سڌ“ (Sidh) کي ڌاتو قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن جو مطلب ”رکي وٺڻ“ يا ”بچاءُ ڪرڻ“ آهي. عالمن جي نظر ۾ پهريون مفهوم (وهڻ) وڌيڪ مناسب ۽ قابلِ قبول قرار ڏنو ويو آهي.<ref name="بدر ">{{cite book |last=ابڙو |first=بدر |title=سنڌوءَ جو سفر |language=sd}}</ref> تاريخي لسانيات ۾ اهو به بيان ڪيو وڃي ٿو ته قديم ايرانين وٽ ”سنڌو“ جو اچار ڦري ”هندو“ ٿيو، يعني ”س“ جي جاءِ تي ”هه“ اچي ويو. قديم ايراني، [[سنڌو ماٿري]] (سنڌ ۽ [[پنجاب]]) کان گهڻو پري نه ويا؛ انهن علائقن ۾ آرين کي رهندي ڏسي ”هندو-آسٿان“ جهڙا نالا رائج ٿيا، جيڪي پوءِ ارتقا ڪندي ”[[هندستان]]“ تائين پهتا. اهڙي ريت قديم ايرانين وسيلي قديم يونانين کي هندستان بابت ڄاڻ ملي، ۽ سڪندراعظم سان گڏ ايندڙ تاريخ نويسن سنڌو ماٿريءَ جي ماڻهن کي اچار ڦيرائي ”انڊو“ سڏيو ۽ سنڌونديءَ کي ”انڊوس“؛ پوءِ لئٽن ٻوليءَ ۾ اهي اچار ڦري ”[[انڊس]]“ ۽ ”انڊيا“ بڻجي ويا. ”سنڌو/هندو“ لفظ جو اصل مفهوم ”سنڌونديءَ جي ڪناري رهندڙ“ سان وابسته سمجهيو وڃي ٿو؛ جڏهن⁠تہ ڪجهه تاريخدانن ان جي معنيٰ کي ڦيرائي ”ڪارو“ يا ”چور“ به ظاهر ڪيو آهي. ساڳيءَ طرح ”هندستان“ جو اصل مطلب ”سنڌوندي وارو ملڪ“ بيان ڪيو وڃي ٿو؛ پر پوءِ جڏهن مسلمانن جون حڪومتون قائم ٿيون ته ڪيترن علائقن ۾ ”هندستان“ جو مفهومي استعمال ڦري ”برهمڻي ڌرم کي مڃيندڙ“ جهڙي اصطلاحي معنيٰ ڏانهن به ويو. اهڙي طرح وقت سان گڏ ڪيترن لفظن جا اصل مطلب ڪمزور پيا ۽ نوان مفاهيم رائج ٿيندا ويا؛ ۽ عربن کي ”هند“ بابت ڄاڻ پڻ قديم ايرانين جي معرفت پهتي. محمد اسماعيل عرساڻي مطابق تاريخي طور سنڌو نديءَ کي اڳي ”مهراڻ“ جي نالي سان به سڏيو ويندو هو، جيڪو نالو سٿين يا تاتارين ڏانهن منسوب ڪيو وڃي ٿو. سنسڪرت ۾ ”مهارڻو“ لفظ پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ”مها“ جي معنيٰ وڏو، ۽ ”ارڻو“ جي معنيٰ جل يا سمنڊ آهي، يعني ”وڏو سمنڊ“. عام طور سمنڊ جو پاڻي کارو هوندو آهي، پر سنڌو نديءَ جو پاڻي مٺو رهيو آهي، جنهن سبب هن نديءَ لاءِ ”مهراڻ“ جو نالو رائج ٿيو.<ref name="عرساڻي ">{{cite book |last=عرساڻي |first=محمد اسماعيل |title=سير ريگستان |edition=1976 |publisher=سنڌي ادبي بورڊ |location=ڄامشورو |language=sd}}</ref> === لسانياتي/اصطلاحي بحث === ڀاشا ۾ شبدن جو ارٿ ھجي ٿو ۽ شبد پنهنجي سنسڪرتي سان جُڙيل ھجن ٿا. اسان جي مُوڙھ مَتِيَن توپ دانشورن کي ڪير سمجھائي جن سنڌو ندي (Sindhu Nadi/ Indus river) کي پِيءُ يا ديوتا سڏڻ شروع ڪيو آهن. سنڌو ندي ماءُ يا ديوي ٿي سگهي ٿي، پيءُ يا ديوتا نه. اھا ڀرانتي رڳو ان ڪري ٿي آهي ته سنڌي ڀاشا ۾ سنڌو ھڪ نَدِي آهي ۽ نَدِي شبد استريلنگ (مونث) آهي. دريا فارسي شبد آهي ۽ پُلنگ (مذڪر) آهي. تنهن ڪري سنڌو کي دريا جي بدران سنڌو ندي چوڻ کپي. == تاريخي وهڪري جي تبديليون ۽ شهري اثر == === سنڌو جي وهڪري جي تبديلي === [[سنڌو]]، [[حيدرآباد]] جي اوسي پاسي گذريل صديءَ جي پوئين اڌ ۾ رسي آهي. سڪندر جي حملي کان هزار سال پوءِ، جڏهن عربن [[سنڌ]] کي فتح ڪيو، ته سنڌو ان وقت گهڻو اوڀر طرف ڇوڙ واري علائقي جي مٿيئن راڄڌاني ڀرسان وهندي هئي. ميان غلام محمد ڪلهوڙي جي دور سان واڳيل جيڪي دلچسپ واقعا آهن، تن ۾ سنڌو درياهه جي وهڪري جي تبديلي اهم آهي. جيڪا 59 – 1758ع ۾ آئي. اڳين صدي دوران سنڌوءَ درياهه جو مکيه وهڪرو ته پنهنجو اصلي پيٽ ڇڏي پورو هڪ سئو ميل پنهنجو رخ مٽائي ويو، ۽ ساڳئي وقت ريڻ وارو وهڪرو به سُڪي ويو، جيڪو سنڌو جي هاڻوڪي وهڪري کان پورا ستر ميل پري هو. سنڌو درياهه پنجويهه ڊگريون، ۽ چاليهه فوٽ ڊگهائي ۽ اٺهٺ ڊگريون ۽ ايڪٽيهه فوٽ ويڪرائي ڦاڪ وٽان هڪدم وڪڙ ڪري، اولهه ڏانهن وهڻ لڳو ۽ ڏکڻ – اوڀر ڏانهن وهندڙ اڳيون وهڪرو بند ٿي ويو. رخ بدلائڻ کان اڳ ۾ نصرپور واري وهڪري ۾ ٿورن سالن تائين پاڻي هوريان هوريان گهٽبو ويو ۽ نيٺ بند ٿي ويو. انهي ڏس ۾ سر رچرڊ برٽن پنهنجي ڪتاب '''هسٽري آف سنڌ''' ۾ لکي ٿو ته: ” سنڌو درياهه جي درياهي وهڪري جي تبديلي بابت جڏهن حيدرآباد جي هڪ جهونڙيءَ کان پڇيم، تڏهن وراڻيائين ته ”سندس پيءُ جي ڏينهن ۾ گدو بندر ڪوٽڙي جي سامهون درياهه تانگهو ٿي ويندو هو.“ ڪئپٽن برٽن کي هي ڄاڻ 1884ع ۾ ملي. انهي ڳالهه جي ليکي سان اُن جهونڙي جو پيءُ ارڙهين صديءَ جي پوئين اڌ جي حقيقتن کان ضرور واقف هوندو. لڳي ٿو ته ان زماني ۾ نصرپور وارو وهڪرو هوريان هوريان سُڪندو پئي ويو ۽ اولهه واري نئين وهڪري ۾ هوريا هوريان پاڻي وڌيو پئي. تنهنڪري امڪان آهي، ته ڪنهن موسم ۾ درياهه تانگهو ٿي ويندو هوندو ۽ پوڙهيءَ جي بيان ڪيل حقيقت بلڪل صحيح آهي<ref name="برٽن">هسٽري آف سنڌ؛ ليکڪ: رچرڊ برٽن</ref>. هن وڏي تبديليءَ [[سنڌو]] درياهه کي، اولاهين ٽڪرائي علائقي جي دنگ سان موجود لٽاسي خطي ۾ آڻي بيهاريو. سندس ڇڏيل ۽ هاڻوڪي وهڪري جي وچ ۾ ستر ملين جي وٿي آهي. تڏهن کان وٺي هاڻوڪي دور تائين درياهه ڪنارو پائيندو وڃي ٽڪرين جي بلڪل ڪڇ ۾ پيو آهي. مٿيون جابلو علائقو اولهه کان اوڀر ڏانهن لهندو ۽ لهوارو ٿيندو وڃي ٿو. اهڙي ريت سيوهڻ کان ٺٽي تائين درياهه کي اولهه ڏانهن سرڪڻ لاءِ ڪا جاءِ ئي ڪانهي<ref name=" حسين"/>. ريڻ وهڪري جي سڪي وڃڻ جي ڪري، سندس پاڻي تي آباد ٿيندڙ علائقي کي ڏاڍو هاڃو رسيو، پر ڦليلي ڦاٽ جي پاڻي ان برپٽ واري جُوءِ کي سائو ستابو ڪري ڪجهه پورائو ڪيو. هيءَ ڇاڙهه حيدرآباد کان ڏهه ميل اُتر سنڌوءَ مان ڇڄندي هئي ۽ گنجي ٽڪر جي اوڀارين ڪڇ ڏئي سنڌو جو پراڻو پيٽ اُڪري، وڃي ريڻ واري ڇڏيل وهڪري ۾ پوندي هئي ۽ ڪيترن ميلن جي پنڌ تائين اُن جي پراڻي پيٽ مان به وهندي هئي. جنهن ماڳ وٽان ڦليلي ڦاٽ درياهه جي مکيه وهڪري کان ڇڄي ڌار ٿئي ٿو، اتان ئي سنڌوءَ جي ڇوڙ واري ٽڪنڊي جي شروعات سمجهڻ گهرجي. ڇو ته وهڪرو درياهه کان ڇڄڻ کان پوءِ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ تائين وري ڪٿي به سنڌو سان ڪونه ٿو ملي. جڏهن ته وچ تي ڪٿي کيس گونيءَ جي نالي سان به سڏيو وڃي ٿو. سندس روپ آبپاشيءَ جي هڪ وڏي واهه جهڙو هوندو آهي. ميان غلام شاهه ڪلهوڙي کي رڳو ڦليلي جي هتان وهڻ ڪارڻ [[حيدرآباد]] جي قلعي اڏڻ جو خيال آيو هو. انهي کان اڳ ۾ هن 60- 1762ع ۾ شاهپور جو بنياد رکيو هو. کيس اهو خيال هوندو هو، ته راڄڌاني اهڙي جاءِ تي قائم ڪئي وڃي، جتي درياهه جي ٻوڏ کان بچاءُ هجي. سندس ڀاءُ مرادياب خان، مراد آباد نالي هڪ راڄڌاني جو بنياد رکيو هو، پر درياهه ان کي ٻوڙي پائي کڻي ويو هو، تنهنڪري کيس ڊپ ٿي بيٺو. هن سوچيو ته راڄڌاني ڪنهن محفوظ ماڳ تي هجڻ گهُرجي. مٿيون مراد آباد جو شهر نصرپور ڀرسان هو، جيڪو 57- 1756ع واري ٻوڏ ۾ لڙهي ويو. مرادياب خان ۽ سندس ٻن پُٽن ٻيڙي ۾ چڙهي نڪري جان بچائي هئي. پوءِ اُتر ۾ سڪرنڊ جي پرڳڻي ۾ وڃي نئين راڄڌانيءَ جو بنياد رکيو هئائين. جنهن جو نالو هن احمد آباد رکيو هو. امڪان اُهو آهي ته هيءَ ٻوڏ هن علائقي ۾ وڏين درياهي تبديلين ڪري آئي، يا ٿي سگهي ٿو، ته هن وڏي ٻوڏ ڪري مٿيون درياهي تبديليون اچي ويون هيون.<ref name=" حسين"/> عطا محمد ڀنڀرو، تيرون ڪوٽ ۽ مورخن جا مونجهار ۾ لکي ٿو ته نيرون ([[حيدرآباد]]) جي ماڳن وٽ ڪونه هو، ڇو ته [[حيدرآباد]] وارو ماڳ نصرپور واري سنڌوءَ جي وهڪري کان ويهارو ميل اولهه ۾ آهي، ۽ حيدرآباد ۽ نصرپور جي وچ تي ڦليلي ڦاٽ کان سواءِ ٻيو ڪو درياهي وهڪرو به موجود ڪونه هو. جيڪو 1758ع کان اڳ جو وهڪرو هجي. ٻين لفظن ۾ ائين کڻي چئجي، ته نصرپور وارو درياهه جو صفا پويون وهڪرو هو، جيڪو هيٺ هلي ٻه درياهي جي صورت ۾ وهندو هو، جن مان اولاهين کي ڪلري ۽ اوڀارين کي بگهاڙ سڏيندا هئا. جنرل هيگ جي نقشن ۾ ديبل بندر، ڪلري- بگهاڙ ڦاٽن جي سنگم واري ٿاڪ تي چار ميل هيٺ ڏيکاريل آهي<ref name=" حسين" >{{Citation |title= [ڪتاب: حيدرآباد جي تاريخ، ليکڪ؛ حسين بادشاهه]-Sindhi Adabi Board Online Library (History) |url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/history/Book15/Book_page2.html |accessdate=2016-09-23 |archive-date=2018-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506013655/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book15/Book_page2.html |dead-url=yes }}</ref> == ارضييات == [[فائل:Indus Nanga Parbat Himalayas from Khyber Pakhtunkhwa.webm|right|thumb|280px|سنڌو درياه اڳئين حصي ۾ ۽ [[نانگا پربت]] جي چوٽي، هماليه جي اولهندي [[Syntaxis (geology)|گڏيل موڙ]] جي صورت ۾ پس منظر ۾ نظر اچي رهي آهي.{{efn|پاڪستان جي صوبي [[خيبر پختونخوا]] جي تاريخي ڳوٺ [[سوال ڍير]] جي مٿان هوائي جهاز تان ورتل منظر.}}]] [[فائل:Indus river near Leh.jpg|upright=1.25|thumb|[[ليه]]، [[لداخ]] ويجهو سنڌو درياه جو هڪ منظر]] سنڌو درياه هڪ [[Antecedent drainage stream|قديم درياه]] (antecedent river) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته هي هماليه جبلن جي وجود ۾ اچڻ کان اڳ به موجود هو ۽ جئين جئين جبل مٿي اڀرندا ويا، هن پنهنجو رستو [[Entrenched river|گهاٽو]] ڪيو. سنڌو درياه پنهنجي گپ ۽ لٽ ذريعي سمنڊ جي اندر سنڌو فين (Indus submarine fan) کي هٿي ڏئي ٿو، جيڪو دنيا ۾ رسوبيات (sediment) جو ٻيو نمبر وڏو جسم آهي.<ref>{{cite journal |vauthors=Clift P, Gaedicke C, Edwards R, Lee JI, Hildebrand P, Amjad S, White RS, Schlüter HU |title=The stratigraphic evolution of the Indus Fan and the history of sedimentation in the Arabian Sea |year=2002 |journal=Marine Geophysical Researches |volume=23 |issue=3 |pages=223–245 |doi=10.1023/A:1023627123093 |bibcode=2002MarGR..23..223C |s2cid=129735252 }}</ref> هي تقريباً 50 لک ڪعب ڪلوميٽر مادي تي مشتمل آهي جيڪو جبلن جي لهرجڻ (erosion) سبب هتي پهتو آهي. جديد درياهي رسوبيات جي مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته اتر پاڪستان ۽ هندستان ۾ واقع [[قراقرم|قراقرم جا جبل]] هن مادي جو سڀ کان وڏو ذريعو آهن، جڏهن ته ان کان پوءِ هماليه مان پنجاب جي وڏن درياهن (جهلم، راوي، چناب، بياس ۽ ستلج) ذريعي مواد پهچي ٿو. عربي سمنڊ جي رسوبيات جي تجزيي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پنجاهه لک سال اڳ سنڌو درياه انهن [[پنجاب]] جي درياهن سان ڳنڍيل نه هو، جيڪي ان وقت اوڀر طرف وهندي [[گنگا ندي|گنگا]] ۾ شامل ٿيندا هئا ۽ ان کان پوءِ سنڌو درياه انهن کي پاڻ ۾ ملائي ڇڏيو.<ref>{{cite journal |last=Clift |first=Peter D. |author2=Blusztajn, Jerzy |date=15 December 2005 |title=Reorganization of the western Himalayan river system after five million years ago |journal=Nature |volume=438 |pages=1001–1003 |doi=10.1038/nature04379 |pmid=16355221 |issue=7070 |bibcode=2005Natur.438.1001C |s2cid=4427250 }}</ref> اڳوڻي تحقيق موجب اولهه تبيت جي واري ۽ لٽ 4.5 ڪروڙ سال اڳ به عربي سمنڊ تائين پهچي رهي هئي، جنهن مان ان وقت به هڪ قديم سنڌو درياه جي وجود جي خبر پوي ٿي.<ref>{{cite journal |last=Clift |first=Peter D. |author2=Shimizu, N. |author3=Layne, G.D. |author4=Blusztajn, J.S. |author5=Gaedicke, C. |author6=Schlüter, H.-U. |author7=Clark, M.K. |author8=Amjad, S. |author7-link=Marin Clark |date=August 2001 |title=Development of the Indus Fan and its significance for the erosional history of the Western Himalaya and Karakoram |journal=GSA Bulletin |volume=113 |issue=8 |pages=1039–1051 |doi=10.1130/0016-7606(2001)113<1039:DOTIFA>2.0.CO;2 |bibcode=2001GSAB..113.1039C }}</ref> انهي قديم سنڌو درياه جو ڊيلٽا بعد ۾ پاڪ-افغان سرحد تي واقع [[ڪٽواز بيسن]] ۾ دريافت ڪيو ويو آهي. [[نانگا پربت]] واري علائقي ۾، سنڌو درياه پاران ڪيل وڏي پيماني تي لهرجڻ (erosion) جي ڪري زمين جي هيٺين پردن جا پٿر سطح تي اچي ويا آهن.<ref>{{cite journal |last=Zeitler |first=Peter K. |author2=Koons, Peter O. |author3=Bishop, Michael P. |author4=Chamberlain, C. Page |author5=Craw, David |author6=Edwards, Michael A. |author7=Hamidullah, Syed |author8=Jam, Qasim M. |author9=Kahn, M. Asif|author10= Khattak, M. Umar Khan |author11=Kidd, William S. F. |author12=Mackie, Randall L. |author13=Meltzer, Anne S. |author14=Park, Stephen K. |author15=Pecher, Arnaud |author16=Poage, Michael A. |author17=Sarker, Golam |author18=Schneider, David A. |author19=Seeber, Leonardo|author20= Shroder, John F. |date=October 2001 |title=Crustal reworking at Nanga Parbat, Pakistan: Metamorphic consequences of thermal-mechanical coupling facilitated by erosion |journal=Tectonics |volume=20 |issue=5 |pages=712–728 |doi=10.1029/2000TC001243 |bibcode=2001Tecto..20..712Z |doi-access=free }}</ref> نومبر 2011ع ۾ سيٽلائيٽ تصويرن مان معلوم ٿيو ته سنڌو درياه (ٻوڏ جي صورت ۾) ٻيهر هندستان ۾ داخل ٿيڻ لڳو ۽ [[رڻ ڪڇ|ڪڇ جي رڻ]] ۽ احمد آباد ويجهو هڪ ڍنڍ [[نل سروور پکين جي پناهگاهه|نل سروور]] کي پاڻي پهچائڻ لڳو.<ref name="Indus re"/> تمام گهڻي برساتن جي ڪري درياهي طاس سان گڏ [[منڇر ڍنڍ]]، حمل ڍنڍ ۽ [[ڪينجهر ڍنڍ]] (جيڪي سڀ موجوده پاڪستان ۾ آهن) ٻڏي ويا هئا. اها صورتحال انهي وقت کان ٻه صديون پوءِ پيدا ٿي جڏهن سنڌو درياه [[1819ع ۾ ڪڇ جو زلزلو|1819ع جي ڪڇ واري زلزلي]] کانپوءِ پنهنجو رخ اولهه طرف موڙي ڇڏيو هو. === معاون نديون === {{Div col|colwidth=15em}} * [[گار ندي]] (Gar River) * [[گلگت درياه]] * [[گومل درياه]] * [[هارو درياه]] * [[هنزا درياه]] * [[درياهه ڪابل]] * [[ڪنڙ درياه]] * [[ڪرم درياه]] * [[پنجند]] ** [[درياهه چناب]] *** [[درياهه جهلم]] *** [[درياهه راوي]] ** [[درياهه ستلج]] *** [[بِياس درياه]] * [[شيوڪ درياه]] * [[سوان درياه]] * [[دراص درياه]] (يا شنگو درياه) * [[سوات درياه]] * [[زانسڪار درياه]] * [[لوني درياه]] * [[ژوب درياه]] {{div end}} {{wide image|Indus river basin without boundaries of disputed regions.png|400px|سنڌوءَ جو حوض}} ساڄي ڪناري جون نديوُن گهڻو ڪري هندوڪش، قراقرم ۽ سليمان جبلن مان نڪري سنڌو ۾ شامل ٿين ٿيون. کاٻي ڪناري جون نديوُن بنيادي طور پنجاب جي پنجن دريائن واري نظام سان لاڳاپيل آهن. [[درياءِ چترال]] ۽ [[درياءِ سوات]] عملي طور [[درياءِ ڪابل]] وسيلي سنڌو ۾ شامل ٿين ٿا، پر هائڊروگرافڪ نظام ۾ انهن کي سنڌو ساڄي ڪپ واري دريائي ٽربييوٽرين. ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. سنڌو درياهي نظام سنڌو درياهه ۽ ان جي وڏين ڀرتي ڪندڙ ندين تي مشتمل آهي، جن ۾ ساڄي ڪناري کان ڪابل ندي ۽ ڪرم ندي، جڏهن ⁠تہ کاٻي ڪناري کان راوي ندي، جھلم ندي، چناب ندي، ستلج ندي ۽ بياس ندي شامل آهن. ساڄي ڪناري واريون نديون (ڪابل ۽ ڪُرّم) سنڌو سان جبلن مان نڪرڻ کان ٿوري ئي دير بعد ملي وڃن ٿيون، جڏهن⁠ تہ کاٻي ڪناري واريون نديون هيٺئين ميداني علائقن ۾ سنڌو سان سنگم ڪن ٿيون. بياس درياھ مڪمل طور ڀارت ۾ واقع آهي، جڏهن ⁠تہ راوي ۽ ستلج جا مٿيان وهڪرا به ڀارت ۾ آهن؛ ان جي ابتڙ، چناب ۽ جهلم جا وڏا حصا تڪراري ڪشمير واري علائقي ۾ واقع آهن<ref>{{cite encyclopedia |title=Indus River |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Indus-River |access-date=8 March 2025}}</ref>. سڄي سنڌو درياهي حوض جو ڪُل رقبو لڳ ڀڳ 384,000 چورس ميل آهي، جنهن مان تقريباً 204,000 چورس ميل پاڪستان ۾ واقع آهي. ان کان علاوه لڳ ڀڳ 29,000 چورس ميل اهڙو علائقو پڻ آهي جيڪو جغرافيائي طور سنڌو حوض کان ٻاهر آهي، پر پنهنجي پاڻيءَ جي ضرورتن ۽ آبپاشيءَ لاءِ سنڌو درياهي نظام تي ڀاڙيندو آهي.<ref>{{cite web |title=Indus Basin Overview |website=Pakistan Water and Power Development Authority |url=https://www.wapda.gov.pk |access-date=8 March 2025}}</ref> سنڌو جي پاڻيءَ کان سواءِ پاڪستان ۾ زراعت انتهائي غير يقيني ٿئي ها، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ ۾ قدرتي برسات تمام محدود آهي. اڄ به، جڏهن پاڪستان تيزيءَ سان صنعتي ترقي ڪري رهيو آهي، پاڻيءَ جا وسيلا اهم حيثيت رکن ٿا، ڇو⁠تہ ملڪ جي صنعتن جو وڏو حصو زرعي پيداوار کي خام مال طور استعمال ڪري ٿو<ref>{{cite web |title=Pakistan Water Resources |publisher=Food and Agriculture Organization (FAO) |url=https://www.fao.org |access- date=8 March 2025}}</ref>. پاڪستان ۾ سنڌو حوض جو تقريباً سڄو علائقو سالياني طور 15 انچن کان گهٽ برسات حاصل ڪري ٿو؛ ان مان لڳ ڀڳ 60٪ علائقو 10 انچن کان گهٽ ۽ تقريباً 16٪ علائقو 5 انچن کان به گهٽ برسات حاصل ڪري ٿو. برسات سڄي سال ۾ يڪسان نه پوي ٿي، بلڪه اها گهڻي ڀاڱي مانسون جي موسم دوران مرڪوز رهي ٿي <ref>{{cite encyclopedia |title=Pakistan – Climate |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Pakistan/Climate |access-date=8 March 2025}}</ref>. == انڊس ٽڪور (ڊيلٽا)== {{اصل مضمون|سنڌو ٽِڪور}} ڊاڪٽر ايم ايم اشفاق پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته، سنڌو درياءَ جو ڊيلٽا (Indus delta) جيڪو ڪنهن زماني ۾ جهازرانيءَ واري ڊيلٽا هئي اڄ اهو ان حوالي سان دفن ٿيل ڊيلٽا ٿي چڪو آهي. سنڌو درياءَ جي ديلٽا سنڌي جي تهذيب جي شروعات کان وٺي گذريل صدي تائين، سنڌ ۽ پري پري جي ملڪن مصر، حجاز، سمير، ايران، اوڀر آفريڪا، مها راشٽر، شريلنڪا ۽ چين سان گڏيل واپار جو مرڪز رهي آهي. انڊس ڊيلٽا جي هاڻوڪي زميني پٽي 16,000 چورس ميل يعني 41,440 چورس ڪلوميٽرز جي رقبي تائين پکڙيل آهي. ڊيلٽا جي هيءَ پٽي سمنڊ سان 130 ميل يعني 210 ڪلوميٽرز تائين پکڙي پئي آهي. سنڌو دريا 3000 ڪلوميٽر جو سفر ڪندي ڏکڻ سنڌ تائين اچي ٿو، پر اها ٻي ڳالهه ته هاڻي سنڌو درياءَ ۾ رڳو 350 ملين ايڪڙ فٽ (ايم اي ايف) پاڻي اچي ٿو<ref>{{[http://www.dawnnews.tv/news/1052929/27feb2017-barbadi-indus-delta-ka-muqaddar-kiyun-bani-abubaker-shaikh-aa-bm بربادی انڈس ڈیلٹا کا مقدر کیوں بنی؟ - Pakistan - Dawn News]}}</ref>. == مذهبي ۽ ادبي حوالا == === رگ ويد ۾ سنڌو ندي شڪتيءَ جو ذڪر === رگوید جو ھي منتر، سنڌو ندي شڪتي بيان ڪري ٿو؛ سنسڪرت ۾؛ {{quote|त्वं न इन्द्रा भरँ ओजो नृम्णं शतक्रतो विचर्षणो۔ आ वीरं पृतनाषहम्..... ऋग्वेद ८/८७/१० ھندي ۾ हे बहु कर्म करने वाले, विशेषरूप से देखने वाले, शक्तियुक्त एवं सेना को पराजित करने वाले इंद्रा! हम तुमसे शक्ति और बल मांगते हैं। ऋग्वेद ८/८७/१० سنڌي ۾ ترجمو؛ اي اندر ديوتا! تون جيڪو اڻ ڳڻيا ڪَرِمَ ڪرڻ وارو آهين، وِشيش (خاص) رُوپ جي دِرشٽي (نظر) رکڻ وارو آھين، شڪتي شالِي آهين ۽ سينائُن کي پِراجِت (شڪست) ڪرڻ وارو آهين، اسين تو کان شَڪتِي ۽ ٻَلُ گهرون ٿا.| <ref>رگويد منڊل 8 سُوڪت87 منتر 10 تحقيق ۽ تدوين؛ نور محمد شيدي</ref>|}} == سياحت == [[سياحت لداخ|لداخ]] ۾ موجود [[سياحت لداخ#سنڌو|ڪيتريون ئي ٻڌ خانقاهون]]، سنڌو درياه ۽ [[سرسوتي درياه]] ([[گھاگر-هاڪڙو درياه]]) جي ڪنارن تي [[سنڌو تهذيب|سنڌو-سرسوتي ماٿري جي تهذيب]] جا ماڳ، [[سنڌ ساگر دوآب]]، [[سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا]]، مختلف ڊيم جهڙوڪ [[باگليهار ڊيم]]، هر سال [[ليه]] ۾ منعقد ٿيندڙ [[سنڌو درشن فيسٽيول]]،<ref>{{cite web |url=[http://www.ladakhs.com/ladakh-festival.php](http://www.ladakhs.com/ladakh-festival.php) |title=The Summit Adventure ladakh |website=[www.ladakhs.com](https://www.google.com/search?q=https://www.ladakhs.com) |url-status=dead |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100405032344/http://ladakhs.com/ladakh-festival.php](https://web.archive.org/web/20100405032344/http://ladakhs.com/ladakh-festival.php) |archive-date=5 April 2010 }}</ref> ۽ هر 12 سالن کانپوءِ [[نمو]] (Nimoo) وٽ سنڌو ۽ [[زانسڪار درياه]] جي ميلاپ واري هنڌ ملهائيندڙ "سنڌو پشڪرم" ميلو (جيڪو 12 ڏينهن تائين جاري رهندو آهي)، سياحت لاءِ بهترين موقعا فراهم ڪن ٿا.<ref>[[https://www.clickatrip.in/tours/sindhu-river-pushkara-holy-bath-100107](https://www.clickatrip.in/tours/sindhu-river-pushkara-holy-bath-100107){{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Sindhu Pushkaram festival], accessed 27 July 2023.</ref> === گيلري === <gallery widths="200px" heights="160px"> File:River Indus at Kotri Barrage Jamshoro.webm|ڪوٽڙي بئراج، ڄامشورو، سنڌ وٽ سنڌو درياه جو وڊيو. File:Lansdowne, Sukkur.jpg|لينسڊائون پل ۽ ايوب پل جيڪي سنڌ جي شهرن روهڙي ۽ سکر کي ملائين ٿيون. File:Frozen Indus, Near Nyoma.jpg|نيوما ويجهو ڄميل سنڌو درياه (سياري ۾). File:Indus at Skardu (1).jpg|اسڪردو وٽ سنڌو درياه جو منظر. File:Indus River Dera Ismail Khan.jpg|ڊيرا اسماعيل خان ويجهو سنڌو درياه. File:Indus Valley near Leh.jpg|ليه (Leh) ويجهو سنڌو درياه. </gallery> == پڻ ڏسو == * [[سنڌو ٽِڪور]] * [[وادي سنڌ جي تهذيب]] {{وادي سنڌ جي تهذيب}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌو درياھ]] [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جا دریاھہ]] [[زمرو:ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب]] [[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]] jvqmkk33qe6cy6brsi4dqxiqeitf6t0 384357 384356 2026-06-11T19:05:47Z Intisar Ali 8681 384357 wikitext text/x-wiki {{Short description| ايشيا جو هڪ درياھ}} {{Infobox river | name = سنڌو درياه | name_other = مهران، سنگي زانگبو، شيوڪ ندي، سنڌو<ref name=britannica-11-24-Indus-name-lead>{{cite encyclopedia | last1 = Lodrick| first1 = Deryck| last2 =Ahmad|first2 = Nafis| author-link = | title = Indus River | url = [https://www.britannica.com/place/Indus-River](https://www.britannica.com/place/Indus-River) | access-date = November 25, 2024| date = November 12, 2024|  publisher = Encyclopedia Britannica}}</ref> | image = Nanga Parbat Indus Gorge.jpg | image_size = 240px | image_caption = [[سنڌو گهارو]] (Indus Gorge) تڏهن بڻجي ٿو جڏهن سنڌو درياه [[نانگا پربت]] جي چوڌاري مڙي ٿو، جيڪو پس منظر ۾ نظر اچي رهيو آهي. هي هماليه جبل جي اولهندي لنگهه کي واضع ڪري ٿو. | map = Course and major tributaries of the Indus.jpg | map_caption = سنڌو درياه جو رستو ۽ ان جون اهم معاون نديون | subdivision_type1 = ملڪ يا علائقا | subdivision_name1 = چين، [[ڪشمير]] (متنازع علائقو)،<ref name=indus-britannica-quote>{{cite web|title=Indus River|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=8 March 2025 |url=[https://www.britannica.com/place/Indus-River](https://www.britannica.com/place/Indus-River)|quote=For about 200 miles (320 km) it flows northwest, crossing the southeastern boundary of the disputed Kashmir region at about 15,000 feet (4,600 meters). A short way beyond Leh, in the Indian-administered union territory of Ladakh, it is joined on its left by its first major tributary, the Zanskar River. Continuing for 150 miles (240 km) in the same direction into the Pakistani-administered areas of the Kashmir region, the Indus is joined by its notable tributary the Shyok River on the right bank. Below its confluence with the Shyok, as far as the Kohistan region of Pakistan’s Khyber Pakhtunkhwa province, it is fed by mighty glaciers}}</ref><ref name=tertiary-kashmir>...</ref> [[پاڪستان]] | subdivision_type2 = رياستون، صوبا يا انتظامي علائقا | subdivision_name2 = [[تبيت جو خود مختيار علائقو]]، هندستاني انتظام هيٺ [[لداخ]]، پاڪستاني انتظام هيٺ [[گلگت بلتستان]]، [[خيبر پختونخوا]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، ۽ [[سنڌ]]<ref name=indus-britannica-quote/><ref name=tertiary-kashmir/> | subdivision_type5 = شهر | subdivision_name5 = [[ليه]]، [[ڪارگل]]، [[اسڪردو]]، [[داسو]]، [[بشام]]، [[ٿاڪوٽ]]، [[صوابي]]، [[ميانوالي]]، [[ڊيرا اسماعيل خان]]، [[بکر]]، [[سکر]]، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، [[ڪراچي]] | length = {{cvt|3,180|km|mi}}<ref name="International Centre for Integrated Mountain Development"/> | discharge1_location = [[سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا|سنڌو ڊيلٽا]] | discharge1_min = {{cvt|1,200|m3/s|cuft/s}} | discharge1_avg = {{cvt|5,533|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=[https://www.researchgate.net/publication/312752687](https://www.researchgate.net/publication/312752687) |title=Critical Evaluation and Assessment of Average Annual Precipitation in The Indus, The Ganges and The Brahmaputra Basins, Northern India – Himalayan Cryospheric Observations and Modelling (HiCOM) |last1=Amir |first1=Khan |last2=Naresh |first2=Pant |last3=Anuj |first3=Goswami |last4=Ravish |first4=Lal |last5=Rajesh |first5=Joshi |date=Dec 2015 }}</ref> | discharge1_max = {{cvt|58,000|m3/s|cuft/s}} | mouth = [[عربي سمنڊ]]<ref name=britannica-11-24-Indus-delta-lead/> | mouth_location = {{ubl | [[سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا|سنڌو ڊيلٽا]]، پاڪستان<ref name=britannica-11-24-Indus-delta-lead/> }} | basin_size = {{cvt|1,120,000|km2|mi2}}<ref name="International Centre for Integrated Mountain Development"/> | tributaries_left = [[زانسڪار درياه]]، [[سورو ندي]]، [[سوان درياه]]، [[پنجند]]، [[گھاگر-هاڪڙو درياه]] | tributaries_right = [[شيوڪ درياه]]، [[هنزا درياه]]، [[گلگت درياه]]، [[سوات درياه]]، [[ڪنڙ درياه]]، [[درياهه ڪابل|ڪابل درياه]]، [[ڪرم درياه]]، [[گومل درياه]]، [[ژوب درياه]] }} '''سنڌو درياھ''' (Indus River) ايشيا جو هڪ سرحد پار وهندڙ ۽ ڏکڻ توڻي وچ ايشيا جو هڪ اهم درياه آهي.<ref>{{cite encyclopedia |last1=Richardson |first1=Hugh E. |title=Tibet |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |date=3 March 2020 |url=[https://www.britannica.com/place/Tibet](https://www.britannica.com/place/Tibet)}}</ref> هي {{cvt|3,180|km|mi|abbr=on}} ڊگهو درياه [[چين]] جي [[تبيت جو خود مختيار علائقو|تبيت واري علائقي]] مان نڪري ٿو، جتي کيس '''سنگي زانگبو''' چيو ويندو آهي. اتان کان هي اتر-اولهه طرف متنازع [[ڪشمير]] واري علائقي مان وهي ٿو؛ پهريان هندستاني انتظام هيٺ [[لداخ]] ۽ پوءِ پاڪستاني انتظام هيٺ [[گلگت بلتستان]] مان گذري ٿو.<ref name="Kashmir">{{cite encyclopedia |title=Kashmir: region, Indian subcontinent |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=[https://www.britannica.com/place/Kashmir-region-Indian-subcontinent](https://www.britannica.com/place/Kashmir-region-Indian-subcontinent)}}</ref> [[نانگا پربت]] وٽان هي تيزيءَ سان موڙ کائي ڏکڻ-اولهه طرف سڄي پاڪستان ۾ وهي ٿو ۽ آخرڪار شاخن ۾ ورهائجي [[عربي سمنڊ]] ۾ وڃي ڇوڙ ڪري ٿو، جتي ان جو مکيه وهڪرو بندرگاهه واري شهر [[ڪراچي]] جي ويجهو واقع آهي.<ref name="Ahmad-2019">{{cite encyclopedia |last1=Ahmad |first1=Nafis |title=Indus River |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |url=[https://www.britannica.com/place/Indus-River](https://www.britannica.com/place/Indus-River)}}</ref> سنڌو درياھ جو ڪُل نيڪالي وارو علائقو (drainage area) اٽڪل {{cvt|1,120,000|km2|mi2|abbr=on}} آهي.<ref name="International Centre for Integrated Mountain Development"/> ان جو ساليانو وهڪرو تقريباً {{cvt|175|km3/year|m3/s|abbr=on}} آهي، جيڪو کيس سراسري سالياني وهڪري جي لحاظ کان دنيا جي 50 وڏن درياهن ۾ شامل ڪري ٿو.<ref>{{cite news |url=[http://www.wapda.gov.pk/index.php/river-flow-in-pakistan](http://www.wapda.gov.pk/index.php/river-flow-in-pakistan) |title=Indus water flow data in to reservoirs of Pakistan }}{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> لداخ ۾ ان جي کاٻي ڪناري واري معاون ندي '''زانسڪار''' آهي، جڏهن ته ميداني علائقن ۾ ان جي مکيه معاون ندي '''پنجند''' آهي، جيڪا پنجاب جي پنجن درياهن (چناب، جهلم، راوي، بياس ۽ ستلج) جي ميلاپ سان بڻجي ٿي. ساڄي ڪناري جي اهم ندين ۾ شيوڪ، گلگت، ڪابل، ڪرم ۽ گومل شامل آهن. هماليه، قراقرم ۽ هندوڪش جي پهاڙي سلسلن جي گليشيئرن ۽ چشمن مان پاڻي حاصل ڪندڙ هي درياه ٻيلن، ميداني علائقن ۽ ريگستاني حصن جي ماحولياتي نظام کي زندگي بخشي ٿو. تاريخي طور تي، سنڌو درياه ڪيترن ئي تهذيبن لاءِ اهم رهيو آهي. ٽي هزار سال قبل مسيح ۾ هتي [[سنڌو تهذيب]] جو عروج ٿيو، جيڪا برونز ايج (Bronze Age) جي هڪ وڏي شهري تهذيب هئي. قديم تاريخي ڪتابن جهڙوڪ رگ ويد* ۾ هن علائقي کي سپت سنڌو (ست درياه) چيو ويو آهي. سنڌو درياه قديم زماني کان ئي مغربي دنيا جي علم ۾ هو؛ 515 قبل مسيح ڌاري فارس جي بادشاهه دارا (Darius the Great) پنهنجي يوناني ماهر اسڪائيلڪس (Scylax) کي هن درياه جي کوجنا لاءِ موڪليو هو.<ref>{{cite book | last1=Allchin | first1=F.R. | title=The Archaeology of Early Historic South Asia | publisher=Cambridge University Press | year=1995 | url=[https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA292](https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA292) | page=292}}</ref> [[File:Indus river near Leh.jpg|thumb|لداخ ۾ سنڌو درياهه]] == نالا، سڃاڻپ ۽ تاريخي تصور == اهو علائقو جنهن کي يوناني سنڌوءَ مان ”پراچين“، هندو ”سنڌو ديس“، عرب جاگرافيدان مهراڻ ۽ سنڌ جا رهواسي پڻ ”سنڌوديس“ جي نالي سان سڏيندا آيا آهن. قديم دور ۾ [[سنڌ]] جون حدون ”اتر ڏي بهاولپور جو علائقو، ڏکڻ ڏانهن عربي سمنڊ، اڀرندي طرف وارياسو رڻ پٽ ۽ الهندي ڏي جبلن جي هڪ قطار هيون.“ == وهڪرو، رخ ۽ جاگرافيائي رستو == هڪ ڊگهي عرصي تائين سنڌو درياهه بابت تحقيق [[مانسروور ڍنڍ]] تائين محدود سمجهي ويندي رهي. پر 1811ع ۾ [[وليم مُورڪرافٽ]] هن علائقي جو دورو ڪري اها ڄاڻ ڏني ته سنڌو درياهه جو اصل آغاز واريو ھنڌ مانسروور ڍنڍ نه، پر اهي نديون آهن جيڪي ڏکڻ طرف کان اچي هن ڍنڍ ۾ شامل ٿين ٿيون. انهيءَ نظريي جي بنياد تي وڌيڪ تحقيق ڪندي، [[سوَين هيڊِن]] 1907ع ۾ مانسروور ڍنڍ کان لڳ ڀڳ 40 ڪلوميٽر مٿي سنگي ڪباب يا [[سينگي ڪباب]] جي علائقي تائين پهتو. هتي وهندڙ گارتنگ يا گارتانگ ندي مانسروور ڍنڍ کي پاڻي فراهم ڪري ٿي. ان ڪري [[گارتنگ ندي]] کي سنڌو درياهه جو اصل سرچشمو قرار ڏنو وڃي ٿو. سنگي ڪباب جو مطلب آهي ”شينھن جو منهن“. انهيءَ مناسبت سان سنڌو درياهه کي ”شير درياهه“ پڻ چيو ويندو آهي۔ گارتنگ ندي اتر اولهه طرف کان اچي مانسروور ڍنڍ۾ ڇوڙ ڪري ٿي، جتان سنڌو درياهه [[لداخ]] جي طرف پنهنجو سفر شروع ڪري ٿو. درياهه جي اتر ۾ [[قراقرم جبلن جون قطارون|قراقرم]] ۽ ڏکڻ ۾ [[هماليه جبلن جون قطارون]] جبلن جا سلسلا واقع آهن. [[نيبرا وادي]] وٽ [[سياچن گليشيئر]] جي پاڻيءَ مان ٺهندڙ [[نيبرا ندي]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿي. هتي تائين درياهه جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 450 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جنهن کان پوءِ سنڌو درياهه پاڪستاني علائقي [[بلتستان]] ۾ داخل ٿئي ٿو. پاڪستان ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڀ کان پهرين [[شيوڪ ندي]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿي. ان کان لڳ ڀڳ 30 ڪلوميٽر اڳتي، اسڪردو شهر ڀرسان [[شيگر ندي]] سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ان کان پوءِ [[ھندوڪش جبلن جون قطارون|هندوڪش جبلن]] جي ڇانوَ هيٺ [[گلگت ندي ]] ۽ پوءِ [[نانگا پربت]] کان ايندڙ [[استور ندي ]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿين ٿيون. جڏهن سنڌو درياهه اوچن جبلن مان لهي ميداني علائقن ۾ داخل ٿئي ٿو ته [[تربيلا]] جي مقام تي هڪ وڏو بند (ڊيم) ٺاهي ان کي ذخيري ۾ تبديل ڪيو ويو آهي، جنهن کي [[تربيلا ڊيم]] سڏيو وڃي ٿو. ٿورو اڳتي، [[اٽڪ|آٽڪ]] وٽ [[جرنيلي سڙڪ]] جي قريب ڪابل درياءَ سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿو. سنڌو درياهه [[ پوٺوھار وارو علائقو|پوٺوهاري]] پهاڙي علائقي مان گذرندي [[ڪالاباغ]] تائين پهچي ٿو، جتي ان جو پهاڙي سفر ختم ٿي ميداني سفر شروع ٿئي ٿو. ڪالاباغ وٽ ئي [[سوان ندي]] سنڌوءَ ۾ شامل ٿئي ٿي. ان کان اڳتي اولهه طرف کان ايندڙ [[ڪرم ندي]] ۽ پوءِ [[سليمان جبلن جون قطارون|سليمان]] جبلن مان ايندڙ گومل ندي]] سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون. [[مظفرڳڙھ]] کان اڳتي [[پنجند]] جي مقام تي پنجاب جا پنجئي وڏا درياھ ــ جهلم، چناب، راوي، ستلج ۽ بياس ــ گڏ ٿي سنڌو درياهه ۾ شامل ٿين ٿا. [[گڊو]] کان پوءِ سنڌو درياهه ڏکڻ طرف وهي ٿو، [[سکر[] شهر جي وچ مان گذري، [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[موئن جو دڙو]] جي اوڀر کان ٿيندو، [[سيوهڻ]] جي پهاڙين تائين پهچي ٿو. پوءِ [[حيدرآباد]] ڀرسان لنگهي، [[ٺٽو]] جي اوڀر کان ٿيندو [[ڪيٽي بندر]] وٽ ڪيترين ئي ننڍين شاخن ۾ ورهائجي آخرڪار [[عربي سمنڊ]] ۾ ڇوڙ ڪري ٿو<ref>سندھو دريا جون قديم گذرگاهون، پروفيسر شير خان سيلرو</ref><ref> {{حوالہ موسوعہ|آخری1=Ahmad|پہلا1=Nafis|آخری2=Lodrick|پہلا2=Deryck|عنوان=Indus River|دائرۃ المعارف=دائرۃ المعارف بريٽانيڪا|تاريخ=6 February 2019|يوآرایل=https://www.britannica.com/place/Indus-River}}</ref><ref>{{حوالہ ڪتاب|عنوان=Natural Wonders of the World|ناشر=Penguin Random House / DK & Smithsonian Institution|سال=2017|صفحو=240}}</ref> سنڌوندي کي ”مٺو سمنڊ“ پڻ سڏيو وڃي ٿو. سنڌوءَ جو عام وهڪرو اتر کان ڏکڻ طرف آهي. سنڌوندي ”بکر ([[سکر]]) ۽ [[روهڙي]]ءَ جي شهرن وچان پهاڙن کي چيريندي آهستي آهستي ڏکڻ اولهه طرف وهي ٿي.“ سکر بيراج ٻڌجڻ کان پوءِ سنڌوءَ مان ڪيترائي واهه ڪڍيا ويا جيڪي [[سنڌ]] جي مختلف حصن کي سرسبز ۽ آباد ڪن ٿا. سيوهڻ وٽ جبلن جي روڪ سنڌوءَ کي سڌو اڳتي وڌڻ کان روڪي ٿي جنهن ڪري ان جو رخ [[حيدرآباد]] تائين ڏکڻ ـ اوڀر طرف ڦيرائي ٿي. سنڌوندي جو آخري ڇوڙ سمنڊ ۾ ٿئي ٿو جتي دنيا جي هڪ خوبصورت ڊيلٽا جڙي ٿي. ===قديم وھڪرا=== سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == موسمي چاڙهه، گهٽتائي ۽ هائيڊرولاجي == [[سنڌو]] درياءَ جي اترئين علائقن ۾ جڏهن برسات پوي ٿي يا جڏهن هماليا جي برف تيز گرمي سبب پگهرجي ٿي تڏهن مارچ ڌاري ان ۾ چاڙهه شروع ٿئي ٿو جيڪو آگسٽ ۾ پنهنجي جوانيءَ کي پهچي ٿو ۽ نيٺ آڪٽوبر ڌاري لهڻ شروع ٿئي ٿو. == قديم بندرگاهه ۽ ڊيلٽا جي فطري اهميت == سنڌوءَ جا قديم بندرگاهه الور، بلري، منصوره، منجابري، نيرون ۽ رابيل وغيره هئا. [[سنڌو]]ءَ جي ڊيلٽا مڇين جي نرسري سڏجي ٿي جتي تمر جا ٻيلا آهن جيڪي مڇين جي واڌويجهه لاءِ خوراڪ جو ڪم ڏين ٿا اهڙي طرح اهي ٻيلا سامونڊي کاڌ کان بچاءُ جو پڻ اهم ذريعو آهن. == تاريخ == [[فائل:IVC-major-sites-2.jpg|thumb|upright=1.25|پاڪستان، هندستان ۽ افغانستان ۾ سنڌو تهذيب جا اهم ماڳ {{Circa|2600}}–1900 ق.م]] {{Main|سنڌو تهذيب|سنڌ جي تاريخ}} [[سنڌو تهذيب]] جا اهم شهر، جهڙوڪ [[هڙپا]] ۽ [[موهن جو دڙو]]، تقريباً 3300 ق.م جا آهن، جيڪي قديم دنيا جي وڏين انساني آبادين جي نمائندگي ڪن ٿا. سنڌو تهذيب اتر-اوڀر افغانستان کان وٺي [[پاڪستان ۽ اتر-اولهه هندستان]] تائين پکڙيل هئي،<ref>{{cite book |title=Daily Life in the Indus Valley Civilization |page=6 |first=Brian |last=Williams |publisher=Raintree |url=[https://books.google.com/books?id=ArReCgAAQBAJ](https://books.google.com/books?id=ArReCgAAQBAJ) |year=2016 |isbn=978-1406298574 }}</ref> جنهن جي اوڀر واري حد [[درياهه جهلم]] کان وٺي مٿئين ستلج تي واقع [[روپڙ]] تائين هئي. ساحلي آباديون پاڪستان-[[ايران]] سرحد تي [[ستڪاگين دڙو]] کان وٺي جديد [[گجرات]]، هندستان جي علائقي [[ڪڇ]] تائين پکڙيل هيون. اتر افغانستان ۾ [[آمو درياه]] تي شارٽوگئي نالي هڪ سنڌو ماڳ موجود آهي، جڏهن ته سنڌو ماڳ [[عالمگير پور]]، جيڪو [[هندن درياه]] تي واقع آهي، دهليءَ کان صرف {{cvt|28|km|0}} پري آهي. هن وقت تائين 1,052 کان وڌيڪ شهر ۽ آباديون دريافت ٿيون آهن، جيڪي گهڻو ڪري [[گھاگر-هاڪڙو درياه]] ۽ ان جي معاون ندين جي علائقي ۾ آهن. انهن آبادين ۾ هڙپو ۽ موهن جو دڙو، گڏوگڏ [[لوٿل]]، [[دھولاويرا]]، [[گنيري والا]]، ۽ [[راخي ڳڙهي]] اهم شهري مرڪز هئا. سنڌو درياه ۽ ان جي معاون ندين تي صرف 40 سنڌو ماڳ دريافت ٿيا آهن.<ref>{{Cite book |last=Malik |first=Dr Malti |url=[https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12](https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12) |title=History of India |date=1943 |publisher=New Saraswati House India Pvt Ltd |isbn=978-81-7335-498-4 |page=12 |language=en |access-date=26 October 2020 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230703061640/https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12](https://web.archive.org/web/20230703061640/https://books.google.com/books?id=bMg-DAAAQBAJ&pg=PA12) |url-status=live }}</ref> پر، اها ڳالهه قابلِ ذڪر آهي ته دريافت ٿيل [[سنڌو لکت|سنڌو لکت وارين مهرن ۽ لکيل شين]] جي اڪثريت سنڌو درياه جي ڪنارن تي موجود ماڳن تان ملي آهي.{{efn|مختلف هڙپائي ماڳن تان مليل سنڌو لکت وارين شين ۽ مهرن جو تعداد: موهن جو دڙو مان 1540، هڙپو مان 985، چانهون جو دڙو مان 66، لوٿل مان 165، ڪالي بنگان مان 99، بناوالي مان 7، عراق جي شهر اور (Ur) مان 6، سرڪوٽڙا مان 5، ۽ چندي گڙهه مان 4.}}<ref>[[Iravatham Mahadevan]], 1977, [[https://archive.org/details/masi77indusscripttextsconcordancestablesiravathammahadevanalt_443_h](https://archive.org/details/masi77indusscripttextsconcordancestablesiravathammahadevanalt_443_h) ''The Indus Script: Text, Concordance and Tables''], pp. 6–7</ref><ref>[[Upinder Singh]], 2008, [[https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA169](https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA169) ''A History of Ancient and Early Medieval India From the Stone Age to the 12th Century''] {{Webarchive |url=[https://web.archive.org/web/20221129142938/https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&lpg=PA211&pg=PA169](https://web.archive.org/web/20221129142938/https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&lpg=PA211&pg=PA169) |date=29 November 2022 }}, p. 169</ref> ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته ابتدائي [[هند-آريائي]] ماڻهن جي [[گندھارا قبر تهذيب]] جون آباديون 1700 ق.م کان 600 ق.م تائين [[گندھارا]] ۾ تڏهن وڌيون ويجهيون، جڏهن موهن جو دڙو ۽ هڙپو اڳي ئي متروڪ ٿي چڪا هئا.{{cn|date=December 2024}} [[رگ ويد]] ۾ [[رگ ويد جون نديون|ڪيترن ئي درياهن]] جو ذڪر آهي، جنهن ۾ هڪ جو نالو "سنڌو" آهي. رگ ويد واري "سنڌو" کي موجوده سنڌو درياه سمجهيو وڃي ٿو. ان جو ذڪر متن ۾ 176 ڀيرا آيو آهي، جنهن مان 94 ڀيرا جمع جي صورت ۾ آهي، ۽ اڪثر ڪري عام "درياهه" جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيو آهي. رگ ويد ۾، خاص طور تي بعد وارن مذهبي گيتن ۾، لفظ جي معنيٰ کي محدود ڪري خاص طور تي سنڌو درياه لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي؛ مثال طور، ''[[ندِي اِستُوتي سُوڪتا]]'' جي گيت ۾ ذڪر ڪيل درياهن جي فهرست ۾. رگ ويد جي گيتن ۾ [[برهمپترا]] کان سواءِ ٻين تمام درياهن لاءِ مونث جنس استعمال ڪئي وئي آهي. لفظ [[انڊيا جي نالي جو بنياد|"انڊيا"]] سنڌو درياه (Indus River) مان نڪتل آهي. قديم زماني ۾، "انڊيا" مان مراد شروعاتي طور تي سنڌو درياه جي اوڀر واري ڪناري سان لڳندڙ علائقا هئا، جتي هاڻي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۽ [[سنڌ]] واقع آهن، پر 300 ق.م تائين، يوناني لکندڙن بشمول [[هيروڊوٽس]] ۽ [[ميگاستينيز]] هي اصطلاح پوري ننڍي کنڊ لاءِ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو، جيڪو اوڀر طرف گهڻو پري تائين پکڙيل آهي.<ref>[[Henry Yule]]: [[https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:191.hobson](https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:191.hobson){{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''India, Indies'']. In ''[[Hobson-Jobson]]: A glossary of colloquial Anglo-Indian words and phrases, and of kindred terms, etymological, historical, geographical and discursive.'' New ed. edited by William Crooke, B.A. London: J. Murray, 1903</ref><ref>{{cite web |url=[http://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan](http://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan) |title=Was the Ramayana actually set in and around today's Afghanistan? |date=26 April 2015 |access-date=16 June 2015 |archive-date=6 November 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20191106083141/https://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan](https://web.archive.org/web/20191106083141/https://scroll.in/article/723351/was-the-ramayana-actually-set-in-and-around-todays-afghanistan) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه جو هيٺيون وهڪرو [[ايراني پليٽو]] ۽ [[برصغير|هندستاني ننڍي کنڊ]] جي وچ ۾ هڪ قدرتي حد بنائي ٿو؛ هن خطي ۾ پاڪستاني صوبا [[بلوچستان (پاڪستان)|بلوچستان]]، [[خيبر پختونخوا]]، [[پنجاب]] ۽ [[سنڌ]]، گڏوگڏ افغانستان ۽ هندستان جا ڪجهه حصا شامل آهن. سنڌو ماٿري کي فتح ڪندڙ پهرين اولهه يوريشيائي سلطنت [[هخامنشي سلطنت|پارسي سلطنت]] هئي، جيڪا [[دارا اعظم]] جي دور ۾ هئي. سندس دور ۾ يوناني سياح [[سڪيلڪس]] کي سنڌو درياه جي وهڪري کي ڳولڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو هو. ان کان پوءِ [[سڪندر اعظم]] جي حملي آور فوجن هن درياه کي پار ڪيو. جڏهن سندس [[قديم مقدونيه|مقدوني]] فوجن درياه جي اولهندي ڪناري کي فتح ڪري ان کي [[قديم يونان|يوناني]] دنيا سان ملايو، تڏهن هنن درياه جي ڏاکڻي رستي تان واپس وڃڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن سان سڪندر جي ايشيائي مهم جو خاتمو ٿيو. سڪندر جي ايڊمرل [[نيارڪس]] سنڌو ڊيلٽا کان [[فارس جي نار]] تائين دريافت لاءِ سفر ڪيو، جيستائين هو [[درياهه دجله]] تائين پهتو. سنڌو ماٿري بعد ۾ [[موريا سلطنت]]، [[ڪشن سلطنت]]، [[هند-يوناني بادشاهت]]، [[انڊو-سڪيٿين]] ۽ [[هفتاليون|هفتالين]] (Huna) جي قبضي ۾ رهي. صدين تائين [[محمد بن قاسم]]، [[سلطان محمود غزنوي|محمود غزنوي]]، [[شهاب الدين غوري|محمد غوري]]، [[امير تيمور|تيمور]] ۽ [[ظهير الدين بابر|بابر]] جي مسلمان فوجن سنڌ ۽ [[پنجاب]] تي حملي لاءِ هن درياه کي پار ڪيو، جيڪو ننڍي کنڊ ۾ داخل ٿيڻ لاءِ هڪ اهم رستو هو. == ڊيگهه، ماخذ ۽ وهڪرو (تفصيلي رستو) == سنڌو ندي (Indus River) دنيا جي وڏين ۽ تاريخي ندين مان هڪ آهي، جنهن جي ڪُل ڊيگهه لڳ ڀڳ 1800 ميل بيان ڪئي وڃي ٿي<ref name="رڪ "/>. هن نديءَ جو ماخذ هماليه جبلستان ۾ واقع سنگي ڪباب جي برفاني ڌارا آهي، جيڪو ٿٻيٽ (تبت) جي علائقي ۾ منسرور ڍنڍ کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري واقع آهي. سنگي ڪباب مان نڪرندڙ هي برفاني وهڪرو آهستي آهستي هڪ عظيم درياهي نظام جي صورت اختيار ڪري ٿو<ref name=" رڪ"/>. سنڌو ندي پنهنجي مٿئين وهڪري ۾ والاريل ڪشمير مان گذري ٿي، جتان اها آزاد ڪشمير ۾ داخل ٿئي ٿي، پوءِ خيبر پختون خواهه ۽ پنجاب جي علائقن مان وهي ٿي. پنجاب ۾ هي ندي اهم ڀرتي ڪندڙ ندين—جهڙوڪ جهلم، چناب، راوي ۽ ستلج—جو پاڻي پاڻ ۾ سمائي ٿي، جنهن کان پوءِ پنهنجي مڪمل قوت سان ڏکڻ طرف وڌي ٿي. سنڌو ندي سنڌ صوبي ۾ ڪشمور وٽان داخل ٿئي ٿي ۽ صوبي جي زرخيز ميدانن کي سرسبز ۽ آباد ڪندي آخرڪار عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي<ref name="رڪ "/>. سنڌو سڀيتا جي قديم تهذيبي دور ۾، موجوده سنڌ جي حدن اندر سنڌو ندي هڪ کان وڌيڪ شاخن ۾ وهندي هئي. ان دور ۾ نديءَ جي اولهه واري شاخ ليمون جوڻيجي کان اولهه طرف وهي، لوهم جو دڙو، لوهري ۽ آمري جي ڀرسان لنگهي، حيدرآباد جي علائقي مان گذرندي سڌي طرح سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندي هئي<ref name=" رڪ"/>. ساڳئي وقت هاڪڙو درياهه کي به سنڌو ندي مان پاڻي ٻن اهم هنڌن تان ملندو هو: هڪ ڪشمور واري شاخ مان ۽ ٻيو سکر واري شاخ مان. هي درياهي ورهاست ۽ شاخن جو نظام سنڌو ماٿريءَ جي زرعي، معاشي ۽ شهري ترقيءَ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪندو رهيو<ref name=" رڪ">{Citation |title=سنڌو سڀيتا جي اوسر (رڪ سنڌي) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر|url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=288 |accessdate=2016-09-01 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912115540/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=288|url= }}</ref> [[فائل:Attock 1861-600x423.jpg|تصغیر|500px|1861 ۾ تيار ڪيل درياء سنڌ مٿان اٽڪ جي مقام لڳ ٻيڙين واري پل۔]] == سنڌو درياءَ جي سڀيتا ۽ قديم شاخون == [[سنڌو]] سڀيتا جي مٿي ڄاڻايل تهذيبي دؤر ۾ موجوده سنڌ ۾ سنڌو ندي ٻن حصن ۾ وهندي هئي. ان جي اولهه واري شاخ ليمون جوڻيجي کان اولهه طرف وهندي لوهم جو دڙي، لوهري، آمري جي ڀرسان لنگهندي، حيدرآباد وٽان ٿيندي وڃي سمنڊ ۾ پوندي هئي. هاڪڙو کي سنڌوندي مان پاڻي ٻن هنڌن تان ملندو هو. هڪ ڪشمور واري شاخ ۽ ٻيو سکر واري شاخ مان.<ref name="رڪ "/> == بئراج، پلون، بچاءُ بند ۽ ڊيم == {{Main|پاڪستان ۾ بئراجن ۽ هيڊ ورڪس جي فهرست|پاڪستان ۾ ڊيمن ۽ ذخيرن جي فهرست}} پاڪستان ۾ هن وقت سنڌو درياه تي ڇهه [[بئراج]] آهن: [[گڊو بئراج]]، [[سکر بئراج]]، [[ڪوٽڙي بئراج]] (جنهن کي غلام محمد بئراج به چيو ويندو آهي)، [[تونسا بئراج]]، [[چشما بئراج]] ۽ [[جناح بئراج]]. هڪ نئون بئراج جنهن کي "'''[[سنڌ بئراج]]'''" جو نالو ڏنو ويو آهي، سنڌو درياه تي آخري بئراج طور منصوبا بندي هيٺ آهي.<ref>{{cite news |title=PM okays Indus river barrage to mitigate water woes |url=[https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes](https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes) |access-date=8 August 2019 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817092150/https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes](https://web.archive.org/web/20240817092150/https://www.dawn.com/news/1498684/pm-okays-indus-river-barrage-to-mitigate-water-woes) |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Center announces Rs125bn Sindh barrage project |url=[https://www.dawn.com/news/1501344](https://www.dawn.com/news/1501344) |access-date=24 August 2019 |archive-date=24 August 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190824040713/https://www.dawn.com/news/1501344](https://web.archive.org/web/20190824040713/https://www.dawn.com/news/1501344) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه تي ڪيتريون ئي پلون پڻ آهن، جهڙوڪ دادو-مورو پل، لاڙڪاڻو-خيرپور سنڌو درياه پل، ٺٽو-سجاول پل، [[سر آغا خان پل|جهرڪ-ملا ڪاتيار پل]] ۽ تازو منصوبا بندي ڪيل ڪنڌڪوٽ-گهوٽڪي پل.<ref>{{cite news |title=Government to launch Kandhkot-Ghotki bridge over River Indus next month: Sindh CM |url=[http://tribune.com.pk/story/1133677/government-launch-kandhkot-ghotki-bridge-river-indus-next-month-cm/](http://tribune.com.pk/story/1133677/government-launch-kandhkot-ghotki-bridge-river-indus-next-month-cm/) |access-date=1 August 2016 |agency=[[The Express Tribune]] }}{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌ صوبي ۾ سنڌو درياه جي پوري کاٻي ڪناري کي درياهي ٻوڏ کان بچائڻ لاءِ اٽڪل 600 ڪلوميٽر ڊگها بچاءُ بند (levees) تعمير ڪيا ويا آهن. ساڄي ڪناري واري پاسي به [[گڊو بئراج]] کان [[منڇر ڍنڍ]] تائين بچاءُ بند ٻڌل آهن.<ref>{{cite web |url=[https://www.thethirdpole.net/en/2019/07/12/restore-pakistans-rivers-handle-floods-droughts-and-climate-change/](https://www.thethirdpole.net/en/2019/07/12/restore-pakistans-rivers-handle-floods-droughts-and-climate-change/) |title=Restore Pakistan's rivers, handle floods, droughts and climate change |date=23 August 2016 |access-date=29 July 2019 }}</ref> انهن بچاءُ بندن جي تعمير جي نتيجي ۾، گذريل 20 سالن دوران درياه جي تهه ۾ لٽ جو مقدار تيزيءَ سان وڌيو آهي (aggradation)، جنهن جي ڪري بئراجن کان مٿئين وهڪري ۾ گهارا لڳڻ ۽ وڏن علائقن جي ٻڏڻ جا واقعا پيش اچن ٿا.<ref>{{cite web |url=[http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf](http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf) |title=Pakistan: Getting More from Water (see Page 50) |publisher=World Bank |access-date=29 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190330181855/http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf](https://web.archive.org/web/20190330181855/http://documents.worldbank.org/curated/en/251191548275645649/pdf/133964-WP-PUBLIC-ADD-SERIES-22-1-2019-18-56-25-W.pdf) |url-status=live }}</ref> پاڪستان ۾ [[ترٻيلا ڊيم]] سنڌو درياه تي تعمير ٿيل آهي، جڏهن ته تڪراري [[ڪالاباغ ڊيم]] پڻ سنڌو درياه تي تجويز ڪيل آهي. ان کان علاوه پاڪستان منڊا ڊيم پڻ تعمير ڪري رهيو آهي. ==ٻيلا ۽ دريائي جيوت== سنڌو ميدان ۾ درياهه کان پري نه، ڪنڊيدار وڻن جهڙوڪ ايڪيشيا، جهنگلي ٻوٽن ۽ جڙي ٻوٽين (جهڙوڪ پوپي، ويچ، ٿِسل ۽ چِڪ ويڊ) جا جهنگ ملن ٿا. درياهه جي ويجهو اوچي گھاس جا کليل علائقا آهن، جڏهن ته واهن ۽ نالن جي ڪنارن تي اڪثر تمر (tamarisk) جا وڻ ۽ گهاٽو جهنگ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. بهرحال، ڪٿي به مڪمل قدرتي ٻيلو موجود ناهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سنڌو درياهه مڇين جي لحاظ کان وچولي درجي تائين مالا مال آهي. سڀ کان مشهور مڇي هلسا (hilsa) آهي، جيڪا درياهه ۾ ملندڙ سڀ کان اهم خوراڪي مڇي سمجهي وڃي ٿي. سنڌ ۾ ٺٽو، ڪوٽڙي ۽ سکر اهم مڇيگيري مرڪز آهن. سوات ۽ هزارا جي علائقن جي وچ ۾ درياهه ٽراوٽ مڇي لاءِ مشهور آهي. ڊيمن ۽ بئراجن جي ذخيرن ۾ مڇي پالڻ پڻ اهميت اختيار ڪري چڪو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي ۾ ڪيترائي جانور پڻ رهن ٿا، جن ۾ مگرمڇ، گهڙيال (مگرمڇ جهڙا رينگڻ وارا جانور)، اژدها (پائيٿن) ۽ جهنگلي سؤر شامل آهن. سنڌو درياهه پاڻ به حياتياتي اهميت جو حامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو سنڌو درياهي ڊالفن جو قدرتي مسڪن آهي. هي تازو پاڻيءَ ۾ رهندڙ ڊالفن شڪار، آلودگي ۽ ڊيمَن ۽ بيراجن جي تعمير سبب سخت خطري ۾ آهي، جنهن ڪري ان جي قدرتي رهائش گهڻي حد تائين متاثر ٿي آهي<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Pakistan }}</ref>.سنڌوءَ جي ڇوڙ واري علائقي وٽ—سامونڊي ڪناري سان لڳ ڀڳ 150 ميل (240 ڪلوميٽر) تائين—ڪيتريون ئي سامونڊي ناريون ۽ گهٽ اوچائيءَ وارو سمنڊ موجود آهي. هي علائقو سامونڊي مڇين سان ڀرپور آهي، جن مان اهم شڪار پامفريٽ ۽ جهينگا (prawns) آهن، جيڪي نومبر کان مارچ تائين پڪڙيا وڃن ٿا. ڪراچي جي بندرگاهه ڀرسان هڪ جديد فِش هاربر تعمير ڪيو ويو آهي، جتي ٿڌي ذخيريداري ۽ مارڪيٽنگ جون سهولتون موجود آهن. جهينگن جي برآمدي واپار ۾ واڌ ٿي آهي، ۽ سامونڊي مڇي پاڪستان جي مختلف حصن ۾ مارڪيٽ ڪئي وڃي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. == جهنگلي جيوت == [[فائل:Fishermen on the Indus.jpeg|upright=1.25|thumb|سنڌو درياه تي مهاڻا، تقريباً 1905ع]] سڪندر اعظم جي مهم واري دور جا سنڌو ماٿري جا احوال هن خطي ۾ گهاٽن ٻيلن جي موجودگي ڏانهن اشارو ڪن ٿا. مغل شهنشاهه [[بابر]] پنهنجي يادگيرين ([[تزڪ بابري]]) ۾ درياه جي ڪناري گينڊن سان مقابلي جو ذڪر ڪيو آهي. [[شوالڪ جبل|شوالڪ جي پهاڙن]] جي ماحوليات ۾ انساني مداخلت ۽ وڻن جي وڏي پيماني تي واڍي جي ڪري نباتات ۽ واڌ ويجھ جي حالتن ۾ سخت گهٽتائي آئي آهي. سنڌو ماٿري جا علائقا گهٽ نباتات سان گڏ خشڪ آهن. زراعت جو گهڻو دارومدار [[آبپاشي]] جي نظام تي آهي. سنڌو درياه ۽ ان جي پاڻي واري علائقي (watershed) ۾ وسيع حياتياتي تنوع (biodiversity) موجود آهي. هي تقريباً 25 جل ٿلي (amphibian) نسلن جو گهر آهي.<ref name="World' top 10 rivers at risk">{{cite web |title=Indus River |url=[http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf](http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf) |work=World' top 10 rivers at risk |publisher=WWF |access-date=11 July 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20121004084045/http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf](https://web.archive.org/web/20121004084045/http://www.unwater.org/downloads/worldstop10riversatriskfinalmarch13_1.pdf) |archive-date=4 October 2012 }}</ref> === ٿڻائتا جانور === [[سنڌو درياه جي ٻولهڻ]] (''Platanista indicus minor'') صرف سنڌو درياه ۾ ملي ٿي. هيءَ [[ڏکڻ ايشيائي ندي جي ٻولهڻ]] جو هڪ ذيلي نسل آهي. ماضيءَ ۾ سنڌو درياه جي ٻولهڻ ان جي معاون ندين ۾ به ملي سگهندي هئي. [[ورلڊ وائلڊ لائيف فنڊ]] (WWF) موجب، هي سڀ کان وڌيڪ خطري هيٺ آيل جاندارن ([[cetacea]]ns) مان هڪ آهي، جنهن جو تعداد هاڻي صرف 1,816 جي لڳ ڀڳ بچيو آهي.<ref>{{Cite web |title=Indus River Dolphin {{!}} Species {{!}} WWF |url=[https://www.worldwildlife.org/species/indus-river-dolphin](https://www.worldwildlife.org/species/indus-river-dolphin) |access-date=29 January 2023 |website=World Wildlife Fund |language=en }}</ref> ڊيم ۽ نهرن جي تعمير سبب رهائش جي تباهي، مڇي مارڻ جي ڄارن ۾ ڦاسڻ، ۽ صنعتي گندي پاڻي جي آلودگي ان لاءِ وڏو خطرو آهن.<ref>{{Cite web |last=Fisheries |first=NOAA |date=15 September 2022 |title=Indus River Dolphin {{!}} NOAA Fisheries |url=[https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin](https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin) |access-date=29 January 2023 |website=NOAA |language=en |archive-date=26 June 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210626085750/https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin](https://web.archive.org/web/20210626085750/https://www.fisheries.noaa.gov/species/indus-river-dolphin) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه جي بيسن ۾ لُڌڙن جا ٻه نسل مليا آهن: اتر-اوڀر وارن مٿانهن علائقن ۾ [[يوريشيائي لڌڙو]] ۽ درياه جي ٻين حصن ۾ [[ليسي کل وارو لڌڙو]]. سنڌو درياه ۾ ملندڙ ليسي کل وارا لڌڙا هڪ اهڙي ذيلي نسل جي نمائندگي ڪن ٿا جيڪو ٻئي ڪٿي به نٿو ملي، جنهن کي سنڌي لڌڙو (''Lutrogale perspicillata sindica'') چيو وڃي ٿو.<ref>{{cite journal |author1=Khan, W.A. |author2=Bhagat, H.B. |year=2010 |title=Otter Conservation in Pakistan |journal=IUCN Otter Spec. Group Bull. |volume=27 |issue=2 |pages=89–92 }}</ref> === مڇيون === سنڌو درياه جي بيسن ۾ مڇين جي وڏي تنوع موجود آهي، جيڪو مٺي پاڻي جي مڇين جي 180 کان وڌيڪ نسلن جو گهر آهي،<ref name="Mirza, Z.S.-2014">{{cite journal |author1=Mirza, M.R. |author2=Mirza, Z.S. |year=2014 |title=Longitudinal Zonation in the Fish Fauna of the Indus River in Pakistan |journal=Biologia (Pakistan) |volume=60 |issue=1 |pages=149–152 }}</ref> جنهن ۾ 22 اهڙا نسل آهن جيڪي ٻئي ڪٿي به نٿا ملن.<ref name="World' top 10 rivers at risk"/> مڇي هن خطي جي قديم ثقافتن ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، بشمول قديم سنڌو ماٿري جي تهذيب، جتي مڇين جون تصويرون عام هيون. [[سنڌو لکت]] ۾ مڇي جي هڪ نشاني عام طور تي استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو مطلب شايد صرف "مڇي" يا ستارن يا ديوتائن ڏانهن اشارو هوندو هو.<ref>{{cite book |author=Sparavigna, A. |year=2008 |title=Icons and signs from the ancient Harappa |publisher=Dipartimento di Fisica, Politecnico di Torino }}</ref> سنڌو درياه جي مٿانهين حصي ۾ مڇين جا ڪجهه نسل ملن ٿا جهڙوڪ: ''[[Diptychus]]''، ''[[Ptychobarbus]]''، برفاني مڇي ([[Schizothorax]]) ۽ ٻيا. هيٺئين وهڪري ۾ ماهيگيرن جي پسنديده مڇي گولڊن مهار سير (''[[Tor putitora]]'') پڻ ملي ٿي. [[ٽرٻيلا ڊيم]]، [[درياهه ڪابل]] ۽ سنڌو درياه جي سنگم، [[اٽڪ]] ۽ [[پشاور]] کان پوءِ مڇين جي تنوع ۾ تمام گهڻو اضافو ٿئي ٿو، جنهن ۾ ڪيپرينائڊس (cyprinids)، لڌڙا مڇيون (loaches)، ۽ ڪيٽ فش (catfish) جا ڪيترائي نسل شامل آهن.<ref name="Mirza, Z.S.-2014"/> جڏهن درياه [[پنجاب جي ميدان]] مان گذري ٿو، ته وهڪرو سست ٿي وڃي ٿو ۽ وڏا ڪارپ (carp) عام ٿي وڃن ٿا. سنڌوءَ جي هيٺئين ميداني حصي ۾ پهچندي برفاني مڇي غائب ٿي وڃي ٿي ۽ مهار سير گهٽجي وڃي ٿي.<ref name="Mirza, Z.S.-2014"/> هيٺئين سنڌو واري حصي ۾ ملندڙ خاص مڇين ۾ [[پلو|پلي مڇي]] (''Tenualosa ilisha'')، [[ڪُڙھو]] (''Labeo catla'')، ۽ [[روهو]] (''Labeo rohita'') شامل آهن.<ref name="Mirza, Z.S.-2014"/> درياه جو آخري حصو ۽ ان جو ڊيلٽا مٺي پاڻي سان گڏوگڏ کاري پاڻي ۽ سامونڊي مڇين جو به گهر آهي، جنهن ۾ پاپليٽ (pomfret) ۽ جهنگا (prawns) شامل آهن. درياه جي [[پلو|پلو مڇي]] (Palla fish) درياه جي ڪناري رهندڙ ماڻهن لاءِ هڪ خاص سوغات آهي. درياه ۾ مڇين جو تعداد ڪافي بهتر آهي، جتي [[سکر]]، [[ٺٽو]] ۽ [[ڪوٽڙي]] مڇي ماري جا وڏا مرڪز آهن—جيڪي سڀ سنڌ جي هيٺئين وهڪري ۾ واقع آهن. نتيجي طور، ڊيم سازي ۽ آبپاشي جي ڪري مڇي پالڻ (fish farming) هڪ اهم معاشي سرگرمي بڻجي وئي آهي. == معيشت == [[فائل:Sukkur Skyline along the shores of the River Indus.jpg|thumb|400px|سنڌو درياه جي ڪناري سان [[سکر]] جو خوبصورت منظر]] سنڌو درياه [[پنجاب]] ۽ سنڌ جي ميداني علائقن لاءِ پاڻي جي وسيلن جو سڀ کان اهم ذريعو آهي – هي پاڪستان ۾ زراعت ۽ اناج جي پيداوار لاءِ ڪرنگهي جي هڏي جي حيثيت رکي ٿو. هي درياه ان ڪري به وڌيڪ اهم آهي جو سنڌو ماٿري جي هيٺئين حصي ۾ برسات تمام گهٽ پوي ٿي. [[نهر|آبپاشي جي نهرن]] جو بنياد پهريان [[سنڌو تهذيب]] جي ماڻهن وڌو، ۽ پوءِ [[ڪشن سلطنت]] ۽ [[مغليه سلطنت]] جي انجنيئرن ان تي ڪم ڪيو. جديد آبپاشي نظام 1850ع ۾ [[برٽش ايسٽ انڊيا ڪمپني]] متعارف ڪرايو – جنهن تحت پراڻن واهن جي بحالي سان گڏ جديد نهرن جي تعمير ڪئي وئي. انگريزن جي نگرانيءَ ۾ دنيا جي پيچيده ترين آبپاشي نيٽ ورڪن مان هڪ تيار ڪيو ويو. [[گڊو بئراج]] {{cvt|1350|m}} ڊگهو آهي – جيڪو [[سکر]]، [[جڪب آباد]]، [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[ضلعو قلات|قلات]] کي سيراب ڪري ٿو. جڏهن ته [[سکر بئراج]] {{cvt|20000|km2}} کان وڌيڪ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. پاڪستان جي وجود ۾ اچڻ کان پوءِ، [[سنڌ طاس معاهدو|1960ع ۾ هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ پاڻي جي ورهاست جو هڪ معاهدو]] ٿيو، جنهن اها ضمانت ڏني ته پاڪستان سنڌو درياه ۽ ان جي ٻن معاون ندين [[درياهه جهلم]] ۽ [[درياهه چناب]] مان هندستان جي ڪنٽرول کان آزاد پاڻي حاصل ڪندو.<ref>{{cite web |url=[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0003769](http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0003769) |title=Tarabela Dam |publisher=structurae.the cat in the hat |access-date=9 July 2007 |archive-date=29 June 2011 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20110629115912/http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0003769](https://web.archive.org/web/20110629115912/http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0003769) |url-status=live }}</ref> [[انڊس بيسن پراجيڪٽ]] بنيادي طور تي ٻن وڏن ڊيمن جي تعمير تي مشتمل هو: هڪ [[منگلا ڊيم]] جيڪو درياه جهلم تي تعمير ٿيو ۽ ٻيو [[ترٻيلا ڊيم]] جيڪو سنڌو درياه تي تعمير ڪيو ويو، گڏوگڏ انهن سان لاڳاپيل ننڍا ڊيم پڻ تعمير ڪيا ويا.<ref>{{cite encyclopedia |url=[https://www.britannica.com/eb/topic-286834/Indus-Basin-project](https://www.britannica.com/eb/topic-286834/Indus-Basin-project) |title=Indus Basin Project |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=9 July 2007 }}</ref> پاڪستان جي واٽر اينڊ پاور ڊولپمينٽ اٿارٽي (WAPDA) چشما-جهلم لنڪ ڪينال جي تعمير ڪئي – جيڪو سنڌو ۽ جهلم درياهن جي پاڻي کي پاڻ ۾ ملائي ٿو – جنهن سان [[بهاولپور]] ۽ [[ملتان]] جي علائقن تائين پاڻي جي فراهمي ممڪن بڻائي وئي. پاڪستان [[راولپنڊي]] جي ويجهو '''ترٻيلا ڊيم''' تعمير ڪيو – جيڪو {{convert|2743|m|sigfig=3}} ڊگهو ۽ {{convert|143|m|sigfig=2}} اوچو آهي، ۽ ان جو ذخيرو {{convert|80|km|adj=on|sigfig=2}} ڊگهو آهي. هي ڊيم ڊيرا اسماعيل خان جي ويجهو [[چشما بئراج]] کي آبپاشي ۽ سيلاب جي بچاءَ لاءِ مدد فراهم ڪري ٿو، ۽ [[ڊيرا غازي خان]] جي ويجهو [[تونسا بئراج]] کي پڻ، جيڪو 100,000 ڪلوواٽ بجلي پڻ پيدا ڪري ٿو. [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] جي ويجهو [[ڪوٽڙي بئراج]] {{convert|915|m|ft|sigfig=2}} ڊگهو آهي ۽ ڪراچي لاءِ پاڻي جي اضافي فراهمي کي يقيني بڻائي ٿو. معاون ندين کي سنڌو درياه سان ڳنڍڻ جي ڪري [[خيبر پختونخوا]] جي علائقي [[پشاور]] جي ماٿري تائين پاڻي جا وسيلا پهچايا ويا آهن. اهي وسيع آبپاشي ۽ ڊيم منصوبا پاڪستان جي وڏي پيماني تي ٿيندڙ فصلن جهڙوڪ ڪپهه، [[ڪمند]] ۽ ڪڻڪ جي پيداوار لاءِ بنياد فراهم ڪن ٿا. ان کان علاوه اهي ڊيم وڏين صنعتن ۽ شهري مرڪزن لاءِ بجلي پڻ پيدا ڪن ٿا. == ماڻهو == [[فائل:Mohana Community of indus river.jpg|thumb|[[ڪوٽ اڌو]] ويجهو هڪ [[مهاڻا (برادري)|مهاڻي]] خاندان جي بيڙي (گهر)؛ مهاڻا قبيلي جا ماڻهو سنڌو درياه ۽ سنڌ توڻي ڏکڻ پنجاب جي لاڳاپيل آبي ذخيرن تي رهن ٿا.<ref>{{cite web |last=Caron |first=Sarah |url=[https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana](https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana) |work=Le Figaro Magazine |title=The Last Mohana People |access-date=19 April 2023 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230419014108/https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana](https://web.archive.org/web/20230419014108/https://www.visapourlimage.com/en/festival/exhibitions/les-derniers-des-mohana) |url-status=live }}</ref>]] سنڌو درياه هندن لاءِ هڪ مقدس درياه آهي.<ref>{{Cite book |last=Kapoor |first=Subodh |url=[https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945](https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945) |title=The Indian Encyclopaedia: Hinayana-India (Central India) |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-7755-267-6 |language=en |access-date=26 October 2020 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817090252/https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945](https://web.archive.org/web/20240817090252/https://books.google.com/books?id=__uUoaurFisC&pg=PA2945) |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Basu |first=Baman Das |url=[https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9](https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9) |title=The Sacred books of the Hindus |date=2007 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-307-0533-0 |language=en |access-date=26 October 2020 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817090125/https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9](https://web.archive.org/web/20240817090125/https://books.google.com/books?id=1fok0UPbkZsC&pg=PA9) |url-status=live }}</ref> سنڌو درياه جي ڪنارن تي هر سال [[گُرو پورنيما]] جي موقعي تي [[سنڌو درشن فيسٽيول]] ملهايو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |title=Corona effect: Only Sindhis allowed for Sindhu Darshan Fest |language=en |url=[https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest](https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest) |access-date=24 October 2020 |archive-date=24 October 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20201024093711/https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest](https://web.archive.org/web/20201024093711/https://www.freepressjournal.in/indore/corona-effect-only-sindhis-allowed-for-sindhu-darshan-fest) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌو ماٿري (پاڪستان ۽ اتر-اولهه هندستان) جي نسلي گروهن ۾ ٻين ڏکڻ ايشيائي ماڻهن جي مقابلي ۾ ANI (يا مغربي يوريشيائي) نسل جي ملاوٽ وڌيڪ مقدار ۾ ملي ٿي، جنهن ۾ [[مغربي اسٽيپي ريڍارن]] (Western Steppe Herders) جو حصو پڻ شامل آهي. جينياتي ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته اولهه کان لڳاتار ۽ ڪيترن ئي لهرن ۾ هجرت جا سلسلا جاري رهيا آهن.<ref>{{Cite journal |last1=Pathak |first1=Ajai K. |last2=Kadian |first2=Anurag |last3=Kushniarevich |first3=Alena |last4=Montinaro |first4=Francesco |last5=Mondal |first5=Mayukh |last6=Ongaro |first6=Linda |last7=Singh |first7=Manvendra |last8=Kumar |first8=Pramod |last9=Rai |first9=Niraj|last10=Parik|first10=Jüri |last11=Metspalu |first11=Ene |date=6 December 2018 |title=The Genetic Ancestry of Modern Indus Valley Populations from Northwest India |journal=The American Journal of Human Genetics |language=en |volume=103 |issue=6 |pages=918–929 |doi=10.1016/j.ajhg.2018.10.022 |pmid=30526867 |issn=0002-9297 |doi-access=free |pmc=6288199 }}</ref> == جديد مسئلا == === سنڌو ڊيلٽا === {{Main|سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا}} اصل ۾، سنڌو ڊيلٽا کي سنڌو درياه جو تقريباً سمورو پاڻي ملندو هو، جنهن جو ساليانو وهڪرو اٽڪل {{convert|180|e9m3|e9yd3}} هوندو هو ۽ ان سان گڏ {{convert|400|e6tonnes|e6LT}} لٽ (مٽي) اچي نڪرندي هئي.<ref>{{cite news |title=Indus Delta, Pakistan: economic costs of reduction in freshwater flow |url=[http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf](http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf) |publisher=[[International Union for Conservation of Nature]] |date=May 2003 |access-date=9 July 2018 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20111116084702/http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf](https://web.archive.org/web/20111116084702/http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy05indus.pdf) |archive-date=16 November 2011 }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1940ع واري ڏهاڪي کان وٺي، درياه تي ڊيم، بئراج ۽ آبپاشي جا ڪم شروع ڪيا ويا. سنڌو طاس جو آبپاشي نظام دنيا ۾ ڪٿي به "گذريل 140 سالن دوران تيار ڪيل سڀ کان وڏو گڏيل آبپاشي نظام" آهي.<ref>{{cite web |author=Sarfraz Khan Quresh |title=Water, Growth and Poverty in Pakistan |url=[http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf](http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf) |publisher=[[World Bank]] |date=March 2005 |access-date=9 July 2018 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20160303224449/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf](https://web.archive.org/web/20160303224449/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/01/000333037_20100201014523/Rendered/PDF/529140WP0Box341University0Press2006.pdf) |url-status=live }}</ref> جنهن جي نتيجي ۾ پاڻي جي وهڪري ۾ گهٽتائي آئي ۽ 2018ع تائين، [[ڪوٽڙي بئراج]] کان هيٺ پاڻي جو ساليانو سراسري وهڪرو {{convert|33|e9m3|e9yd3}} رهجي ويو،<ref>{{cite news |title=Pakistan's water economy: getting the balance right |url=[https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/](https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/) |date=July 2018 |access-date=28 July 2018 |archive-date=28 July 2018 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20180728190855/https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/](https://web.archive.org/web/20180728190855/https://tribune.com.pk/story/1767800/6-pakistans-water-economy-getting-balance-right/) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ۽ ساليانو خارج ٿيندڙ لٽ جو مقدار {{convert|100|e6tonnes|e6LT}} اندازو لڳايو ويو. نتيجي طور، [[2010ع ۾ پاڪستان ۾ ٻوڏ|2010ع واري ٻوڏ]] کي ڊيلٽا جي ماحولياتي نظام ۽ آباديءَ لاءِ "سٺي خبر" قرار ڏنو ويو ڇاڪاڻ ته اها گهربل مٺو پاڻي کڻي آئي هئي.<ref>{{cite news |first=Declan |last=Walsh |title=Pakistan floods: The Indus delta |url=[https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video](https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video) |newspaper=[[The Guardian]] |date=21 October 2010 |access-date=9 July 2018 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817090053/https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video](https://web.archive.org/web/20240817090053/https://www.theguardian.com/world/video/2010/oct/11/pakistan-floods-indus-river-delta-video) |url-status=live }}</ref> درياهي طاس جي پاڻي جو وڌيڪ استعمال هاڻي معاشي طور تي فائديمند ناهي رهيو.<ref>{{cite web |url=[https://www.researchgate.net/publication/237403006](https://www.researchgate.net/publication/237403006) |title=River basin development phases and implications of closure |last1=Keller |first1=Jack |last2=Keller |first2=Andrew |last3=Davids |first3=Grant |date=January 1998 |access-date=25 September 2020 }}</ref> مٺي پاڻي جي گهٽ آمد، ٻيلن جي واڍي، صنعتي آلودگي ۽ '''گلوبل وارمنگ''' سبب سنڌو ڊيلٽا جي نباتات ۽ جهنگلي جيوت کي خطرا درپيش آهن. ڊيمن جي تعمير سنڌو درياه جي ٻولهڻ جي ڊيلٽا واري آبادي کي مٿئين وهڪري وارن حصن کان الڳ ڪري ڇڏيو آهي.<ref>{{cite web |title=Indus River Delta |url=[http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm](http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm) |publisher=[[World Wildlife Fund]] |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120123192924/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm](https://web.archive.org/web/20120123192924/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/indus_river_delta.cfm) |archive-date=23 January 2012 }}</ref> آبپاشي لاءِ درياه جي پاڻي جو وڏي پيماني تي رخ موڙڻ سان ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا آهن. واهن جي ناقص سار سنڀال سبب لٽ جي جمع ٿيڻ زرعي پيداوار کي متاثر ڪيو آهي. آبپاشي پاڻ زمين جي لوڻياٺ (salinization) ۾ اضافو ڪري رهي آهي، جنهن سان فصلن جي پيداوار گهٽجي رهي آهي ۽ ڪجهه حالتن ۾ زمين کي پوکي جي قابل نه بڻايو ويو آهي.<ref>{{cite web |url=[http://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/](http://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/) |title=Technology Breakthroughs for Global Water Security: A Deep Dive into South Asia |access-date=24 December 2018 |date=12 September 2018 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817092238/https://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/](https://web.archive.org/web/20240817092238/https://transformativetechnologies.org/insights/water-security/technology-breakthroughs-for-global-water-security-a-deep-dive-into-south-asia/) |url-status=live }}</ref> === درياه تي موسمياتي تبديلين جا اثر === [[تبيت جو پليٽو]] دنيا ۾ برف جو ٽيون نمبر وڏو ذخيرو رکي ٿو. چين جي موسمياتي کاتي جي اڳوڻي سربراهه، چن داهي (Qin Dahe)، چيو آهي ته برف پگهرڻ جي تيز رفتار ۽ گرم گرمي پد مختصر مدي لاءِ زراعت ۽ سياحت لاءِ سٺو ٿي سگهي ٿو، پر هن سخت خبرداري ڏني آهي: > "تبيت جا گليشيئر دنيا جي ڪنهن به ٻئي حصي جي مقابلي ۾ وڌيڪ تيزيءَ سان پٺتي هٽي رهيا آهن... مختصر مدي ۾، هي ڍنڍن کي ڦهلائيندو ۽ ٻوڏون ۽ گپ آڻيندو... ڊگهي مدي ۾، اهي گليشيئر سنڌو درياه جي زندگي آهن. هڪ دفعو اهي ختم ٿي ويا ته پاڪستان ۾ پاڻي جي فراهمي خطري ۾ پئجي ويندي."<ref>{{cite web |url=[suspicious link removed] |title=Global warming benefits to Tibet: Chinese official. Reported 18 August 2009 |work=Google News |date=17 August 2009 |access-date=4 December 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100123192540/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g1eE4Xw3njaW1MKpJRYOch4hOdLQ](https://web.archive.org/web/20100123192540/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g1eE4Xw3njaW1MKpJRYOch4hOdLQ) |archive-date=23 January 2010 |df=dmy-all }}</ref> ورلڊ بئنڪ جي سينيئر واٽر ايڊوائيزر ڊيوڊ گري چيو آهي ته، "اسان کي سخت ڊپ آهي ته '''موسمياتي تبديلي''' (climate change) جي نتيجي ۾ گليشيئر پگهرڻ سبب سنڌو جو وهڪرو 50 سيڪڙو تائين گهٽجي سگهي ٿو. ان جو مطلب ان آباديءَ لاءِ ڇا هوندو جيڪا ريگستان ۾ رهي ٿي، جتي درياه کانسواءِ زندگي ناهي؟" آمريڪي سفارتڪار [[رچرڊ هولبروڪ]] 2010ع ۾ وفات کان ڪجهه وقت اڳ چيو هو ته، کيس يقين آهي ته سنڌو درياه ۾ پاڻي جي سطح جو گهٽ ٿيڻ "ٽين عالمي جنگ جو سبب بڻجي سگهي ٿو."<ref>{{cite book |last1=Farrow |first1=Ronan |title=War on Peace: The End of Diplomacy and the Decline of American Influence |date=2018 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0393652109 }}</ref> === گندگي === ڪيترن ئي سالن کان سنڌو درياه جي ڪنارن تي موجود فيڪٽرين درياه جي پاڻي ۽ ماحول ۾ آلودگي جي سطح کي وڌائي ڇڏيو آهي. پاڻي ۾ آلودگي جي ڪري ناياب سنڌو ٻولهڻ جي موت جا واقعا پڻ رپورٽ ٿيا آهن. سنڌ جي ماحولياتي تحفظ واري اداري ([[Sindh Environmental Protection Agency]]) درياه جي چوڌاري آلودگي پکيڙيندڙ فيڪٽرين کي بند ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي.<ref>{{cite news |title=SEPA orders polluting factory to stop production |url=[http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm](http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm) |access-date=28 June 2012 |newspaper=Dawn |date=3 December 2008 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20131101112712/http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm](https://web.archive.org/web/20131101112712/http://archives.dawn.com/2008/12/03/local8.htm) |url-status=live }}</ref> سنڌو ٻولهڻ جي موت جو هڪ سبب ماهيگيرن پاران مڇيون مارڻ لاءِ زهر جو استعمال پڻ ٻڌايو وڃي ٿو.<ref>{{cite news |title=Fishing poison killing Indus dolphins, PA told |url=[http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told](http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told) |access-date=27 April 2016 |newspaper=Dawn |date=8 March 2012 |archive-date=9 May 2016 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20160509170544/http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told](https://web.archive.org/web/20160509170544/http://www.dawn.com/news/701129/fishing-poison-killing-indus-dolphins-pa-told) |url-status=live }}</ref> نتيجي طور، حڪومت [[گڊو بئراج]] کان [[سکر]] تائين مڇي مارڻ تي پابندي لڳائي ڇڏي هئي.<ref>{{cite news |title=Threat to dolphin: Govt bans fishing between Guddu and Sukkur |url=[http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/](http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/) |access-date=28 June 2012 |newspaper=The Express Tribune |date=9 March 2012 |archive-date=21 May 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120521005236/http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/](https://web.archive.org/web/20120521005236/http://tribune.com.pk/story/347500/threat-to-dolphin-govt-bans-fishing-between-guddu-and-sukkur/) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌو درياه دنيا جي انهن 10 درياهن مان ٻئي نمبر تي آهي جيڪي سمنڊ تائين پهچندڙ تقريباً 90 سيڪڙو پلاسٽڪ آلودگي جا ذميوار آهن. رڳو درياه يانگزي سنڌو درياه کان وڌيڪ پلاسٽڪ کڻي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |title=Almost all plastic in the ocean comes from just 10 rivers – 30.11.2017 |website=DW.COM |url=[https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484](https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484) |ref={{sfnref | DW.COM}} |access-date=22 August 2018 |quote=about 90 per cent of all the plastic that reaches the world's oceans gets flushed through just 10 rivers... |archive-date=22 August 2018 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20180822181401/https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484](https://web.archive.org/web/20180822181401/https://www.dw.com/en/almost-all-plastic-in-the-ocean-comes-from-just-10-rivers/a-41581484) |url-status=live }}</ref> === 2010ع واري ٻوڏ === [[فائل:Indus flooding 2010 en.svg|upright=1.25|thumb|right|26 آگسٽ 2010ع تائين متاثر علائقا]] {{Main|2010ع ۾ پاڪستان ۾ ٻوڏ}} سنڌو درياه ۾ اڪثر وچولي کان سخت ٻوڏون اينديون رهن ٿيون.<ref>{{cite news |url=[https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf](https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf) |title=Indus Basin Floods |publisher=Asian Development Bank |date=2013 |access-date=20 November 2018 |archive-date=17 August 2024 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240817092132/https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf](https://web.archive.org/web/20240817092132/https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30431/indus-basin-floods.pdf) |url-status=live }}</ref> جولاءِ 2010ع ۾ معمول کان وڌيڪ برساتن کانپوءِ درياه سنڌوءَ پنهنجا ڪنارا ٻوڙي ڇڏيا. آگسٽ ۾ [[سکر]] ويجهو درياه ۾ لڳل گهاري سبب ڪيترائي ڳوٺ ٻڏي ويا.<ref>{{cite news |last=Bodeen |first=Christopher |title=Asia flooding plunges millions into misery |url=[suspicious link removed] |archive-url=[https://archive.today/20100904101109/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jLQ5AssQ1MzPfWcFQRV8ZeJhjctQD9HFBA400](https://archive.today/20100904101109/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jLQ5AssQ1MzPfWcFQRV8ZeJhjctQD9HFBA400) |url-status=dead |archive-date=4 September 2010 |access-date=8 August 2010 |agency=Associated Press |date=8 August 2010 }}</ref> هن ٻوڏ سبب پنجاب ۽ سنڌ ۾ لکين ايڪڙن تي بيٺل فصل تباهه ٿي ويا، 2000 کان وڌيڪ ماڻهو فوت ٿيا ۽ لکين گهر تباهه ٿيا.<ref>{{cite news |url=[https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989) |title=BBC News – Pakistan floods: World Bank to lend $900m for recovery |work=bbc.co.uk |date=17 August 2010 |access-date=24 August 2010 |archive-date=25 August 2010 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100825043604/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989](https://web.archive.org/web/20100825043604/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10994989) |url-status=live }}</ref> === 2011ع واري ٻوڏ === {{Main|2011ع ۾ سنڌ ۾ ٻوڏ}} 2011ع واري ٻوڏ آگسٽ جي وچ ۾ شروع ٿي، جيڪا سنڌ، مشرقي بلوچستان ۽ ڏکڻ پنجاب ۾ تيز برساتن جو نتيجو هئي.<ref>{{cite news |url=[https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154) |title=Pakistan floods: Oxfam launches emergency aid response |access-date=15 September 2011 |newspaper=BBC World News South Asia |date=14 September 2011 |archive-date=15 September 2011 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20110915182610/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154](https://web.archive.org/web/20110915182610/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14923154) |url-status=live }}</ref> هن ٻوڏ ۾ اٽڪل 434 شهري فوت ٿيا ۽ 5.3 ملين ماڻهو متاثر ٿيا.<ref name="The Express Tribune-2011">{{cite news |url=[http://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials/](http://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials/) |title=Floods worsen, 270 killed: officials |work=The Express Tribune |date=13 September 2011 |access-date=13 September 2011 |archive-date=15 May 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210515045633/https://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials](https://web.archive.org/web/20210515045633/https://tribune.com.pk/story/251425/floods-worsen-270-killed-officials) |url-status=live }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنڌ جي 16 ضلعن ۾ تمام گهڻي تباهي ٿي ۽ لکين ايڪڙ زرعي زمين پاڻي هيٺ اچي وئي. == سنسڪرتي اصل، لفظي معنيٰ ۽ اصطلاحي تبديليون == === سنڌو لفظ جو مطلب === سنڌي مؤرخن مطابق سنسڪرت ۾ ”سنڌو“ جو بنيادي مطلب ”سمنڊ“ يا ”وڏو درياهه“ آهي<ref name=" سيد"/><ref name="عرساڻي "/>.جي.ايم سيد مطابق آڳاٽي دور ۾ ڪابل ندي، گومتي وغيره سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ شاخون سمجهيون وينديون هيون، ۽ ڇاڪاڻ⁠تہ سنڌو رواجي ندين جي ڀيٽ ۾ تمام وڏي وهڪري واري ندي رهي آهي، تنهنڪري آڳاٽن لوڪن وٽ هن نالي جي چونڊ هڪ فطري ۽ معنوي جواز رکي ٿي.<ref name="سيد ">{{cite book |last= جي ايم سيد|first= |title=سنڌوءَ جي ساڃاهه |language=sd}}</ref> لفظ ”سنڌو“ بابت اٽيمولوجي (لفظي/ڌاتوي) تشريح ۾ ٻن راين جو ذڪر ملي ٿو: (1) سنسڪرت لفظ ”سيند“ (Sind) کي ڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، جنهن جو مطلب ”وهڻ“ آهي<ref name=" بدر"/><ref name=" عرساڻي"/>؛ (2) ٻي راءِ موجب ”سڌ“ (Sidh) کي ڌاتو قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن جو مطلب ”رکي وٺڻ“ يا ”بچاءُ ڪرڻ“ آهي. عالمن جي نظر ۾ پهريون مفهوم (وهڻ) وڌيڪ مناسب ۽ قابلِ قبول قرار ڏنو ويو آهي.<ref name="بدر ">{{cite book |last=ابڙو |first=بدر |title=سنڌوءَ جو سفر |language=sd}}</ref> تاريخي لسانيات ۾ اهو به بيان ڪيو وڃي ٿو ته قديم ايرانين وٽ ”سنڌو“ جو اچار ڦري ”هندو“ ٿيو، يعني ”س“ جي جاءِ تي ”هه“ اچي ويو. قديم ايراني، [[سنڌو ماٿري]] (سنڌ ۽ [[پنجاب]]) کان گهڻو پري نه ويا؛ انهن علائقن ۾ آرين کي رهندي ڏسي ”هندو-آسٿان“ جهڙا نالا رائج ٿيا، جيڪي پوءِ ارتقا ڪندي ”[[هندستان]]“ تائين پهتا. اهڙي ريت قديم ايرانين وسيلي قديم يونانين کي هندستان بابت ڄاڻ ملي، ۽ سڪندراعظم سان گڏ ايندڙ تاريخ نويسن سنڌو ماٿريءَ جي ماڻهن کي اچار ڦيرائي ”انڊو“ سڏيو ۽ سنڌونديءَ کي ”انڊوس“؛ پوءِ لئٽن ٻوليءَ ۾ اهي اچار ڦري ”[[انڊس]]“ ۽ ”انڊيا“ بڻجي ويا. ”سنڌو/هندو“ لفظ جو اصل مفهوم ”سنڌونديءَ جي ڪناري رهندڙ“ سان وابسته سمجهيو وڃي ٿو؛ جڏهن⁠تہ ڪجهه تاريخدانن ان جي معنيٰ کي ڦيرائي ”ڪارو“ يا ”چور“ به ظاهر ڪيو آهي. ساڳيءَ طرح ”هندستان“ جو اصل مطلب ”سنڌوندي وارو ملڪ“ بيان ڪيو وڃي ٿو؛ پر پوءِ جڏهن مسلمانن جون حڪومتون قائم ٿيون ته ڪيترن علائقن ۾ ”هندستان“ جو مفهومي استعمال ڦري ”برهمڻي ڌرم کي مڃيندڙ“ جهڙي اصطلاحي معنيٰ ڏانهن به ويو. اهڙي طرح وقت سان گڏ ڪيترن لفظن جا اصل مطلب ڪمزور پيا ۽ نوان مفاهيم رائج ٿيندا ويا؛ ۽ عربن کي ”هند“ بابت ڄاڻ پڻ قديم ايرانين جي معرفت پهتي. محمد اسماعيل عرساڻي مطابق تاريخي طور سنڌو نديءَ کي اڳي ”مهراڻ“ جي نالي سان به سڏيو ويندو هو، جيڪو نالو سٿين يا تاتارين ڏانهن منسوب ڪيو وڃي ٿو. سنسڪرت ۾ ”مهارڻو“ لفظ پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ”مها“ جي معنيٰ وڏو، ۽ ”ارڻو“ جي معنيٰ جل يا سمنڊ آهي، يعني ”وڏو سمنڊ“. عام طور سمنڊ جو پاڻي کارو هوندو آهي، پر سنڌو نديءَ جو پاڻي مٺو رهيو آهي، جنهن سبب هن نديءَ لاءِ ”مهراڻ“ جو نالو رائج ٿيو.<ref name="عرساڻي ">{{cite book |last=عرساڻي |first=محمد اسماعيل |title=سير ريگستان |edition=1976 |publisher=سنڌي ادبي بورڊ |location=ڄامشورو |language=sd}}</ref> === لسانياتي/اصطلاحي بحث === ڀاشا ۾ شبدن جو ارٿ ھجي ٿو ۽ شبد پنهنجي سنسڪرتي سان جُڙيل ھجن ٿا. اسان جي مُوڙھ مَتِيَن توپ دانشورن کي ڪير سمجھائي جن سنڌو ندي (Sindhu Nadi/ Indus river) کي پِيءُ يا ديوتا سڏڻ شروع ڪيو آهن. سنڌو ندي ماءُ يا ديوي ٿي سگهي ٿي، پيءُ يا ديوتا نه. اھا ڀرانتي رڳو ان ڪري ٿي آهي ته سنڌي ڀاشا ۾ سنڌو ھڪ نَدِي آهي ۽ نَدِي شبد استريلنگ (مونث) آهي. دريا فارسي شبد آهي ۽ پُلنگ (مذڪر) آهي. تنهن ڪري سنڌو کي دريا جي بدران سنڌو ندي چوڻ کپي. == تاريخي وهڪري جي تبديليون ۽ شهري اثر == === سنڌو جي وهڪري جي تبديلي === [[سنڌو]]، [[حيدرآباد]] جي اوسي پاسي گذريل صديءَ جي پوئين اڌ ۾ رسي آهي. سڪندر جي حملي کان هزار سال پوءِ، جڏهن عربن [[سنڌ]] کي فتح ڪيو، ته سنڌو ان وقت گهڻو اوڀر طرف ڇوڙ واري علائقي جي مٿيئن راڄڌاني ڀرسان وهندي هئي. ميان غلام محمد ڪلهوڙي جي دور سان واڳيل جيڪي دلچسپ واقعا آهن، تن ۾ سنڌو درياهه جي وهڪري جي تبديلي اهم آهي. جيڪا 59 – 1758ع ۾ آئي. اڳين صدي دوران سنڌوءَ درياهه جو مکيه وهڪرو ته پنهنجو اصلي پيٽ ڇڏي پورو هڪ سئو ميل پنهنجو رخ مٽائي ويو، ۽ ساڳئي وقت ريڻ وارو وهڪرو به سُڪي ويو، جيڪو سنڌو جي هاڻوڪي وهڪري کان پورا ستر ميل پري هو. سنڌو درياهه پنجويهه ڊگريون، ۽ چاليهه فوٽ ڊگهائي ۽ اٺهٺ ڊگريون ۽ ايڪٽيهه فوٽ ويڪرائي ڦاڪ وٽان هڪدم وڪڙ ڪري، اولهه ڏانهن وهڻ لڳو ۽ ڏکڻ – اوڀر ڏانهن وهندڙ اڳيون وهڪرو بند ٿي ويو. رخ بدلائڻ کان اڳ ۾ نصرپور واري وهڪري ۾ ٿورن سالن تائين پاڻي هوريان هوريان گهٽبو ويو ۽ نيٺ بند ٿي ويو. انهي ڏس ۾ سر رچرڊ برٽن پنهنجي ڪتاب '''هسٽري آف سنڌ''' ۾ لکي ٿو ته: ” سنڌو درياهه جي درياهي وهڪري جي تبديلي بابت جڏهن حيدرآباد جي هڪ جهونڙيءَ کان پڇيم، تڏهن وراڻيائين ته ”سندس پيءُ جي ڏينهن ۾ گدو بندر ڪوٽڙي جي سامهون درياهه تانگهو ٿي ويندو هو.“ ڪئپٽن برٽن کي هي ڄاڻ 1884ع ۾ ملي. انهي ڳالهه جي ليکي سان اُن جهونڙي جو پيءُ ارڙهين صديءَ جي پوئين اڌ جي حقيقتن کان ضرور واقف هوندو. لڳي ٿو ته ان زماني ۾ نصرپور وارو وهڪرو هوريان هوريان سُڪندو پئي ويو ۽ اولهه واري نئين وهڪري ۾ هوريا هوريان پاڻي وڌيو پئي. تنهنڪري امڪان آهي، ته ڪنهن موسم ۾ درياهه تانگهو ٿي ويندو هوندو ۽ پوڙهيءَ جي بيان ڪيل حقيقت بلڪل صحيح آهي<ref name="برٽن">هسٽري آف سنڌ؛ ليکڪ: رچرڊ برٽن</ref>. هن وڏي تبديليءَ [[سنڌو]] درياهه کي، اولاهين ٽڪرائي علائقي جي دنگ سان موجود لٽاسي خطي ۾ آڻي بيهاريو. سندس ڇڏيل ۽ هاڻوڪي وهڪري جي وچ ۾ ستر ملين جي وٿي آهي. تڏهن کان وٺي هاڻوڪي دور تائين درياهه ڪنارو پائيندو وڃي ٽڪرين جي بلڪل ڪڇ ۾ پيو آهي. مٿيون جابلو علائقو اولهه کان اوڀر ڏانهن لهندو ۽ لهوارو ٿيندو وڃي ٿو. اهڙي ريت سيوهڻ کان ٺٽي تائين درياهه کي اولهه ڏانهن سرڪڻ لاءِ ڪا جاءِ ئي ڪانهي<ref name=" حسين"/>. ريڻ وهڪري جي سڪي وڃڻ جي ڪري، سندس پاڻي تي آباد ٿيندڙ علائقي کي ڏاڍو هاڃو رسيو، پر ڦليلي ڦاٽ جي پاڻي ان برپٽ واري جُوءِ کي سائو ستابو ڪري ڪجهه پورائو ڪيو. هيءَ ڇاڙهه حيدرآباد کان ڏهه ميل اُتر سنڌوءَ مان ڇڄندي هئي ۽ گنجي ٽڪر جي اوڀارين ڪڇ ڏئي سنڌو جو پراڻو پيٽ اُڪري، وڃي ريڻ واري ڇڏيل وهڪري ۾ پوندي هئي ۽ ڪيترن ميلن جي پنڌ تائين اُن جي پراڻي پيٽ مان به وهندي هئي. جنهن ماڳ وٽان ڦليلي ڦاٽ درياهه جي مکيه وهڪري کان ڇڄي ڌار ٿئي ٿو، اتان ئي سنڌوءَ جي ڇوڙ واري ٽڪنڊي جي شروعات سمجهڻ گهرجي. ڇو ته وهڪرو درياهه کان ڇڄڻ کان پوءِ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ تائين وري ڪٿي به سنڌو سان ڪونه ٿو ملي. جڏهن ته وچ تي ڪٿي کيس گونيءَ جي نالي سان به سڏيو وڃي ٿو. سندس روپ آبپاشيءَ جي هڪ وڏي واهه جهڙو هوندو آهي. ميان غلام شاهه ڪلهوڙي کي رڳو ڦليلي جي هتان وهڻ ڪارڻ [[حيدرآباد]] جي قلعي اڏڻ جو خيال آيو هو. انهي کان اڳ ۾ هن 60- 1762ع ۾ شاهپور جو بنياد رکيو هو. کيس اهو خيال هوندو هو، ته راڄڌاني اهڙي جاءِ تي قائم ڪئي وڃي، جتي درياهه جي ٻوڏ کان بچاءُ هجي. سندس ڀاءُ مرادياب خان، مراد آباد نالي هڪ راڄڌاني جو بنياد رکيو هو، پر درياهه ان کي ٻوڙي پائي کڻي ويو هو، تنهنڪري کيس ڊپ ٿي بيٺو. هن سوچيو ته راڄڌاني ڪنهن محفوظ ماڳ تي هجڻ گهُرجي. مٿيون مراد آباد جو شهر نصرپور ڀرسان هو، جيڪو 57- 1756ع واري ٻوڏ ۾ لڙهي ويو. مرادياب خان ۽ سندس ٻن پُٽن ٻيڙي ۾ چڙهي نڪري جان بچائي هئي. پوءِ اُتر ۾ سڪرنڊ جي پرڳڻي ۾ وڃي نئين راڄڌانيءَ جو بنياد رکيو هئائين. جنهن جو نالو هن احمد آباد رکيو هو. امڪان اُهو آهي ته هيءَ ٻوڏ هن علائقي ۾ وڏين درياهي تبديلين ڪري آئي، يا ٿي سگهي ٿو، ته هن وڏي ٻوڏ ڪري مٿيون درياهي تبديليون اچي ويون هيون.<ref name=" حسين"/> عطا محمد ڀنڀرو، تيرون ڪوٽ ۽ مورخن جا مونجهار ۾ لکي ٿو ته نيرون ([[حيدرآباد]]) جي ماڳن وٽ ڪونه هو، ڇو ته [[حيدرآباد]] وارو ماڳ نصرپور واري سنڌوءَ جي وهڪري کان ويهارو ميل اولهه ۾ آهي، ۽ حيدرآباد ۽ نصرپور جي وچ تي ڦليلي ڦاٽ کان سواءِ ٻيو ڪو درياهي وهڪرو به موجود ڪونه هو. جيڪو 1758ع کان اڳ جو وهڪرو هجي. ٻين لفظن ۾ ائين کڻي چئجي، ته نصرپور وارو درياهه جو صفا پويون وهڪرو هو، جيڪو هيٺ هلي ٻه درياهي جي صورت ۾ وهندو هو، جن مان اولاهين کي ڪلري ۽ اوڀارين کي بگهاڙ سڏيندا هئا. جنرل هيگ جي نقشن ۾ ديبل بندر، ڪلري- بگهاڙ ڦاٽن جي سنگم واري ٿاڪ تي چار ميل هيٺ ڏيکاريل آهي<ref name=" حسين" >{{Citation |title= [ڪتاب: حيدرآباد جي تاريخ، ليکڪ؛ حسين بادشاهه]-Sindhi Adabi Board Online Library (History) |url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/history/Book15/Book_page2.html |accessdate=2016-09-23 |archive-date=2018-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506013655/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book15/Book_page2.html |dead-url=yes }}</ref> == ارضييات == [[فائل:Indus Nanga Parbat Himalayas from Khyber Pakhtunkhwa.webm|right|thumb|280px|سنڌو درياه اڳئين حصي ۾ ۽ [[نانگا پربت]] جي چوٽي، هماليه جي اولهندي [[Syntaxis (geology)|گڏيل موڙ]] جي صورت ۾ پس منظر ۾ نظر اچي رهي آهي.{{efn|پاڪستان جي صوبي [[خيبر پختونخوا]] جي تاريخي ڳوٺ [[سوال ڍير]] جي مٿان هوائي جهاز تان ورتل منظر.}}]] [[فائل:Indus river near Leh.jpg|upright=1.25|thumb|[[ليه]]، [[لداخ]] ويجهو سنڌو درياه جو هڪ منظر]] سنڌو درياه هڪ [[Antecedent drainage stream|قديم درياه]] (antecedent river) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته هي هماليه جبلن جي وجود ۾ اچڻ کان اڳ به موجود هو ۽ جئين جئين جبل مٿي اڀرندا ويا، هن پنهنجو رستو [[Entrenched river|گهاٽو]] ڪيو. سنڌو درياه پنهنجي گپ ۽ لٽ ذريعي سمنڊ جي اندر سنڌو فين (Indus submarine fan) کي هٿي ڏئي ٿو، جيڪو دنيا ۾ رسوبيات (sediment) جو ٻيو نمبر وڏو جسم آهي.<ref>{{cite journal |vauthors=Clift P, Gaedicke C, Edwards R, Lee JI, Hildebrand P, Amjad S, White RS, Schlüter HU |title=The stratigraphic evolution of the Indus Fan and the history of sedimentation in the Arabian Sea |year=2002 |journal=Marine Geophysical Researches |volume=23 |issue=3 |pages=223–245 |doi=10.1023/A:1023627123093 |bibcode=2002MarGR..23..223C |s2cid=129735252 }}</ref> هي تقريباً 50 لک ڪعب ڪلوميٽر مادي تي مشتمل آهي جيڪو جبلن جي لهرجڻ (erosion) سبب هتي پهتو آهي. جديد درياهي رسوبيات جي مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته اتر پاڪستان ۽ هندستان ۾ واقع [[قراقرم|قراقرم جا جبل]] هن مادي جو سڀ کان وڏو ذريعو آهن، جڏهن ته ان کان پوءِ هماليه مان پنجاب جي وڏن درياهن (جهلم، راوي، چناب، بياس ۽ ستلج) ذريعي مواد پهچي ٿو. عربي سمنڊ جي رسوبيات جي تجزيي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پنجاهه لک سال اڳ سنڌو درياه انهن [[پنجاب]] جي درياهن سان ڳنڍيل نه هو، جيڪي ان وقت اوڀر طرف وهندي [[گنگا ندي|گنگا]] ۾ شامل ٿيندا هئا ۽ ان کان پوءِ سنڌو درياه انهن کي پاڻ ۾ ملائي ڇڏيو.<ref>{{cite journal |last=Clift |first=Peter D. |author2=Blusztajn, Jerzy |date=15 December 2005 |title=Reorganization of the western Himalayan river system after five million years ago |journal=Nature |volume=438 |pages=1001–1003 |doi=10.1038/nature04379 |pmid=16355221 |issue=7070 |bibcode=2005Natur.438.1001C |s2cid=4427250 }}</ref> اڳوڻي تحقيق موجب اولهه تبيت جي واري ۽ لٽ 4.5 ڪروڙ سال اڳ به عربي سمنڊ تائين پهچي رهي هئي، جنهن مان ان وقت به هڪ قديم سنڌو درياه جي وجود جي خبر پوي ٿي.<ref>{{cite journal |last=Clift |first=Peter D. |author2=Shimizu, N. |author3=Layne, G.D. |author4=Blusztajn, J.S. |author5=Gaedicke, C. |author6=Schlüter, H.-U. |author7=Clark, M.K. |author8=Amjad, S. |author7-link=Marin Clark |date=August 2001 |title=Development of the Indus Fan and its significance for the erosional history of the Western Himalaya and Karakoram |journal=GSA Bulletin |volume=113 |issue=8 |pages=1039–1051 |doi=10.1130/0016-7606(2001)113<1039:DOTIFA>2.0.CO;2 |bibcode=2001GSAB..113.1039C }}</ref> انهي قديم سنڌو درياه جو ڊيلٽا بعد ۾ پاڪ-افغان سرحد تي واقع [[ڪٽواز بيسن]] ۾ دريافت ڪيو ويو آهي. [[نانگا پربت]] واري علائقي ۾، سنڌو درياه پاران ڪيل وڏي پيماني تي لهرجڻ (erosion) جي ڪري زمين جي هيٺين پردن جا پٿر سطح تي اچي ويا آهن.<ref>{{cite journal |last=Zeitler |first=Peter K. |author2=Koons, Peter O. |author3=Bishop, Michael P. |author4=Chamberlain, C. Page |author5=Craw, David |author6=Edwards, Michael A. |author7=Hamidullah, Syed |author8=Jam, Qasim M. |author9=Kahn, M. Asif|author10= Khattak, M. Umar Khan |author11=Kidd, William S. F. |author12=Mackie, Randall L. |author13=Meltzer, Anne S. |author14=Park, Stephen K. |author15=Pecher, Arnaud |author16=Poage, Michael A. |author17=Sarker, Golam |author18=Schneider, David A. |author19=Seeber, Leonardo|author20= Shroder, John F. |date=October 2001 |title=Crustal reworking at Nanga Parbat, Pakistan: Metamorphic consequences of thermal-mechanical coupling facilitated by erosion |journal=Tectonics |volume=20 |issue=5 |pages=712–728 |doi=10.1029/2000TC001243 |bibcode=2001Tecto..20..712Z |doi-access=free }}</ref> نومبر 2011ع ۾ سيٽلائيٽ تصويرن مان معلوم ٿيو ته سنڌو درياه (ٻوڏ جي صورت ۾) ٻيهر هندستان ۾ داخل ٿيڻ لڳو ۽ [[رڻ ڪڇ|ڪڇ جي رڻ]] ۽ احمد آباد ويجهو هڪ ڍنڍ [[نل سروور پکين جي پناهگاهه|نل سروور]] کي پاڻي پهچائڻ لڳو.<ref name="Indus re"/> تمام گهڻي برساتن جي ڪري درياهي طاس سان گڏ [[منڇر ڍنڍ]]، حمل ڍنڍ ۽ [[ڪينجهر ڍنڍ]] (جيڪي سڀ موجوده پاڪستان ۾ آهن) ٻڏي ويا هئا. اها صورتحال انهي وقت کان ٻه صديون پوءِ پيدا ٿي جڏهن سنڌو درياه [[1819ع ۾ ڪڇ جو زلزلو|1819ع جي ڪڇ واري زلزلي]] کانپوءِ پنهنجو رخ اولهه طرف موڙي ڇڏيو هو. === معاون نديون === {{Div col|colwidth=15em}} * [[گار ندي]] (Gar River) * [[گلگت درياه]] * [[گومل درياه]] * [[هارو درياه]] * [[هنزا درياه]] * [[درياهه ڪابل]] * [[ڪنڙ درياه]] * [[ڪرم درياه]] * [[پنجند]] ** [[درياهه چناب]] *** [[درياهه جهلم]] *** [[درياهه راوي]] ** [[درياهه ستلج]] *** [[بِياس درياه]] * [[شيوڪ درياه]] * [[سوان درياه]] * [[دراص درياه]] (يا شنگو درياه) * [[سوات درياه]] * [[زانسڪار درياه]] * [[لوني درياه]] * [[ژوب درياه]] {{div end}} {{wide image|Indus river basin without boundaries of disputed regions.png|400px|سنڌوءَ جو حوض}} ساڄي ڪناري جون نديوُن گهڻو ڪري هندوڪش، قراقرم ۽ سليمان جبلن مان نڪري سنڌو ۾ شامل ٿين ٿيون. کاٻي ڪناري جون نديوُن بنيادي طور پنجاب جي پنجن دريائن واري نظام سان لاڳاپيل آهن. [[درياءِ چترال]] ۽ [[درياءِ سوات]] عملي طور [[درياءِ ڪابل]] وسيلي سنڌو ۾ شامل ٿين ٿا، پر هائڊروگرافڪ نظام ۾ انهن کي سنڌو ساڄي ڪپ واري دريائي ٽربييوٽرين. ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. سنڌو درياهي نظام سنڌو درياهه ۽ ان جي وڏين ڀرتي ڪندڙ ندين تي مشتمل آهي، جن ۾ ساڄي ڪناري کان ڪابل ندي ۽ ڪرم ندي، جڏهن ⁠تہ کاٻي ڪناري کان راوي ندي، جھلم ندي، چناب ندي، ستلج ندي ۽ بياس ندي شامل آهن. ساڄي ڪناري واريون نديون (ڪابل ۽ ڪُرّم) سنڌو سان جبلن مان نڪرڻ کان ٿوري ئي دير بعد ملي وڃن ٿيون، جڏهن⁠ تہ کاٻي ڪناري واريون نديون هيٺئين ميداني علائقن ۾ سنڌو سان سنگم ڪن ٿيون. بياس درياھ مڪمل طور ڀارت ۾ واقع آهي، جڏهن ⁠تہ راوي ۽ ستلج جا مٿيان وهڪرا به ڀارت ۾ آهن؛ ان جي ابتڙ، چناب ۽ جهلم جا وڏا حصا تڪراري ڪشمير واري علائقي ۾ واقع آهن<ref>{{cite encyclopedia |title=Indus River |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Indus-River |access-date=8 March 2025}}</ref>. سڄي سنڌو درياهي حوض جو ڪُل رقبو لڳ ڀڳ 384,000 چورس ميل آهي، جنهن مان تقريباً 204,000 چورس ميل پاڪستان ۾ واقع آهي. ان کان علاوه لڳ ڀڳ 29,000 چورس ميل اهڙو علائقو پڻ آهي جيڪو جغرافيائي طور سنڌو حوض کان ٻاهر آهي، پر پنهنجي پاڻيءَ جي ضرورتن ۽ آبپاشيءَ لاءِ سنڌو درياهي نظام تي ڀاڙيندو آهي.<ref>{{cite web |title=Indus Basin Overview |website=Pakistan Water and Power Development Authority |url=https://www.wapda.gov.pk |access-date=8 March 2025}}</ref> سنڌو جي پاڻيءَ کان سواءِ پاڪستان ۾ زراعت انتهائي غير يقيني ٿئي ها، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ ۾ قدرتي برسات تمام محدود آهي. اڄ به، جڏهن پاڪستان تيزيءَ سان صنعتي ترقي ڪري رهيو آهي، پاڻيءَ جا وسيلا اهم حيثيت رکن ٿا، ڇو⁠تہ ملڪ جي صنعتن جو وڏو حصو زرعي پيداوار کي خام مال طور استعمال ڪري ٿو<ref>{{cite web |title=Pakistan Water Resources |publisher=Food and Agriculture Organization (FAO) |url=https://www.fao.org |access- date=8 March 2025}}</ref>. پاڪستان ۾ سنڌو حوض جو تقريباً سڄو علائقو سالياني طور 15 انچن کان گهٽ برسات حاصل ڪري ٿو؛ ان مان لڳ ڀڳ 60٪ علائقو 10 انچن کان گهٽ ۽ تقريباً 16٪ علائقو 5 انچن کان به گهٽ برسات حاصل ڪري ٿو. برسات سڄي سال ۾ يڪسان نه پوي ٿي، بلڪه اها گهڻي ڀاڱي مانسون جي موسم دوران مرڪوز رهي ٿي <ref>{{cite encyclopedia |title=Pakistan – Climate |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Pakistan/Climate |access-date=8 March 2025}}</ref>. == انڊس ٽڪور (ڊيلٽا)== {{اصل مضمون|سنڌو ٽِڪور}} ڊاڪٽر ايم ايم اشفاق پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته، سنڌو درياءَ جو ڊيلٽا (Indus delta) جيڪو ڪنهن زماني ۾ جهازرانيءَ واري ڊيلٽا هئي اڄ اهو ان حوالي سان دفن ٿيل ڊيلٽا ٿي چڪو آهي. سنڌو درياءَ جي ديلٽا سنڌي جي تهذيب جي شروعات کان وٺي گذريل صدي تائين، سنڌ ۽ پري پري جي ملڪن مصر، حجاز، سمير، ايران، اوڀر آفريڪا، مها راشٽر، شريلنڪا ۽ چين سان گڏيل واپار جو مرڪز رهي آهي. انڊس ڊيلٽا جي هاڻوڪي زميني پٽي 16,000 چورس ميل يعني 41,440 چورس ڪلوميٽرز جي رقبي تائين پکڙيل آهي. ڊيلٽا جي هيءَ پٽي سمنڊ سان 130 ميل يعني 210 ڪلوميٽرز تائين پکڙي پئي آهي. سنڌو دريا 3000 ڪلوميٽر جو سفر ڪندي ڏکڻ سنڌ تائين اچي ٿو، پر اها ٻي ڳالهه ته هاڻي سنڌو درياءَ ۾ رڳو 350 ملين ايڪڙ فٽ (ايم اي ايف) پاڻي اچي ٿو<ref>{{[http://www.dawnnews.tv/news/1052929/27feb2017-barbadi-indus-delta-ka-muqaddar-kiyun-bani-abubaker-shaikh-aa-bm بربادی انڈس ڈیلٹا کا مقدر کیوں بنی؟ - Pakistan - Dawn News]}}</ref>. == مذهبي ۽ ادبي حوالا == === رگ ويد ۾ سنڌو ندي شڪتيءَ جو ذڪر === رگوید جو ھي منتر، سنڌو ندي شڪتي بيان ڪري ٿو؛ سنسڪرت ۾؛ {{quote|त्वं न इन्द्रा भरँ ओजो नृम्णं शतक्रतो विचर्षणो۔ आ वीरं पृतनाषहम्..... ऋग्वेद ८/८७/१० ھندي ۾ हे बहु कर्म करने वाले, विशेषरूप से देखने वाले, शक्तियुक्त एवं सेना को पराजित करने वाले इंद्रा! हम तुमसे शक्ति और बल मांगते हैं। ऋग्वेद ८/८७/१० سنڌي ۾ ترجمو؛ اي اندر ديوتا! تون جيڪو اڻ ڳڻيا ڪَرِمَ ڪرڻ وارو آهين، وِشيش (خاص) رُوپ جي دِرشٽي (نظر) رکڻ وارو آھين، شڪتي شالِي آهين ۽ سينائُن کي پِراجِت (شڪست) ڪرڻ وارو آهين، اسين تو کان شَڪتِي ۽ ٻَلُ گهرون ٿا.| <ref>رگويد منڊل 8 سُوڪت87 منتر 10 تحقيق ۽ تدوين؛ نور محمد شيدي</ref>|}} == سياحت == [[سياحت لداخ|لداخ]] ۾ موجود [[سياحت لداخ#سنڌو|ڪيتريون ئي ٻڌ خانقاهون]]، سنڌو درياه ۽ [[سرسوتي درياه]] ([[گھاگر-هاڪڙو درياه]]) جي ڪنارن تي [[سنڌو تهذيب|سنڌو-سرسوتي ماٿري جي تهذيب]] جا ماڳ، [[سنڌ ساگر دوآب]]، [[سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا]]، مختلف ڊيم جهڙوڪ [[باگليهار ڊيم]]، هر سال [[ليه]] ۾ منعقد ٿيندڙ [[سنڌو درشن فيسٽيول]]،<ref>{{cite web |url=[http://www.ladakhs.com/ladakh-festival.php](http://www.ladakhs.com/ladakh-festival.php) |title=The Summit Adventure ladakh |website=[www.ladakhs.com](https://www.google.com/search?q=https://www.ladakhs.com) |url-status=dead |archive-url=[https://web.archive.org/web/20100405032344/http://ladakhs.com/ladakh-festival.php](https://web.archive.org/web/20100405032344/http://ladakhs.com/ladakh-festival.php) |archive-date=5 April 2010 }}</ref> ۽ هر 12 سالن کانپوءِ [[نمو]] (Nimoo) وٽ سنڌو ۽ [[زانسڪار درياه]] جي ميلاپ واري هنڌ ملهائيندڙ "سنڌو پشڪرم" ميلو (جيڪو 12 ڏينهن تائين جاري رهندو آهي)، سياحت لاءِ بهترين موقعا فراهم ڪن ٿا.<ref>[[https://www.clickatrip.in/tours/sindhu-river-pushkara-holy-bath-100107](https://www.clickatrip.in/tours/sindhu-river-pushkara-holy-bath-100107){{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Sindhu Pushkaram festival], accessed 27 July 2023.</ref> === گيلري === <gallery widths="200px" heights="160px"> File:River Indus at Kotri Barrage Jamshoro.webm|ڪوٽڙي بئراج، ڄامشورو، سنڌ وٽ سنڌو درياه جو وڊيو. File:Lansdowne, Sukkur.jpg|لينسڊائون پل ۽ ايوب پل جيڪي سنڌ جي شهرن روهڙي ۽ سکر کي ملائين ٿيون. File:Frozen Indus, Near Nyoma.jpg|نيوما ويجهو ڄميل سنڌو درياه (سياري ۾). File:Indus at Skardu (1).jpg|اسڪردو وٽ سنڌو درياه جو منظر. File:Indus River Dera Ismail Khan.jpg|ڊيرا اسماعيل خان ويجهو سنڌو درياه. File:Indus Valley near Leh.jpg|ليه (Leh) ويجهو سنڌو درياه. </gallery> == پڻ ڏسو == * [[سنڌو ٽِڪور]] * [[وادي سنڌ جي تهذيب]] {{وادي سنڌ جي تهذيب}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌو درياھ]] [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جا دریاھہ]] [[زمرو:ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب]] [[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]] casqv7u0csqtwtu1w1mvscgp5bwy9qx 0 2518 384372 335016 2026-06-11T22:12:16Z Intisar Ali 8681 384372 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== عام طرح ٿر لفظ جي لغوي معنيٰ وارياسي زمين ٻڌائي ويئي آهي. مزيد وضاحت سان ”اها وارياسي زمين، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا هجن“ ٻڌايو ويو آهي.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref>عام طرح سنڌي زبان ۾ ٿر چيو ويندو آهي ان ملائيءَ جي تهه کي، جو کير ڪاڙهي رکڻ بعد ان جي مٿان نظر ايندو آهي. <ref name="autogenerated2" />اها سنسڪرت زبان جو لفظ ”اسجاٿل“. انهيءَ لفظ اسٿل جو اچار ڦري ”ٿل“ ٿي ويل ٿو ڏسجي .عام طرح هندو ماڻهو ائين چوندا آهن ته ”جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو.“ جل جي معنيٰ پاڻي آهي ۽ ٿل ان جو ضد آهي، جنهن مان مراد خشڪي آهي. باقي ٿل مان ڦري ٿر ڪيئن ٿيو، سو ان مان ظاهر آهي، جو ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ٻيون قومون هميشه ”ل“ کي ”ڙ“ ۾ بدلائينديون آهن، جهڙيءَ طرح ”تلاءُ“ کي ”تڙاءُ“ چوندا آهن. انهيءَ ڪري ئي ”ٿل“ مان ”ٿڙ“ ۽ پوءِ ”ٿر“ ٿي ويو آهي. ساڳيءَ طرح ”جل“ مان ”جڙ“ ۽ پوءِ ”جر“ ٿي ويو آهي.<ref name="autogenerated2" />”ٿر“ سنسڪرت لفظ ”سٿل“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بيٺل يا نه وهندڙ يعني خشڪ ملڪ (جتي درياءُ ڪونهي). انهيءَ ”سٿل“ جو اچار اول ڦري ٿيو ”ٿل“، يعني خشڪ زمين (ضد جل معنيٰ پاڻي) ۽ ”ٿل“ جو اچار ڦري ٿيو ٿر <ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref> .<ref name =" ڀيرومل " > ”سنڌي ٻولي جي تاريخ“ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي. </ref>ٿر کي ريگستان به چون: ريگستان= واري + آستان= جاءِ، يعني واريءَ جي جاءِ. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون گهنيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ”ٿري“ چوندا آهن. تنهن ڪري ڀٽن يعني ٿرين واري ڀاڱي کي ٿرين جو ملڪ يا ٿري جو ملڪ به چوندا آهن، جنهن مان ”ٿر“ لفظ ٺهيو آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. =='''ٿر جو سنڌ وارو حصو'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿر جو ڀاڱو ڍٽ، ھڪ رڻ پٽ آھي. ڪڇ جي رڻ جي اترئينءَ سرحد سان دنگئي آھي. ڊيگھ 120 ميل ۽ منڍو 40 کان 50 ميل کن ٿيندس. سندس ڪل پکيڙ 5400 چورس ميل ٿيندي.اولھ کان سنڌ ماٿري اٿس. اتريون دنگ نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر ڏس تي ھلندو ۽ مٺيءَ سنگالا کان اتريون پاسو ڏيون ور وڪڙ کائيندو، مارواڙ ڏانھن وڃي ٿو. عمرڪوٽ جي علائقي جو ڪجهه حصو بھ منھنجي انتظام ھيٺ آھي. جيڪو ٿر جيان ھڪ رڻ پٽ آھي. ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ آھي ۽ ڪڇ جي رڻ جي سنھي پٽي، کيس گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ ڏس کان، رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان جدا ڪري ٿو. سارو ٿر واريءَ جي ڀِيٽن سان ڀريو پيو آھي. پري کان طوفاني موسم ۾ ڇوليون ماريندڙ سمونڊ پيو ڀاسبو. ڀٽن جي ڊگھائي اوڀر کان اولھ ڏسڻ ۾ ايندو ۽ عام طور تي ھن علائقي جي اولھ پاسي واريون ڀٽون، اوڀر طرف وارين ڀِٽن کان اتاھيون نظر اينديون. عام طور رڻ جي وٽ سان، ڌرتيءَ جي مٿاڇري کان 6 کان 12 فوٽ ھيٺ جر جو پاڻي ملڻ جو امڪان ھوندو آھي. ڪن ٿورين جاين تي پاڻي ٻاڙو ھوندو، پر گھڻن ھنڌن تان پيئڻ جھڙو مٺو پاڻي ملي وڃي ٿو. پاڻيءَ جي لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوھ کوٽيا ويندا آھن. منجھن تري ۾ چڪ (شھونگ) وھاري پاسن کي چوڌاريءَ ڊگھن ساون چھن سان واڻي، مٿان مٽي ڪرڻ کان روڪي ڇڏيندا آھن. جيتري وقت تائين کوھ استعمال ھيٺ ھوندو آھي، تھ پاڻي، واريءَ مان ڇڻي صاف ٿي ٻاھر کوھ جي تري ۾ گڏ ٿيندو ويندو آھي. ايترو وقت پاڻي پيئڻ لائق رھندو آھي . اندرين علائقن ۾ کوھ جي اونھائي ھڪ جھڙي ۽ ھڪ جيتري نه ھوندي آھي. ان جي نسبت رڻ جي فاصلي سان واسطو رکي ٿي. جيڪڏھن اونھائي ھيٺ گھڻي آھي، ته کوھ پڪين سرن سان ٻڌا ويندا آھن. پٿر ھتي سولائي سان ملي ڪونه سگھندو آھي. پاسن کي ڦوڳن جي چھن سان واڻڻ خطري کان خالي ڪونه ھوندو آھي. رڻ جي ڪناري کان 30 ميل پري کوھن جي اونھائي 60 گز ھوندي آھي. کيتي، ڀٽن کان ھيٺ تراين ۾ ٿيندي آھي. آباديءَ لائق زمين تمام ٿوري آھي. اھا تراين واري زمين ۽ ڀٽون وسڪاري ۾ ساوا ويءَ ۽ ولھار بڻجي ويندا آھن ۽ ڀانت ڀانت جي گاھن جون گلزاريون لڳي وينديون آھن. ٿر جو گاھ، ڀر وارن علائقن جي گاھ کان وڌيڪ طاقتور ھوندو آھي. اتان جا رھواسي مارو لوڪ جن جو گذر سفر پوکيءَ راھيءَ کان وڌيڪ مال تي ھوندو آھي، سي ٿوري وقت لاءِ ھن گاھ تي گذارو ڪري ڏاڍا خوش ٿيندا آھن. کيتيءَ لائق زمين ڪنھن ڪنھن ھنڌ تمام ٿوري آھي. ماڻھن جي ملڪيت ۽ سندن وجود ھميشه غيرمحفوظ ھوندو آھي ۽ حسب حال زندگي گذارڻ لاءِ، کين اڳ ۾ ئي ڪجهه سوچڻو پوندو آھي ڀٽن جي واري تمام سنھڙي ۽ صاف آھي. منجھس ڪجهه واريءَ جا ڀرڻا ڳوڙھا بھ ھوندا آھن. ان ايراضيءَ جي مٿاڇري جي صورت حال اھڙي آھي، جو ائين لڳندو تھ ڄڻ ڌرتي ڌڏڻ يا زمين جي اندروني آندولن ڪري ڀٽون مٿي اڀري آيون آھن. ٿر ۾ گھاڙ بھ ڏاڍي گھلندي آھي. واءُ ۾ واري بھ ھيڏي ھوڏي پئي وڙڪندي وتندي، ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ۽ صورتون پئي ڏيندي، پر ان ھوندي بھ ٿر جي ڀٽن جي ترتيب واسطي واءُ ايتري قدر ذميوار نھ آھي. پارڪر جو علائقو ٿر کان ڏکڻ – اوڀر واري ڏس تي آھي. اتر کان ڏکڻ سندس منڍو 60 ميل ۽ اولھھ کان اوڀر ڊيگھھ 30 ميل آھي. ھر ڳالھھ ۽ ڳڻ ۾ ٿر کان وکرو ۽ نرالو آھي. پارڪر ۾ سخت پاھڻ وارين ٽڪرين جو سلسلو موجود آھي. ٿر ۾ پٽ جھڙي ڪئنري واريءَ جون نرم ڀٽون آھن. پارڪر ۾، ويھن ميلن جي گھيري اندر ڪاٿي ننڍڙيون تھ ڪاٿي ڪجهه اتاھيون ٽڪريون موجود آھن .زمين جي مٿاڇري کان سندن اچائي وڌ ۾ وڌ 350 فوٽ کن ٿيندي. ھنن ٽڪرين جي وچ تي موجود ميداني علائقو، ڪڇ جي اوڀارئين حصي سان ھڪجھڙائي رکي ٿو، جيڪو وچ تي رڻ ڪري ڪڇ کان الڳ ٿي ويو آھي. ٿر يا پارڪر ۾ ڪوبھ درياه يا ھميشه وھندڙ نئن وغيرھ ڪانھ آھي. پارڪر جي سامھون، رڻ جي حدن اندر ويرا واھھ ڳوٺ جي ڀرسان ھڪ وڏي مشھور شھر جا کنڊر موجود آھن، جنھن جو ذڪر اڳتي ڪيو ويندو. جين ڌرم سان واسطو رکندڙ ڪن مندرن جون جايون بھ ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. پارڪر جي موجوده شھر ڀوڏيسر جي ڀرسان ھڪ ڦٽي جا اھڃاڻ آھن. پارڪر ۾ ڪيترن ئي پڪن تلائن جي اڏاوتن جي موجودگي اسان کي اھو ڏيکاري ٿي، تھ پارڪر موجوده ٻن ٽن صدين کان اڳ گھڻو ترقي يافتھ ۽ وڌيڪ مھذب ھو.<ref name=" ايس اين رئڪس">ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو</ref> صوبي جو اوڀر وارو حصو ٿَرُ يا راجپوتانا جي ريگستان تي مشتمل آهي، جيڪو سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي. واهن ذريعي آبپاشي متعارف ڪرائڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref><ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|Page=7}}</ref> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿَرُ، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /> ==تاريخ== ٿر بابت جيتريقدر تاريخي حقيقتون ملي سگهن ٿيون، ان مان پتو پوي ٿو ته امرڪوٽ ۽ پارڪر تمام جهونا وسايل ڀاڱا آهن. پارڪر واري ڀاڱي ۾ هندن جا جيڪي تيرٿ آستان آهن، تن جو هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ به ذڪر آهي. اهي آستان جينين جا ٺهرايل آهن. پاري ننگر جو اتهاس تمام جهونو آهي ۽ امرڪوٽ بابت به ڪيترن ئي اتهاسن ۾ آڳاٽو احوال ملي ٿو. باقي ٿر جي وچ وارو ٽڪر به پراڻن کنڊهرن، کوهن ۽ ٻين نشانن مان سمجهجي ٿو ته وسندڙ ۽ آباد هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ٿر ۾ پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، ان بعد سومرا راجپوت قابض ٿيا. 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ آيا، جن اول امرڪوٽ هٿ ڪيو ۽ پوءِ اُن جو آسپاس وارو ملڪ هٿ ڪري پارڪر ڏي وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ته ڪڏهن ويران پئي رهيو ۽ منجهس ڦورو ۽ چور اچي پناهه وٺندا هئا. راجپوتن جي اچڻ بعد ڀيل به هت آيا، جي انهن جا ملٽري يا جنگي سپاهي هئا، جن هتي اچي ٻنيون ڪيون ۽ پنهنجا تڙ يعني کوهه کوٽي ڳوٺ ٻڌي ويٺا ۽ پوءِ کوسا به اچي رهيا. هندن مان راجپوت، ڀيل، ڪولهي مينگهواڙ، برهمڻ مهيسوري سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير سڀ مارواڙ کان آيل آهن. لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ، ٽالپورن جي ڏينهن ۾ سنڌ کان ملازمت ۽ واپار جي سانگي اچي رهيا.<ref name = " رائچند هريجن "/>. مسلمان قومون، کوسن کان سواءِ گهڻو ڪري ڪلهوڙن ۽ ميرن جي حڪومت يا ڪجهه وقت اڳ آيل آهن ۽ ڪي ذاتيون تازو هندن مان مسلمان ٿيل آهن، جهڙوڪ: سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا، بجير وغيره، جي اصل راجپوت هئا. ذاتين تي اڃا اُهو هندڪو نالو رکيل آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. جيڪي ماڻهو ايندا ويا، تن مان گهڻا مارواڙ کان آيل آهن، جو اُتي سخت ڏڪار پوندا هئا، جنهنڪري گذران جي ارادي سان به آيا ۽ ڪي ٻين سببن جي ڪري به آيا هوندا. جيڪي آيا سي سکيا ٿيڻ ڪري پنهنجا ڳوٺ ٻڌي رهاڪو ٿيندا ويا. ٿر جا موجوده شهر، جهڙوڪ: مٺي، ڏيپلو، ڇاپرو، چيلهار، اسلام ڪوٽ، ڪانٽيو ۽ گڍڙو وغيره تازا وسايل آهن، جن جو بنياد ٽن چئن سون سالن جي اندر آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. امرڪوٽ، پاري ننگر، ننگرپارڪر، ڀوڏيسر، ويراواهه، ڪيرٽي ۽ هنجتل وغيره (۽ ٻيا ڪي شهر هوندا جن جو اتهاس نٿو ملي) جهونا وسايل آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.سن 974ع ۾ سنڌ ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج آيو، جو راجا ٿيو. ٻئي پٽ باهڙ کي ڪجهه ڪونه مليو، تنهن ڪري هو وڃي راڌڻپور ۾ رهيو. هن کي ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 7 ۾ لکيل آهي ته سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا..<ref name = "رائچند هريجن "/> سوڍو، سن 1125ع برابر 1181 سنبت ۾، سنڌ جي سومري حاڪم وٽ لنگهي آيو (همير سنگ کان پوءِ سومرن جا ڪيترا ۽ ڪهڙا حاڪم ٿيا سو ڪنهن به اتهاس ۾ ڄاڻايل ڪونه آهي)، جنهن مهرباني طور کيس رتوڪوٽ ڏنو. رتوڪوٽ کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان 6 ڪوهه کن پري واقع آهي. اهو ڪوٽ هاڻي ڊٺو پيو آهي، پر اُن جا کنڊر اڃا تائين ناري جي ڪپ تي ڏسڻ ۾ پيا اچن، پر رتوڪوٽ نالو اڃا قائم آهي. عام روايت موجب اهو ڪوٽ ”رتي“ نالي مغل ٻڌايو هو. مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا، انهيءَ ڪري اهو ڪوٽ به پوءِ جو آهي، مگر هن ڏندڪٿا موجب ائين ڄاڻايل آهي.<ref name = "رائچند هريجن "/> . ڪي چون ٿا ته سوڍو پاڻ سان راجپوتن جو وڏو ڪٽڪ وٺي آيو هو ۽ رتوڪوٽ سومري حاڪم کان پنهنجيءَ طاقت جي زور سان ورتائين.<ref name = "رائچند هريجن "/>. سوڍي جو پٽ ”چاچڪ ديو“ ۽ پوٽو ”راج ديو“ هتي رهيا ۽ هتي اچڻ کانپوءِ هو ”راڻا“ سڏجڻ لڳا. کپري تعلقي ۾ اڄ تائين ڳوٺ ”راڻاهو“ آهي، جتي ڪيترا سوڍا گهر ڪري وڃي ويٺا، جنهنڪري ڳوٺ تي اهو نالو پيو. کپري تعلقي ۾ ۽ پٿوري طرف ڪي پٽ وسايا هئا ۽ اُها سموري ايراضي رتيڪوٽ وارن راڻن جي هئي، جي اڄ تائين پنهنجي وڏي ڏاڏي پرمار جي پٺيان پاڻ کي ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏائيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>سوڍن امرڪوٽ تي قبضي ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي حد اڳتي مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي ڌڪي کائڙ به هٿ ڪيو، ۽ گادي نشين راڻي جي پاران اتي صوبا موڪليندا هئا. انهيءَ پاسي جيڪي راجپوت صوبا ٿي ويا، تن اُتي ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ ٻڌايو، جنهن کي اول ڇڇر پوءِ ڇڇرو چوندا هئا، جو لفظ نيٺ ڇاڇرو ٿيو. آسپاس جي حد کي ”ڇاڇراٽي“ چوندا آهن. اڄ تائين به انهيءَ نالي سان ٿري سڏيندا آهن. ڇاڇري کان 24 ميل اولهه طرف چيلهار جو ڳوٺ آهي، جو چيلي نالي چارڻ اتي هڪ کوهه لڌو هو، پوءِ ماڻهو اچي ويٺا ۽ ڳوٺ تي نالو پيو چيلار ۽ هاڻي چيلهار سڏيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 15 ۾ چيلو راجپوت لکيل آهي. جو غلط آهي. چيلو چارڻ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. اهو ڳوٺ جنهن وقت ٻڌو ويو، تنهن وقت امرڪوٽ ۾ ڪلجي نالي سوڍو مشهور هو، جنهن کي ڪلو سوڍو به چوندا هئا. اهڙيءَ طرح سوڍا راجپوت، امرڪوٽ ۽ ٿر وسائي ويٺا، سامروٽي ۽ رحمڪي بازار ڏي ۽ سومرن جي تخت گاهه ڳهه ڪوٽ ڏي ڪونه ويا. مٺي تعلقي جو ڳچ ڀاڱو ۽ ننگر پارڪر جو ٿورو ڀاڱوجو ڪڇ جي رڻ جي ”وَٽ“ (ڪناري) سان آهي. ڪپري ۽ عمر ڪوٽ تعلقن جو اتر وارو ڀاڱو، جو گڍڙي وٽان لنگهي جوڌپور رياست سان گڏجي ٿو تنهن کي کائڙ سڏيندا هئا. ٿر جو باقي رهيل ڀاڱو، جو اُنهن ٻنهي ڀاڱن جي وچ ۾ آهي،ت نهن کي اصل ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏيندا هئا. اُهو سمورو پاسو عمرڪوٽ جي راڻن جي هٿ ۾ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] qeusi9697hgduy4avyivtksfaghh0tt 384373 384372 2026-06-11T22:15:43Z Intisar Ali 8681 384373 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== عام طرح ٿر لفظ جي لغوي معنيٰ وارياسي زمين ٻڌائي ويئي آهي. مزيد وضاحت سان ”اها وارياسي زمين، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا هجن“ ٻڌايو ويو آهي.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref>عام طرح سنڌي زبان ۾ ٿر چيو ويندو آهي ان ملائيءَ جي تهه کي، جو کير ڪاڙهي رکڻ بعد ان جي مٿان نظر ايندو آهي. <ref name="autogenerated2" />اها سنسڪرت زبان جو لفظ ”اسجاٿل“. انهيءَ لفظ اسٿل جو اچار ڦري ”ٿل“ ٿي ويل ٿو ڏسجي .عام طرح هندو ماڻهو ائين چوندا آهن ته ”جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو.“ جل جي معنيٰ پاڻي آهي ۽ ٿل ان جو ضد آهي، جنهن مان مراد خشڪي آهي. باقي ٿل مان ڦري ٿر ڪيئن ٿيو، سو ان مان ظاهر آهي، جو ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ٻيون قومون هميشه ”ل“ کي ”ڙ“ ۾ بدلائينديون آهن، جهڙيءَ طرح ”تلاءُ“ کي ”تڙاءُ“ چوندا آهن. انهيءَ ڪري ئي ”ٿل“ مان ”ٿڙ“ ۽ پوءِ ”ٿر“ ٿي ويو آهي. ساڳيءَ طرح ”جل“ مان ”جڙ“ ۽ پوءِ ”جر“ ٿي ويو آهي.<ref name="autogenerated2" />”ٿر“ سنسڪرت لفظ ”سٿل“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بيٺل يا نه وهندڙ يعني خشڪ ملڪ (جتي درياءُ ڪونهي). انهيءَ ”سٿل“ جو اچار اول ڦري ٿيو ”ٿل“، يعني خشڪ زمين (ضد جل معنيٰ پاڻي) ۽ ”ٿل“ جو اچار ڦري ٿيو ٿر <ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref> .<ref name =" ڀيرومل " > ”سنڌي ٻولي جي تاريخ“ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي. </ref>ٿر کي ريگستان به چون: ريگستان= واري + آستان= جاءِ، يعني واريءَ جي جاءِ. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون گهنيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ”ٿري“ چوندا آهن. تنهن ڪري ڀٽن يعني ٿرين واري ڀاڱي کي ٿرين جو ملڪ يا ٿري جو ملڪ به چوندا آهن، جنهن مان ”ٿر“ لفظ ٺهيو آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. =='''ٿر جو سنڌ وارو حصو'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿر جو ڀاڱو ڍٽ، ھڪ رڻ پٽ آھي. ڪڇ جي رڻ جي اترئينءَ سرحد سان دنگئي آھي. ڊيگھ 120 ميل ۽ منڍو 40 کان 50 ميل کن ٿيندس. سندس ڪل پکيڙ 5400 چورس ميل ٿيندي.اولھ کان سنڌ ماٿري اٿس. اتريون دنگ نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر ڏس تي ھلندو ۽ مٺيءَ سنگالا کان اتريون پاسو ڏيون ور وڪڙ کائيندو، مارواڙ ڏانھن وڃي ٿو. عمرڪوٽ جي علائقي جو ڪجهه حصو بھ منھنجي انتظام ھيٺ آھي. جيڪو ٿر جيان ھڪ رڻ پٽ آھي. ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ آھي ۽ ڪڇ جي رڻ جي سنھي پٽي، کيس گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ ڏس کان، رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان جدا ڪري ٿو. سارو ٿر واريءَ جي ڀِيٽن سان ڀريو پيو آھي. پري کان طوفاني موسم ۾ ڇوليون ماريندڙ سمونڊ پيو ڀاسبو. ڀٽن جي ڊگھائي اوڀر کان اولھ ڏسڻ ۾ ايندو ۽ عام طور تي ھن علائقي جي اولھ پاسي واريون ڀٽون، اوڀر طرف وارين ڀِٽن کان اتاھيون نظر اينديون. عام طور رڻ جي وٽ سان، ڌرتيءَ جي مٿاڇري کان 6 کان 12 فوٽ ھيٺ جر جو پاڻي ملڻ جو امڪان ھوندو آھي. ڪن ٿورين جاين تي پاڻي ٻاڙو ھوندو، پر گھڻن ھنڌن تان پيئڻ جھڙو مٺو پاڻي ملي وڃي ٿو. پاڻيءَ جي لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوھ کوٽيا ويندا آھن. منجھن تري ۾ چڪ (شھونگ) وھاري پاسن کي چوڌاريءَ ڊگھن ساون چھن سان واڻي، مٿان مٽي ڪرڻ کان روڪي ڇڏيندا آھن. جيتري وقت تائين کوھ استعمال ھيٺ ھوندو آھي، تھ پاڻي، واريءَ مان ڇڻي صاف ٿي ٻاھر کوھ جي تري ۾ گڏ ٿيندو ويندو آھي. ايترو وقت پاڻي پيئڻ لائق رھندو آھي . اندرين علائقن ۾ کوھ جي اونھائي ھڪ جھڙي ۽ ھڪ جيتري نه ھوندي آھي. ان جي نسبت رڻ جي فاصلي سان واسطو رکي ٿي. جيڪڏھن اونھائي ھيٺ گھڻي آھي، ته کوھ پڪين سرن سان ٻڌا ويندا آھن. پٿر ھتي سولائي سان ملي ڪونه سگھندو آھي. پاسن کي ڦوڳن جي چھن سان واڻڻ خطري کان خالي ڪونه ھوندو آھي. رڻ جي ڪناري کان 30 ميل پري کوھن جي اونھائي 60 گز ھوندي آھي. کيتي، ڀٽن کان ھيٺ تراين ۾ ٿيندي آھي. آباديءَ لائق زمين تمام ٿوري آھي. اھا تراين واري زمين ۽ ڀٽون وسڪاري ۾ ساوا ويءَ ۽ ولھار بڻجي ويندا آھن ۽ ڀانت ڀانت جي گاھن جون گلزاريون لڳي وينديون آھن. ٿر جو گاھ، ڀر وارن علائقن جي گاھ کان وڌيڪ طاقتور ھوندو آھي. اتان جا رھواسي مارو لوڪ جن جو گذر سفر پوکيءَ راھيءَ کان وڌيڪ مال تي ھوندو آھي، سي ٿوري وقت لاءِ ھن گاھ تي گذارو ڪري ڏاڍا خوش ٿيندا آھن. کيتيءَ لائق زمين ڪنھن ڪنھن ھنڌ تمام ٿوري آھي. ماڻھن جي ملڪيت ۽ سندن وجود ھميشه غيرمحفوظ ھوندو آھي ۽ حسب حال زندگي گذارڻ لاءِ، کين اڳ ۾ ئي ڪجهه سوچڻو پوندو آھي ڀٽن جي واري تمام سنھڙي ۽ صاف آھي. منجھس ڪجهه واريءَ جا ڀرڻا ڳوڙھا بھ ھوندا آھن. ان ايراضيءَ جي مٿاڇري جي صورت حال اھڙي آھي، جو ائين لڳندو تھ ڄڻ ڌرتي ڌڏڻ يا زمين جي اندروني آندولن ڪري ڀٽون مٿي اڀري آيون آھن. ٿر ۾ گھاڙ بھ ڏاڍي گھلندي آھي. واءُ ۾ واري بھ ھيڏي ھوڏي پئي وڙڪندي وتندي، ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ۽ صورتون پئي ڏيندي، پر ان ھوندي بھ ٿر جي ڀٽن جي ترتيب واسطي واءُ ايتري قدر ذميوار نھ آھي. پارڪر جو علائقو ٿر کان ڏکڻ – اوڀر واري ڏس تي آھي. اتر کان ڏکڻ سندس منڍو 60 ميل ۽ اولھھ کان اوڀر ڊيگھھ 30 ميل آھي. ھر ڳالھھ ۽ ڳڻ ۾ ٿر کان وکرو ۽ نرالو آھي. پارڪر ۾ سخت پاھڻ وارين ٽڪرين جو سلسلو موجود آھي. ٿر ۾ پٽ جھڙي ڪئنري واريءَ جون نرم ڀٽون آھن. پارڪر ۾، ويھن ميلن جي گھيري اندر ڪاٿي ننڍڙيون تھ ڪاٿي ڪجهه اتاھيون ٽڪريون موجود آھن .زمين جي مٿاڇري کان سندن اچائي وڌ ۾ وڌ 350 فوٽ کن ٿيندي. ھنن ٽڪرين جي وچ تي موجود ميداني علائقو، ڪڇ جي اوڀارئين حصي سان ھڪجھڙائي رکي ٿو، جيڪو وچ تي رڻ ڪري ڪڇ کان الڳ ٿي ويو آھي. ٿر يا پارڪر ۾ ڪوبھ درياه يا ھميشه وھندڙ نئن وغيرھ ڪانھ آھي. پارڪر جي سامھون، رڻ جي حدن اندر ويرا واھھ ڳوٺ جي ڀرسان ھڪ وڏي مشھور شھر جا کنڊر موجود آھن، جنھن جو ذڪر اڳتي ڪيو ويندو. جين ڌرم سان واسطو رکندڙ ڪن مندرن جون جايون بھ ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. پارڪر جي موجوده شھر ڀوڏيسر جي ڀرسان ھڪ ڦٽي جا اھڃاڻ آھن. پارڪر ۾ ڪيترن ئي پڪن تلائن جي اڏاوتن جي موجودگي اسان کي اھو ڏيکاري ٿي، تھ پارڪر موجوده ٻن ٽن صدين کان اڳ گھڻو ترقي يافتھ ۽ وڌيڪ مھذب ھو.<ref name=" ايس اين رئڪس">ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو</ref> صوبي جو اوڀر وارو حصو ٿَرُ يا راجپوتانا جي ريگستان تي مشتمل آهي، جيڪو سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي. واهن ذريعي آبپاشي متعارف ڪرائڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿَرُ، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book |last=Lambrick |first=H. T. |title=Sind: A General Introduction |location=Hyderabad, Sindh |year=1975 |pages=11–12 }}</ref> ==تاريخ== ٿر بابت جيتريقدر تاريخي حقيقتون ملي سگهن ٿيون، ان مان پتو پوي ٿو ته امرڪوٽ ۽ پارڪر تمام جهونا وسايل ڀاڱا آهن. پارڪر واري ڀاڱي ۾ هندن جا جيڪي تيرٿ آستان آهن، تن جو هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ به ذڪر آهي. اهي آستان جينين جا ٺهرايل آهن. پاري ننگر جو اتهاس تمام جهونو آهي ۽ امرڪوٽ بابت به ڪيترن ئي اتهاسن ۾ آڳاٽو احوال ملي ٿو. باقي ٿر جي وچ وارو ٽڪر به پراڻن کنڊهرن، کوهن ۽ ٻين نشانن مان سمجهجي ٿو ته وسندڙ ۽ آباد هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ٿر ۾ پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، ان بعد سومرا راجپوت قابض ٿيا. 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ آيا، جن اول امرڪوٽ هٿ ڪيو ۽ پوءِ اُن جو آسپاس وارو ملڪ هٿ ڪري پارڪر ڏي وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ته ڪڏهن ويران پئي رهيو ۽ منجهس ڦورو ۽ چور اچي پناهه وٺندا هئا. راجپوتن جي اچڻ بعد ڀيل به هت آيا، جي انهن جا ملٽري يا جنگي سپاهي هئا، جن هتي اچي ٻنيون ڪيون ۽ پنهنجا تڙ يعني کوهه کوٽي ڳوٺ ٻڌي ويٺا ۽ پوءِ کوسا به اچي رهيا. هندن مان راجپوت، ڀيل، ڪولهي مينگهواڙ، برهمڻ مهيسوري سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير سڀ مارواڙ کان آيل آهن. لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ، ٽالپورن جي ڏينهن ۾ سنڌ کان ملازمت ۽ واپار جي سانگي اچي رهيا.<ref name = " رائچند هريجن "/>. مسلمان قومون، کوسن کان سواءِ گهڻو ڪري ڪلهوڙن ۽ ميرن جي حڪومت يا ڪجهه وقت اڳ آيل آهن ۽ ڪي ذاتيون تازو هندن مان مسلمان ٿيل آهن، جهڙوڪ: سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا، بجير وغيره، جي اصل راجپوت هئا. ذاتين تي اڃا اُهو هندڪو نالو رکيل آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. جيڪي ماڻهو ايندا ويا، تن مان گهڻا مارواڙ کان آيل آهن، جو اُتي سخت ڏڪار پوندا هئا، جنهنڪري گذران جي ارادي سان به آيا ۽ ڪي ٻين سببن جي ڪري به آيا هوندا. جيڪي آيا سي سکيا ٿيڻ ڪري پنهنجا ڳوٺ ٻڌي رهاڪو ٿيندا ويا. ٿر جا موجوده شهر، جهڙوڪ: مٺي، ڏيپلو، ڇاپرو، چيلهار، اسلام ڪوٽ، ڪانٽيو ۽ گڍڙو وغيره تازا وسايل آهن، جن جو بنياد ٽن چئن سون سالن جي اندر آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. امرڪوٽ، پاري ننگر، ننگرپارڪر، ڀوڏيسر، ويراواهه، ڪيرٽي ۽ هنجتل وغيره (۽ ٻيا ڪي شهر هوندا جن جو اتهاس نٿو ملي) جهونا وسايل آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.سن 974ع ۾ سنڌ ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج آيو، جو راجا ٿيو. ٻئي پٽ باهڙ کي ڪجهه ڪونه مليو، تنهن ڪري هو وڃي راڌڻپور ۾ رهيو. هن کي ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 7 ۾ لکيل آهي ته سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا..<ref name = "رائچند هريجن "/> سوڍو، سن 1125ع برابر 1181 سنبت ۾، سنڌ جي سومري حاڪم وٽ لنگهي آيو (همير سنگ کان پوءِ سومرن جا ڪيترا ۽ ڪهڙا حاڪم ٿيا سو ڪنهن به اتهاس ۾ ڄاڻايل ڪونه آهي)، جنهن مهرباني طور کيس رتوڪوٽ ڏنو. رتوڪوٽ کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان 6 ڪوهه کن پري واقع آهي. اهو ڪوٽ هاڻي ڊٺو پيو آهي، پر اُن جا کنڊر اڃا تائين ناري جي ڪپ تي ڏسڻ ۾ پيا اچن، پر رتوڪوٽ نالو اڃا قائم آهي. عام روايت موجب اهو ڪوٽ ”رتي“ نالي مغل ٻڌايو هو. مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا، انهيءَ ڪري اهو ڪوٽ به پوءِ جو آهي، مگر هن ڏندڪٿا موجب ائين ڄاڻايل آهي.<ref name = "رائچند هريجن "/> . ڪي چون ٿا ته سوڍو پاڻ سان راجپوتن جو وڏو ڪٽڪ وٺي آيو هو ۽ رتوڪوٽ سومري حاڪم کان پنهنجيءَ طاقت جي زور سان ورتائين.<ref name = "رائچند هريجن "/>. سوڍي جو پٽ ”چاچڪ ديو“ ۽ پوٽو ”راج ديو“ هتي رهيا ۽ هتي اچڻ کانپوءِ هو ”راڻا“ سڏجڻ لڳا. کپري تعلقي ۾ اڄ تائين ڳوٺ ”راڻاهو“ آهي، جتي ڪيترا سوڍا گهر ڪري وڃي ويٺا، جنهنڪري ڳوٺ تي اهو نالو پيو. کپري تعلقي ۾ ۽ پٿوري طرف ڪي پٽ وسايا هئا ۽ اُها سموري ايراضي رتيڪوٽ وارن راڻن جي هئي، جي اڄ تائين پنهنجي وڏي ڏاڏي پرمار جي پٺيان پاڻ کي ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏائيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>سوڍن امرڪوٽ تي قبضي ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي حد اڳتي مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي ڌڪي کائڙ به هٿ ڪيو، ۽ گادي نشين راڻي جي پاران اتي صوبا موڪليندا هئا. انهيءَ پاسي جيڪي راجپوت صوبا ٿي ويا، تن اُتي ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ ٻڌايو، جنهن کي اول ڇڇر پوءِ ڇڇرو چوندا هئا، جو لفظ نيٺ ڇاڇرو ٿيو. آسپاس جي حد کي ”ڇاڇراٽي“ چوندا آهن. اڄ تائين به انهيءَ نالي سان ٿري سڏيندا آهن. ڇاڇري کان 24 ميل اولهه طرف چيلهار جو ڳوٺ آهي، جو چيلي نالي چارڻ اتي هڪ کوهه لڌو هو، پوءِ ماڻهو اچي ويٺا ۽ ڳوٺ تي نالو پيو چيلار ۽ هاڻي چيلهار سڏيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 15 ۾ چيلو راجپوت لکيل آهي. جو غلط آهي. چيلو چارڻ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. اهو ڳوٺ جنهن وقت ٻڌو ويو، تنهن وقت امرڪوٽ ۾ ڪلجي نالي سوڍو مشهور هو، جنهن کي ڪلو سوڍو به چوندا هئا. اهڙيءَ طرح سوڍا راجپوت، امرڪوٽ ۽ ٿر وسائي ويٺا، سامروٽي ۽ رحمڪي بازار ڏي ۽ سومرن جي تخت گاهه ڳهه ڪوٽ ڏي ڪونه ويا. مٺي تعلقي جو ڳچ ڀاڱو ۽ ننگر پارڪر جو ٿورو ڀاڱوجو ڪڇ جي رڻ جي ”وَٽ“ (ڪناري) سان آهي. ڪپري ۽ عمر ڪوٽ تعلقن جو اتر وارو ڀاڱو، جو گڍڙي وٽان لنگهي جوڌپور رياست سان گڏجي ٿو تنهن کي کائڙ سڏيندا هئا. ٿر جو باقي رهيل ڀاڱو، جو اُنهن ٻنهي ڀاڱن جي وچ ۾ آهي،ت نهن کي اصل ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏيندا هئا. اُهو سمورو پاسو عمرڪوٽ جي راڻن جي هٿ ۾ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] anod4tflggglbohqy9fe9r4sct8dxbo 384374 384373 2026-06-11T22:29:47Z Intisar Ali 8681 /* ٿر ۽ پارڪر */ 384374 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== عام طرح ٿر لفظ جي لغوي معنيٰ وارياسي زمين ٻڌائي ويئي آهي. مزيد وضاحت سان ”اها وارياسي زمين، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا هجن“ ٻڌايو ويو آهي.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref>عام طرح سنڌي زبان ۾ ٿر چيو ويندو آهي ان ملائيءَ جي تهه کي، جو کير ڪاڙهي رکڻ بعد ان جي مٿان نظر ايندو آهي. <ref name="autogenerated2" />اها سنسڪرت زبان جو لفظ ”اسجاٿل“. انهيءَ لفظ اسٿل جو اچار ڦري ”ٿل“ ٿي ويل ٿو ڏسجي .عام طرح هندو ماڻهو ائين چوندا آهن ته ”جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو.“ جل جي معنيٰ پاڻي آهي ۽ ٿل ان جو ضد آهي، جنهن مان مراد خشڪي آهي. باقي ٿل مان ڦري ٿر ڪيئن ٿيو، سو ان مان ظاهر آهي، جو ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ٻيون قومون هميشه ”ل“ کي ”ڙ“ ۾ بدلائينديون آهن، جهڙيءَ طرح ”تلاءُ“ کي ”تڙاءُ“ چوندا آهن. انهيءَ ڪري ئي ”ٿل“ مان ”ٿڙ“ ۽ پوءِ ”ٿر“ ٿي ويو آهي. ساڳيءَ طرح ”جل“ مان ”جڙ“ ۽ پوءِ ”جر“ ٿي ويو آهي.<ref name="autogenerated2" />”ٿر“ سنسڪرت لفظ ”سٿل“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بيٺل يا نه وهندڙ يعني خشڪ ملڪ (جتي درياءُ ڪونهي). انهيءَ ”سٿل“ جو اچار اول ڦري ٿيو ”ٿل“، يعني خشڪ زمين (ضد جل معنيٰ پاڻي) ۽ ”ٿل“ جو اچار ڦري ٿيو ٿر <ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref> .<ref name =" ڀيرومل " > ”سنڌي ٻولي جي تاريخ“ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي. </ref>ٿر کي ريگستان به چون: ريگستان= واري + آستان= جاءِ، يعني واريءَ جي جاءِ. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون گهنيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ”ٿري“ چوندا آهن. تنهن ڪري ڀٽن يعني ٿرين واري ڀاڱي کي ٿرين جو ملڪ يا ٿري جو ملڪ به چوندا آهن، جنهن مان ”ٿر“ لفظ ٺهيو آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿر جو ڀاڱو ڍٽ، ھڪ رڻ پٽ آھي. ڪڇ جي رڻ جي اترئينءَ سرحد سان دنگئي آھي. ڊيگھ 120 ميل ۽ منڍو 40 کان 50 ميل کن ٿيندس. سندس ڪل پکيڙ 5400 چورس ميل ٿيندي.اولھ کان سنڌ ماٿري اٿس<ref name="TharParkar" />. اتريون دنگ نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر ڏس تي ھلندو ۽ مٺيءَ سنگالا کان اتريون پاسو ڏيون ور وڪڙ کائيندو، مارواڙ ڏانھن وڃي ٿو. عمرڪوٽ جي علائقي جو ڪجهه حصو بھ منھنجي انتظام ھيٺ آھي. جيڪو ٿر جيان ھڪ رڻ پٽ آھي<ref name="TharParkar" />. ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ آھي ۽ ڪڇ جي رڻ جي سنھي پٽي، کيس گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ ڏس کان، رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان جدا ڪري ٿو. سارو ٿر واريءَ جي ڀِيٽن سان ڀريو پيو آھي. پري کان طوفاني موسم ۾ ڇوليون ماريندڙ سمونڊ پيو ڀاسبو. ڀٽن جي ڊگھائي اوڀر کان اولھ ڏسڻ ۾ ايندو ۽ عام طور تي ھن علائقي جي اولھ پاسي واريون ڀٽون، اوڀر طرف وارين ڀِٽن کان اتاھيون نظر اينديون<ref name="TharParkar" />. عام طور رڻ جي وٽ سان، ڌرتيءَ جي مٿاڇري کان 6 کان 12 فوٽ ھيٺ جر جو پاڻي ملڻ جو امڪان ھوندو آھي. ڪن ٿورين جاين تي پاڻي ٻاڙو ھوندو، پر گھڻن ھنڌن تان پيئڻ جھڙو مٺو پاڻي ملي وڃي ٿو. پاڻيءَ جي لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوھ کوٽيا ويندا آھن. منجھن تري ۾ چڪ (شھونگ) وھاري پاسن کي چوڌاريءَ ڊگھن ساون چھن سان واڻي، مٿان مٽي ڪرڻ کان روڪي ڇڏيندا آھن. جيتري وقت تائين کوھ استعمال ھيٺ ھوندو آھي، تھ پاڻي، واريءَ مان ڇڻي صاف ٿي ٻاھر کوھ جي تري ۾ گڏ ٿيندو ويندو آھي. ايترو وقت پاڻي پيئڻ لائق رھندو آھي<ref name="TharParkar" /> . اندرين علائقن ۾ کوھ جي اونھائي ھڪ جھڙي ۽ ھڪ جيتري نه ھوندي آھي. ان جي نسبت رڻ جي فاصلي سان واسطو رکي ٿي. جيڪڏھن اونھائي ھيٺ گھڻي آھي، ته کوھ پڪين سرن سان ٻڌا ويندا آھن. پٿر ھتي سولائي سان ملي ڪونه سگھندو آھي<ref name="TharParkar" />. رڻ جي ڪناري کان 30 ميل پري کوھن جي اونھائي 60 گز ھوندي آھي<ref name="TharParkar" />. کيتي، ڀٽن کان ھيٺ تراين ۾ ٿيندي آھي. آباديءَ لائق زمين تمام ٿوري آھي. اھا تراين واري زمين ۽ ڀٽون وسڪاري ۾ ساوا ويءَ ۽ ولھار بڻجي ويندا آھن ۽ ڀانت ڀانت جي گاھن جون گلزاريون لڳي وينديون آھن<ref name="TharParkar" />. ٿر جو گاھ، ڀر وارن علائقن جي گاھ کان وڌيڪ طاقتور ھوندو آھي. اتان جا رھواسي مارو لوڪ جن جو گذر سفر پوکيءَ راھيءَ کان وڌيڪ مال تي ھوندو آھي، سي ٿوري وقت لاءِ ھن گاھ تي گذارو ڪري ڏاڍا خوش ٿيندا آھن<ref name="TharParkar" />. کيتيءَ لائق زمين ڪنھن ڪنھن ھنڌ تمام ٿوري آھي. ماڻھن جي ملڪيت ۽ سندن وجود ھميشه غيرمحفوظ ھوندو آھي ۽ حسب حال زندگي گذارڻ لاءِ، کين اڳ ۾ ئي ڪجهه سوچڻو پوندو آھي<ref name="TharParkar" /> ڀٽن جي واري تمام سنھڙي ۽ صاف آھي. منجھس ڪجهه واريءَ جا ڀرڻا ڳوڙھا بہ ھوندا آھن. ان ايراضيءَ جي مٿاڇري جي صورت حال اھڙي آھي، جو ائين لڳندو تہ ڄڻ ڌرتي ڌڏڻ يا زمين جي اندروني آندولن ڪري ڀٽون مٿي اڀري آيون آھن<ref name="TharParkar" />. ٿر ۾ گھاڙ بہ ڏاڍي گھلندي آھي. واءُ ۾ واري بہ ھيڏي ھوڏي پئي وڙڪندي وتندي، ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ۽ صورتون پئي ڏيندي، پر ان ھوندي بھ ٿر جي ڀٽن جي ترتيب واسطي واءُ ايتري قدر ذميوار نہ آھي<ref name="TharParkar" />. پارڪر جو علائقو ٿر کان ڏکڻ – اوڀر واري ڏس تي آھي. اتر کان ڏکڻ سندس منڍو 60 ميل ۽ اولھ کان اوڀر ڊيگھ 30 ميل آھي. ھر ڳالھ ۽ ڳڻ ۾ ٿر کان وکرو ۽ نرالو آھي<ref name="TharParkar" />. پارڪر ۾ سخت پاھڻ وارين ٽڪرين جو سلسلو موجود آھي. ٿر ۾ پٽ جھڙي ڪئنري واريءَ جون نرم ڀٽون آھن. پارڪر ۾، ويھن ميلن جي گھيري اندر ڪاٿي ننڍڙيون تہ ڪاٿي ڪجهه اتاھيون ٽڪريون موجود آھن .زمين جي مٿاڇري کان سندن اچائي وڌ ۾ وڌ 350 فوٽ کن ٿيندي. ھنن ٽڪرين جي وچ تي موجود ميداني علائقو، ڪڇ جي اوڀارئين حصي سان ھڪجھڙائي رکي ٿو، جيڪو وچ تي رڻ ڪري ڪڇ کان الڳ ٿي ويو آھي<ref name="TharParkar" />. ٿر يا پارڪر ۾ ڪوبھ درياه يا ھميشه وھندڙ نئن وغيرھ ڪانھ آھي. پارڪر جي سامھون، رڻ جي حدن اندر ويرا واھھ ڳوٺ جي ڀرسان ھڪ وڏي مشھور شھر جا کنڊر موجود آھن، جنھن جو ذڪر اڳتي ڪيو ويندو. جين ڌرم سان واسطو رکندڙ ڪن مندرن جون جايون بہ ڏسڻ ۾ اچن ٿيون<ref name="TharParkar" />. پارڪر جي موجوده شھر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان ھڪ ڦٽي جا اھڃاڻ آھن. پارڪر ۾ ڪيترن ئي پڪن تلائن جي اڏاوتن جي موجودگي اسان کي اھو ڏيکاري ٿي، تہ پارڪر موجوده ٻن ٽن صدين کان اڳ گھڻو ترقي يافتہ ۽ وڌيڪ مھذب ھو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> صوبي جو اوڀر وارو حصو ٿَرُ يا راجپوتانا جي ريگستان تي مشتمل آهي، جيڪو سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي. واهن ذريعي آبپاشي متعارف ڪرائڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿَرُ، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book |last=Lambrick |first=H. T. |title=Sind: A General Introduction |location=Hyderabad, Sindh |year=1975 |pages=11–12 }}</ref> ==تاريخ== ٿر بابت جيتريقدر تاريخي حقيقتون ملي سگهن ٿيون، ان مان پتو پوي ٿو ته امرڪوٽ ۽ پارڪر تمام جهونا وسايل ڀاڱا آهن. پارڪر واري ڀاڱي ۾ هندن جا جيڪي تيرٿ آستان آهن، تن جو هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ به ذڪر آهي. اهي آستان جينين جا ٺهرايل آهن. پاري ننگر جو اتهاس تمام جهونو آهي ۽ امرڪوٽ بابت به ڪيترن ئي اتهاسن ۾ آڳاٽو احوال ملي ٿو. باقي ٿر جي وچ وارو ٽڪر به پراڻن کنڊهرن، کوهن ۽ ٻين نشانن مان سمجهجي ٿو ته وسندڙ ۽ آباد هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ٿر ۾ پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، ان بعد سومرا راجپوت قابض ٿيا. 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ آيا، جن اول امرڪوٽ هٿ ڪيو ۽ پوءِ اُن جو آسپاس وارو ملڪ هٿ ڪري پارڪر ڏي وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ته ڪڏهن ويران پئي رهيو ۽ منجهس ڦورو ۽ چور اچي پناهه وٺندا هئا. راجپوتن جي اچڻ بعد ڀيل به هت آيا، جي انهن جا ملٽري يا جنگي سپاهي هئا، جن هتي اچي ٻنيون ڪيون ۽ پنهنجا تڙ يعني کوهه کوٽي ڳوٺ ٻڌي ويٺا ۽ پوءِ کوسا به اچي رهيا. هندن مان راجپوت، ڀيل، ڪولهي مينگهواڙ، برهمڻ مهيسوري سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير سڀ مارواڙ کان آيل آهن. لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ، ٽالپورن جي ڏينهن ۾ سنڌ کان ملازمت ۽ واپار جي سانگي اچي رهيا.<ref name = " رائچند هريجن "/>. مسلمان قومون، کوسن کان سواءِ گهڻو ڪري ڪلهوڙن ۽ ميرن جي حڪومت يا ڪجهه وقت اڳ آيل آهن ۽ ڪي ذاتيون تازو هندن مان مسلمان ٿيل آهن، جهڙوڪ: سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا، بجير وغيره، جي اصل راجپوت هئا. ذاتين تي اڃا اُهو هندڪو نالو رکيل آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. جيڪي ماڻهو ايندا ويا، تن مان گهڻا مارواڙ کان آيل آهن، جو اُتي سخت ڏڪار پوندا هئا، جنهنڪري گذران جي ارادي سان به آيا ۽ ڪي ٻين سببن جي ڪري به آيا هوندا. جيڪي آيا سي سکيا ٿيڻ ڪري پنهنجا ڳوٺ ٻڌي رهاڪو ٿيندا ويا. ٿر جا موجوده شهر، جهڙوڪ: مٺي، ڏيپلو، ڇاپرو، چيلهار، اسلام ڪوٽ، ڪانٽيو ۽ گڍڙو وغيره تازا وسايل آهن، جن جو بنياد ٽن چئن سون سالن جي اندر آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. امرڪوٽ، پاري ننگر، ننگرپارڪر، ڀوڏيسر، ويراواهه، ڪيرٽي ۽ هنجتل وغيره (۽ ٻيا ڪي شهر هوندا جن جو اتهاس نٿو ملي) جهونا وسايل آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.سن 974ع ۾ سنڌ ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج آيو، جو راجا ٿيو. ٻئي پٽ باهڙ کي ڪجهه ڪونه مليو، تنهن ڪري هو وڃي راڌڻپور ۾ رهيو. هن کي ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 7 ۾ لکيل آهي ته سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا..<ref name = "رائچند هريجن "/> سوڍو، سن 1125ع برابر 1181 سنبت ۾، سنڌ جي سومري حاڪم وٽ لنگهي آيو (همير سنگ کان پوءِ سومرن جا ڪيترا ۽ ڪهڙا حاڪم ٿيا سو ڪنهن به اتهاس ۾ ڄاڻايل ڪونه آهي)، جنهن مهرباني طور کيس رتوڪوٽ ڏنو. رتوڪوٽ کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان 6 ڪوهه کن پري واقع آهي. اهو ڪوٽ هاڻي ڊٺو پيو آهي، پر اُن جا کنڊر اڃا تائين ناري جي ڪپ تي ڏسڻ ۾ پيا اچن، پر رتوڪوٽ نالو اڃا قائم آهي. عام روايت موجب اهو ڪوٽ ”رتي“ نالي مغل ٻڌايو هو. مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا، انهيءَ ڪري اهو ڪوٽ به پوءِ جو آهي، مگر هن ڏندڪٿا موجب ائين ڄاڻايل آهي.<ref name = "رائچند هريجن "/> . ڪي چون ٿا ته سوڍو پاڻ سان راجپوتن جو وڏو ڪٽڪ وٺي آيو هو ۽ رتوڪوٽ سومري حاڪم کان پنهنجيءَ طاقت جي زور سان ورتائين.<ref name = "رائچند هريجن "/>. سوڍي جو پٽ ”چاچڪ ديو“ ۽ پوٽو ”راج ديو“ هتي رهيا ۽ هتي اچڻ کانپوءِ هو ”راڻا“ سڏجڻ لڳا. کپري تعلقي ۾ اڄ تائين ڳوٺ ”راڻاهو“ آهي، جتي ڪيترا سوڍا گهر ڪري وڃي ويٺا، جنهنڪري ڳوٺ تي اهو نالو پيو. کپري تعلقي ۾ ۽ پٿوري طرف ڪي پٽ وسايا هئا ۽ اُها سموري ايراضي رتيڪوٽ وارن راڻن جي هئي، جي اڄ تائين پنهنجي وڏي ڏاڏي پرمار جي پٺيان پاڻ کي ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏائيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>سوڍن امرڪوٽ تي قبضي ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي حد اڳتي مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي ڌڪي کائڙ به هٿ ڪيو، ۽ گادي نشين راڻي جي پاران اتي صوبا موڪليندا هئا. انهيءَ پاسي جيڪي راجپوت صوبا ٿي ويا، تن اُتي ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ ٻڌايو، جنهن کي اول ڇڇر پوءِ ڇڇرو چوندا هئا، جو لفظ نيٺ ڇاڇرو ٿيو. آسپاس جي حد کي ”ڇاڇراٽي“ چوندا آهن. اڄ تائين به انهيءَ نالي سان ٿري سڏيندا آهن. ڇاڇري کان 24 ميل اولهه طرف چيلهار جو ڳوٺ آهي، جو چيلي نالي چارڻ اتي هڪ کوهه لڌو هو، پوءِ ماڻهو اچي ويٺا ۽ ڳوٺ تي نالو پيو چيلار ۽ هاڻي چيلهار سڏيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 15 ۾ چيلو راجپوت لکيل آهي. جو غلط آهي. چيلو چارڻ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. اهو ڳوٺ جنهن وقت ٻڌو ويو، تنهن وقت امرڪوٽ ۾ ڪلجي نالي سوڍو مشهور هو، جنهن کي ڪلو سوڍو به چوندا هئا. اهڙيءَ طرح سوڍا راجپوت، امرڪوٽ ۽ ٿر وسائي ويٺا، سامروٽي ۽ رحمڪي بازار ڏي ۽ سومرن جي تخت گاهه ڳهه ڪوٽ ڏي ڪونه ويا. مٺي تعلقي جو ڳچ ڀاڱو ۽ ننگر پارڪر جو ٿورو ڀاڱوجو ڪڇ جي رڻ جي ”وَٽ“ (ڪناري) سان آهي. ڪپري ۽ عمر ڪوٽ تعلقن جو اتر وارو ڀاڱو، جو گڍڙي وٽان لنگهي جوڌپور رياست سان گڏجي ٿو تنهن کي کائڙ سڏيندا هئا. ٿر جو باقي رهيل ڀاڱو، جو اُنهن ٻنهي ڀاڱن جي وچ ۾ آهي،ت نهن کي اصل ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏيندا هئا. اُهو سمورو پاسو عمرڪوٽ جي راڻن جي هٿ ۾ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] hlnnrlilxndgecnsdr33fc4t79mw9av 384375 384374 2026-06-11T22:30:25Z Intisar Ali 8681 384375 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== عام طرح ٿر لفظ جي لغوي معنيٰ وارياسي زمين ٻڌائي ويئي آهي. مزيد وضاحت سان ”اها وارياسي زمين، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا هجن“ ٻڌايو ويو آهي.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref>عام طرح سنڌي زبان ۾ ٿر چيو ويندو آهي ان ملائيءَ جي تهه کي، جو کير ڪاڙهي رکڻ بعد ان جي مٿان نظر ايندو آهي. <ref name="autogenerated2" />اها سنسڪرت زبان جو لفظ ”اسجاٿل“. انهيءَ لفظ اسٿل جو اچار ڦري ”ٿل“ ٿي ويل ٿو ڏسجي .عام طرح هندو ماڻهو ائين چوندا آهن ته ”جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو.“ جل جي معنيٰ پاڻي آهي ۽ ٿل ان جو ضد آهي، جنهن مان مراد خشڪي آهي. باقي ٿل مان ڦري ٿر ڪيئن ٿيو، سو ان مان ظاهر آهي، جو ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ٻيون قومون هميشه ”ل“ کي ”ڙ“ ۾ بدلائينديون آهن، جهڙيءَ طرح ”تلاءُ“ کي ”تڙاءُ“ چوندا آهن. انهيءَ ڪري ئي ”ٿل“ مان ”ٿڙ“ ۽ پوءِ ”ٿر“ ٿي ويو آهي. ساڳيءَ طرح ”جل“ مان ”جڙ“ ۽ پوءِ ”جر“ ٿي ويو آهي.<ref name="autogenerated2" />”ٿر“ سنسڪرت لفظ ”سٿل“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بيٺل يا نه وهندڙ يعني خشڪ ملڪ (جتي درياءُ ڪونهي). انهيءَ ”سٿل“ جو اچار اول ڦري ٿيو ”ٿل“، يعني خشڪ زمين (ضد جل معنيٰ پاڻي) ۽ ”ٿل“ جو اچار ڦري ٿيو ٿر <ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref> .<ref name =" ڀيرومل " > ”سنڌي ٻولي جي تاريخ“ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي. </ref>ٿر کي ريگستان به چون: ريگستان= واري + آستان= جاءِ، يعني واريءَ جي جاءِ. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون گهنيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ”ٿري“ چوندا آهن. تنهن ڪري ڀٽن يعني ٿرين واري ڀاڱي کي ٿرين جو ملڪ يا ٿري جو ملڪ به چوندا آهن، جنهن مان ”ٿر“ لفظ ٺهيو آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ==تاريخ== ٿر بابت جيتريقدر تاريخي حقيقتون ملي سگهن ٿيون، ان مان پتو پوي ٿو ته امرڪوٽ ۽ پارڪر تمام جهونا وسايل ڀاڱا آهن. پارڪر واري ڀاڱي ۾ هندن جا جيڪي تيرٿ آستان آهن، تن جو هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ به ذڪر آهي. اهي آستان جينين جا ٺهرايل آهن. پاري ننگر جو اتهاس تمام جهونو آهي ۽ امرڪوٽ بابت به ڪيترن ئي اتهاسن ۾ آڳاٽو احوال ملي ٿو. باقي ٿر جي وچ وارو ٽڪر به پراڻن کنڊهرن، کوهن ۽ ٻين نشانن مان سمجهجي ٿو ته وسندڙ ۽ آباد هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ٿر ۾ پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، ان بعد سومرا راجپوت قابض ٿيا. 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ آيا، جن اول امرڪوٽ هٿ ڪيو ۽ پوءِ اُن جو آسپاس وارو ملڪ هٿ ڪري پارڪر ڏي وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ته ڪڏهن ويران پئي رهيو ۽ منجهس ڦورو ۽ چور اچي پناهه وٺندا هئا. راجپوتن جي اچڻ بعد ڀيل به هت آيا، جي انهن جا ملٽري يا جنگي سپاهي هئا، جن هتي اچي ٻنيون ڪيون ۽ پنهنجا تڙ يعني کوهه کوٽي ڳوٺ ٻڌي ويٺا ۽ پوءِ کوسا به اچي رهيا. هندن مان راجپوت، ڀيل، ڪولهي مينگهواڙ، برهمڻ مهيسوري سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير سڀ مارواڙ کان آيل آهن. لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ، ٽالپورن جي ڏينهن ۾ سنڌ کان ملازمت ۽ واپار جي سانگي اچي رهيا.<ref name = " رائچند هريجن "/>. مسلمان قومون، کوسن کان سواءِ گهڻو ڪري ڪلهوڙن ۽ ميرن جي حڪومت يا ڪجهه وقت اڳ آيل آهن ۽ ڪي ذاتيون تازو هندن مان مسلمان ٿيل آهن، جهڙوڪ: سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا، بجير وغيره، جي اصل راجپوت هئا. ذاتين تي اڃا اُهو هندڪو نالو رکيل آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. جيڪي ماڻهو ايندا ويا، تن مان گهڻا مارواڙ کان آيل آهن، جو اُتي سخت ڏڪار پوندا هئا، جنهنڪري گذران جي ارادي سان به آيا ۽ ڪي ٻين سببن جي ڪري به آيا هوندا. جيڪي آيا سي سکيا ٿيڻ ڪري پنهنجا ڳوٺ ٻڌي رهاڪو ٿيندا ويا. ٿر جا موجوده شهر، جهڙوڪ: مٺي، ڏيپلو، ڇاپرو، چيلهار، اسلام ڪوٽ، ڪانٽيو ۽ گڍڙو وغيره تازا وسايل آهن، جن جو بنياد ٽن چئن سون سالن جي اندر آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. امرڪوٽ، پاري ننگر، ننگرپارڪر، ڀوڏيسر، ويراواهه، ڪيرٽي ۽ هنجتل وغيره (۽ ٻيا ڪي شهر هوندا جن جو اتهاس نٿو ملي) جهونا وسايل آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.سن 974ع ۾ سنڌ ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج آيو، جو راجا ٿيو. ٻئي پٽ باهڙ کي ڪجهه ڪونه مليو، تنهن ڪري هو وڃي راڌڻپور ۾ رهيو. هن کي ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 7 ۾ لکيل آهي ته سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا..<ref name = "رائچند هريجن "/> سوڍو، سن 1125ع برابر 1181 سنبت ۾، سنڌ جي سومري حاڪم وٽ لنگهي آيو (همير سنگ کان پوءِ سومرن جا ڪيترا ۽ ڪهڙا حاڪم ٿيا سو ڪنهن به اتهاس ۾ ڄاڻايل ڪونه آهي)، جنهن مهرباني طور کيس رتوڪوٽ ڏنو. رتوڪوٽ کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان 6 ڪوهه کن پري واقع آهي. اهو ڪوٽ هاڻي ڊٺو پيو آهي، پر اُن جا کنڊر اڃا تائين ناري جي ڪپ تي ڏسڻ ۾ پيا اچن، پر رتوڪوٽ نالو اڃا قائم آهي. عام روايت موجب اهو ڪوٽ ”رتي“ نالي مغل ٻڌايو هو. مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا، انهيءَ ڪري اهو ڪوٽ به پوءِ جو آهي، مگر هن ڏندڪٿا موجب ائين ڄاڻايل آهي.<ref name = "رائچند هريجن "/> . ڪي چون ٿا ته سوڍو پاڻ سان راجپوتن جو وڏو ڪٽڪ وٺي آيو هو ۽ رتوڪوٽ سومري حاڪم کان پنهنجيءَ طاقت جي زور سان ورتائين.<ref name = "رائچند هريجن "/>. سوڍي جو پٽ ”چاچڪ ديو“ ۽ پوٽو ”راج ديو“ هتي رهيا ۽ هتي اچڻ کانپوءِ هو ”راڻا“ سڏجڻ لڳا. کپري تعلقي ۾ اڄ تائين ڳوٺ ”راڻاهو“ آهي، جتي ڪيترا سوڍا گهر ڪري وڃي ويٺا، جنهنڪري ڳوٺ تي اهو نالو پيو. کپري تعلقي ۾ ۽ پٿوري طرف ڪي پٽ وسايا هئا ۽ اُها سموري ايراضي رتيڪوٽ وارن راڻن جي هئي، جي اڄ تائين پنهنجي وڏي ڏاڏي پرمار جي پٺيان پاڻ کي ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏائيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>سوڍن امرڪوٽ تي قبضي ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي حد اڳتي مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي ڌڪي کائڙ به هٿ ڪيو، ۽ گادي نشين راڻي جي پاران اتي صوبا موڪليندا هئا. انهيءَ پاسي جيڪي راجپوت صوبا ٿي ويا، تن اُتي ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ ٻڌايو، جنهن کي اول ڇڇر پوءِ ڇڇرو چوندا هئا، جو لفظ نيٺ ڇاڇرو ٿيو. آسپاس جي حد کي ”ڇاڇراٽي“ چوندا آهن. اڄ تائين به انهيءَ نالي سان ٿري سڏيندا آهن. ڇاڇري کان 24 ميل اولهه طرف چيلهار جو ڳوٺ آهي، جو چيلي نالي چارڻ اتي هڪ کوهه لڌو هو، پوءِ ماڻهو اچي ويٺا ۽ ڳوٺ تي نالو پيو چيلار ۽ هاڻي چيلهار سڏيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 15 ۾ چيلو راجپوت لکيل آهي. جو غلط آهي. چيلو چارڻ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. اهو ڳوٺ جنهن وقت ٻڌو ويو، تنهن وقت امرڪوٽ ۾ ڪلجي نالي سوڍو مشهور هو، جنهن کي ڪلو سوڍو به چوندا هئا. اهڙيءَ طرح سوڍا راجپوت، امرڪوٽ ۽ ٿر وسائي ويٺا، سامروٽي ۽ رحمڪي بازار ڏي ۽ سومرن جي تخت گاهه ڳهه ڪوٽ ڏي ڪونه ويا. مٺي تعلقي جو ڳچ ڀاڱو ۽ ننگر پارڪر جو ٿورو ڀاڱوجو ڪڇ جي رڻ جي ”وَٽ“ (ڪناري) سان آهي. ڪپري ۽ عمر ڪوٽ تعلقن جو اتر وارو ڀاڱو، جو گڍڙي وٽان لنگهي جوڌپور رياست سان گڏجي ٿو تنهن کي کائڙ سڏيندا هئا. ٿر جو باقي رهيل ڀاڱو، جو اُنهن ٻنهي ڀاڱن جي وچ ۾ آهي،ت نهن کي اصل ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏيندا هئا. اُهو سمورو پاسو عمرڪوٽ جي راڻن جي هٿ ۾ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 0gt1tnu4b7bpzth6q7wl8ohhajcx94c 384376 384375 2026-06-11T22:34:23Z Intisar Ali 8681 /* نالو ۽ مطلب */ 384376 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ==تاريخ== ٿر بابت جيتريقدر تاريخي حقيقتون ملي سگهن ٿيون، ان مان پتو پوي ٿو ته امرڪوٽ ۽ پارڪر تمام جهونا وسايل ڀاڱا آهن. پارڪر واري ڀاڱي ۾ هندن جا جيڪي تيرٿ آستان آهن، تن جو هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ به ذڪر آهي. اهي آستان جينين جا ٺهرايل آهن. پاري ننگر جو اتهاس تمام جهونو آهي ۽ امرڪوٽ بابت به ڪيترن ئي اتهاسن ۾ آڳاٽو احوال ملي ٿو. باقي ٿر جي وچ وارو ٽڪر به پراڻن کنڊهرن، کوهن ۽ ٻين نشانن مان سمجهجي ٿو ته وسندڙ ۽ آباد هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ٿر ۾ پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، ان بعد سومرا راجپوت قابض ٿيا. 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ آيا، جن اول امرڪوٽ هٿ ڪيو ۽ پوءِ اُن جو آسپاس وارو ملڪ هٿ ڪري پارڪر ڏي وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ته ڪڏهن ويران پئي رهيو ۽ منجهس ڦورو ۽ چور اچي پناهه وٺندا هئا. راجپوتن جي اچڻ بعد ڀيل به هت آيا، جي انهن جا ملٽري يا جنگي سپاهي هئا، جن هتي اچي ٻنيون ڪيون ۽ پنهنجا تڙ يعني کوهه کوٽي ڳوٺ ٻڌي ويٺا ۽ پوءِ کوسا به اچي رهيا. هندن مان راجپوت، ڀيل، ڪولهي مينگهواڙ، برهمڻ مهيسوري سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير سڀ مارواڙ کان آيل آهن. لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ، ٽالپورن جي ڏينهن ۾ سنڌ کان ملازمت ۽ واپار جي سانگي اچي رهيا.<ref name = " رائچند هريجن "/>. مسلمان قومون، کوسن کان سواءِ گهڻو ڪري ڪلهوڙن ۽ ميرن جي حڪومت يا ڪجهه وقت اڳ آيل آهن ۽ ڪي ذاتيون تازو هندن مان مسلمان ٿيل آهن، جهڙوڪ: سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا، بجير وغيره، جي اصل راجپوت هئا. ذاتين تي اڃا اُهو هندڪو نالو رکيل آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. جيڪي ماڻهو ايندا ويا، تن مان گهڻا مارواڙ کان آيل آهن، جو اُتي سخت ڏڪار پوندا هئا، جنهنڪري گذران جي ارادي سان به آيا ۽ ڪي ٻين سببن جي ڪري به آيا هوندا. جيڪي آيا سي سکيا ٿيڻ ڪري پنهنجا ڳوٺ ٻڌي رهاڪو ٿيندا ويا. ٿر جا موجوده شهر، جهڙوڪ: مٺي، ڏيپلو، ڇاپرو، چيلهار، اسلام ڪوٽ، ڪانٽيو ۽ گڍڙو وغيره تازا وسايل آهن، جن جو بنياد ٽن چئن سون سالن جي اندر آهي.<ref name = " رائچند هريجن "/>. امرڪوٽ، پاري ننگر، ننگرپارڪر، ڀوڏيسر، ويراواهه، ڪيرٽي ۽ هنجتل وغيره (۽ ٻيا ڪي شهر هوندا جن جو اتهاس نٿو ملي) جهونا وسايل آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.سن 974ع ۾ سنڌ ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج آيو، جو راجا ٿيو. ٻئي پٽ باهڙ کي ڪجهه ڪونه مليو، تنهن ڪري هو وڃي راڌڻپور ۾ رهيو. هن کي ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 7 ۾ لکيل آهي ته سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا..<ref name = "رائچند هريجن "/> سوڍو، سن 1125ع برابر 1181 سنبت ۾، سنڌ جي سومري حاڪم وٽ لنگهي آيو (همير سنگ کان پوءِ سومرن جا ڪيترا ۽ ڪهڙا حاڪم ٿيا سو ڪنهن به اتهاس ۾ ڄاڻايل ڪونه آهي)، جنهن مهرباني طور کيس رتوڪوٽ ڏنو. رتوڪوٽ کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان 6 ڪوهه کن پري واقع آهي. اهو ڪوٽ هاڻي ڊٺو پيو آهي، پر اُن جا کنڊر اڃا تائين ناري جي ڪپ تي ڏسڻ ۾ پيا اچن، پر رتوڪوٽ نالو اڃا قائم آهي. عام روايت موجب اهو ڪوٽ ”رتي“ نالي مغل ٻڌايو هو. مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا، انهيءَ ڪري اهو ڪوٽ به پوءِ جو آهي، مگر هن ڏندڪٿا موجب ائين ڄاڻايل آهي.<ref name = "رائچند هريجن "/> . ڪي چون ٿا ته سوڍو پاڻ سان راجپوتن جو وڏو ڪٽڪ وٺي آيو هو ۽ رتوڪوٽ سومري حاڪم کان پنهنجيءَ طاقت جي زور سان ورتائين.<ref name = "رائچند هريجن "/>. سوڍي جو پٽ ”چاچڪ ديو“ ۽ پوٽو ”راج ديو“ هتي رهيا ۽ هتي اچڻ کانپوءِ هو ”راڻا“ سڏجڻ لڳا. کپري تعلقي ۾ اڄ تائين ڳوٺ ”راڻاهو“ آهي، جتي ڪيترا سوڍا گهر ڪري وڃي ويٺا، جنهنڪري ڳوٺ تي اهو نالو پيو. کپري تعلقي ۾ ۽ پٿوري طرف ڪي پٽ وسايا هئا ۽ اُها سموري ايراضي رتيڪوٽ وارن راڻن جي هئي، جي اڄ تائين پنهنجي وڏي ڏاڏي پرمار جي پٺيان پاڻ کي ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏائيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>سوڍن امرڪوٽ تي قبضي ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي حد اڳتي مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي ڌڪي کائڙ به هٿ ڪيو، ۽ گادي نشين راڻي جي پاران اتي صوبا موڪليندا هئا. انهيءَ پاسي جيڪي راجپوت صوبا ٿي ويا، تن اُتي ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ ٻڌايو، جنهن کي اول ڇڇر پوءِ ڇڇرو چوندا هئا، جو لفظ نيٺ ڇاڇرو ٿيو. آسپاس جي حد کي ”ڇاڇراٽي“ چوندا آهن. اڄ تائين به انهيءَ نالي سان ٿري سڏيندا آهن. ڇاڇري کان 24 ميل اولهه طرف چيلهار جو ڳوٺ آهي، جو چيلي نالي چارڻ اتي هڪ کوهه لڌو هو، پوءِ ماڻهو اچي ويٺا ۽ ڳوٺ تي نالو پيو چيلار ۽ هاڻي چيلهار سڏيندا آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>.”سوڍن جي صاحبي“ صفحي 15 ۾ چيلو راجپوت لکيل آهي. جو غلط آهي. چيلو چارڻ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. اهو ڳوٺ جنهن وقت ٻڌو ويو، تنهن وقت امرڪوٽ ۾ ڪلجي نالي سوڍو مشهور هو، جنهن کي ڪلو سوڍو به چوندا هئا. اهڙيءَ طرح سوڍا راجپوت، امرڪوٽ ۽ ٿر وسائي ويٺا، سامروٽي ۽ رحمڪي بازار ڏي ۽ سومرن جي تخت گاهه ڳهه ڪوٽ ڏي ڪونه ويا. مٺي تعلقي جو ڳچ ڀاڱو ۽ ننگر پارڪر جو ٿورو ڀاڱوجو ڪڇ جي رڻ جي ”وَٽ“ (ڪناري) سان آهي. ڪپري ۽ عمر ڪوٽ تعلقن جو اتر وارو ڀاڱو، جو گڍڙي وٽان لنگهي جوڌپور رياست سان گڏجي ٿو تنهن کي کائڙ سڏيندا هئا. ٿر جو باقي رهيل ڀاڱو، جو اُنهن ٻنهي ڀاڱن جي وچ ۾ آهي،ت نهن کي اصل ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏيندا هئا. اُهو سمورو پاسو عمرڪوٽ جي راڻن جي هٿ ۾ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name = " رائچند هريجن "/>. ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] kwx5x2i07ve9vfd01qduegd0gtjmy4p 384377 384376 2026-06-11T22:37:00Z Intisar Ali 8681 /* تاريخ */ 384377 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن">ڪتاب: ''تاريخ ريگستان'' (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 2c68h12zk128hpszzxhibrrsz4vyxx7 384378 384377 2026-06-11T22:37:53Z Intisar Ali 8681 384378 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] nxrl06c32db6ghxf0voubx03s3gxssq 384379 384378 2026-06-11T22:42:35Z Intisar Ali 8681 384379 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] atrqye0bcvo7xrg0soubrqedi33melk 384380 384379 2026-06-11T22:43:26Z Intisar Ali 8681 384380 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] hy5io6lvaws011sd557b4yoov3i3xdc 384381 384380 2026-06-11T22:44:58Z Intisar Ali 8681 /* تاريخ */ 384381 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[File:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] 1855 ۾ ٿر جا ماڻھو گھڻو وقت ٻاھر سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا آھن. گھرن نہ ھجڻ ڪري، عمر جو گھڻو وقت بيمار رھندا آھن ۽ وقت کان گھڻو اڳي ڪراڙا ٿي ويندا آھن. ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 گھر پڪا آھن. باقي ٿر جا سڀئي گھر ڪچا، ننڍڙا ۽ سوڙھا آھن. ٿورا پڃر رکي، جھنگ – جھاتر ڏئي مٿان لوھيڙن جا سر ۽ ڪانا سٿيندا آھن. اھڙي قسم جا گھر ٻن ٽن ڏينھن ۾ جڙي راس ٿين. گھرن ٺاھڻ ۾ ڪتب ايندڙ ھر شيءِ ڀرسان ڍيرن مھن ملي سگھندي آھي. پارڪر جي پاسي خاص طور ويرا واه ۽ ننگر ۾ سٺن گھرن ٺاھڻ جي لاءِ ھر چيز ججھي ملي وڃي ٿي. اتان جا رھاڪو پنھنجي رھڻ لاءِ سٺا گھر جوڙي وٺندا آھن، ڇاڪاڻ تہ اتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون جھجي انداز ۾ ملي وينديون آھن انھن ماڳن تي اڳ ۾ ئي پڪا ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل 50 کن گھر موجود آھن.<ref name = "ايس اين رئڪس "/> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|مور وڻ تي ويٺل]] ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] r9qd5q73xwuamgtgws00bm2cgsdj294 384382 384381 2026-06-11T22:47:35Z Intisar Ali 8681 /* رھڻي ڪھڻي */ 384382 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: ==سنڌ ۾ ٿر جون مشھور ڀٽون== ٿر ۾ گهڻيون ئي ڀٽون آهن جن مان مکيه هي آهن: [[ڪانڪر ڀٽ]]، هيءَ سڄي ٿر ۾ مٿانهين ڀٽ ڏيڍ ميل ڊگهي هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]]، اوچائي 588 فوٽ <ref> گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا. سال 1863ع، صفحه 163- 166.</ref> دادئي جي تڙ جي اوتر ۾. [[سانڏور ڀٽ]]، اوچائي 408 فوٽ. [[ارنيارو ڀت]]، اوچائي 484 فوٽ، [[روجهڙ ڀت]]، اوچائي 518 فوٽ، ڌاريندڙ ڀٽ اوچائي 529 فوٽ، [[عالم سر ڀٽ]]، اوچائي 492 فوٽ. [[ڪاري ڀٽ]]، ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري، اوچائي 595 فوٽ. [[جهونڊ ڀٽ]]، جهونڊ ڳوٺ وٽ. اوچائي 373 فوٽ، ويراڙو ڀٽ، اوچائي 459 فوٽ، [[گنگا سرو ڀٽ]]، اوچائي 428 فوٽ. [[ويسروڙي ڀٽ]]، ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾. [[ڌنوڙي ڀٽ]]، اوچائي 512 فوٽ، تڳوسر جي اتر ۾. [[ڍوڪاڻي ڀٽ]]، چارنور جي اوڀر طرف. [[جهرڪلي ڀٽ]]، جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف. چانگي جو ٽونڪ چيلهار جي اولهه طرف. [[ٻانهياري ڀٽ]]، تڙ حمير وٽ. [[ڪرڪر ڀٽ]] جيسي جي پار جي اتر طرف. [[شهمير ڀٽ]]، شهمير جي تڙ جي اتر طرف. [[سونياٻهه ڀٽ]]، جيسي جي پار جي اتر طرف. [[هاڏاري ڀٽ]]، ٺاري جي تڙ جي اڀرندي طرف، [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]]، هن نالي سان ٻه ڀٽون آهن، هڪ چارنور جي الهندي طرف ۽ ٻي ڪانٽئي وٽ. ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ، هن تان تڙ حمير واري ڀٽ 36 ميلن تان ڏسجي ٿي. سامي ڀٽ، ميگهي جي تڙ جي اوڀر طرف. سائيني جي ڀٽ، ڇاڇري جي اولهه پاسي. هتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ميلن تان ڏسجي ٿو. ڪيل ڀٽ مٺي جي اتر طرف، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن کي لائيٽ ڏيڻ جي روشنائي 74 ميلن تان ڏسجي ٿي. جهرڪلي ڀٽ، سال 1856 ۾ ڌرتي ڌٻڻ وقت ٻه اڌ ٿي پيئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]]، چيلهار جي ڏکڻ طرف، جتان ننگر پارڪر جي ڪارونجهر ٽڪري 72 ميلن تان ڏسجي ٿي. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اڀرندي طرف، جتان ڇوهٽڻ جو جبل 60 ملين تان ڏسجي ٿو. [[مهڪي ڀٽ]] اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] وغيره. ازان سواءِ ٻيون به انيڪ ڀٽون آهن<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] r4fy1ja1mwnif4uxbp7vm83806g5zcf 384383 384382 2026-06-11T22:51:32Z Intisar Ali 8681 384383 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ڳچ مفاصلي ۾ سنئين سڌي زمين هجي، تنهن کي ڏهر چئجي، جتي آبادي ٿيندي آهي. ٿر ۾ هيٺيان وڏا ڏهر آهن:<br> 1- [[ڏاڪي ڏهر]]، هن نالي سان ٽي ڏهر آهن: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ- اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه طرف ۽ اَڪلي جي اوڀر تائين ٽيون چار نور جي اولهه پاسي.<br> 2- [[ڇڇي جو ڏهر]]، تاجي جي تڙ جي الهندي طرف، قابل شاهه جي اڀرندي طرف، ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾. <br>3- [[وڇيري جو ڏهر]]، مصري شاهه جي اولهه طرف. جانب علي شاهه کان اڀرندي ۽ ڀڳيسل کان ڏکڻ طرف.<br> 4- [[هيڪل ڪوري]]، ڌاريندڙي کان اولهه، ميگهي جي تڙ کان اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ اوڀر. 5- ميڻڇو ڏهر، ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ کان اوڀر طرف. 6 ڍوڪاري ڏهر. چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف.<br> 7- [[لاٺي جو ڏهر]]، چارنور جي اتر اوڀر.<br> 8- [[بي جو ڏهر]]، گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف.<br> 9 [[ڏسارڻو ڏهر]]، رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف،<br> 10- [[پوسڪي جو ڏهر]]، پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾.<br> 11- [[وي جو ڏهر]]، ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور کان اتر طرف.<br> 12- [[ڀڪوئي جو ڏهر]]، ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾. <br>13- [[ٽانپي جو ڏهر]]، مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف. 14- [[ڇهو ڏهر]]، ڇاڇري جي اوڀر طرف، پريمي جي ويري وٽ.<br> 15- [[گهوگهارو ڏهر]]، هريار جي اتر طرف. [[تالسر جو ڏهر]]. [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]]، [[چوڻهار جو ڏهر]] ۽ ٻيا گهڻائي ڏهر آهن.<ref name = "رائچند هريجن "/>. [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ فورٽ بھاولپور واري ٿر ۾ ]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] hz0yjs98iaa74tndsmumtjzjrd236m2 384384 384383 2026-06-11T22:54:36Z Intisar Ali 8681 384384 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] it1dkjbz1fgykc1v2yad50z92y6iw9e 384385 384384 2026-06-11T22:56:05Z Intisar Ali 8681 384385 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاء== ٿر ۾ واريءَ جي ڀٽن هئڻ ڪري ندي، واهه يا ڍنڍ ڪانهي. ماڻهو پيئڻ لاءِ کوهن جو پاڻي ڪم آڻين. کوهه بلڪل اونها ٿا ٿين، جنهن جي ڪري پاڻيءَ جي سخت تڪليف آهي. ڪٿي ڪٿي ته چئن پنجن ميلن تان به ماڻهو پيئڻ جو پاڻي آڻيندا آهن. مئي، جون ۽ جولاءِ ۾ برسات پوڻ وقت تلائن ۾ پاڻي ڪٺو ٿيندو آهي، پر تلاءُ به بلڪل ٿورا آهن، جن ۾ پاڻي به ٿورو وقت رهندو آهي، برسات تي به پروسو ڪونهي. ڪٿي ڪٿي ته ننڍا ٽوڀا آهن، جن ۾ پنج- ست ڏينهن مس پاڻي رهندو آهي. مکيه تلاءَ هي آهن :<br> [[ڇڇي تلاءُ]]: قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ آهي. هن ۾ اٽڪل اڍائي مهينا کن برساتي پاڻي رهندو آهي.<br> [[آڻند جي ترائي]]: گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف، ننگرپار ڪر ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ترائيءَ ۾ ٽي- چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[گڍڙي جوتلاءُ]]: گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي. هن ۾ ڇهه مهينا کن پاڻي رهندو آهي.<br> [[راڻاسر تلاءُ]]: چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف ڏيڍ ميل پنڌ تي عمر ڪوٽ ڏي ويندڙ رستي تي آهي. هن ۾ پنج – ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي. چيلهار ۾ ٻي آ ڇڇي نالي ترائي ۾ ٽي – چار مهينا پاڻي رهندو آهي.<br> [[ڪاٺو تلاءُ]]: چارنور جي اوڀر طرف ميل پنڌ تي آهي، ڌوڪاري جي ڏهر ۾ چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[کينئسر جو تلاءُ]]: کينئسر ڳوٺ ۾ اوڀر طرف آهي. هتي چار مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[مٺيءَ جو تلاءُ]]: مٺي شهر جي ڏکڻ طرف، هن ۾ اٽڪل ٽي مهينا پاڻي رهي ٿو.<br> [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]]: ڀوڏيسر ڳوٺ وٽ، هن ۾ ست اٺ مهينا بعضي ٻارهن مهينا به پاڻي رهي ٿو. سانگاهه ۽ لورائي: پارڪر ۾ وڏا تلاءَ آهن جن جوبيان اچي چڪو آهي. ازان سواءِ ٻيا به ڪيترا ننڍا ننڍا تلاءَ آهن جن ۾ ٿورو گهڻو پاڻي رهي ٿو<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> [[فائل:gaduliya.jpg|right|thumb|ھڪ خانا بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي ]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] ksztp5oqwtrlyiwlcxzc82seo3m9vhz 384386 384385 2026-06-11T23:00:23Z Intisar Ali 8681 /* ٿر ۾ واقع تلاءَ */ 384386 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== ملڪ جي بيهڪ، طبعي بناوت، زمين جي خاصيت، ڀلائي، ڍلائي ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿر جا جدا جدا ڀاڳا آهن، جيڪي ھيٺين طرح آھن.<ref name = " رائچند هريجن "/>:<br> 1- [[کائڙ]]: ڇاڇري شهر کان وٺي اوڀرطرف ٿورو ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، هن ڀاڱي کي کائڙ چوندا آهن. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون ننڍيون آهن ۽ وڏا ۽ ڊگها وڻ گهٽ آهن. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 2- [[ڪنٺو]]: هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻون ڀاڱو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي ۽ آباديءَ لائق آهي، جنهن ڪري کيتي سٺي ٿيندي آهي.<br> 3- [[پارڪر]]: هن ۾ ننگر پارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. زمين سنئين ۽ ڪڪرالي آهي. هتي واريءَ جون ڀٽون ڪونه آهن، رائو گهڻو آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ئي ڀاڱي ۾ آهي.<br> 4- [[سامروٽي]]: هن ۾ مٺي تعلقي جو ڏکڻ- اولهه ۽ ڏيپلي تعلقي جو اتروارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي جي زمين ڀلي آهي، جنهن ڪري ڪڻڪ ۽ بصر به ٿئي.<br> 5- [[ونگو (علائقو)|ونگو]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهندو ڀاڱو اچي وڃي ٿو.<br> 6-[[ وٽ]]: هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏکڻ وارا ڀاڱا اچن ٿا. هي زمين جو ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان دنگئي ۽ ويجهو آهي، جنهن جي ڪري هتي پاڻي تانگهو آهي.<br> 7- [[مھراڻو]]:اڱوڻيءَ مهراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهه ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا.<br> 8-[[ ڍاٽ]]: هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ٿورو ٽڪر، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتريون ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هن ڪري سڄي ملڪ کي ڍاٽ به سڏيندا آهن ۽ رهاڪن کي ڍاٽي چئبو آهي.<br> 9-[[ اڇڙو ٿر]]: هن عمر ڪوٽ تعلقي جو اتريون ڪنارو ۽ کپري تعلقي جو اتر- اڀر وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو ۽ اڳتي خيرپور رياست ۽ جيسلمير تائين دنگ اٿس. هن کي بوئٺ ۽ ڊيئا به چوندا آهن. هتي آبادي گهٽ ۽ ماڻهن جي بستي ڇڊي آهي<ref name =" رائچند هريجن " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. <br> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 8n2nh59zc19jzqsqp3lhhsyu1ff2g8c 384387 384386 2026-06-11T23:02:10Z Intisar Ali 8681 384387 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر کي ”[[ڍاٽ]]“ چوندا آهن، تنهنڪري ٻوليءَ کي ”[[ڍاٽڪي]]“ چون. سڀيئي ٿري ماڻهو ڪو ڍاٽڪي ٻولي ڪونه ڳالهائيندا آهن. مسلمان ۽ [[لهاڻا]] سنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن ته به ڍاٽڪي ٻولي ڳالهائي ۽ سمجهي سگهندا آهن. ٿر جي سنڌي ٻولي به نج ڪانهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ ۾ بنهه ٿر جي جدا جدا ڀاڱن جي رهاڪن جي وچ ۾ لفظن جو ڪجهه نه ڪجهه تفاوت ضرور آهي. چوندا آهن ته ”ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي“. [[پارڪر]] گجرات کي ويجهو آهي، تنهنڪري پارڪر جي ٻوليءَ تي گجراتي ٻولي جو اثر وڌيڪ آهي. ڍاٽ جا گهڻا رهاڪو اصل [[مارواڙ]] کان آيل آهن، تنهنڪري اتي مارواڙي ٻوليءَ جو اثرآهي. [[مهراڻو]] [[نارو|ناري]] کي ويجهو آهي، تنهنڪري اتي سنڌي ٻوليءَ جو اثر وڌيڪ آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڍاٽڪي در حقيقت ڪا خاص زبان ڪانهي، پر مارواڙي، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ سنڌي ٻولين جي گاڏڙ صورت جي ٺهيل آهي. ملڪ جي جدا جدا ٽڪرن جي ٻوليءَ ۾ اتي ڦير ڦار آهي، پنهنجي جدا جدا ذاتين جيئن [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي ٻوليءَ ۾ به تفاوت آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 5ewlld4xqen0svvwg09mc4w5ybw38w3 384388 384387 2026-06-11T23:05:05Z Intisar Ali 8681 /* ٿر جي ٻولي */ 384388 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> == ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== جيئن سنڌ ۾ ڳوٺن جي نالي پٺيان يا اڳيان، آباد، ٽنڊو، ڪوٽ، پور يا ٻيا اهڙا لفظ ڳنڍيل هوندا آهن، تيئن ٿر جي به ڪن ڳوٺن جا نالا اهڙيءَ طرح ڪن لفظن جي ملائڻ سان ٺهيل آهن، جيئن ته: ڪي نالا ”هار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً، [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]]، [[امرهار]]، وغيره، ڪي نالا ”يار“ پڇاڙيءَ تي ٺهيل آهن، مثلاً [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ري“ اکر هوندو آهي. جيئن ته، [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]]، [[گهرٽياري]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”ٻَهه“ لفظ ڏنل هوندو آهي، جيئن ته، [[ڳجڻاٻَھ]]، [[همڙاٻَھ]]، [[ويريا ٻَھ]]، [[سونل ٻھ]]، [[گُرڙاٻھ]] ۽ [[ڦلڙاٻھ]] وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن نالن جي پٺيان ”لس“ لفظ هوندو آهي، مثلاً، گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”سر“ لفظ هوندو آهي، جيئن ته [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]]، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ”لو“ اکر هوندو آهي، جيئن ته [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]]، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪي ڳوٺ تڙن، پارن ۽ ويرين جي نالن تي سڏبا آهن ۽ انهن سان گڏ تڙ، پار يا ويِري کڻائيندڙ جو نالو به ڳنڍيل هوندو آهي ۽ اهي ڳوٺ انهن جي نالي سڏبا آهن. ڪي گهڻا گڏجي کڻائيندا آهن ته پوءِ پنهنجيءَ ذات جو نالو ڳوٺ تي رکندا آهن، جيئن ته جهنجهئن جو تڙ، جهنجهي ذات جي مسلمانن جو کڻايل، دلن جو تڙ، دل ذات جي مسلمانن جو کڻايل. ڪي ماڻهو اڪيلا کڻائيندا آهن ته اهو ڳوٺ سندن نالي سڏبو آهي، جيئن ته تڙ احمد، احمد نالي مسلمان جو کڻايل، ميگهي جو تڙ، ميگهي نالي ورن ٺڪر جو کڻايل. اهڙيءَ طرح آدم جو تڙ، متاري جو تڙ، جيئندي جو تڙ، طالب جو تڙ، صالح جو تڙ، ڏاتر ڏني جو تڙ، پيلوءَ جو تڙ، وغيره. ڪن ماڻهن جي نالي پٺيان سندن ذات به گڏيل هوندي آهي جيئن ته بنگل رند، سمو رند، ٻانڀڻو ڀيل، وغيره. اهي به ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name = " رائچند هريجن 2 "/>. پنجن – ستن ويرين جي مجموعي کي چون پار. ڪي ڳوٺ انهيءَ نالي سان سڏبا آهن، جيئن ته جيسي جو پار، جيسي نالي راهمي مسلمان جو کڻايل، قبولئي جو پار، قبول نالي مسلمان جو کڻايل. اهڙيءَ طرح کيمي جو پار، اڳي جو پار، پيراڻو پار، وغيره. ڪن نالن جي پٺيان ويري لفظ هوندو آهي، جيئن ته ڪاري ويري، واگهي جي ويري، ڪولهي ويري، گوگا ويري، ڪونڀي جي ويري، ليتا ويري، رامجي جي ويري، ڀڳتن جي ويري، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ڪن کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي ته ڳوٺن جي نالن ۾ مٺڙيو اکر گڏيل هوندو آهي، ۽ اهو کوهه ڪو ماڻهو يا ذات وارا کڻائيندا آهن ته ان جي نالي سڏبو آهي، جيئن ته مٺڙيو ڀٽي، ڀٽي ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺريو چارڻ، چارڻن جو ڳوٺ، مٺڙيو ڪيلهڻ، ڪيلهڻ ذات جي راجپوتن جو ڳوٺ، مٺڙيو سوٽهڙ، سوٽهڙن جو ڳوٺ، مٺڙيو هاليپوٽا، هاليپوٽا مسلمانن جو ڳوٺ، مٺريو جوڻيجا، جوڻيجا ذات جي مسلمانن جو ڳوٺ، وغيره.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] sc4j5r1sl7qfxa2c002jbkw2eaf305x 384389 384388 2026-06-11T23:06:33Z Intisar Ali 8681 384389 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 1nx71o3ge7nwyi0hiow2emg9rdq5bcs 384390 384389 2026-06-11T23:07:07Z Intisar Ali 8681 384390 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڀارتي مھا رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] alnqm78k9kghjs43ohijz1hzkvw7t0u 384391 384390 2026-06-11T23:08:12Z Intisar Ali 8681 /* */ 384391 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] efhefmuv99wa1ibpwkclc5kcggpouit 384392 384391 2026-06-11T23:11:10Z Intisar Ali 8681 /* */ 384392 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم هندستاني ريگستان</small> |image = Thar desert Rajasthan India.jpg |image_size = |image_alt = |caption = [[راجستان]]، هندستان ۾ ٿر جو ريگستان |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} |protected = 41,833 ڪلوميٽر² (15.8٪) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> |embedded = }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = ڀارتي رياستون | state = [[راجسٿان]] | state1 = [[پنجاب، انڊيا|پنجاب]] | state2 = [[گجرات، انڊيا|گجرات]] | state3 = [[ھريانه]] | region_type = پاڪستاني صوبا | region = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | region1 =[[سنڌ]] | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|N|71|E|scale:5000000_source:GNS|display=title, inline}} | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] fngm3t001ykn6wesj5fac5ohc6hz46x 384396 384392 2026-06-11T23:31:51Z Intisar Ali 8681 /* */ 384396 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] qv0qkjh8vnjhba8cauyzpkavp5mxrpb 384397 384396 2026-06-11T23:35:20Z Intisar Ali 8681 384397 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 8cwsv8tyw8vkqxnpl3d21rh07x9cn2h 384398 384397 2026-06-11T23:39:48Z Intisar Ali 8681 384398 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 1olui7hfx10jjznoq4k876s7y6emmb2 384399 384398 2026-06-11T23:41:23Z Intisar Ali 8681 /* ابتدا ۽ تشڪيل */ 384399 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 5u0pow6djraau38dv1a9edlta9bnhof 384400 384399 2026-06-11T23:42:24Z Intisar Ali 8681 384400 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 2zyaprukpuyzfjsaot94k4wn03skezp 384401 384400 2026-06-11T23:43:10Z Intisar Ali 8681 384401 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> == تاريخ == ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 4q9a4u9eehl0pirwe61qrr9g31yx72n 384402 384401 2026-06-11T23:44:07Z Intisar Ali 8681 384402 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==رھڻي ڪھڻي== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 8l7jblju000wgzw0j3zoshv1xkw5dw1 384403 384402 2026-06-11T23:44:45Z Intisar Ali 8681 384403 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: == سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون == ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] d1jax6i8z3buyphhz03vrwgls1rzlf6 384404 384403 2026-06-11T23:45:10Z Intisar Ali 8681 384404 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] == ٿر ۾ زمين جا قسم== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 1ezj09nzg91x640eyf0dtea9oztc267 384405 384404 2026-06-11T23:45:42Z Intisar Ali 8681 384405 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ==سنڌ ۾ ٿر جا مشھور ڏھر== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 1l79egmt6rslht5a699q98v3wkl59fa 384406 384405 2026-06-11T23:46:14Z Intisar Ali 8681 384406 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ==ٿر ۾ واقع تلاءَ== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 1qvasuumcbxlnh8ymw45cddp339f2xo 384407 384406 2026-06-11T23:46:50Z Intisar Ali 8681 384407 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ==ٿر جا ڀاڱا== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] ddtivsdmm9444pe9fyk1c526rnkjbxm 384408 384407 2026-06-11T23:47:27Z Intisar Ali 8681 /* سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا */ 384408 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ==ٿر جي ٻولي== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 3ea5binduqvt83uqu0hepqjo7v7aus8 384409 384408 2026-06-11T23:47:59Z Intisar Ali 8681 384409 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 8iumk1ifuo1x0jx4qv2w1i55w2rdd8k 384410 384409 2026-06-11T23:48:22Z Intisar Ali 8681 384410 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 0391sbhd1vdmbf1w6k20f422pr38b9w 384411 384410 2026-06-11T23:48:41Z Intisar Ali 8681 384411 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] aky1jtejwphfneyvoxwbiej2594mm66 384412 384411 2026-06-11T23:52:12Z Intisar Ali 8681 /* نالو ۽ مطلب */ 384412 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچ پٿر دور ([[Middle Paleolithic]]) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (Aterian Culture) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] (Maghreb) واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] 463kyw6cwb7vvz3gwjqeyo0j566zu13 384413 384412 2026-06-11T23:55:29Z Intisar Ali 8681 384413 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] lsfcd85ke2es2ejxyeiw0h7kmod7r6i 384414 384413 2026-06-11T23:57:34Z Intisar Ali 8681 384414 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] lsfist3pxvy1i8px0um1ijz1z5epfo5 384415 384414 2026-06-12T00:03:00Z Intisar Ali 8681 384415 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگوني == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] t0tririvq0x7iny3rx2ewjnm7l1fpqs 384416 384415 2026-06-12T00:03:31Z Intisar Ali 8681 384416 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] [[فائل:Chinkara.jpg|thumb|چنڪارو يا ھندستاني ھرڻ جيڪو ٿر جي رڻپٽ ۾ ملندو آھي]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] lta1topkrp3od2zl11qmajmsm0fuukq 384417 384416 2026-06-12T00:04:33Z Intisar Ali 8681 /* */ 384417 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] mnv42hgajp9j0cixvp4n6dmkwtog8kg 384418 384417 2026-06-12T00:05:06Z Intisar Ali 8681 /* */ 384418 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] bspeo0p3trb7etahem4vn05ht0k29zg 384419 384418 2026-06-12T00:05:38Z Intisar Ali 8681 384419 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] rd7xu9v2q81okwubvpunmu1i4q0pvup 384420 384419 2026-06-12T00:08:09Z Intisar Ali 8681 384420 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> == پڻ ڏسو == * {{anl|خشڪ ٻيلن بابت تحقيقي ادارو}} * {{anl|چولستان ريگستان}} * {{anl|نارا ريگستان}} * {{anl|ڪڇ جو وڏو رڻ}} * {{anl|ٽيري (ارضيات)}} == ذريعا == * {{Cite journal | last1 =Chatterjee | first1 =Anirban|last2=Ray|first2=Jyotiranjan S.|last3=Shukla|first3=Anil D.|last4=Pande|first4=Kanchan|date=20 November 2019| title =هڙاپا تهذيب جي مرڪزي علائقي ۾ هڪ دائمي درياهه جي موجودگي بابت| journal=Scientific Reports |language=en |volume=9|issue=1 |pages=17221 |doi=10.1038/s41598-019-53489-4 |pmid=31748611 |pmc=6868222 |issn=2045-2322|bibcode=2019NatSR...917221C}} * {{citation | last1 =Clift | first1 =Peter D. | ref ={{sfnref|Clift et al.|2012}} | last2 =Carter | first2 =Andrew | last3 =Giosan | first3 =Liviu | last4 =Durcan | first4 =Julie | display-authors =etal | year =2012 | title =يو-پي بي زرڪون تاريخ نگاري جا ثبوت: پلائسٽوسين دور جي سرسوتي درياهه ۽ جمنا درياهه جي رخ جي تبديلي | journal =Geology | volume =40 | issue =3 | pages =211–214 | doi =10.1130/g32840.1 | bibcode =2012Geo....40..211C | s2cid =130765891 }} * {{cite journal |last=Giosan | year =2012 | ref={{sfnref|Giosan et al.|2012}} | title =هڙاپا تهذيب جا دريائي منظرناما | journal =PNAS|volume= 109 |issue=26 |doi= 10.1073/pnas.1112743109 |pages=E1688–E1694 | display-authors =etal | pmid =22645375 | pmc=3387054 |bibcode=2012PNAS..109E1688G| doi-access =free }} * {{cite journal | last1 =Giosan | first1 =Liviu | last2 =Clift | first2 =Peter D. | last3 =Macklin | first3 =Mark G. | last4 =Fuller | first4 =Dorian Q. | title =سرسوتي ٢ | journal =Current Science | date =10 October 2013 | volume =105 | issue =7 | pages =888–890 | jstor =24098502 | url =https://www.jstor.org/stable/24098502 }} * {{Citation | last1 =Khonde | first1 =Nitesh | last2 =Kumar Singh | first2 =Sunil | last3 =Maur | first3 =D. M. | last4 =Rai | first4 = Vinai K. | last5 =Chamyal | first5 =L. S. | last6 =Giosan | first6 =Liviu | year =2017 | title =ڪڇ جي وڏي رڻ ۾ ويدڪ سرسوتي درياهه جا نشان | journal =Scientific Reports | volume =7 | issue =1 | page =5476 | doi =10.1038/s41598-017-05745-8 | pmid =28710495 | pmc =5511136 | bibcode =2017NatSR...7.5476K |ref={{sfnref|Khonde et al.|2017}}}} * {{cite book |last1=Maemoku |first1=Hideaki |last2=Shitaoka |first2=Yorinao |last3=Nagatomo |first3=Tsuneto |last4=Yagi |first4=Hiroshi |editor1=Giosan, Liviu |editor2=Fuller, Dorian Q. |editor3=Nicoll, Kathleen |editor4=Flad, Rowan K. |editor5=Clift, Peter D. |title=آبهوا، منظرناما ۽ تهذيبون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=D7aw5mfscBMC |series=American Geophysical Union Monograph Series 198 |year=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-70443-1 |chapter=بالغ هڙاپا دور دوران گهگهر درياهه جي نظام بابت زميني شڪلين جون حدبنديون}} * {{cite journal |last=Sankaran |first=A. V. |title=سرسوتي – ريگستان ۾ گم ٿيل قديم درياهه |journal=Current Science |volume=77 |number=8 |date=25 October 1999 |pages=1054–1060 |jstor=24103577 |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040919123504/http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-date=19 September 2004 }} * {{cite journal |last =Singh |first=Ajit |year=2017 |title=هماليائي درياهن جي شڪل سازيءَ جو سنڌو تهذيب جي شهري آبادين تي غير متوقع اثر |journal=Nature Communications |volume=8 |issue=1 |pages=1617 |doi=10.1038/s41467-017-01643-9 |pmid=29184098 |pmc=5705636 |bibcode=2017NatCo...8.1617S |display-authors=etal |ref={{sfnref|Singh et al.|2017}} }} * {{cite journal |last=Valdiya |first=K.S. |year=2013 |title=سرسوتي درياهه هماليائي ماخذ رکندڙ درياهه هو |journal=Current Science |volume=104 |issue=1 |page=42 |url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/104/01/0042.pdf }} == وڌيڪ مطالعو == <!-- these may have been used by editors as a bibliography --> * Bakliwal, P. C. and Sharma, S. B. (1980). "جمنا درياهه جي لڏپلاڻ بابت". ''Journal of the Geological Society of India'', Vol. 21, Sept. 1980, pp.&nbsp;461–463. * Bakliwal, P. C. and Grover, A. K. (1988). "ٿر ريگستان ۾ سرسوتي درياهه جي نشانين ۽ لڏپلاڻ بابت". ''Record of the Geological Survey of India'' V 116, Pts. 3–8, pp.&nbsp;77–86. * Burdak, L. R. (1982). "ريگستاني ٻيلڪاريءَ ۾ تازيون اڳڀرائيون". Forestry Research Institute, ديهرادون. * Government of India. Ministry of Food & Agriculture booklet (1965), "راجسٿان ريگستان ۾ زميني تحفظ"، Desert Afforestation Research Station, جودھپور جي ڪمن بابت. * Gupta, R. K. & Prakash Ishwar (1975). ''ٿر ريگستان جو ماحولياتي تجزيو''. English Book Depot., ديهرادون. * Kaul, R. N. (1967). "راجسٿان ۾ وڻ يا گاهه جا ميدان: پراڻا مسئلا ۽ نوان طريقا". ''Indian Forester'', 93: 434–435. * Rajawat, A. S., Sastry, C. V. S. and Narain, A. (1999-a). "ٿر ريگستان جي ڪجهه حصن ۾ سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ جا نشان ڳولڻ لاءِ اعليٰ وضاحت واري IRS-1C ڊيٽا تي پيراميڊل پروسيسنگ جو استعمال". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، pp.&nbsp;259–272. * Rajesh Kumar, M., Rajawat, A. S. and Singh, T. N. (2005). "وڌايل ٿر ريگستان، اولهه راجسٿان ۾ قديم دريائي وهڪرن جي وضاحت لاءِ ريموٽ سينسنگ جون استعمالون"، 8th Annual International Conference, Map India 2005, نئين دهلي. * Ramasamy, S. M. (1999). "عظيم هندستاني ريگستان جي سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ تي نيون ٽيڪٽانڪ قوتون". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، No. 42, pp.&nbsp;153–162. * Yashpal, Sahai Baldev, Sood, R.K., and Agarwal, D.P. (1980). "گم ٿيل سرسوتي درياهه جي ريموٽ سينسنگ ذريعي سڃاڻپ". ''Proceedings of the Indian Academy of Sciences'' (Earth and Planet Science), V. 89, No. 3, pp.&nbsp;317–331. * Zaigham, N. A. (2003). [http://comsats.org/Publications/Books_SnT_Series/03.%20Water%20Resources%20in%20the%20South%20-%20Present%20Scenario%20and%20Future%20Prospects%20(Nov.%202003).pdf#page=66 "پاڪستان جي ٿر ريگستان ۾ زيرزميني پاڻيءَ جي حڪمتِ عملي تحت پائيدار ترقي"]. Water Resources in the South: Present Scenario and Future Prospects, Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South, اسلام آباد. == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons category}} * {{Wikivoyage inline}} * {{WWF ecoregion|id=im1304|name=ٿر ريگستان}} {{Geography of India}} {{Geography of Pakistan}} {{GeoSouthAsia}} {{Sindh topics}} {{Deserts}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿر ريگستان| ]] [[زمرو:ڀارت جا ريگستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان ۽ خشڪ جهاڙيدار علائقا]] [[زمرو:ڀارت جا قدرتي علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جا ماحولياتي علائقا]] [[زمرو:ريت جا ٽڪرائتا ميدان]] [[زمرو:راجسٿان جي جاگرافي]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعو]] [[زمرو:راجسٿان جو ماحول]] [[زمرو:سنڌ جو ماحول]] [[زمرو:انڊوملائي ماحولياتي علائقا]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] qo1akiu3rqfmsezenvwp769qs4l379t 384421 384420 2026-06-12T00:09:30Z Intisar Ali 8681 384421 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/></ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> == پڻ ڏسو == * {{anl|خشڪ ٻيلن بابت تحقيقي ادارو}} * {{anl|چولستان ريگستان}} * {{anl|نارا ريگستان}} * {{anl|ڪڇ جو وڏو رڻ}} * {{anl|ٽيري (ارضيات)}} == ذريعا == * {{Cite journal | last1 =Chatterjee | first1 =Anirban|last2=Ray|first2=Jyotiranjan S.|last3=Shukla|first3=Anil D.|last4=Pande|first4=Kanchan|date=20 November 2019| title =هڙاپا تهذيب جي مرڪزي علائقي ۾ هڪ دائمي درياهه جي موجودگي بابت| journal=Scientific Reports |language=en |volume=9|issue=1 |pages=17221 |doi=10.1038/s41598-019-53489-4 |pmid=31748611 |pmc=6868222 |issn=2045-2322|bibcode=2019NatSR...917221C}} * {{citation | last1 =Clift | first1 =Peter D. | ref ={{sfnref|Clift et al.|2012}} | last2 =Carter | first2 =Andrew | last3 =Giosan | first3 =Liviu | last4 =Durcan | first4 =Julie | display-authors =etal | year =2012 | title =يو-پي بي زرڪون تاريخ نگاري جا ثبوت: پلائسٽوسين دور جي سرسوتي درياهه ۽ جمنا درياهه جي رخ جي تبديلي | journal =Geology | volume =40 | issue =3 | pages =211–214 | doi =10.1130/g32840.1 | bibcode =2012Geo....40..211C | s2cid =130765891 }} * {{cite journal |last=Giosan | year =2012 | ref={{sfnref|Giosan et al.|2012}} | title =هڙاپا تهذيب جا دريائي منظرناما | journal =PNAS|volume= 109 |issue=26 |doi= 10.1073/pnas.1112743109 |pages=E1688–E1694 | display-authors =etal | pmid =22645375 | pmc=3387054 |bibcode=2012PNAS..109E1688G| doi-access =free }} * {{cite journal | last1 =Giosan | first1 =Liviu | last2 =Clift | first2 =Peter D. | last3 =Macklin | first3 =Mark G. | last4 =Fuller | first4 =Dorian Q. | title =سرسوتي ٢ | journal =Current Science | date =10 October 2013 | volume =105 | issue =7 | pages =888–890 | jstor =24098502 | url =https://www.jstor.org/stable/24098502 }} * {{Citation | last1 =Khonde | first1 =Nitesh | last2 =Kumar Singh | first2 =Sunil | last3 =Maur | first3 =D. M. | last4 =Rai | first4 = Vinai K. | last5 =Chamyal | first5 =L. S. | last6 =Giosan | first6 =Liviu | year =2017 | title =ڪڇ جي وڏي رڻ ۾ ويدڪ سرسوتي درياهه جا نشان | journal =Scientific Reports | volume =7 | issue =1 | page =5476 | doi =10.1038/s41598-017-05745-8 | pmid =28710495 | pmc =5511136 | bibcode =2017NatSR...7.5476K |ref={{sfnref|Khonde et al.|2017}}}} * {{cite book |last1=Maemoku |first1=Hideaki |last2=Shitaoka |first2=Yorinao |last3=Nagatomo |first3=Tsuneto |last4=Yagi |first4=Hiroshi |editor1=Giosan, Liviu |editor2=Fuller, Dorian Q. |editor3=Nicoll, Kathleen |editor4=Flad, Rowan K. |editor5=Clift, Peter D. |title=آبهوا، منظرناما ۽ تهذيبون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=D7aw5mfscBMC |series=American Geophysical Union Monograph Series 198 |year=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-70443-1 |chapter=بالغ هڙاپا دور دوران گهگهر درياهه جي نظام بابت زميني شڪلين جون حدبنديون}} * {{cite journal |last=Sankaran |first=A. V. |title=سرسوتي – ريگستان ۾ گم ٿيل قديم درياهه |journal=Current Science |volume=77 |number=8 |date=25 October 1999 |pages=1054–1060 |jstor=24103577 |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040919123504/http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-date=19 September 2004 }} * {{cite journal |last =Singh |first=Ajit |year=2017 |title=هماليائي درياهن جي شڪل سازيءَ جو سنڌو تهذيب جي شهري آبادين تي غير متوقع اثر |journal=Nature Communications |volume=8 |issue=1 |pages=1617 |doi=10.1038/s41467-017-01643-9 |pmid=29184098 |pmc=5705636 |bibcode=2017NatCo...8.1617S |display-authors=etal |ref={{sfnref|Singh et al.|2017}} }} * {{cite journal |last=Valdiya |first=K.S. |year=2013 |title=سرسوتي درياهه هماليائي ماخذ رکندڙ درياهه هو |journal=Current Science |volume=104 |issue=1 |page=42 |url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/104/01/0042.pdf }} == وڌيڪ مطالعو == <!-- these may have been used by editors as a bibliography --> * Bakliwal, P. C. and Sharma, S. B. (1980). "جمنا درياهه جي لڏپلاڻ بابت". ''Journal of the Geological Society of India'', Vol. 21, Sept. 1980, pp.&nbsp;461–463. * Bakliwal, P. C. and Grover, A. K. (1988). "ٿر ريگستان ۾ سرسوتي درياهه جي نشانين ۽ لڏپلاڻ بابت". ''Record of the Geological Survey of India'' V 116, Pts. 3–8, pp.&nbsp;77–86. * Burdak, L. R. (1982). "ريگستاني ٻيلڪاريءَ ۾ تازيون اڳڀرائيون". Forestry Research Institute, ديهرادون. * Government of India. Ministry of Food & Agriculture booklet (1965), "راجسٿان ريگستان ۾ زميني تحفظ"، Desert Afforestation Research Station, جودھپور جي ڪمن بابت. * Gupta, R. K. & Prakash Ishwar (1975). ''ٿر ريگستان جو ماحولياتي تجزيو''. English Book Depot., ديهرادون. * Kaul, R. N. (1967). "راجسٿان ۾ وڻ يا گاهه جا ميدان: پراڻا مسئلا ۽ نوان طريقا". ''Indian Forester'', 93: 434–435. * Rajawat, A. S., Sastry, C. V. S. and Narain, A. (1999-a). "ٿر ريگستان جي ڪجهه حصن ۾ سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ جا نشان ڳولڻ لاءِ اعليٰ وضاحت واري IRS-1C ڊيٽا تي پيراميڊل پروسيسنگ جو استعمال". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، pp.&nbsp;259–272. * Rajesh Kumar, M., Rajawat, A. S. and Singh, T. N. (2005). "وڌايل ٿر ريگستان، اولهه راجسٿان ۾ قديم دريائي وهڪرن جي وضاحت لاءِ ريموٽ سينسنگ جون استعمالون"، 8th Annual International Conference, Map India 2005, نئين دهلي. * Ramasamy, S. M. (1999). "عظيم هندستاني ريگستان جي سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ تي نيون ٽيڪٽانڪ قوتون". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، No. 42, pp.&nbsp;153–162. * Yashpal, Sahai Baldev, Sood, R.K., and Agarwal, D.P. (1980). "گم ٿيل سرسوتي درياهه جي ريموٽ سينسنگ ذريعي سڃاڻپ". ''Proceedings of the Indian Academy of Sciences'' (Earth and Planet Science), V. 89, No. 3, pp.&nbsp;317–331. * Zaigham, N. A. (2003). [http://comsats.org/Publications/Books_SnT_Series/03.%20Water%20Resources%20in%20the%20South%20-%20Present%20Scenario%20and%20Future%20Prospects%20(Nov.%202003).pdf#page=66 "پاڪستان جي ٿر ريگستان ۾ زيرزميني پاڻيءَ جي حڪمتِ عملي تحت پائيدار ترقي"]. Water Resources in the South: Present Scenario and Future Prospects, Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South, اسلام آباد. == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons category}} * {{Wikivoyage inline}} * {{WWF ecoregion|id=im1304|name=ٿر ريگستان}} {{Geography of India}} {{Geography of Pakistan}} {{GeoSouthAsia}} {{Sindh topics}} {{Deserts}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿر ريگستان| ]] [[زمرو:ڀارت جا ريگستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان ۽ خشڪ جهاڙيدار علائقا]] [[زمرو:ڀارت جا قدرتي علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جا ماحولياتي علائقا]] [[زمرو:ريت جا ٽڪرائتا ميدان]] [[زمرو:راجسٿان جي جاگرافي]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعو]] [[زمرو:راجسٿان جو ماحول]] [[زمرو:سنڌ جو ماحول]] [[زمرو:انڊوملائي ماحولياتي علائقا]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] <references group="lower-alpha"/> 4x2mv2mavsjqowjyt1hqe95bbzwrauq 384422 384421 2026-06-12T00:24:10Z Intisar Ali 8681 /* تاريخ */ 384422 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India. RALA Report No. 200: 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares">{{cite book |last=Mares |first=Michael A. |title=Encyclopedia of Deserts |publisher=University of Oklahoma Press |location=Norman, Oklahoma |year=1999 |pages=291–292 |isbn=978-0-80613-146-7 }}</ref><ref name="Springer"/> </ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> == پڻ ڏسو == * {{anl|خشڪ ٻيلن بابت تحقيقي ادارو}} * {{anl|چولستان ريگستان}} * {{anl|نارا ريگستان}} * {{anl|ڪڇ جو وڏو رڻ}} * {{anl|ٽيري (ارضيات)}} == ذريعا == * {{Cite journal | last1 =Chatterjee | first1 =Anirban|last2=Ray|first2=Jyotiranjan S.|last3=Shukla|first3=Anil D.|last4=Pande|first4=Kanchan|date=20 November 2019| title =هڙاپا تهذيب جي مرڪزي علائقي ۾ هڪ دائمي درياهه جي موجودگي بابت| journal=Scientific Reports |language=en |volume=9|issue=1 |pages=17221 |doi=10.1038/s41598-019-53489-4 |pmid=31748611 |pmc=6868222 |issn=2045-2322|bibcode=2019NatSR...917221C}} * {{citation | last1 =Clift | first1 =Peter D. | ref ={{sfnref|Clift et al.|2012}} | last2 =Carter | first2 =Andrew | last3 =Giosan | first3 =Liviu | last4 =Durcan | first4 =Julie | display-authors =etal | year =2012 | title =يو-پي بي زرڪون تاريخ نگاري جا ثبوت: پلائسٽوسين دور جي سرسوتي درياهه ۽ جمنا درياهه جي رخ جي تبديلي | journal =Geology | volume =40 | issue =3 | pages =211–214 | doi =10.1130/g32840.1 | bibcode =2012Geo....40..211C | s2cid =130765891 }} * {{cite journal |last=Giosan | year =2012 | ref={{sfnref|Giosan et al.|2012}} | title =هڙاپا تهذيب جا دريائي منظرناما | journal =PNAS|volume= 109 |issue=26 |doi= 10.1073/pnas.1112743109 |pages=E1688–E1694 | display-authors =etal | pmid =22645375 | pmc=3387054 |bibcode=2012PNAS..109E1688G| doi-access =free }} * {{cite journal | last1 =Giosan | first1 =Liviu | last2 =Clift | first2 =Peter D. | last3 =Macklin | first3 =Mark G. | last4 =Fuller | first4 =Dorian Q. | title =سرسوتي ٢ | journal =Current Science | date =10 October 2013 | volume =105 | issue =7 | pages =888–890 | jstor =24098502 | url =https://www.jstor.org/stable/24098502 }} * {{Citation | last1 =Khonde | first1 =Nitesh | last2 =Kumar Singh | first2 =Sunil | last3 =Maur | first3 =D. M. | last4 =Rai | first4 = Vinai K. | last5 =Chamyal | first5 =L. S. | last6 =Giosan | first6 =Liviu | year =2017 | title =ڪڇ جي وڏي رڻ ۾ ويدڪ سرسوتي درياهه جا نشان | journal =Scientific Reports | volume =7 | issue =1 | page =5476 | doi =10.1038/s41598-017-05745-8 | pmid =28710495 | pmc =5511136 | bibcode =2017NatSR...7.5476K |ref={{sfnref|Khonde et al.|2017}}}} * {{cite book |last1=Maemoku |first1=Hideaki |last2=Shitaoka |first2=Yorinao |last3=Nagatomo |first3=Tsuneto |last4=Yagi |first4=Hiroshi |editor1=Giosan, Liviu |editor2=Fuller, Dorian Q. |editor3=Nicoll, Kathleen |editor4=Flad, Rowan K. |editor5=Clift, Peter D. |title=آبهوا، منظرناما ۽ تهذيبون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=D7aw5mfscBMC |series=American Geophysical Union Monograph Series 198 |year=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-70443-1 |chapter=بالغ هڙاپا دور دوران گهگهر درياهه جي نظام بابت زميني شڪلين جون حدبنديون}} * {{cite journal |last=Sankaran |first=A. V. |title=سرسوتي – ريگستان ۾ گم ٿيل قديم درياهه |journal=Current Science |volume=77 |number=8 |date=25 October 1999 |pages=1054–1060 |jstor=24103577 |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040919123504/http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-date=19 September 2004 }} * {{cite journal |last =Singh |first=Ajit |year=2017 |title=هماليائي درياهن جي شڪل سازيءَ جو سنڌو تهذيب جي شهري آبادين تي غير متوقع اثر |journal=Nature Communications |volume=8 |issue=1 |pages=1617 |doi=10.1038/s41467-017-01643-9 |pmid=29184098 |pmc=5705636 |bibcode=2017NatCo...8.1617S |display-authors=etal |ref={{sfnref|Singh et al.|2017}} }} * {{cite journal |last=Valdiya |first=K.S. |year=2013 |title=سرسوتي درياهه هماليائي ماخذ رکندڙ درياهه هو |journal=Current Science |volume=104 |issue=1 |page=42 |url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/104/01/0042.pdf }} == وڌيڪ مطالعو == <!-- these may have been used by editors as a bibliography --> * Bakliwal, P. C. and Sharma, S. B. (1980). "جمنا درياهه جي لڏپلاڻ بابت". ''Journal of the Geological Society of India'', Vol. 21, Sept. 1980, pp.&nbsp;461–463. * Bakliwal, P. C. and Grover, A. K. (1988). "ٿر ريگستان ۾ سرسوتي درياهه جي نشانين ۽ لڏپلاڻ بابت". ''Record of the Geological Survey of India'' V 116, Pts. 3–8, pp.&nbsp;77–86. * Burdak, L. R. (1982). "ريگستاني ٻيلڪاريءَ ۾ تازيون اڳڀرائيون". Forestry Research Institute, ديهرادون. * Government of India. Ministry of Food & Agriculture booklet (1965), "راجسٿان ريگستان ۾ زميني تحفظ"، Desert Afforestation Research Station, جودھپور جي ڪمن بابت. * Gupta, R. K. & Prakash Ishwar (1975). ''ٿر ريگستان جو ماحولياتي تجزيو''. English Book Depot., ديهرادون. * Kaul, R. N. (1967). "راجسٿان ۾ وڻ يا گاهه جا ميدان: پراڻا مسئلا ۽ نوان طريقا". ''Indian Forester'', 93: 434–435. * Rajawat, A. S., Sastry, C. V. S. and Narain, A. (1999-a). "ٿر ريگستان جي ڪجهه حصن ۾ سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ جا نشان ڳولڻ لاءِ اعليٰ وضاحت واري IRS-1C ڊيٽا تي پيراميڊل پروسيسنگ جو استعمال". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، pp.&nbsp;259–272. * Rajesh Kumar, M., Rajawat, A. S. and Singh, T. N. (2005). "وڌايل ٿر ريگستان، اولهه راجسٿان ۾ قديم دريائي وهڪرن جي وضاحت لاءِ ريموٽ سينسنگ جون استعمالون"، 8th Annual International Conference, Map India 2005, نئين دهلي. * Ramasamy, S. M. (1999). "عظيم هندستاني ريگستان جي سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ تي نيون ٽيڪٽانڪ قوتون". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، No. 42, pp.&nbsp;153–162. * Yashpal, Sahai Baldev, Sood, R.K., and Agarwal, D.P. (1980). "گم ٿيل سرسوتي درياهه جي ريموٽ سينسنگ ذريعي سڃاڻپ". ''Proceedings of the Indian Academy of Sciences'' (Earth and Planet Science), V. 89, No. 3, pp.&nbsp;317–331. * Zaigham, N. A. (2003). [http://comsats.org/Publications/Books_SnT_Series/03.%20Water%20Resources%20in%20the%20South%20-%20Present%20Scenario%20and%20Future%20Prospects%20(Nov.%202003).pdf#page=66 "پاڪستان جي ٿر ريگستان ۾ زيرزميني پاڻيءَ جي حڪمتِ عملي تحت پائيدار ترقي"]. Water Resources in the South: Present Scenario and Future Prospects, Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South, اسلام آباد. == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons category}} * {{Wikivoyage inline}} * {{WWF ecoregion|id=im1304|name=ٿر ريگستان}} {{Geography of India}} {{Geography of Pakistan}} {{GeoSouthAsia}} {{Sindh topics}} {{Deserts}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿر ريگستان| ]] [[زمرو:ڀارت جا ريگستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان ۽ خشڪ جهاڙيدار علائقا]] [[زمرو:ڀارت جا قدرتي علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جا ماحولياتي علائقا]] [[زمرو:ريت جا ٽڪرائتا ميدان]] [[زمرو:راجسٿان جي جاگرافي]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعو]] [[زمرو:راجسٿان جو ماحول]] [[زمرو:سنڌ جو ماحول]] [[زمرو:انڊوملائي ماحولياتي علائقا]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] <references group="lower-alpha"/> jyktjaet86bvrx70gllor5a7yc7keqj 384423 384422 2026-06-12T00:26:37Z Intisar Ali 8681 /* */ 384423 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). ''Desertification Control and Rangeland Management in the Thar Desert of India''. RALA Report No. 200, pp. 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares">{{cite book |last=Mares |first=Michael A. |title=Encyclopedia of Deserts |publisher=University of Oklahoma Press |location=Norman, Oklahoma |year=1999 |pages=291–292 |isbn=978-0-80613-146-7 }}</ref><ref name="Springer"/> </ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha1996">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> == پڻ ڏسو == * {{anl|خشڪ ٻيلن بابت تحقيقي ادارو}} * {{anl|چولستان ريگستان}} * {{anl|نارا ريگستان}} * {{anl|ڪڇ جو وڏو رڻ}} * {{anl|ٽيري (ارضيات)}} == ذريعا == * {{Cite journal | last1 =Chatterjee | first1 =Anirban|last2=Ray|first2=Jyotiranjan S.|last3=Shukla|first3=Anil D.|last4=Pande|first4=Kanchan|date=20 November 2019| title =هڙاپا تهذيب جي مرڪزي علائقي ۾ هڪ دائمي درياهه جي موجودگي بابت| journal=Scientific Reports |language=en |volume=9|issue=1 |pages=17221 |doi=10.1038/s41598-019-53489-4 |pmid=31748611 |pmc=6868222 |issn=2045-2322|bibcode=2019NatSR...917221C}} * {{citation | last1 =Clift | first1 =Peter D. | ref ={{sfnref|Clift et al.|2012}} | last2 =Carter | first2 =Andrew | last3 =Giosan | first3 =Liviu | last4 =Durcan | first4 =Julie | display-authors =etal | year =2012 | title =يو-پي بي زرڪون تاريخ نگاري جا ثبوت: پلائسٽوسين دور جي سرسوتي درياهه ۽ جمنا درياهه جي رخ جي تبديلي | journal =Geology | volume =40 | issue =3 | pages =211–214 | doi =10.1130/g32840.1 | bibcode =2012Geo....40..211C | s2cid =130765891 }} * {{cite journal |last=Giosan | year =2012 | ref={{sfnref|Giosan et al.|2012}} | title =هڙاپا تهذيب جا دريائي منظرناما | journal =PNAS|volume= 109 |issue=26 |doi= 10.1073/pnas.1112743109 |pages=E1688–E1694 | display-authors =etal | pmid =22645375 | pmc=3387054 |bibcode=2012PNAS..109E1688G| doi-access =free }} * {{cite journal | last1 =Giosan | first1 =Liviu | last2 =Clift | first2 =Peter D. | last3 =Macklin | first3 =Mark G. | last4 =Fuller | first4 =Dorian Q. | title =سرسوتي ٢ | journal =Current Science | date =10 October 2013 | volume =105 | issue =7 | pages =888–890 | jstor =24098502 | url =https://www.jstor.org/stable/24098502 }} * {{Citation | last1 =Khonde | first1 =Nitesh | last2 =Kumar Singh | first2 =Sunil | last3 =Maur | first3 =D. M. | last4 =Rai | first4 = Vinai K. | last5 =Chamyal | first5 =L. S. | last6 =Giosan | first6 =Liviu | year =2017 | title =ڪڇ جي وڏي رڻ ۾ ويدڪ سرسوتي درياهه جا نشان | journal =Scientific Reports | volume =7 | issue =1 | page =5476 | doi =10.1038/s41598-017-05745-8 | pmid =28710495 | pmc =5511136 | bibcode =2017NatSR...7.5476K |ref={{sfnref|Khonde et al.|2017}}}} * {{cite book |last1=Maemoku |first1=Hideaki |last2=Shitaoka |first2=Yorinao |last3=Nagatomo |first3=Tsuneto |last4=Yagi |first4=Hiroshi |editor1=Giosan, Liviu |editor2=Fuller, Dorian Q. |editor3=Nicoll, Kathleen |editor4=Flad, Rowan K. |editor5=Clift, Peter D. |title=آبهوا، منظرناما ۽ تهذيبون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=D7aw5mfscBMC |series=American Geophysical Union Monograph Series 198 |year=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-70443-1 |chapter=بالغ هڙاپا دور دوران گهگهر درياهه جي نظام بابت زميني شڪلين جون حدبنديون}} * {{cite journal |last=Sankaran |first=A. V. |title=سرسوتي – ريگستان ۾ گم ٿيل قديم درياهه |journal=Current Science |volume=77 |number=8 |date=25 October 1999 |pages=1054–1060 |jstor=24103577 |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040919123504/http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-date=19 September 2004 }} * {{cite journal |last =Singh |first=Ajit |year=2017 |title=هماليائي درياهن جي شڪل سازيءَ جو سنڌو تهذيب جي شهري آبادين تي غير متوقع اثر |journal=Nature Communications |volume=8 |issue=1 |pages=1617 |doi=10.1038/s41467-017-01643-9 |pmid=29184098 |pmc=5705636 |bibcode=2017NatCo...8.1617S |display-authors=etal |ref={{sfnref|Singh et al.|2017}} }} * {{cite journal |last=Valdiya |first=K.S. |year=2013 |title=سرسوتي درياهه هماليائي ماخذ رکندڙ درياهه هو |journal=Current Science |volume=104 |issue=1 |page=42 |url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/104/01/0042.pdf }} == وڌيڪ مطالعو == <!-- these may have been used by editors as a bibliography --> * Bakliwal, P. C. and Sharma, S. B. (1980). "جمنا درياهه جي لڏپلاڻ بابت". ''Journal of the Geological Society of India'', Vol. 21, Sept. 1980, pp.&nbsp;461–463. * Bakliwal, P. C. and Grover, A. K. (1988). "ٿر ريگستان ۾ سرسوتي درياهه جي نشانين ۽ لڏپلاڻ بابت". ''Record of the Geological Survey of India'' V 116, Pts. 3–8, pp.&nbsp;77–86. * Burdak, L. R. (1982). "ريگستاني ٻيلڪاريءَ ۾ تازيون اڳڀرائيون". Forestry Research Institute, ديهرادون. * Government of India. Ministry of Food & Agriculture booklet (1965), "راجسٿان ريگستان ۾ زميني تحفظ"، Desert Afforestation Research Station, جودھپور جي ڪمن بابت. * Gupta, R. K. & Prakash Ishwar (1975). ''ٿر ريگستان جو ماحولياتي تجزيو''. English Book Depot., ديهرادون. * Kaul, R. N. (1967). "راجسٿان ۾ وڻ يا گاهه جا ميدان: پراڻا مسئلا ۽ نوان طريقا". ''Indian Forester'', 93: 434–435. * Rajawat, A. S., Sastry, C. V. S. and Narain, A. (1999-a). "ٿر ريگستان جي ڪجهه حصن ۾ سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ جا نشان ڳولڻ لاءِ اعليٰ وضاحت واري IRS-1C ڊيٽا تي پيراميڊل پروسيسنگ جو استعمال". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، pp.&nbsp;259–272. * Rajesh Kumar, M., Rajawat, A. S. and Singh, T. N. (2005). "وڌايل ٿر ريگستان، اولهه راجسٿان ۾ قديم دريائي وهڪرن جي وضاحت لاءِ ريموٽ سينسنگ جون استعمالون"، 8th Annual International Conference, Map India 2005, نئين دهلي. * Ramasamy, S. M. (1999). "عظيم هندستاني ريگستان جي سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ تي نيون ٽيڪٽانڪ قوتون". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، No. 42, pp.&nbsp;153–162. * Yashpal, Sahai Baldev, Sood, R.K., and Agarwal, D.P. (1980). "گم ٿيل سرسوتي درياهه جي ريموٽ سينسنگ ذريعي سڃاڻپ". ''Proceedings of the Indian Academy of Sciences'' (Earth and Planet Science), V. 89, No. 3, pp.&nbsp;317–331. * Zaigham, N. A. (2003). [http://comsats.org/Publications/Books_SnT_Series/03.%20Water%20Resources%20in%20the%20South%20-%20Present%20Scenario%20and%20Future%20Prospects%20(Nov.%202003).pdf#page=66 "پاڪستان جي ٿر ريگستان ۾ زيرزميني پاڻيءَ جي حڪمتِ عملي تحت پائيدار ترقي"]. Water Resources in the South: Present Scenario and Future Prospects, Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South, اسلام آباد. == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons category}} * {{Wikivoyage inline}} * {{WWF ecoregion|id=im1304|name=ٿر ريگستان}} {{Geography of India}} {{Geography of Pakistan}} {{GeoSouthAsia}} {{Sindh topics}} {{Deserts}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿر ريگستان| ]] [[زمرو:ڀارت جا ريگستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان ۽ خشڪ جهاڙيدار علائقا]] [[زمرو:ڀارت جا قدرتي علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جا ماحولياتي علائقا]] [[زمرو:ريت جا ٽڪرائتا ميدان]] [[زمرو:راجسٿان جي جاگرافي]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعو]] [[زمرو:راجسٿان جو ماحول]] [[زمرو:سنڌ جو ماحول]] [[زمرو:انڊوملائي ماحولياتي علائقا]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] <references group="lower-alpha"/> e9lhtk18ms0wwbamrmaqyrojukketg7 384424 384423 2026-06-12T00:28:03Z Intisar Ali 8681 384424 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecoregion |name = ٿر جو ريگستان<br /><small>عظيم ڏکڻ ايشيائي ريگستان</small> |image = Thar women.jpg |image_size = |image_alt = |caption = ٿر ۾ عورتون ڪم ڪندي |map = Ecoregion IM1304.png |map_size = |map_alt = |map_caption = ٿر ريگستان جي ماحولياتي علائقي جو نقشو |ecozone = [[انڊوملايا حياتياتي خطو]] |biome = [[ريگستان ۽ خشڪ جھاڙين وارا علائقا]] |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار ٻيلن جا علائقا]] |border1 = [[ڪڇ جو رڻ]] لوڻياٺي دلدل |area = 264091<ref name="Mares">{{cite book|title=Encyclopedia of Deserts|year=1999|isbn=978-0-80613-146-7|publisher=[[اوڪلاهوما يونيورسٽي پريس]]|editor=Michael A. Mares, Oklahoma Museum of Natural History|pages=291–292}}</ref> |country = هندستان |country1 = پاڪستان |state = هندستان: [[راجستان]] |state2 = [[گجرات]] |state3 = [[هرياڻا]] |state4 = [[ڀارت جو پنجاب|پنجاب]] |state5 = <br />پاڪستان: [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |state6 = [[سنڌ]] |region_type = هندستان جون رياستون ۽ پاڪستان جا صوبا |elevation = |geology = |seas = |rivers = |climate = [[ريگستاني آبهوا|ريگستاني]] |soil = |conservation = خطري هيٺ<ref name="wwf">{{WWF ecoregion|id=im1304|name=Thar Desert}}</ref> |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |area = 264091 |coordinates = {{Coord|27|N|71|E|display=inline,title}} |protected = 41,833 km² (15.8) |protected_ref = <ref>{{cite journal |first1=Eric |last1=Dinerstein |first2=David |last2=Olson |first3=Anup |last3=Joshi |first4=Carly |last4=Vynne |first5=Neil D. |last5=Burgess |display-authors=2 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 [Supplemental material 2 table S1b] |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 }}</ref> }} {{Infobox valley | other_name = ڏکڻ ايشيا جو رڻپٽ | photo = Thar desert Rajasthan India.jpg | photo_caption = ڀارت جي رياست راجسٿان ۾ ٿر رڻپٽ <!-- MAP --> | map = | map_image = Thar Desert satellite.jpg | map_caption = [[ناسا]] جي سيارچي جي نڪتل تصوير ۾ پاڪ ڀارت سرحد جي ٻنھي پاسن تي واقع ٿر جو رڻپٽ <!-- Location --> | location = | country = {{Flag|India}} (85%) | country1 = {{Flag|Pakistan}} (15%) | state_type = | state = | state1 = | state2 = | state3 = | region_type = | region = | region1 = | parent = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = 200000 | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''ٿر جو رڻپٽ'''، '''ٿر جو ريگستان'''، ( اردو: '''صحرائے تھر''') (انگریزی:'''Thar Desert'''):ھي ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو رڻپٽ يا بيابان آهي ۽ 2,00,000 لک ھم چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي.اھو انڊيا۽ پاڪستان جي سرحد تي واقع آھي ۽ انھن ملڪن جي وچ ۾ هڪ قدرتي سرحد وانگر آهي. ھي دنيا جو ارڙهون وڏو رڻپٽ آهي.ان جو 85 سيڪڙو حصو انڊيا ۾ ۽ 15 سيڪڙو پاڪستان ۾ آهي .<ref name="Sinha1996">Sinha, R. K., Bhatia, S., & Vishnoi, R. (1996). ''Desertification Control and Rangeland Management in the Thar Desert of India''. RALA Report No. 200, pp. 115–123.</ref>انڊيا م ان جي پکيڙ اٽڪل 1,70,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ پاڪستان ۾ 30,000 ھم چورس ڪلوميٽر آهي.انڊيا ۾ !ي بيابان انڊيا جو ٽوٽل ايراضيءَ جو ڏھون حصو آھي ۽ انڊيا جي رياست راجسٿان جو سٺ سيڪڙو حصو ان رڻپٽ ۾ آهي. بيابان جو راجسٿان کان علاوه باقي حصو انڊيا جي پنجاب، گجرات ، ھريانا ۽ پاڪستان جي پنجاب ۽ سنڌ ۾ آھي.<ref>Sharma, K. K. and S. P. Mehra (2009). The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem. Chapter 1 in: Sivaperuman, C., Baqri, Q. H., Ramaswamy, G., & Naseema, M. (eds.) Faunal ecology and conservation of the Great Indian Desert. Springer, Berlin Heidelberg.</ref> [[فائل:GreeningdesertTharIndia.jpg|250px|thumb|انڊيا ۾ [[فتح پور شيخاوتي]] ۾ [[جوجابا ٻوٽا]] پوکي سرسبز بنائڻ لاءِ ڪيل ڪوشش.]] ==نالو ۽ مطلب== ٿَرُ جي نالي بابت مختلف محققن ۽ ٻوليءَ جي ماهرن مختلف تشريحون پيش ڪيون آهن. عام طور تي ''ٿر'' جي لغوي معنيٰ ''وارياسي زمين'' بيان ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته وڌيڪ وضاحت سان ان مان مراد اهڙي زمين ورتي وڃي ٿي، جنهن ۾ واريءَ جا وڏا دڙا يا ڀٽون موجود هجن.<ref name="autogenerated2">ڪتاب:سير ريگستان؛ ليکڪ: محمد اسماعيل عرساڻي؛ايڊيشن: 1976؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو</ref> سنڌي ٻوليءَ ۾ ''ٿر'' لفظ کير ڪاڙهي رکڻ کان پوءِ ان جي مٿاڇري تي ڄمندڙ ملائيءَ جي تهه لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.<ref name="autogenerated2" /> هڪ راءِ موجب ''ٿر'' سنسڪرت جي لفظ ''اسٿل'' يا ''سٿل'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ بيٺل، غير وهندڙ يا خشڪ زمين آهي. هندو روايتن ۾ ''جل'' ۽ ''ٿل'' جا لفظ گڏ استعمال ٿيندا آهن؛ جتي ''جل'' مان مراد پاڻي ۽ ''ٿل'' مان مراد خشڪي هوندي آهي. عام چوڻي آهي ته: ''"جل ٿل ۾ ايشور وسي ٿو."''<ref name="autogenerated2" /> ٻوليءَ جي ارتقا جي لحاظ کان ''اسٿل'' جو اچار بدلجي ''ٿل'' ٿيو. ٿر ۾ رهندڙ ٺڪر، چارڻ ۽ ڪجهه ٻيون قومون اڪثر ''ل'' کي ''ڙ'' سان مٽائي اچارينديون آهن، جيئن ''تلاءُ'' کي ''تڙاءُ'' چون ٿيون. انهيءَ لساني تبديليءَ جي نتيجي ۾ ''ٿل'' مان ''ٿڙ'' ۽ پوءِ ''ٿر'' وجود ۾ آيو. ساڳيءَ طرح ''جل'' مان ''جڙ'' ۽ پوءِ ''جر'' جو لفظ ٺهيو.<ref name="autogenerated2" /> رائچند هريجن ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي پڻ ''ٿر'' جي اشتقاق کي سنسڪرت جي لفظ ''سٿل'' سان ڳنڍين ٿا، جنهن جي معنيٰ خشڪ ملڪ يا اهڙو علائقو آهي، جتي ڪو درياهه نه هجي. سندن خيال موجب ''سٿل'' مان ''ٿل'' ۽ پوءِ ''ٿر'' جو لفظ وجود ۾ آيو.<ref name =" رائچند هريجن1 " >ڪتاب جو نالو؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)؛ مصنف: رائچند هريجن؛ ايڊيشن: چوٿون؛ سال: 2005ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref><ref name =" ڀيرومل " >”سنڌي ٻولي جي تاريخ“؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي.</ref> ٿر کي ''ريگستان'' پڻ سڏيو ويندو آهي. لفظ ''ريگستان'' فارسي ٻوليءَ مان ورتل آهي، جتي ''ريگ'' جي معنيٰ واري ۽ ''ستان'' جي معنيٰ جاءِ يا ملڪ آهي؛ يعني ''واريءَ جو ملڪ''. ڇاڪاڻ⁠تہ هن علائقي ۾ واريءَ جون ڀٽون وڏي تعداد ۾ موجود آهن. ٿر جا مقامي ماڻهو ڀٽ کي ''ٿري'' چوندا آهن، تنهن ڪري هڪ ٻي راءِ موجب ڀٽن يا ''ٿرين'' سان ڀريل هن علائقي کي ''ٿرين جو ملڪ'' يا ''ٿري جو ملڪ'' سڏيو ويو، جيڪو وقت سان مختصر ٿي ''ٿر'' بڻجي ويو.<ref name =" رائچند هريجن1 " /> == تاريخ == [[File:Map of Vedic India.png|thumb|ويدي دور دوران ٿر ريگستان (نارنگي رنگ ۾)]] ٿر ريگستان مان وچون پٿر جو دور (مڊل پيلئولٿڪ) سان تعلق رکندڙ [[اترين ثقافت]] (ايٽرين ڪلچر) جا پٿريلا اوزار هٿ آيا آهن، جيڪي [[مغرب]] واري علائقي سان منسوب ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite book|last1=Gwen Robbins Schug, Subhash R. Walimbe|title=A Companion to South Asia in the Past|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|page=64|url=https://books.google.com/books?id=7xv-CwAAQBAJ|isbn=978-1-11905-547-1|access-date=6 May 2016}}</ref> [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] تقريباً 3300 ق.م کان 1300 ق.م تائين [[گھاگھر-هاڪڙا درياهه]] جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ترقي ڪئي.<ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Clift PD, Carter A, Giosan L, Durcan J, Duller GA, Macklin MG, Alizai A, Tabrez AR, Danish M, VanLaningham S, Fuller DQ |title=U-Pb zircon dating evidence for a Pleistocene Sarasvati River and capture of the Yamuna River |journal=Geology |volume=40|issue=3 |date=March 2012 |pages=211–214 |issn=0091-7613 |doi=10.1130/G32840.1 |bibcode=2012Geo....40..211C }}</ref><ref>{{cite book |last=Wright |first=Rita P. |author-link=Rita P. Wright |title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society |url=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ |access-date=29 September 2013 |year=2009 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-57219-4 |page=1}}</ref> تقريباً 1900 ق.م ڌاري سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ [[هند-آريائي قومون]] اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي آيون ۽ هن علائقي ۾ آباد ٿيڻ لڳيون.{{sfn|Witzel|1995|p=3}}{{sfn|Samuel|2010|p=41}} [[ويدي دور]] (1500 ق.م کان 500 ق.م) دوران مختلف [[رگ ويدي قبيلا]] هن علائقي ۾ رهندا هئا ۽ ڪيترن قبيلن جي اتحاد سان [[ڪُرو بادشاهت]] وجود ۾ آئي، جيڪا سڀ کان قديم ويدي رياست مڃي وڃي ٿي.<ref>{{cite book|last=Samuel |first=Geoffrey |year=2010 |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=[[Cambridge University Press]]|page=48-56}}</ref><ref>{{cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization. Origins and Development of the Kuru State |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |issue=4 |pages=1–26 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007}}</ref> [[هند-گنگا ميدان]] ۾ ٻئي شهري دور کان اڳ [[پينٽيڊ گري ويئر ثقافت]] سان لاڳاپيل ننڍيون آباديون گھاگھر-هاڪڙا ماٿريءَ ۾ قائم ٿيون.<ref>{{cite book|last=Heitzman|first=James|date=31 March 2008|title=The City in South Asia|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-134-28963-9|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/12 12]–13}}</ref> ٽين صدي ق.م تائين [[موريا سلطنت]] هندستان جي وڏي حصي تي پنهنجي اقتدار قائم ڪري چڪي هئي ۽ ٿر ريگستان جا ڪجهه علائقا پڻ ان جي حڪومت هيٺ اچي ويا هئا.<ref>{{cite book|last=Thapar|first=Romila|author-link=Romila Thapar|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=[[Penguin Books]]|page=78}}</ref> عيسوي سن جي پهرين صديءَ جي وچ ڌاري [[ڪُشان سلطنت]] موجوده افغانستان مان وڌندي هندستان جي اتر-اولهندي حصن تائين پهتي.<ref>{{cite book|last1=Loewe|first1=Michael|last2=Shaughnessy|first2=Edward L.|author-link1=Michael Loewe|author-link2=Edward L. Shaughnessy|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC|year=1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-52147-030-8|access-date=1 November 2013|pages=87–88}}</ref> ٻي صديءَ کان ڇهين صديءَ تائين [[گپتا سلطنت]] ترقي ڪئي ۽ پنجين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي، جڏهن ان جي حڪومت ۾ موجوده ٿر ريگستان وارو علائقو پڻ شامل هو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |title=Gupta dynasty: empire in 4th century |encyclopedia=[[Britannica]] |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330103811/https://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/285248/1960/The-Gupta-empire-at-the-end-of-the-4th-century |archive-date=30 March 2010}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي ستين ۽ اٺين صدي عيسويءَ دوران [[سنڌ جو برهمڻ گهراڻو]] حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کي بعد ۾ اٺين صديءَ جي شروعات ۾ [[اموي خلافت]] پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ اهو علائقو [[عباسي خلافت]] جي قبضي هيٺ آيو.<ref>{{cite book|author=Nagendra Kumar Singh|title=Muslim Kingship in India|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=978-8-126-10436-9|pages=43-45}}</ref><ref>{{cite book|author=Derryl N. Maclean|title=Religion and society in Arab Sindh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1989|isbn=978-9-004-08551-0|pages=140-143}}</ref> اٺين کان يارهين صدي عيسويءَ تائين علائقي جي اوڀرئين حصي تي [[پرتيهار گهراڻو]] حڪمران رهيو.<ref>{{cite book|title=A History of Rajasthan |first1=Rima |last1=Hooja |publisher=Rupa & Company |year=2006 |pages=274–278}}</ref> يارهين صديءَ ۾ [[محمود غزنوي]] هن علائقي کي [[غزنوي سلطنت]] ۾ شامل ڪيو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&q=ghaznavid+mansura&pg=PA6 |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500|last=Habib|first=Irfan|date=2011 |publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-72791-1|page=6}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lI9AAAAMAAJ&q=ghaznavid+mansura|title=An Observation: Perspective of Pakistan|last=Abdulla|first=Ahmed|date=1987|publisher=Tanzeem Publishers}}</ref> وچئين دور جي پوئين حصي ۾ علائقي جي اولهندي حصي تي مختلف [[راجپوت رياستون]] حڪمران رهيون. اهي رياستون ستين صديءَ جي آخر ۾ قائم ٿيڻ لڳيون ۽ بعد ۾ سياسي اهميت حاصل ڪيائون.<ref>{{cite book|author=Hermann kulke|url=https://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC|title=A History of India|date=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32920-0|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Alain Danielou|author-link=Alain Danielou|url=https://books.google.com/books?id=xlwoDwAAQBAJ|title=A Brief History of India|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-794-3|page=87}}</ref><ref>{{cite book|author=Brajadulal Chattopadhyaya|url=https://books.google.com/books?id=21SgAAAAMAAJ|title=Studying Early India: Archaeology, Texts and Historical Issues|date=2006|publisher=Anthem|isbn=978-1-84331-132-4|page=116}}</ref><ref>{{cite book|author=Satish Chandra|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=XAkVclcWWeUC|title=Historiography, Religion, and State in Medieval India|date=1996|publisher=Har-Anand Publications|page=115}}</ref> علائقي جي اوڀرئين حصي تي يارهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي شروعات تائين [[سمو گهراڻو|سمو]] ۽ پوءِ [[سما گهراڻو]] حڪمران رهيا.<ref>{{cite journal |last=Siddiqui |first=Habibullah |title=The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule – an overview (general survey) (1025–1351 CE) |url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |journal=Literary Conference on Soomra Period in Sindh |archive-date=3 June 2023 |access-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603002419/https://uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |date=2007 |title=The Arab Conquest |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=36 |issue=1 |page=91}}</ref><ref>{{cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=D_xtAAAAMAAJ&q=soomra+dynasty |title=History of Pakistan: Pakistan through ages |date=2007 |publisher=Sang-e Meel Publications |isbn=978-9-693-52020-0 |pages=218}}</ref><ref>{{cite book |author1=Census Organization (Pakistan) |url=https://books.google.com/books?id=63maAAAAIAAJ&q=yadav+rajputs |title=Population Census of Pakistan, 1972: Larkana |author2=Abdul Latif |publisher=Manager of Publications |year=1976}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rapson |first1=Edward James |url=https://books.google.com/books?id=mBNZAAAAYAAJ&q=Samma+ |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |last2=Haig |first2=Sir Wolseley |last3=Burn |first3=Sir Richard |last4=Dodwell |first4=Henry |date=1965 |publisher=Chand |page=518}}</ref> هن دور ۾ [[مغل سلطنت]] ۽ ٻين مقامي حڪمران گهراڻن وچ ۾ مسلسل تڪرار رهيا. اهي تڪرار [[ظهير الدين بابر]] جي حملي کان شروع ٿيا، جنهن جي مزاحمت [[راڻا سانگا]] جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن ڪئي.<ref>{{cite book |last=Giles Tillotson |url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ |title=Mughal India |date=1991 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14011-854-4 |page=4}}</ref> هي ويڙهون ٻن سون سالن کان وڌيڪ جاري رهيون. ابتدا ۾ ڪو ڌر واضح طور غالب نه ٿي سگهي، پر پندرهين صديءَ جي وچ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين مغلن کي برتري حاصل رهي، جڏهن ته مغل سلطنت جي زوال کان پوءِ راجپوتن ٻيهر پنهنجي اقتدار کي بحال ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=G.N |url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ |title=Mewar and Mughal Emperors |date=1954 |publisher=S.L Aggarwal |page=42}}</ref><ref>{{cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2005 |publisher=Rupa and company |pages=530–532|isbn=978-8-12911-501-0 }}</ref> اٺارهين صديءَ ۾ [[مرهٽا سلطنت]] علائقي جي وڏي حصي تي ڪنٽرول قائم ڪيو.<ref>{{cite book |last=Sen |first=S.N |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C |title=An Advanced History of Modern India |date=2010 |publisher=Macmillan |page=11|isbn=978-0-230-32885-3 }}</ref> اوڻيهين صديءَ ۾ هي علائقو [[برطانوي راڄ]] جي بالادستي هيٺ آيو، جتي ڪيترين [[نوابي رياستن]] ۽ مقامي حڪمرانن وچ ۾ اختيار ورهايل هئا.<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India vol. IV|year=1907|page=60}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ هندستان ۽ پاڪستان آزاد رياستن طور وجود ۾ آيا ۽ ٿر ريگستان ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ سرحدي تڪرار پيدا ٿيا.<ref>{{cite book| title=The idea of Pakistan | author=Stephen P. Cohen | author-link=Stephen P. Cohen | year=2004 | isbn=978-0-815-71502-3 | publisher=[[Brookings Institution]]| url=https://books.google.com/books?id=-78yjVybQfkC | page=212}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA39|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|last=Pandey|first=Gyanendra|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0-521-00250-9|page=39|access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bharadwaj, Prasant|author2=Khwaja, Asim|author3=Mian, Atif|date=30 August 2008|title=The Big March: Migratory Flows after the Partition of India|journal=Economic & Political Weekly|volume=43}}</ref> هندستان ۾ رياستن جي ٻيهر تنظيم کان پوءِ ريگستان جو اوڀر وارو وڏو حصو [[راجستان]] رياست ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪجهه حصا [[هرياڻا]]، [[پنجاب (ڀارت)]] ۽ [[گجرات]] ۾ شامل ٿيا.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/><ref>{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |title=Seventh Amendment |work=Indiacode |access-date=19 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm |archive-date=1 May 2017}}</ref> ريگستان جو اولهندي ٽيون حصو پاڪستان جي [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن جو حصو بڻيو.<ref name="Mares">{{cite book |last=Mares |first=Michael A. |title=Encyclopedia of Deserts |publisher=University of Oklahoma Press |location=Norman, Oklahoma |year=1999 |pages=291–292 |isbn=978-0-80613-146-7 }}</ref><ref name="Springer"/> </ref> 1965ع ۽ 1971ع دوران به هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٿر واري علائقي مان آباديءَ جي وڌيڪ لڏپلاڻ ٿي. تقريباً 3,500 ماڻهو، جن مان گهڻا مسلمان هئا، هندستان مان پاڪستان لڏي آيا، جڏهن ته هزارين هندو خاندان پاڪستان مان هندستان واري ٿر ۾ منتقل ٿيا.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&q=arif+hasan+thar+desert+migration&pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=978-1-843-69734-3|pages=15–16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-see-loved-ones/|url-status=dead}}</ref> ==جاگرافي== ٿر ريگستان [[ڏک. ايشيا]] جي اتر-اولهندي حصي ۾ واقع آهي ۽ [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. اهو [[صحارا ريگستان|صحارا]]–[[عرب ريگستان]] واري ريگستاني سلسلي جي سڀ کان اوڀرئين توسيع سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref name="Springer">{{cite book|title=The Indian Paleogene|year=2018|isbn=978-3-31977-443-5|publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]]|editor1=Satish C. Tripathi|editor2=Sunil Bajpai|editor3=Vandana Prasad|pages=152-154}}</ref> هي ريگستان ڪل {{cvt|264091|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن مان {{cvt|195091|km2}} ڀاڱو [[ڀارت]] ۾ واقع آهي، جڏهن ته باقي حصو [[پاڪستان]] ۾ اچي ٿو. ٿر ريگستان [[ڀارت]] جي ڪل جاگرافيائي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ ڇهه سيڪڙو حصو بڻجي ٿو. ان جو وڏو ڀاڱو [[راجستان]] رياست ۾ واقع آهي، جڏهن ته ان جا ڪجهه حصا [[گجرات]]، [[هريانا]] ۽ [[پنجاب (ڀارت)]] تائين به پکڙيل آهن.<ref name="Mares"/><ref name="Springer"/> اولهه طرف هي ريگستان [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب (پاڪستان)]] صوبن تائين وڌي وڃي ٿو.<ref name="Mares"/><ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=K. K. |first2=S. P. |last2=Mehra |title=Faunal Ecology and Conservation of the Great Indian Desert |year=2009 |chapter=The Thar of Rajasthan (India): Ecology and Conservation of a Desert Ecosystem |editor-last=Sivaperuman |editor1-first=C. |editor2-last=Baqri |editor2-first=Q. H. |editor3-last=Ramaswamy |editor3-first=G. |editor4-last=Naseema |editor4-first=M. |publisher=[[اسپرنگر پبلشنگ]] |location=Berlin Heidelberg |pages=1–11 |doi=10.1007/978-3-540-87409-6_1 |isbn=978-3-540-87408-9 }}</ref> ٿر ريگستان جو اتر-اوڀر وارو حصو [[اراولي جبل]] جي سلسلي جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو ان کي اوڀر طرف [[مرڪزي بلنديون (ڀارت)|مرڪزي بلندين]] ۽ [[هند-گنگا ميدان]] کان جدا ڪري ٿو. هي ريگستان اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ [[سنڌو درياهه]] جي جل کڻي آيل ميداني علائقن کان وٺي ڏکڻ ۾ [[وڏو رڻ ڪڇ]] تائين پکڙيل آهي.<ref name="Mares"/> == ابتدا ۽ تشڪيل == {{anchor|برف|ڪبت}} [[File:Sarasvati river.jpg|thumb|upright=0.85|{{harvtxt|Clift et al.|2012}} ۽ {{harvtxt|Khonde et al.|2017}} موجب [[ويدڪ دور]] ۽ موجوده زماني ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو وهڪرو.<br/> 1 = قديم درياهه؛ 2 = موجوده درياهه؛ 3 = ٿر ريگستان؛ 4 = قديم سامونڊي ڪنارو؛ 5 = موجوده سامونڊي ڪنارو؛ 6 = موجوده آباديون؛ 7 = سُڪي ويل [[سنڌو ماٿري سڀيتا|هڙپا سڀيتا]] واري هاڪڙا وهڪري جو رستو ۽ هڙپا-کان-اڳ [[ستلج درياهه]] جا قديم وهڪرا]] [[ميسوزوئڪ دور]] (252 کان 66 [[ملين سال اڳ]]) دوران هي علائقو هڪ هيٺاهون [[پيني پلين]] هو، جيڪو اٿل پاڻيءَ هيٺ ڍڪيل هو. [[ڪٽاءُ]] جي عمل سبب ميسوزوئڪ کان پوءِ واري دور (66 کان 2.6 ملين سال اڳ) ۽ ابتدائي [[پلائسٽوسين]] دور (2.6 ملين سال اڳ کان 11,000 سال اڳ) ۾ [[پلي نيشن سطح]] جون ٽي تهون وجود ۾ آيون. جڏهن [[هماليه جبل]] وچ [[مائيوسين]] دور (23.4 کان 5.3 ملين سال اڳ) دوران اُڀريا، تڏهن [[مون سون]] جو نظام به وجود ۾ آيو.<ref name="Springer"/> [[آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دور]] (26,000–20,000 سال اڳ) دوران اندازي موجب [[تبتي سطح مرتفع]] تي {{cvt|2400000|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ وسيع [[برفاني چادر]] موجود هئي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=1998|title=Reconstruction of the 2.4 million km² Late Pleistocene Ice Sheet on the Tibetan Plateau and its Impact on the Global Climate|journal=Quaternary International|volume=45/46|pages=71–108|doi=10.1016/S1040-6182(97)00008-6|bibcode=1998QuInt..45...71K}}</ref><ref>{{cite book|last=Kuhle|first=M|year=2004|chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia|title=Development in Quaternary Science 2c (Quaternary Glaciation – Extent and Chronology, Part III: South America, Asia, Africa, Australia, Antarctica)|editor1-last=Ehlers|editor1-first=J.|editor2-last=Gibbard|editor2-first=P.L.|pages=175–99}}</ref><ref name=K1999>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1999|journal=GeoJournal|volume=47|issue=1–2|title=Tibet and High Asia V. Results of Investigations into High Mountain Geomorphology, Paleo-Glaciology and Climatology of the Pleistocene|pages=3–276|doi=10.1023/A:1007039510460| s2cid=128089823}}</ref> گهٽ [[ويڪرائي ڦاڪ]] واري هن برفاني چادر [[شعاعي اثر]] تي نمايان اثر وڌو ۽ وڌيڪ ويڪرائي ڦاڪن تي موجود برف جي ڀيٽ ۾ في ايراضي گهٽ ۾ گهٽ چار ڀيرا وڌيڪ [[شمسي شعاعون]] خلا ڏانهن موٽايون، جنهن سبب ان دور ۾ مٿئين فضا ۾ وڌيڪ ٿڌ پيدا ٿي.<ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=M.|year=1988|title=The Pleistocene Glaciation of Tibet and the Onset of Ice Ages – An Autocycle Hypothesis|journal=GeoJournal|volume=17|issue=4|id=Tibet and High-Asia I. Results of the Sino-German Joint Expeditions (I)|pages=581–96|doi=10.1007/BF00209444| s2cid=129234912 }}</ref> زمين جي گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ڪري [[ڀارتي ننڍي کنڊ]] تي مون سون قائم نه رهيو. مون سون جي انهيءَ غيرموجودگيءَ سبب [[صحارا]] واري علائقي ۾ وسيع [[پلويئل]] برساتون ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ اوڀر طرف [[عرب سمنڊ]] ۾ وڌيڪ مٽي جمع ٿي. انهيءَ تبديليءَ [[حياتي علائقن]] تي به اثر وڌو ۽ ڪيترن جانورن پنهنجي رهائش تبديل ڪئي، جن مان [[جاوان روسا]] هرڻ جو [[ڀارت]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ هڪ مثال آهي.<ref>{{cite journal|first=Matthias|last=Kuhle|year=2001|title=The Tibetan Ice Sheet; its Impact on the Palaeomonsoon and Relation to the Earth's Orbital Variations|journal=Polarforschung|volume=71|pages=1–13|issue=1/2}}</ref> {{anchor|Sarasvati|Saraswati|IVC}} [[اراولي جبلن]] جو سلسلو ابتدائي [[هولوسين]] دور (11,700 سال اڳ) دوران تيزيءَ سان اُڀريو ۽ نمايان اوچائيءَ تائين پهتو.<ref name="Springer"/> 10,000 کان 8,000 سال اڳ جي وچ ۾ [[گھاگھر-ھاڪڙا درياهه]] جو هڪ وهڪرو، جنهن کي قديم [[سرسوتي درياهه]] سان سڃاتو وڃي ٿو، [[ستلج درياهه]] سان سنگم کان پوءِ [[نارا ندي]] ۾ ڇوڙ ڪندو هو، جيڪا [[سنڌو درياهه]] جي ڊيلٽا جي هڪ [[ورهائيدڙ وهڪري]] هئي، پر پوءِ هن پنهنجو رخ تبديل ڪري ڇڏيو. اراولي جبلن جي اُڀار سبب علائقي جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون ۽ [[يمنا درياهه]] ذريعي وهندڙ پاڻيءَ ۾ واڌ ٿي، جڏهن ته گھاگھر-ھاڪڙا نظام جي مٿئين وهڪرن تائين پاڻيءَ جي رسائي گهٽجي وئي.<ref name="Springer"/> انهيءَ تبديليءَ کان پوءِ گھاگھر-ھاڪڙا رڳو مون سون تي ڀاڙيندڙ درياهن جو نظام رهجي ويو، جيڪو هاڻي سمنڊ تائين نه پهچندو هو ۽ آخرڪار ٿر ريگستان ۾ ختم ٿي ويندو هو.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}} لڳ ڀڳ 4,500 کان 5,000 سال اڳ، جڏهن هن نظام کي پاڻي فراهم ڪندڙ مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيڻ لڳا ۽ اراولي جبل اوڀر کان ايندڙ مون سون هوائن کي روڪڻ لڳا، تڏهن علائقو آهستي آهستي وڌيڪ [[خشڪائي]] ڏانهن وڌڻ لڳو. [[سنڌو ماٿري سڀيتا]] هن علائقي ۾ وڏي ترقي ڪئي هئي،{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Singh et al.|2017}}{{refn|group=lower-alpha|عام طور قبوليل راءِ جي ابتڙ، {{harvtxt|Chatterjee|Ray|Shukla|Pande|2019}} جو خيال آهي ته هي درياهه 4,500 سال اڳ تائين دائمي وهڪرو برقرار رکيو.}} ۽ درياهي نظام جي ڪنارن سان گڏ ڪيتريون ئي آباديون قائم هيون.{{sfn|Sankaran|1999}}<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098|title=Mythical Saraswati River|work=[[Press Information Bureau]]|date=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009182551/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=94098 |archive-date=9 October 2016}}</ref> جڏهن مون سون وڌيڪ ڪمزور ٿيا ته سُڪي ويل هاڪڙا هڪ موسمي درياهه بڻجي ويو ۽ شهري هڙپا سڀيتا زوال پذير ٿي ننڍين زرعي آبادين تائين محدود ٿي وئي.{{sfn|Giosan et al.|2012}}{{refn|group=lower-alpha|name="Giosan"|{{harvtxt|Giosan et al.|2012}}: * "اڳوڻين مفروضن جي ابتڙ، جن موجب هڪ وڏو هماليائي درياهه، جيڪو برفاني گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو ۽ جنهن کي ڪن محققن افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو آهي، سنڌو ۽ گنگا جي ماٿرين جي وچ واري هڙپائي مرڪزي علائقي کي پاڻي فراهم ڪندو هو، اسان ڏيکاريو آهي ته هولوسين دور دوران اتي رڳو مون سون جي برساتن تي ڀاڙيندڙ درياهه ئي سرگرم هئا." * "ڪيترين ئي قياس آرائين موجب گھاگھر-هاڪڙا درياهي نظام، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن گم ٿيل افسانوي سرسوتي درياهه سان سڃاتو ويو آهي (مثال طور 4، 5، 7 ۽ 19)، هڪ وڏو هماليائي درياهه هو، جيڪو گليشيئرن جي پاڻيءَ سان وهندو هو. هن درياهه جا ممڪن سرچشما يمنا درياهه، ستلج درياهه يا اهي ٻئي درياهه ٿي سگهن ٿا. بهرحال، سنڌو ۽ گنگا جي وچ واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي درياهي ڪٽاءُ جي غيرموجودگي ثابت ڪري ٿي ته هولوسين دور دوران گھاگھر-هاڪڙا علائقي مان اهڙا وڏا گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه نه وهندا هئا." * "موجوده گھاگھر-هاڪڙا ماٿري ۽ ان جا معاون درياهه هن وقت سُڪا پيا آهن يا موسمي وهڪرن تائين محدود آهن. تنهن هوندي به شهري هڙپائي دور دوران هن علائقي ۾ درياهن جي سرگرميءَ بابت ڪو شڪ ناهي. اسان پاڪستان جي فورٽ عباس واري هنڌ تان لڳ ڀڳ 5,400 سال پراڻا وارياسي درياهي ذخيرا هٿ ڪيا (SI Text)، ۽ ڀارت ۾ گھاگھر-هاڪڙا جي مٿئين وچ واري علائقي بابت تازي تحقيق (33) پڻ هولوسين دور جي لڳ ڀڳ 4,300 سال پراڻين درياهي واريءَ واريون ناليون ظاهر ڪيون آهن. هن مٿئين علائقي ۾ نفيس ٻوڏي ميدانن جا ذخيرا ديرين هڙپائي دور جي پڄاڻيءَ تائين، يعني لڳ ڀڳ 2,900 سال اڳ تائين، جمع ٿيندا رهيا (33) (شڪل 2B). رسوبن جي اها وسيع درياهي ورڇ ظاهر ڪري ٿي ته هولوسين جي ابتدائي دور ۾ قابلِ اعتماد مون سون برساتون دائمي درياهن کي برقرار رکڻ لاءِ ڪافي هيون، ۽ اهو پڻ واضح ڪري ٿي ته هڙپائي آباديون گھاگھر-هاڪڙا نظام جي سڄي علائقي ۾ ڪنهن به گليشيئرن تي ڀاڙيندڙ درياهه جي موجودگي کان سواءِ به ڪيئن ترقي ڪري سگهيون."." {{harvtxt|Valdiya|2013}} هن موقف سان اختلاف ڪندي دليل ڏئي ٿو ته هي 3,700 کان 2,500 سال اڳ تائين هڪ وڏو دائمي درياهه هو، جيڪو اوچن جبلن مان نڪرندو هو. {{harvtxt|Giosan|Clift|Macklin|Fuller|2013}} بعد ۾ انهن دليلن جو جواب ڏيندي انهن کي رد ڪيو.}}{{sfn|Clift et al.|2012}}{{sfn|Maemoku|Shitaoka|Nagatomo|Yagi|2013}}{{sfn|Singh et al.|2017}} وقت سان گڏ، هوائن وسيلي آندل [[رسوب]] درياهي ميداني علائقن ۽ سامونڊي ڪنارن تان منتقل ٿي جمع ٿيندا رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ واريءَ جا وڏا ذخيرا ٺهيا ۽ ٿر ريگستان جي موجوده صورت وجود ۾ آئي.<ref name="Springer"/> == زميني بناوت ۽ ارضيات == [[File:Thar Desert satellite.jpg|thumb|upright|ٿر ريگستان جو زميني بناوت وارو نقشو]] ٿر ريگستان جو اوڀر وارو حصو، جيڪو [[اراولي جبلن]] جي اولهندي دامن ۾ واقع آهي، هيٺاهين اوچائيءَ وارن ڪٽيل ٽڪرين سان ٽٽل وارياسي ميدانن تي مشتمل آهي. هي علائقو اراولي جبلن تائين پهچندي لڳ ڀڳ {{cvt|325|m}} اوچائيءَ تائين بلند ٿي وڃي ٿو، جڏهن ته اراولي سلسلو اڳتي هلي وچ هندستان جي سطح مرتفع سان ملي وڃي ٿو. وارياسا ميدان اولهه طرف پکڙيل آهن، جتي [[ڀارت-پاڪستان سرحد]] وٽ اوچائي گهٽجي لڳ ڀڳ {{cvt|150|m}} رهجي وڃي ٿي.<ref name="Mares"/> ريگستان جو وڏو حصو [[واريءَ جا دڙا|واريءَ جي دڙن]] سان ڍڪيل آهي، جيڪي هوائن وسيلي اڏامندڙ واريءَ جي گڏجڻ سبب ٺهن ٿا. هي واري اصل ۾ آبرفتي ميدانن جي [[رسوب]] مٿان جمع ٿيندي رهي آهي. مون سون جي شروعات کان اڳ هر سال لڳندڙ تيز هوائن سبب هي واري تمام گهڻي حرڪت ڪندڙ آهي.<ref>{{cite book |last=Laity |first=J. J. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=wtAbzLLTcwcC&pg=PA30 |title=Deserts and Desert Environments |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-44430-074-1 |page=30 }}</ref><ref name="Geo">{{cite book|title=Records of the Geological Survey of India|volume=8-10|year=1875|publisher=[[Geological Survey of India]]|pages=19-20}}</ref> ريگستان جي بنيادي پٿريلي بناوت جو وڏو حصو [[آتش فشاني چٽان|آتش فشاني]] ۽ [[دگرگون چٽان|دگرگون چٽانن]] تي مشتمل آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جي ارضياتي جوڙجڪ مختلف حصن ۾ هڪجهڙي نه آهي. سڀ کان قديم چٽانون ڏکڻ ۾ [[بارمير ضلعو|بارمير]] واري علائقي ۾ ملن ٿيون، جيڪي [[فيلسائيٽ]] تي مشتمل [[آتش فشاني چٽانن]] مان ٺهيل آهن. [[پوکرڻ]] واري علائقي ۾ مختلف رنگن جون [[شيل]] چٽانون موجود آهن، جن جي سختي به مختلف آهي. [[جوڌپور]] جي ڏکڻ ۾ هلڪي رنگ جون [[بلوري واري پٿر|بلوري واري پٿر جون چٽانون]] ملن ٿيون، جيڪي بنيادي طور [[ڪوارٽز]] تي مشتمل آهن. [[بالمير]] جي اوڀر ۾ ۽ [[جيسلمير]] جي اوڀر ۽ اتر ۾ [[جوراسڪ دور]] (201.4 کان 143.1 ملين سال اڳ) سان تعلق رکندڙ [[فاسل]] رکندڙ واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. جيسلمير واري علائقي ۾ هيٺيان واري پٿر جا تهه مٿان وري واري پٿر ۽ [[چونائي پٿر]] جي تهن سان ڍڪيل آهن، جن ۾ پڻ بيشمار فاسل موجود آهن. اهي پٿر وڏي پيماني تي تعميراتي مواد طور استعمال ڪيا وڃن ٿا. جيسلمير جي اولهه ۽ اتر-اولهه طرف هڪ اهڙو پٽو موجود آهي، جتي ڪاري رنگ جون [[ڪيلشيم]] واريون واري پٿر جون چٽانون ملن ٿيون. انهن جي مٿان ڳاڙهي رنگ جي واري پٿر جو تهه موجود هوندو آهي ۽ وچ وچ ۾ پيلي رنگ جي [[ايمونائيٽ]] فاسل رکندڙ چٽانون پڻ ملنديون آهن.<ref name="Geo"/> == آبهوا ۽ آبي نظام == [[File:Johad.JPG|thumb|برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[ٽانڪو]]]] [[File:Dunes, Désert du Thar.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ واريءَ جا دڙا]] هي علائقو [[ريگستاني آبهوا]] رکي ٿو. اونهاري جي مهينن، يعني اپريل کان جون تائين، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|40-42|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|23-27|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سخت اونهاري دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد اڪثر {{cvt|50|C}} کان به مٿي پهچي ويندو آهي. سياري جي مهينن، يعني ڊسمبر کان فيبروري تائين، گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|-2|C}} تائين ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|18-24|C}} ۽ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{cvt|3.5-10|C}} جي وچ ۾ رهندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي ۾ برسات جو وڏو حصو جون کان سيپٽمبر تائين ايندڙ ڏکڻ-اولهندي مون سون وسيلي پوي ٿو.<ref name="Mares"/> سراسري سالياني برسات {{cvt|100-300|mm}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري جولاءِ کان سيپٽمبر تائين هلندڙ مختصر مون سون واري موسم دوران پوي ٿي.<ref name="Mares"/><ref name="Sinha199">{{cite journal |last1=Sinha |first1=R. K. |last2=Bhatia |first2=S. |last3=Vishnoi |first3=R. |name-list-style=amp |year=1996 |title=Desertification control and rangeland management in the Thar desert of India |journal=RALA Report |pages=115–123 }}</ref> برسات جي ورڇ سالن جي لحاظ کان پڻ نمايان تبديلي ڏيکاري ٿي.<ref name="Mares"/> اوڀر وارا نيم خشڪ علائقا نسبتاً گهٽ وارياسي دڙا رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪجهه وڌيڪ برسات پوي ٿي.<ref>{{cite book|author1=Sharma, K. K.|author2=S. Kulshreshtha|author3=A. R. Rahmani|year=2013|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|publisher=[[Springer Publishing]]}}</ref> هن علائقي ۾ [[زيرزميني پاڻي]] جي سطح عام طور {{cvt|10-40|m}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن ته پاڻي گهڻو ڪري کارو يا نيم کارو هوندو آهي.<ref name="Mares"/> علائقي جو نيڪال هڪ ننڍڙي اندروني دريائي نظام وسيلي ٿئي ٿو. [[لُوني درياهه]] ريگستان جو سڀ کان ڊگهو ۽ اهم درياهه آهي.<ref>{{cite journal|last1=Carling|first1=Paul A.|last2=Leclair|first2=Suzanne F.|date=2018-07-16|title=Alluvial stratification styles in a large, flash-flood influenced dryland river: The Luni River, Thar Desert, north-west India|journal=Sedimentology|volume=66|issue=1|pages=102–128|doi=10.1111/sed.12487|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> لوني درياهه جي نظام سان لاڳاپيل ٻين ننڍن درياهن ۾ [[باندي درياهه|باندي]]، [[گھاگھر درياهه|گھاگھر]]، [[گُهييا درياهه|گُهييا]]، [[جاوائي درياهه|جاوائي]]، [[جوجري درياهه|جوجري]]، [[ليلاڙي درياهه|ليلاڙي]] ۽ [[سُڪري درياهه|سُڪري]] شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Jain |first1=Sharad K. |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Bandi&pg=PA747 |title=Hydrology and Water Resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=Vijay P. |year=2007 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-1-40205-180-7 |page=747}}</ref> ريگستان ۾ ڪيترائي بند حوضي وارا کارا ڍنڍي نظام موجود آهن، جن ۾ [[سامڀر ڍنڍ]]، [[کاراڳوڙا]]، [[ديدواڻا]]، [[پچپدرا ڍنڍ]] ۽ [[ڦلوڊي]] شامل آهن. اهي ڍنڍون مون سون جي برساتن دوران پاڻي گڏ ڪن ٿيون ۽ خشڪ موسم ۾ آهستي آهستي ٻاڦ بڻجي ختم ٿينديون آهن. انهن ڍنڍن جي لوڻياٺ جو بنيادي ذريعو علائقي جي ڀرپاسي موجود چٽانن جي قدرتي ڀڃ ڊاهه آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ramesh |first1=R. |last2=Jani |first2=R. A. |last3=Bhushan |first3=R. |name-list-style=amp |year=1993 |title=Stable isotopic evidence for the origin of salt lakes in the Thar desert |journal=Journal of Arid Environments |volume=25 |issue=1 |pages=117–123 |doi=10.1006/jare.1993.1047 |bibcode=1993JArEn..25..117R }}</ref> {{cvt|649|km}} ڊگهو [[اندرا گانڌي واهه]]، جيڪو [[سنڌو درياهه نظام]] مان پاڻي کڻي اچي ٿو، آبپاشي ۽ پيئڻ جي پاڻي جو هڪ اهم ذريعو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indira-Gandhi-Canal|title=Indira Gandhi Canal|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref> برساتي پاڻي محفوظ ڪرڻ لاءِ مقامي طور تي [[ٽوبا]]، [[جوهڙ]] ۽ [[ٽانڪا]] نالي پاڻي جا ذخيرا استعمال ڪيا ويندا آهن.<ref name="Mares"/><ref>{{cite web|author1=Amanda Suutari|author2=Gerry Marten|url=http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/india-rajasthan-rainwater-harvest-restoration-groundwater-johad.html|title=Water Warriors: Rainwater Harvesting to Replenish Underground Water|date=June 2015|work=Eco tipping point|access-date=1 June 2017}}</ref><ref>{{cite journal|title=Rainwater harvesting in rural India - taankas in the Thar Desert|author=Megan Konar|author-link=Megan Konar|journal=Waterlines|volume=25|issue=4|date=April 2007|pages=22-24}}</ref> == آبادي ۽ معيشت == [[File:Désert-du-Thar.jpg|thumb|[[جيسلمير]] ڀرسان ٿر جي قبيلائي آبادي]] {{Main|ٿري ماڻهو}} [[ٿري ماڻهو]] هن علائقي جا مقامي ۽ اصل رهاڪو آهن.<ref>{{cite book |last1=Gambier |first1=Yves |last2=Stecconi |first2=Ubaldo |title=A World Atlas of Translation |date=15 February 2019 |publisher=John Benjamins Publishing Company |isbn=978-9-027-26296-7 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=5meEDwAAQBAJ&dq=Thari+language+in+rajasthan&pg=PA137 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Frawley |first1=William J. |title=International Encyclopedia of Linguistics |date=1 May 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199-77178-3 |page=291 |url=https://books.google.com/books?id=6ftQEAAAQBAJ&dq=Dhatki+language+in+India&pg=PA291 }}</ref> ٿر ريگستان دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو ريگستان آهي، جتي آباديءَ جي ڪثافت تقريباً 83 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي.<ref>{{cite report|editor=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|publisher=[[Government of India]]}}</ref> هتي جا رهواسي مختلف مذهبن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ [[هندو]] ۽ [[مسلمان]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نسلي ۽ سماجي گروهن سان واسطو رکن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/856630/thar-desert-is-an-oasis-of-inter-religious-harmony-in-pakistan-it-must-not-be-destroyed|title=Thar desert is an oasis of inter-religious harmony in Pakistan. It must not be destroyed|date=7 November 2017|access-date=1 June 2025|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=5 March 2012|work=Dawn|access-date=1 June 2023}}</ref> هتي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون [[راجستاني ٻوليون]] آهن، جن مان مرڪزي ۽ اوڀرئين حصن ۾ [[مارواڙي ٻولي]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[سنڌي ٻولي]] ۽ اتر-اولهه وارن علائقن ۾ [[لهندا ٻولي]] ڳالهائي وڃي ٿي.<ref name="Brit">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thar-Desert|title=Thar Desert|work=[[Britannica]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Census Data 2011|publisher=[[Government of India]] |access-date=11 December 2014}}</ref> [[File:House in the Thar.JPG|thumb|ٿر ريگستان ۾ جھوپڙيون]] گهڻا ماڻهو سخت ريگستاني ماحول ۾ ڳوٺاڻين ۽ خانه بدوش برادرين جي صورت ۾ زندگي گذارين ٿا.<ref name="Brit"/> عام رهائش ننڍين جھوپڙين تي مشتمل هوندي آهي، جيڪي سلينڊر نما ماکيءَ جي ڇتري جهڙي بناوت رکنديون آهن ۽ مٿان مخروطي ڇپري سان ڍڪيل هونديون آهن.<ref name="People">{{cite book|title=Sindhi Society and Culture|author=Ghulam Ali|year=2010|publisher=Culture Department, Government of Sindh|page=183}}</ref> اهي جھوپڙيون ننڍن غيرمنظم جٿن جي صورت ۾ تعمير ڪيون وينديون آهن، پر رازداريءَ جو ايترو خيال رکيو ويندو آهي جو پاڙيسري جھوپڙين جا دروازا هڪٻئي جي سامهون نه هوندا آهن.<ref>{{cite book|title=Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural Functions|author=Allen Noble|year=2009|isbn=978-0-857-73902-5|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=273}}</ref> مستقل آبادين ۾ رهندڙ وچولي طبقي جا ماڻهو اڪثر هڪ ماڙ وارن گهرن ۾ رهن ٿا، جن ۾ وڏا مستطيل صحن ۽ ويڪرا [[ورانڊا]] هوندا آهن. انهن گهرن جي اڏاوت لاءِ مقامي ڪاٺ مان تيار ٿيل ڍانچا استعمال ڪيا ويندا آهن، جن کي مٿان خاص قسم جي مٽيءَ سان ليپيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=https://wzccindia.com/sam-hut-thar-desert-rajasthan/#|title=Sam hut|work=[[Government of India]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ''[[Prosopis cineraria]]'' (کيجڙي) جو وڻ اعليٰ معيار جي ٻارڻ ۽ تعميراتي ڪاٺ مهيا ڪري ٿو. ان جون پاڙون [[نائيٽروجن تثبيت]] ۾ مدد ڏين ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ فصلن جي پيداوار وڌي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341|title=Arid Agriculture: State-of-the-Art Agro-Forestry vs. Deserts on the March|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219083939/http://www.ecoworld.com/Home/Articles2.cfm?TID=341 |archive-date=19 December 2006 |work=Eco World |date=14 August 2003|access-date=1 June 2012}}</ref> پاڻيءَ جي کوٽ اڄ به هن علائقي جو وڏو مسئلو آهي، جتي ماڻهو برساتي پاڻيءَ جي عارضي ذخيرن ۽ ڊگهن ڏڪارن تي ڀاڙين ٿا.<ref>{{cite book|title=Dry: Life Without Water|author1=Ehsan Masood|author2=Daniel Schaffer|year=2006|isbn=978-0-674-02224-9|publisher=[[Harvard University Press]]|pages=82=83}}</ref> ڳوٺن ۾ عام طور تي محدود تعداد ۾ پاڻيءَ جا ذريعا، جهڙوڪ عارضي کوهه ۽ پاڻي گڏ ڪرڻ وارا تلاءَ موجود هوندا آهن.<ref name="People"/> ماڻهو پنهنجي ۽ پنهنجي مال جي ضرورتن لاءِ پاڻي آڻڻ تي خاصو وقت صرف ڪندا آهن.<ref>{{cite book |last1=Mohammad Aslam Uqaili |first1=Mohammad Aslam |last2=Khanji |first2=Harijan |title=Energy, Environment and Sustainable Development |date=2011 |page=145 |isbn=9783709101094 |url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&dq=thari+people&pg=PA145}}</ref> سخت موسمي حالتن ۽ ٻاهرين دنيا تائين محدود رسائي سبب ٿر وارو علائقو ترقياتي لحاظ کان گهڻو پوئتي رهيو آهي.<ref>{{cite journal |last1=Parwani |first1=Lalchand |title=Life Style of Thar Problems and opportunities in 21st century |journal=University of Sindh, Jamshoro |url=https://www.academia.edu/30945006}}</ref> [[File:Camel_rides_in_Jaisalmer,_Thar_Desert_15.jpg|thumb|ريگستان ۾ [[اُٺ]]ن جون سواريون]] هتي جي آباديءَ جو وڏو حصو مال پالڻ، محدود [[زراعت]] ۽ دستڪاريءَ سان لاڳاپيل آهي.<ref>{{cite journal|last1=Nasim |first1=S |title=Thar|journal=Developing teachers' skills in Thar desert area, Sindh, Pakistan |date=2007 |url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=book_chapters }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1393111 | title=Culture: Shawl Weavers of Thar | date=4 March 2018 |access-date=1 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Fawwad |title=Modern Agriculture Techniques in the Desert of Thar |work=Scientia Magazine |url=https://scientiamag.org/modern-agriculture-techniques-in-the-desert-of-thar/ |access-date=1 November 2024 |date=31 March 2021}}</ref> زراعت فقط انهن علائقن ۾ ڪئي ويندي آهي جتي محفوظ ڪيل پاڻي يا واهن ذريعي آبپاشي جي سهولت موجود هجي. ''کڏين'' (Khadins) نالي خاص زرعي بند پاڻيءَ جي وهڪري کي روڪي زمين ۾ جذب ٿيڻ جو موقعو ڏين ٿا ۽ پوک لاءِ استعمال ٿين ٿا. علائقي ۾ ڏڪار سَهندڙ فصلن جهڙوڪ [[ماش]]، [[تل]]، [[باجرو]]، [[گوار]]، [[چڻا]] ۽ [[جوار]] پوکيا وڃن ٿا. پاڻيءَ جي ذريعن جي ويجهو [[خربوزو]]، [[ڪڪڙ]]، [[ليمو وارا ميوا]] ۽ [[کجور]] پڻ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{cite web|url=https://agroecologyfund.org/food-security-and-drought-mitigation-in-indias-thar-desert/|title=Food and drought mitigation in Thar desert|work=Agro ecology|access-date=1 June 2025}}</ref> ٿر وارو علائقو [[افيون]] جي پيداوار ۽ استعمال لاءِ به مشهور علائقن مان هڪ آهي.<ref>{{cite web |url=https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |title=ICMR Bulletin vol.38, No.1-3, Pattern and Process of Drug and Alcohol Use in India |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328054240/https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/icmr_bulletins/bulljan-mar08.pdf |archive-date=28 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |title=Will Rajasthan opium farmers vote for change? |access-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510113738/https://www.indiatoday.in/india/video/will-rajasthan-opium-farmers-vote-for-change-1401355-2018-12-03 |archive-date=10 May 2022}}</ref> [[ٿرپارڪر ڳئون]] جي نسل جو بنياد پڻ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] واري علائقي مان پيو.<ref>{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/tharparkar|title=Breeds of Livestock - Tharparkar Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|work=[[Oklahoma State University]]|access-date=5 August 2019}}</ref> [[ڀارت حڪومت]] 1955ع ۽ 1956ع دوران هن علائقي ۾ تيل جي تلاش لاءِ سرڪاري کوجنا شروع ڪئي.<ref>{{Cite web |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |title=Planning Commission plans|access-date=16 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414235126/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/2nd/2planch18.html |archive-date=14 April 2006 |url-status=dead}}</ref> 1988ع ۾ [[جيسلمير بيسن]] ۾ [[قدرتي گيس]] جا ذخيرا دريافت ڪيا ويا.<ref>{{cite web|url=http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |title=Spread in Rajasthan|work=Oil India|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630062216/http://oilindia.nic.in/ourcomp_spread_rajasthan.htm |archive-date=30 June 2006}}</ref> هي علائقو شمسي توانائيءَ جي وڏن منصوبن جو به مرڪز آهي، جن ۾ [[ڀاڊلا سولر پارڪ]] نمايان آهي، جنهن جي بجلي پيدا ڪرڻ جي گنجائش ٻن گيگاواٽن کان وڌيڪ آهي.<ref>{{cite web |title=Soaking Up Sun in the Thar Desert |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149442/soaking-up-sun-in-the-thar-desert |work=[[NASA]] | access-date=1 June 2025 |date=19 February 2022}}</ref> ريگستاني علائقن ۾ [[اُٺ]]ن تي سفاري سياحن ۾ وڏي مقبوليت حاصل ڪري چڪي آهي. اُٺن تي مهم جوئي ۽ ريگستاني تجربن جي خواهش رکندڙ سياحن جي وڌندڙ آمد سبب هتي [[ماحولياتي سياحت]] (Ecotourism) جي صنعت به ترقي ڪئي آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/pushkar-fair-where-camels-culture-and-tourists-come-together-in-the-heart-of-rajasthan-101731674766993.html|title=Pushkar Fair: Where camels, culture and tourists come together in the heart of Rajasthan|work=[[The Hindustan Times]]|date=15 November 2024|access-date=1 June 2025}}</ref> == حياتياتي گوناگونيت == === نباتات === [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|''[[پروسوپس سينيريريا]]'' جو وڻ]] خشڪ علائقي جي قدرتي نباتات کي [[اتر-اولهندي ڪنڊيدار جهنگلي ٻيلو]] قرار ڏنو وڃي ٿو، جنهن ۾ ساوڪ جا ننڍا ۽ پري پري پکڙيل ٽڪرا شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |first2=S. K. |last2=Seth |year=1968 |title=A revised survey of the forest types of India |publisher=Government of India Press |oclc=549213 }}</ref><ref>{{cite book |last=Negi |first=S. S. |year=1996 |url=https://books.google.com/books?id=ZrP3-4IFtMUC&pg=PA182 |title=Biosphere Reserves in India: Landuse, Biodiversity and Conservation |publisher=Indus Publishing Company |location=Delhi |isbn=978-8-17387-043-9 }}</ref> انهن سائي ٽڪرن جي گهڻائي ۽ پکيڙ اولهه کان اوڀر طرف وڌندي وڃي ٿي، جيڪا برسات ۾ واڌ واري رجحان سان لاڳاپيل آهي. علائقي مان 48 خاندانن سان تعلق رکندڙ 168 ٻوٽن جا قسم رپورٽ ڪيا ويا آهن.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5448/#:~:text=**Species**:%20*%20**Reptiles**%20Laungwala%20Toad%2Dheaded%20Agama%2C%20Sindh,Hairy%2Dfooted%20Gerbil%2C%20Desert%20hare%2C%20and%20Long%2Deared%20hedgehog|title=Desert National Park|work=[[UNESCO]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ريگستان جي هيٺاهن حصن ۾ ڪجهه قسمن جا وڻ به ٿين ٿا.<ref name="Mares"/> باقي نباتات ۾ [[جھاڙيون]] ۽ [[دائمي ٻوٽا]] شامل آهن.<ref name="Kaul">{{cite book |last=Kaul |first=R. N. |year=1970 |title=Afforestation in arid zones |series=Monographiiae Biologicae |volume=20 |location=The Hague |oclc=115047 }}</ref> هتان جي مقامي نباتاتي قسمن ۾ ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[پروسوپس سينيريريا]]''، ''[[اڪيشيا نيلوٽيڪا]]''، ''[[ٽيمرڪس ايفائلا]]'' ۽ ''[[سينڪرس بائفلورس]]'' شامل آهن.<ref>{{cite journal |last1=Khan |first1=T. I. |last2=Frost |first2=S. |name-list-style=amp |year=2001 |title=Floral biodiversity: a question of survival in the Indian Thar Desert |journal=Environmentalist |volume=21 |issue=3 |pages=231–236 |doi=10.1023/A:1017991606974 |s2cid=82472637 }}</ref> علائقي ۾ ملندڙ ٻوٽن ۾ ''[[ايروا جاوانيڪا]]''، ''[[بالانائٽس روڪسبرگهيائي]]''، ''[[ڪالوٽروپس پروسيرا]]''، ''[[ڪپارس ڊيسڊوا]]''، ''[[ڪليروڊينڊرم ملٽي فلورم]]''، ''[[ڪوميفورا موڪول]]''، ''[[ڪوميفورا وِگٽيائي]]''، ''[[ڪورڊيا سينينسس]]''، ''[[ڪروٽاليريا برهيا]]''، ''[[ايفيڊرا فوليئٽا]]''، ''[[يوفوربيا ڪيڊوسيفوليا]]''، ''[[يوفوربيا نيريئيفوليا]]''، ''[[گريويا ٽينئڪس]]''، ''[[ليپٽيڊينيا پائروٽيڪنيڪا]]''، ''[[لائيسيم باربارم]]''، ''[[ميٽينس|ميٽينس ايمارجيناٽا]]''، ''[[مائيموسا هماتا]]''، ''[[سوئيدا فروٽيڪوسا]]''، ''[[واڪيليا جيڪيمونٽيائي]]''، ''[[ززي فس نموليريا]]'' ۽ ''[[ززي فس ززيفس]]'' شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Kaul"/> گاهن ۽ جڙي ٻوٽين ۾ ''[[سينڪرس بائفلورس]]''، ''[[سينڪرس سيليئرس]]''، ''[[سٽرلس ڪولوسنٿس]]''، ''[[سينڪرس سيٽيگر]]''، ''[[سائنوڊون ڊيڪٽيلون]]''، ''[[ڊيڪٽائيلوڪٽينيم|ڊيڪٽائيلوڪٽينيم سنڌيڪم]]''، ''[[ڊيسموسٽيڪيا بپنيٽا]]''، ''[[لاسيورس سنڌيڪس]]''، ''[[اوچٿوڪلوآ|اوچٿوڪلوآ ڪمپريسا]]''، ''[[پينيڪم ٽرجڊم]]''، ''[[پينيڪم اينٽيڊوٽيل]]''، ''[[ڊائڪنٿيم اينوليٽم]]''، ''[[سورگهم هيلپينس]]''، ''[[اسپوروبيولس|اسپوروبيولس مارجنيٽس]]''، ''[[سيڪيرم اسپونٽينيم]]''، ''[[ٽربولس ٽيريسٽرس]]'' ۽ ''[[ايراگروسٽس]]''، ''[[فراگمائٽس]]'' ۽ ''[[ٽائفا]]'' جا قسم شامل آهن.<ref name="Kaul"/> ٿر ريگستان جي زمين سال جي گهڻي حصي دوران خشڪ رهندي آهي، تنهنڪري اها [[هوائي ڪٽاءُ]] جو شڪار ٿيندي آهي. تيز رفتار هوائون ريگستان مان مٽي اڏائي ڀرپاسي جي زرخيز زمينن تي جمع ڪن ٿيون ۽ ريگستان اندر واريءَ جي دڙن کي به منتقل ڪن ٿيون. هن مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ واريءَ جي دڙن کي جھاڙين جي مواد سان ننڍيون [[هوائي رڪاوٽون]] ٺاهي مستحڪم ڪيو وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ علاج ڪيل دڙن تي ''[[ڪاليگونم پوليگونوئڊس]]''، ''[[ڪيسيا اوريڪولاٽا]]'' ۽ ''[[رسينس ڪميونس]]'' جهڙين جھاڙين ۽ ''[[اڪيشيا سينيگال]]''، ''[[پروسوپس جوليفلورا]]'' ۽ ''[[البيزيا ليبيڪ]]'' جهڙن وڻن جا ٻج پوکي [[ٻيلائي]] ڪئي وڃي ٿي.<ref name="Sinha1996"/> === جانور === [[File:Chinkara.jpg|thumb|ٿر ريگستان ۾ ملندڙ [[چنڪارا]]]] [[فائل:Blackbuck male female.jpg|thumb|left|250px|ڪارو گڊ نر ۽ مادي گڏ]] ٿر جي حيوانات ۾ [[نيم خشڪ رهائشگاهه]] ۽ ريگستاني رهائشگاهه ٻنهي جون خاصيتون ملن ٿيون. ريگستان مان لڳ ڀڳ 60 قسمن جا [[کير پياريندڙ جانور]]، 51 قسمن جا [[رڙهندڙ جانور]] ۽ 8 قسمن جا [[ٻٽي جيوي جانور]] رپورٽ ڪيا ويا آهن. [[رڙهندڙ ۽ ٻٽي جيوي جانور|هرپيٽو فانا]] جو لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو ۽ کير پياريندڙ جانورن جو 54 سيڪڙو حصو صحارا واري علائقي سان لاڳاپيل آهي.<ref name="UNESCO"/> اهم کير پياريندڙ جانورن ۾ [[چنڪارا]]، [[Vulpes vulpes|ريگستاني لومڙي]]، [[Vulpes bengalensis|ڀارتي لومڙي]]، [[Felis silvestris|ريگستاني ٻلي]]، [[Gerbillus gleadowi|وارن وارن پيرن وارو جربل]]، [[ريگستاني خرگوش]] ۽ [[ڊگهن ڪنن وارو هيج هاگ]] (''Hemeichinus auritus'') شامل آهن.<ref name="UNESCO"/><ref name="Ani">{{cite web|url=https://www.sciencing.com/animals-thar-desert-5365810/|title=Animals of the Thar desert|work=Sciencing|access-date=1 June 2025}}</ref> رڙهندڙ جانورن ۾ [[ڇپڪلي]] جا 14 قسم ۽ [[نانگ]] جا 7 قسم شامل آهن. ٿر ريگستان جي مقامي رڙهندڙ قسمن ۾ [[راجستان ٽوڊ-هيڊڊ لزرڊ]] ۽ [[Lytorhynchus paradoxus|سنڌ اوول-هيڊڊ نانگ]] شامل آهن. ٻين رڙهندڙ جانورن ۾ [[Uromastyx hardwickii|ڀارتي ڪنڊيدار پڇ واري ڇپڪلي]]، [[ٻانهو گيڪو]]، [[فارسي گيڪو]]، [[ريگستاني مانيٽر]] ۽ [[سا-اسڪيلڊ وائپر]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> 2023ع ۾ ٿر ريگستان مان ''[[ٿيروسارس انڊيڪس]]'' نالي [[سوروپوڊ]] ڊائناسور جي هڪ نئين قسم جا فاسل باقيات هٿ آيا. اهي فاسل [[جيسلمير فارميشن]] سان تعلق رکندڙ چٽاني نڪتن مان مليا، جن جو تعلق [[وچ جوراسڪ]] دور جي [[بيٿونين]] عمر سان آهي.<ref name="Tharosaurus">{{Cite journal |last1=Bajpai |first1=S. |last2=Datta |first2=D. |last3=Pandey |first3=P. |last4=Ghosh |first4=T. |last5=Kumar |first5=K. |last6=Bhattacharya |first6=D. |year=2023 |title=Fossils of the oldest diplodocoid dinosaur suggest India was a major centre for neosauropod radiation |journal=Scientific Reports |volume=13 |issue=1 |at=12680 |doi=10.1038/s41598-023-39759-2 |pmid=37542094 |pmc=10403599 |bibcode=2023NatSR..1312680B |doi-access=free }}</ref> ريگستان ۾ [[پکين جي لڏپلاڻ|لڏپلاڻ ڪندڙ]] ۽ مستقل رهندڙ ريگستاني پکين جا 100 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا. اهم پکين ۾ [[خطري هيٺ نسل|خطري هيٺ]] [[Gyps bengalensis|اوڀرئين اڇي پٺ واري ڳجهه]]، [[Gyps indicus|ڀارتي ڳجهه]]، [[Saxicola macrorhyncha|اڇي ڀِر وارو بش چيٽ]]، [[Amandava formosa|سائو مونيا]] ۽ سياري ۾ ايندڙ [[هوبارا بسٽارڊ]] شامل آهن.<ref name="UNESCO"/> [[وڏو ڀارتي بسٽارڊ]]، جيڪو [[انتهائي خطري هيٺ]] شمار ٿئي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڳرن اڏامندڙ پکين مان هڪ آهي، ريگستان جي کليل جھاڙيدار علائقن ۾ رهندو آهي.<ref name="Ani"/><ref>{{cite journal|title=Status, threats and conservation of the Great Indian Bustard ''Ardeotis nigriceps'' (Vigors) in Pakistan |author=Khan, A.A. |author2=Khaliq, I. |author3=Choudhry, M.J.I. |author4=Farooq, A. |author5=Hussain, N. |name-list-style=amp |journal=Current Science |volume=95 |issue=8 |year=2008 |pages=1079–1082 |archive-date=2011-06-05 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605032723/http://www.ias.ac.in/currsci/oct252008/1079.pdf}}</ref> [[ڀارتي مور]] ٿر علائقي ۾ نسل وڌائيندڙ مستقل پکي آهي ۽ ريگستاني ماحولياتي نظام سان پاڻ کي هم آهنگ ڪري چڪو آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19822612007|title=Adaptations and commensality of the peafowl|author=I K Sharma|access-date=1 June 2025}}</ref> === محفوظ علائقا === ٿر ريگستان ۾ ڪيترائي [[محفوظ علائقا]] واقع آهن: * '''ڀارت ۾''': ** [[ڊيزرٽ نيشنل پارڪ]]، راجستان ۾ {{cvt|3162|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite journal |last=Rahmani |first=A. R. |year=1989 |title=The uncertain future of the Desert National Park in Rajasthan, India |journal=Environmental Conservation |volume=16 |issue=3 |pages=237–244 |doi=10.1017/S0376892900009322 |s2cid=83995201 }}</ref> [[اڪال ووڊ فاسل پارڪ]] پڻ هن محفوظ علائقي جو حصو آهي.<ref name=Singh2007>{{cite web|author=Singh, P|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf|title=Report of the Task Force on Grasslands and Deserts|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210071534/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/tf11_grass.pdf |archive-date=10 December 2011|work=[[Government of India]]}}</ref> ** [[تل ڇاپر سينڪچري]] {{cvt|7|km2}} ايراضيءَ تي مشتمل آهي ۽ راجستان جي [[چورو ضلعو|چورو ضلعي]] ۾ واقع هڪ [[اهم پکي علائقو]] آهي.<ref name=Singh2007/> ** [[سنڌا ماتا ڪنزرويشن رزرو]] {{cvt|117.49|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ راجستان جي [[جالور ضلعو|جالور ضلعي]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|work=[[Wildlife Institute of India]] |date=2015 |url=http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |title=Conservation Reserves |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410212243/http://www.wii.gov.in/nwdc_conservation_reserves |archive-date=10 April 2015 }}</ref> * '''پاڪستان ۾''': ** [[لال سهانرا نيشنل پارڪ|لال سهانرا حياتياتي ذخيره ۽ نيشنل پارڪ]] [[يونيسڪو]] طرفان اعلانيل حياتياتي ذخيره آهي، جيڪو ٿر ريگستان جي [[چولستان ريگستان|چولستان]] واري علائقي ۾ {{cvt|65,791|ha}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=PAK+01|title=UNESCO – MAB Biosphere Reserves Directory|work=[[UNESCO]]|access-date=21 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/pakistan/lal-suhanra/|title=Lal Suhanra|work=[[UNESCO]]|access-date=28 December 2016}}</ref> ** [[نارا ريگستان وائلڊ لائيف سينڪچري]] {{cvt|6300|km2}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ [[ميرپورخاص ضلعو]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite journal |last1=Ghalib |first1=S. A. |last2=Khan |first2=A. R. |last3=Zehra |first3=M. |last4=Abbas |first4=D. |display-authors=1 |year=2008 |title=Bioecology of Nara Desert Wildlife Sanctuary, Districts Ghotki, Sukkur and Khairpur, Sindh |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=40 |issue=1 |pages=37–43 |issn=0030-9923 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|title=Protected Areas|access-date=21 April 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175230/http://www.wildlifeofpakistan.com/sanctuaries.html|url-status=dead}}</ref> =='''سنڌ جو ٿر ۽ پارڪر'''== [[فائل:Thar Desert.JPG|250px|thumb|left|ٿر رڻپٽ]] ٿَرُ سنڌ جي اوڀرئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ريگستاني علائقو آهي، جيڪو راجپوتانا جي ريگستان جو حصو شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ سکر، نوابشاهه، خيرپور ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي وڏن حصن تي پکڙيل آهي.<ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> سنڌ وارو ٿر، جنهن کي ڍَٽُ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڪڇ جي رڻ جي اترئين سرحد سان لڳو لڳ واقع آهي. هن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 120 ميل، ويڪر 40 کان 50 ميل ۽ ڪل پکيڙ تقريباً 5,400 چورس ميل آهي. اولهه طرف سنڌ ماٿري واقع آهي.<ref name="TharParkar" /> اترئين حد نئون ڪوٽ جي اتر کان اوڀر طرف وڌندي، مٺي ۽ سنگالا کان ٿيندي ور وڪڙ کائيندي مارواڙ تائين پهچي ٿي. عمرڪوٽ واري علائقي جو ڪجهه حصو پڻ ساڳي ريگستاني نوعيت رکي ٿو.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي اوڀر ۾ مارواڙ واقع آهي، جڏهن ته ڪڇ جي رڻ جي هڪ سنهي پٽي ان کي گجرات جي ڦولن پور ضلعي کان جدا ڪري ٿي. ڏکڻ طرف ڪڇ جو رڻ، ٿر ۽ پارڪر جي علائقن کي ڪڇ کان الڳ ڪري ٿو.<ref name="TharParkar" /> سڄو ٿر واريءَ جي ڀٽن سان ڀريل آهي. پري کان ڏسڻ ۾ هي علائقو طوفاني موسم ۾ ڇوليون هڻندڙ سمنڊ جو منظر پيش ڪندو آهي. ڀٽن جي ڊگهه گهڻو ڪري اوڀر کان اولهه طرف آهي، جڏهن ته اولهندي پاسي واريون ڀٽون عام طور اوڀر واري ڀٽن کان وڌيڪ اوچيون نظر اچن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> واهن ذريعي آبپاشي متعارف ٿيڻ کان پوءِ هن علائقي جي اولهندي حصن کي زرخيز زمينن ۾ تبديل ڪيو ويو.<ref name="ArshadIslam1990" /> هي ريگستان واريءَ جي دڙن سان ڀريل آهي، جيڪي هوائن جي اثر هيٺ مسلسل هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ منتقل ٿيندا رهن ٿا. ٿر، ڪڇ جي رڻ ۽ سنڌو درياهه جي ڊيلٽا واري علائقي جي واري اونهاري جي موسم دوران سمنڊ کان ايندڙ ڏکڻ-اولهندي هوائن وسيلي اڏامي پکڙجي ٿي. ان جي نتيجي ۾ واريءَ جا غيرمنظم ۽ هڪ ٻئي جي متوازي دڙا ٺهن ٿا، جن جي اوچائي ڪڏهن ڪڏهن لڳ ڀڳ 150 فوٽن تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="ArshadIslam1990" /><ref name="Lambrick1975pp11-12">{{cite book|last=Lambrick|first=H. T.|title=Sind: A General Introduction|location=Hyderabad, Sindh|year=1975|pages=11–12}}</ref> رڻ جي ڀرسان عام طور زمين جي سطح کان 6 کان 12 فوٽ هيٺ جر جو پاڻي ملي ويندو آهي. ڪن ٿورين جاين تي اهو پاڻي ٻاڙو هوندو آهي، پر گهڻن هنڌن تي پيئڻ لائق مٺو پاڻي موجود هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ عارضي قسم جا ڪچا کوهه کوٽيا ويندا آهن. انهن جي تري ۾ چڪ (شهونگ) وڇائي ۽ پاسن کي ڊگهن ساون ڇهن سان وٽي مٽيءَ جي ڪرڻ کان بچايو ويندو آهي. جيستائين کوهه استعمال هيٺ رهندو آهي، تيستائين پاڻي واريءَ مان ڇنجي صاف ٿيندو رهي ٿو ۽ کوهه جي تري ۾ گڏ ٿيندو رهي ٿو، جنهن سبب اهو پيئڻ لائق رهندو آهي.<ref name="TharParkar" /> اندروني علائقن ۾ کوهن جي کوٽائي هڪجهڙي نه هوندي آهي، بلڪه رڻ کان فاصلي موجب مختلف ٿيندي آهي. جتي پاڻي گهڻو هيٺ هوندو آهي، اتي کوهه پڪين سرن سان ٻڌيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ پٿر آساني سان دستياب نه هوندو آهي.<ref name="TharParkar" /> رڻ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ 30 ميل پري کوهن جي کوٽائي 60 گز تائين پهچي سگهي ٿي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ زراعت ڀٽن جي وچ واري تراين ۾ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته آبادي ۽ پوک لائق زمين محدود آهي. برساتي موسم ۾ اهي ترايون ۽ ڀٽون سرسبز ٿي وڃن ٿيون ۽ مختلف قسمن جي گاهن سان ڍڪجي وڃن ٿيون.<ref name="TharParkar" /> ٿر جو گاهه ڀرپاسي وارن علائقن جي گاهه کان وڌيڪ طاقتور سمجهيو وڃي ٿو. مقامي مارو ماڻهو، جن جو گذر سفر زراعت کان وڌيڪ مالداري تي هوندو آهي، انهن چراگاهن مان وڏو فائدو حاصل ڪندا آهن.<ref name="TharParkar" /> پوک لائق زمين ڪيترن هنڌن تي تمام محدود آهي، جنهن سبب ماڻهن جي ملڪيت ۽ زندگي هميشه غيريقيني حالتن سان وابسته رهي آهي ۽ کين پنهنجي گذر سفر بابت اڳواٽ منصوبابندي ڪرڻي پوندي آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي واري تمام سنهڙي ۽ صاف آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪٿي ڪٿي ڀرڻا ذرڙا پڻ ملن ٿا. علائقي جي زميني بناوت اهڙي محسوس ٿئي ٿي ڄڻ زمين جي اندروني تحريڪن يا ڌرتي ڌڏڻ جي نتيجي ۾ ڀٽون مٿي اڀريون هجن.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۾ تيز هوائون ۽ گھاڙ به عام آهن. هوائن سبب واري اڏامندي رهي ٿي ۽ ڀٽن کي نيون شڪليون ڏيندي رهي ٿي، پر ڀٽن جي موجوده ترتيب جو ذميوار صرف واءُ نه آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر جي ڏکڻ-اوڀر ۾ پارڪر جو علائقو واقع آهي، جيڪو اتر کان ڏکڻ 60 ميل ۽ اولهه کان اوڀر 30 ميل ڊگهو آهي. هي علائقو پنهنجي جغرافيائي خصوصيتن ۾ ٿر کان نمايان طور مختلف آهي.<ref name="TharParkar" /> پارڪر ۾ سخت پٿريليون ٽڪريون موجود آهن، جڏهن ته ٿر ۾ نرم واريءَ جون ڀٽون آهن. ويهن ميلن جي دائري اندر ننڍين ۽ وڏين ٽڪرين جو سلسلو پکڙيل آهي، جن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي تقريباً 350 فوٽ آهي. انهن ٽڪرين جي وچ وارو ميداني علائقو ڪڇ جي اوڀرئين حصي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيڪو وچ ۾ رڻ اچڻ سبب ڪڇ کان جدا ٿي ويو آهي.<ref name="TharParkar" /> ٿر ۽ پارڪر ٻنهي علائقن ۾ ڪو مستقل درياهه يا سڄو سال وهندڙ نئن موجود ناهي. پارڪر جي سامهون، رڻ جي حدن اندر ويراواهه ڳوٺ ڀرسان هڪ قديم ۽ مشهور شهر جا کنڊر موجود آهن، جن جو ذڪر بعد ۾ ڪيو ويندو. هتي جين ڌرم سان واسطو رکندڙ مندرن جا آثار پڻ ملن ٿا.<ref name="TharParkar" /> پارڪر جي موجوده شهر [[ڀوڏيسر]] جي ڀرسان به هڪ قديم آباديءَ جا نشان موجود آهن. ان کان علاوه ڪيترن ئي پڪن تلائن جي موجودگي مان ظاهر ٿئي ٿو ته پارڪر موجوده دور کان ٻه يا ٽي صديون اڳ گهڻو ترقي يافته ۽ وڌيڪ متمدن علائقو هو.<ref name="TharParkar">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> ٿر جي تاريخي پسمنظر مان معلوم ٿئي ٿو ته [[عمرڪوٽ]] ۽ [[ننگرپارڪر|پارڪر]] هن علائقي جا قديم آباد مرڪز رهيا آهن. پارڪر ۾ موجود هندو تيرٿ آستانن جو ذڪر قديم هندو ڌرمي ڪتابن (پراڻن) ۾ پڻ ملي ٿو، جڏهن ته انهن مان ڪيترائي آستان جين ڌرم وارن جي تعمير ڪرايل سمجهيا وڃن ٿا. [[پارينگر]] جو اتهاس پڻ نهايت قديم آهي، ۽ عمرڪوٽ بابت به مختلف تاريخي روايتن ۾ پراڻا حوالا موجود آهن. ٿر جي وچئين حصي ۾ موجود قديم کنڊرن، کوهن ۽ ٻين آثارن مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هي علائقو ماضيءَ ۾ آباد ۽ وسندڙ رهيو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> روايتن موجب، ٿر تي پهريائين پرمار راجپوتن جي حڪومت هئي، جنهن کان پوءِ سومرا راجپوت اقتدار ۾ آيا. سن 1125ع ۾ سوڍا راجپوت ٿر ۾ داخل ٿيا. هنن پهرين عمرڪوٽ تي قبضو ڪيو ۽ پوءِ آس پاس جي علائقن کي پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي پارڪر طرف وڌيا. ان کان اڳ وچيون ٿر ڪڏهن آباد ۽ ڪڏهن ويران رهندو هو، ۽ ان ۾ ڦورن ۽ چورن کي پناهه ملندي هئي. سوڍن جي آمد کان پوءِ ڀيل پڻ هتي اچي آباد ٿيا، جيڪي راجپوتن جي فوجي ساٿي طور سڃاتا ويندا هئا. انهن زمينون آباد ڪيون، کوهه کوٽيا ۽ ڳوٺ قائم ڪيا. بعد ۾ کوسا به اچي هتي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي هندو آباديءَ ۾ راجپوت، ڀيل، ڪولهي، مينگهواڙ، برهمڻ، مهيسوري، سونارا، نائي، چارڻ، سوٽهڙ، جاٽ، مالهي ۽ بجير جهڙيون برادريون شامل آهن، جيڪي گهڻو ڪري مارواڙ مان لڏي آيون. جڏهن ته لهاڻا ۽ سارسوت برهمڻ ٽالپورن جي دور ۾ واپار ۽ ملازمت جي مقصد سان سنڌ مان اچي آباد ٿيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> مسلمان برادرين مان کوسن کان سواءِ گهڻيون ذاتيون ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور ۾ يا ان کان ٿورو اڳ هتي پهتيون. ڪي برادريون اصل ۾ هندو راجپوت هيون، جيڪي بعد ۾ مسلمان ٿيون، جهڙوڪ سنگراسي، ڏوهٽ، ڀٽي، ڪيلهڻ، چوهاڻ، نٻا، نرا ۽ بجير وغيره. انهن ذاتين جا اصل هندو نالا اڄ تائين رائج آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر ۾ آباد ٿيندڙ ماڻهن جي وڏي اڪثريت مارواڙ مان آئي، جتي وقت بوقت سخت ڏڪار پوندا هئا. ڪيترن ماڻهن معاشي ضرورتن سبب لڏپلاڻ ڪئي، جڏهن ته ڪجهه ٻين سببن جي ڪري پڻ هتي اچي آباد ٿيا. وقت سان گڏ انهن مستقل ڳوٺ قائم ڪيا ۽ علائقي جا رهواسي بڻجي ويا. موجوده دور جا شهر، جهڙوڪ [[مٺي]]، [[ڏيپلو]]، [[ڇاڇرو]]، [[چيلهار]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[ڪانٽيو]] ۽ [[گڍڙو]] نسبتاً نوان شهر آهن، جن جي آبادي گذريل ٽن يا چئن صدين دوران وجود ۾ آئي. ان جي ابتڙ [[عمرڪوٽ]]، [[پارينگر]]، [[ننگرپارڪر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[ويراواهه]]، [[ڪيرٽي]] ۽ [[هنجتل]] قديم آباديون شمار ٿين ٿيون.<ref name="رائچند هريجن1" /> رائچند هريجن جي بيان موجب، سن 974ع ۾ ڌرڻي براهه جو وڏو پٽ مهيپال عرف ديوراج سنڌ ۾ آيو ۽ حڪمران بڻيو. سندس ڀاءُ باهڙ کي اقتدار ۾ حصو نه ملڻ سبب راڌڻپور ۾ رهائش اختيار ڪرڻي پئي. باهڙ جا ٽي پٽ سوڍو، سانکلو ۽ باگهه هئا. ''سوڍن جي صاحبي'' موجب سوڍو ۽ سانکلو شو ڪوٽڙي جي راجا چارراءِ جا پٽ هئا.<ref name="رائچند هريجن1" /> سن 1125ع (1181 سنبت) ۾ سوڍو سنڌ جي سومري حڪمران وٽ آيو، جنهن کيس رتوڪوٽ عطا ڪيو. رتوڪوٽ موجوده کپري تعلقي ۾، کپري شهر کان لڳ ڀڳ ڇهه ڪوهه پري واقع هو. جيتوڻيڪ اڄ اهو قلعو ڊهي چڪو آهي، پر ان جا آثار ناريءَ جي ڪناري تي اڃا تائين موجود آهن. مقامي روايتن موجب اهو قلعو ”رتي“ نالي مغل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر تاريخي لحاظ کان اها روايت درست نه ٿي لڳي، ڇاڪاڻ⁠تہ مغل گهڻو پوءِ سنڌ ۾ آيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪجهه روايتن موجب سوڍو وڏي راجپوت لشڪر سان گڏ آيو هو ۽ هن رتوڪوٽ سومري حڪمران کان طاقت جي زور تي حاصل ڪيو.<ref name="رائچند هريجن1" /> سوڍي جو پٽ چاچڪ ديو ۽ پوٽو راج ديو هن علائقي ۾ رهيا. سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ سوڍا ”راڻا“ جي لقب سان مشهور ٿيا. کپري تعلقي ۾ اڄ به ”راڻاهو“ نالي ڳوٺ موجود آهي، جتي ڪيترائي سوڍا آباد ٿيا هئا. رتوڪوٽ وارن راڻن جي قبضي هيٺ وسيع علائقو هو، ۽ اهي پاڻ کي پنهنجي وڏڙي پرمار جي نسبت سان ”پرمار سوڍا راجپوت“ سڏيندا رهيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> عمرڪوٽ تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ سوڍن پنهنجي حڪومت مٺيءَ تائين وڌائي ۽ راٺوڙن کي شڪست ڏئي کائڙ تي به قبضو ڪيو. انهن جي طرفان مقرر ڪيل راجپوت عملدارن ڇڇر ۾ هڪ ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو وقت سان گڏ ”ڇڇرو“ ۽ پوءِ ”ڇاڇرو“ سڏجڻ لڳو. ان جي آس پاس واري علائقي کي اڄ به ”ڇاڇراٽي“ چيو وڃي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڇاڇري کان لڳ ڀڳ 24 ميل اولهه طرف [[چيلهار]] جو ڳوٺ واقع آهي، جنهن بابت روايت آهي ته چيلو نالي هڪ چارڻ اتي کوهه کوٽيو، جنهن کان پوءِ آبادي وجود ۾ آئي ۽ ڳوٺ جو نالو چيلار، پوءِ چيلهار پيو. ''سوڍن جي صاحبي'' ۾ چيلو کي راجپوت ڄاڻايو ويو آهي، پر رائچند هريجن ان کي غلط قرار ڏيندي چيلو کي چارڻ بيان ڪري ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ان دور ۾ عمرڪوٽ تي ڪلجي يا ڪلو سوڍو مشهور حڪمران هو. سوڍا راجپوت عمرڪوٽ ۽ ٿر ۾ پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪرڻ باوجود سامروٽي، رحمڪي بازار ۽ سومرن جي پراڻي تختگاهه ڳهه ڪوٽ طرف نه وڌيا.<ref name="رائچند هريجن1" /> تاريخي طور ٿر جا مختلف حصا الڳ نالن سان سڃاتا ويندا هئا. مٺي تعلقي جو وڏو حصو ۽ ننگرپارڪر جو ڪجهه علائقو ڪڇ جي رڻ جي ڪناري سان هجڻ ڪري ”وٽ“ سڏبو هو. کپري ۽ عمرڪوٽ تعلقن جو اترئين پاسي وارو علائقو، جيڪو گڍڙي کان جوڌپور رياست تائين پکڙيل هو، ”کائڙ“ جي نالي سان مشهور هو. جڏهن ته انهن ٻنهي علائقن جي وچ وارو وسيع حصو اصل ۾ ”ڍٽ“ يا ”ڍاٽ“ سڏبو هو، جيڪو عمرڪوٽ جي راڻن جي قبضي هيٺ هو ۽ عمرڪوٽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===رھڻي ڪھڻي=== [[فائل:Thar life.jpg|thumb|ٿر ۾ جيون]] اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿر جي رهواسين جي زندگي سخت موسمي حالتن سان وابسته هئي. 1855ع جي احوال موجب، ٿر جا ماڻهو پنهنجي وقت جو وڏو حصو کليل آسمان هيٺ سيءَ ۽ گرميءَ ۾ گذاريندا هئا. مناسب رهائش جي کوٽ سبب ڪيترائي ماڻهو بار بار بيمارين ۾ مبتلا رهندا هئا ۽ وقت کان اڳ پوڙها ٿي ويندا هئا.<ref name="ايس اين رئڪس" /> ان دور ۾ ٿر جي شهرن مان ڏيپلي ۾ 122، مٺيءَ ۾ 266 ۽ اسلام ڪوٽ ۾ 50 پڪا گهر موجود هئا، جڏهن ته باقي اڪثر رهائشگاهون ڪچيون، ننڍيون ۽ سوڙهيون هيون. اهي گهر ٿورن ٿنڀن يا پڃرن تي ٻڌل هوندا هئا، جن جي ڀتين لاءِ جهنگلي ٽاريون ۽ ڇپر لاءِ لوهيڙا، سر ۽ ڪانا استعمال ڪيا ويندا هئا. اهڙي قسم جا گهر عام طور ٻن يا ٽن ڏينهن اندر تيار ٿي ويندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ تعمير لاءِ گهربل سامان آسانيءَ سان مقامي طور دستياب هوندو هو.<ref name="ايس اين رئڪس" /> پارڪر واري علائقي، خاص ڪري [[ويراواهه]] ۽ [[ننگرپارڪر]] ۾، رهائشي اڏاوتن جون حالتون نسبتاً بهتر هيون. هتي پڪيون سرون، پٿر، گارو ۽ ڪاشيءَ جون سرون وڏي مقدار ۾ ملنديون هيون، جنهن سبب مقامي ماڻهو وڌيڪ مضبوط ۽ سٺي معيار جا گهر تعمير ڪندا هئا. ان دور ۾ انهن علائقن ۾ لڳ ڀڳ پنجاهه اهڙا گهر موجود هئا، جيڪي پڪي تعمير ۽ ڪاشيءَ جي سرن سان سينگاريل هئا<ref name="ايس اين رئڪس">ڪتاب: ''ٿر ۽ پارڪر جو احوال''؛ مصنف: ايس. اين. رئڪس؛ مترجم: ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ ايڊيشن: ٻيون، 2007ع؛ ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Peacock Thathawata.JPG|250px|thumb|left|ٿر ۾ وڻ تي ويٺل مور]] ::: === سنڌ ۾ ٿر جون مشهور ڀٽون === ٿر جو قدرتي منظرنامو وڏي تعداد ۾ واريءَ جي ڀٽن سان ٺهيل آهي، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي سڃاڻپ جو اهم حصو آهن. انهن مان ڪيترين ڀٽن جي اوچائي، مقام ۽ تاريخي اهميت جو ذڪر مختلف سروي رپورٽن ۽ مقامي روايتن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور ڀٽن ۾ [[ڪانڪر ڀٽ]] شامل آهي، جيڪا هيلاريو لنجا ۽ پوسرڪي ساندن جي وچ ۾ واقع آهي ۽ سڄي ٿر جي بلند ترين ڀٽن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل آهي. [[لوڻڪي ڀٽ]] دادئي جي تڙ جي اتر ۾ واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 588 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي.<ref>گريٽ ٽريگنا ميٽريڪل سروي آف انڊيا؛ سال 1863ع؛ ص 163–166.</ref> ٻين اهم ڀٽن ۾ [[سانڏور ڀٽ]] (408 فوٽ)، [[ارنيارو ڀٽ]] (484 فوٽ)، [[روجهڙ ڀٽ]] (518 فوٽ)، ڌاريندڙ ڀٽ (529 فوٽ)، [[عالم سر ڀٽ]] (492 فوٽ) ۽ [[ڪاري ڀٽ]] (595 فوٽ) شامل آهن، جيڪا ڳوٺ ٻسارڻيا کان اڍائي ميل پري واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهونڊ ڀٽ]] جهونڊ ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 373 فوٽ آهي، جڏهن ته ويراڙو ڀٽ جي اوچائي 459 فوٽ ۽ [[گنگا سرو ڀٽ]] جي اوچائي 428 فوٽ بيان ڪئي وئي آهي. [[ويسروڙي ڀٽ]] ساهوءَ جي تڙ جي اوڀر ۾، [[ڌنوڙي ڀٽ]] تڳوسر جي اتر ۾ (512 فوٽ)، [[ڍوڪاڻي ڀٽ]] چارنور جي اوڀر طرف ۽ [[جهرڪلي ڀٽ]] جيئندي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي ٻين مشهور ڀٽن ۾ چانگي جو ٽونڪ (چيلهار جي اولهه طرف)، [[ٻانهياري ڀٽ]] (تڙ حمير وٽ)، [[ڪرڪر ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[شهمير ڀٽ]] (شهمير جي تڙ جي اتر ۾)، [[سونياٻهه ڀٽ]] (جيسي جي پار جي اتر طرف)، [[هاڏاري ڀٽ]] (ٺاري جي تڙ جي اوڀر ۾) ۽ [[ڪسل ڪوٽ ڀٽ]] شامل آهن، جنهن نالي سان ٻه ڀٽون مشهور آهن؛ هڪ چارنور جي اولهه طرف ۽ ٻي [[ڪانٽيو]] ڀرسان واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ميگهي جي تڙ جي اولهه واري ڀٽ تان تڙ حمير واري ڀٽ لڳ ڀڳ 36 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿي. سامي ڀٽ ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۾ واقع آهي، جڏهن ته سائيني جي ڀٽ ڇاڇري جي اولهه طرف آهي، جتان [[ڇوهٽڻ]] جو جبل لڳ ڀڳ 60 ميلن جي فاصلي تان ڏسي سگهجي ٿو. [[ڪيل ڀٽ]] مٺيءَ جي اتر ۾ واقع آهي، جتان ڍوري ناري واري هوائي جهازن جي رهنمائي لاءِ استعمال ٿيندڙ روشني 74 ميلن جي فاصلي تان ڏسڻ ۾ ايندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[جهرڪلي ڀٽ]] بابت روايت آهي ته 1856ع واري ڌرتيءَ جي ڌٻڻ دوران اها وچ مان ٻه اڌ ٿي وئي هئي. [[ڪوهر اڙي ڀٽ]] چيلهار جي ڏکڻ طرف واقع آهي، جتان [[ڪارونجهر]] جبل لڳ ڀڳ 72 ميلن جي فاصلي تان نظر اچي ٿو. اسابو ٽُنڪ پاٻو ويري جي اوڀر طرف واقع آهي، جتان پڻ [[ڇوهٽڻ]] جو جبل 60 ميلن تان ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> انهن کان سواءِ [[مهڪي ڀٽ]]، اُٺ ٿنڀي، نيتاري، گڏهه پٺو، ڳينڻ، گوگٽياري، ٽورياري، ٽورو ٽونڪ ۽ [[مانگر ڀٽ]] پڻ ٿر جي اهم ڀٽن ۾ شمار ٿين ٿيون. انهن کان علاوه به ٿر ۾ بيشمار ننڍيون وڏيون ڀٽون موجود آهن، جيڪي هن علائقي جي جغرافيائي بناوت جو بنيادي حصو آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:House in the Thar.JPG|thumb|left|ٿر جي رڻپٽ ۾ جھوپڙيون.]] === زمين جا قسم=== ٿر جي زمين جا طبعي حالتن جي ڪري مختلف نمونا آهن. انهن مان هرهڪ جو ڪونه ڪو نالو رکيل آهي، جن بابت مختصر احوال هيٺ ڌجي ٿو<ref name =" رائچند هريجن 2 " > ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>.: * '''ڏهر''': ٿر ۾ ڪٿي ڪٿي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن ۽ ڪٿي ڪٿي وري ڳچ مفاصلو آهي ۽ وچ واري زمين جدا جدا نمونن جي هوندي آهي، تنهنڪري هرهڪ نموني لاءِ جدا جدا نالا ٺهرايل آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ڏاڍيري زمين وارو وڏو ڪشادو ميدان، جو پوک لائق يا ڳوٺ ٻڌڻ لائق ۽ مال جو چراگاهه هجي، تنهن کي ’ڏهر‘ چئبو آهي. * '''ڏهري''': ڀٽن جي وچ ۾ ٿورو زمين ٽڪر، جو ڪجهه سخت زمين وارو هجي تنهن کي ’ڏهري‘ چئبو آهي. *''' تَل'''ي: ڀٽن جي وچ ۾ اونهو ۽ هيٺانهون سخت زمين وارو ڀاڱو، جتي برسات جو پاڻي سڀني پاسن کان لهي اچي ڪٺو ٿئي. انهي تري واري يا هيٺاهين زمين کي ’تلي‘ چئبو آهي. ڪن تلين ۾ پوک ڪندا آهن، ڪن ۾ مال لاءِ چراگاهه هوندو آهي. اتي سخت زمين ۾ گاهه خاص ڪري چيهو جام ٿيندو آهي. * '''مڙهو''': جيڪڏهن ٻن ڀٽن جي وچ ۾ گهڻو مفاصلو نه هوندو آهي ۽ زمين به ڪجهه وارياسي هوندي آهي ته اهڙي ٿوري وارياسي سوڙهي زمين واري ٽڪر کي ’مڙهو‘ چوندا آهن. * '''مندَرَ''': جيڪڏهن ٻه ڀٽون ڪنهن ڪنڊ تي پاڻ ۾ گڏيل هونديون ته انهي گڏيل هنڌ جي ويجهو هيٺاهينءَ زمين جي پاڻي کي ’مندر‘ چئبو آهي. * '''ڊاڳو''': مڙهن ۾ اڪثر زمين ڪنئري ٿئي ٿي، پر ته به پنڌ ڪرڻ ۾ ڪا تڪيلف نٿي ٿئي. مگر ڪن ڪن هنڌن تي واري اهڙي ته نرم ٿئي ٿي جو هلڻ وقت ماڻهوءَ يا وهٽ جو پير ڪجهه اندر هليو ويندو آهي ۽ وک کڻڻ مشڪل ٿيو پوي، اهڙي نرم زمين کي گيسر، گُس، يا ڪيئُو چئبو آهي ۽ زمين جي اُنهي ٽڪري کي ’ڊاڳو‘ چئبو آهي. * '''جهول''': ڪٿي ڪٿي ڏهرن جي سنئين زمين ۾ گهاٽا وڻ ۽ ٻوٽا هوندا آهن، اهڙي زمين ٽڪر کي ’جهول‘ چئبو آهي. * '''اَجهور''': ڳوٺ جي چوڌاري ويجهڙائيءَ وار پسگردائيءَ جي زمين کي ’اجهور‘ چئبو آهي. * '''ويئرَ''': ننڍي مڙهي کي ’ويئر‘ چئبو آهي. * '''گسَ''': وارياسي زمين، جتان ماڻهو يا وهٽ جي لنگهڻ ڪري پير زمين اندر هليو وڃي، اهڙي ڪنئري زمين کي ’ريڪر‘ يا ’ڪيئو‘ به چوندا آهن. * '''ريلَ''': ڳوٺن جي ڀرسان زمين جو سنئون ٽڪر، جتي ٻار رانديون ڪندا آهن. * '''گوچَر''': ڳوٺ جي ويجهرائيءَ ۾ اهڙو زمين جو ٽڪر، جو فقط مال جي چراگاهه لاءِ ڇڏيل هجي ۽ جنهن ۾ پوک ڪرڻ تي خانگي طرح ڳوٺ جي ماڻهن جي ٻڌي سبب يا سرڪاري طرح بندش پيل هجي، اهڙي ٽڪر کي ’گوچر‘ يا ’گئوچر‘ چئبو آهي.<ref name = "رائچند هريجن 2 "/>. ===مشھور ڏھر=== ٿر جي جاگرافيائي بناوت ۾ ''ڏهر'' انهن هموار ۽ سنئين سڌين زمينن کي چيو ويندو آهي، جيڪي وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل هونديون آهن ۽ جتي عام طور آبادي ۽ زراعت جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي. ٿر ۾ ڪيترائي مشهور ڏهر موجود آهن، جن مان ڪيترن جو ذڪر مقامي روايتن ۽ تاريخي ماخذن ۾ ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> مشهور ڏهرن ۾ [[ڏاڪي ڏهر]] شامل آهي، جنهن نالي سان ٽي مختلف ڏهر سڃاتا وڃن ٿا: پهريون ڪيتار جي ڏکڻ-اولهه ۾ مٺا تڙ جي اتر طرف، ٻيو سلهه جي اولهه کان اَڪلي جي اوڀر تائين، ۽ ٽيون چارنور جي اولهه پاسي واقع آهي. [[ڇڇي جو ڏهر]] تاجي جي تڙ جي اولهه، قابل شاهه جي اوڀر ۽ ڪرنهور ڏيٿا ۽ سنگراسين جي وچ ۾ واقع آهي، جڏهن ته [[وڇيري جو ڏهر]] مصري شاهه جي اولهه، جانب علي شاهه جي اوڀر ۽ ڀڳيسل جي ڏکڻ طرف پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[هيڪل ڪوري]] ڌاريندڙي جي اولهه، ميگهي جي تڙ جي اوڀر ۽ رڙلي جي ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. ميڻڇو ڏهر ڌانڌو جي تڙ جي اولهه، وڪڙئي جي ڏکڻ ۽ جهرڪلي ڀٽ جي اوڀر طرف آهي. ڍوڪاري ڏهر چارنور جي ڏکڻ ۽ ٻڍي جي تڙ جي اتر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[لاٺي جو ڏهر]] چارنور جي اتر-اوڀر ۾ پکڙيل آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٻين مشهور ڏهرن ۾ [[بي جو ڏهر]] (گوراڙي جي اولهه ۽ مصري شاهه جي اتر طرف)، [[ڏسارڻو ڏهر]] (رٻاسر جي ڏکڻ ۽ کُڏي جي اتر طرف)، [[پوسڪي جو ڏهر]] (پوسرڪي ۽ روهيڙي جي وچ ۾)، [[وي جو ڏهر]] (ڪانڪهئي جي اولهه، راڄوڙي جي اوڀر ۽ ڪرنهور جي اتر طرف) ۽ [[ڀڪوئي جو ڏهر]] (ڀڪوئي ۽ عالم سر جي وچ ۾) شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[ٽانپي جو ڏهر]] مٺا تڙ جي اولهه ۽ سوڀي جي تڙ جي اوڀر طرف واقع آهي، جڏهن ته [[ڇهو ڏهر]] ڇاڇري جي اوڀر طرف پريمي جي ويري ڀرسان واقع آهي. [[گهوگهارو ڏهر]] هريار جي اتر طرف آهي. انهن کان علاوه [[تالسر جو ڏهر]]، [[سينهار جو ڏهر]]، [[سجائي جو ڏهر]] ۽ [[چوڻهار جو ڏهر]] پڻ ٿر جي مشهور ڏهرن ۾ شمار ٿين ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ انهن کان سواءِ به ڪيترائي ننڍا وڏا ڏهر موجود آهن، جيڪي علائقي جي آبادڪاري، چراگاهن ۽ مقامي جاگرافي ۾ اهم حيثيت رکن ٿا.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[فائل:Derawar-bw01.jpg|thumb|دراوڙ قلعو، بهاولپور واري ٿر ۾]] ===سنڌ جي ٿر ۾ واقع تلاءَ=== ٿر واري علائقي ۾ واريءَ جي ڀٽن جي گهڻائي سبب نه ڪي مستقل نديون، واهه يا ڍنڍون موجود آهن ۽ نه ئي سڄو سال وهندڙ آبي ذريعا ملن ٿا. علائقي جا رهواسي بنيادي طور پيئڻ لاءِ کوهن جي پاڻي تي ڀاڙين ٿا، پر کوهه گهڻو ڪري تمام اونها هوندا آهن، جنهن ڪري پاڻي جي فراهمي هميشه هڪ اهم مسئلو رهي آهي. ڪيترن هنڌن تي ماڻهن کي پيئڻ جو پاڻي حاصل ڪرڻ لاءِ چار کان پنج ميلن تائين سفر ڪرڻو پوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> برساتي موسم، خاص طور مئي، جون ۽ جولاءِ جي مهينن دوران، مختلف تلائن ۽ تراين ۾ پاڻي گڏ ٿيندو آهي، پر اهڙا تلاءَ محدود تعداد ۾ آهن ۽ انهن ۾ پاڻي به گهڻو وقت برقرار نه رهندو آهي. برساتن جي غير يقيني صورتحال سبب انهن تي مڪمل ڀروسو ڪرڻ ممڪن نه هوندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ڪن هنڌن تي ننڍڙا ٽوڀا موجود آهن، جن ۾ پاڻي رڳو پنجن کان ستن ڏينهن تائين رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> ٿر جي مشهور تلائن مان [[ڇڇي تلاءُ]] قابل شاهه ڳوٺ جي اوڀر طرف، ڇڇي جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي برساتي پاڻي لڳ ڀڳ اڍائي مهينا برقرار رهندو آهي. [[آڻند جي ترائي]] گڍڙي کان ٻه ميل ڏکڻ طرف ننگرپارڪر ويندڙ رستي تي واقع آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[گڍڙي جو تلاءُ]] گڍڙي شهر جي ڏکڻ طرف آهي ۽ ان ۾ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا پاڻي رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[راڻاسر تلاءُ]] چيلهار ڳوٺ جي اتر طرف لڳ ڀڳ ڏيڍ ميل پنڌ تي عمرڪوٽ ويندڙ رستي تي واقع آهي. هن تلاءَ ۾ پنجن کان ڇهن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي. چيلهار ڀرسان ''ڇڇي'' نالي هڪ ٻي ترائي پڻ موجود آهي، جنهن ۾ ٽي کان چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[ڪاٺو تلاءُ]] چارنور جي اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ميل جي مفاصلي تي ڌوڪاري جي ڏهر ۾ واقع آهي، جتي پاڻي اٽڪل چار مهينا برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[کينئسر جو تلاءُ]] کينئسر ڳوٺ جي اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان ۾ پڻ لڳ ڀڳ چار مهينا پاڻي رهندو آهي. [[مٺيءَ جو تلاءُ]] مٺي شهر جي ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ عام طور تي ٽي مهينا پاڻي موجود رهندو آهي. [[ڀوڏيسر جو تلاءُ]] ڀوڏيسر ڳوٺ ڀرسان واقع آهي ۽ ٿر جي وڌيڪ اهم تلائن مان شمار ٿئي ٿو، جتي ستن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهندو آهي ۽ ڪن سالن ۾ پاڻي ٻارهن مهينن تائين به برقرار رهندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> پارڪر واري علائقي ۾ [[سانگاهه]] ۽ [[لورائي]] جا وڏا تلاءَ پڻ موجود آهن، جن جو تفصيلي ذڪر ٻين ماخذن ۾ ملي ٿو. انهن کان علاوه ٿر ۾ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا تلاءَ آهن، جن ۾ موسمي برساتن کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين پاڻي گڏ رهندو آهي ۽ مقامي آبادي انهن مان فائدو حاصل ڪندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> [[فائل:Gaduliya.jpg|right|thumb|هڪ خانه بدوش مارواڙي ڇوڪري ماني پچائيندي]] ===سنڌ جي ٿر جا ڀاڱا=== زمين جي بناوت، طبعي بيهڪ، زرخيزي، پاڻيءَ جي موجودگي، واريءَ جي ڀٽن ۽ ٻين جاگرافيائي خصوصيتن جي بنياد تي ٿر کي مختلف علائقن يا ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي. روايتي طور ٿر جا هيٺيان نَوَ مکيه ڀاڱا شمار ڪيا وڃن ٿا.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[کائڙ]]''' — ڇاڇري شهر کان اوڀر طرف ۽ اتر ۾ گڍڙي تائين پکڙيل علائقو کائڙ سڏجي ٿو. هن ڀاڱي ۾ واريءَ جون ڀٽون نسبتاً ننڍيون آهن ۽ وڏا توڙي ڊگها وڻ گهٽ ملن ٿا. ڇاڇري تعلقي جو اتر وارو حصو هن علائقي ۾ شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڪنٺو]]''' — هن علائقي ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو حصو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو شامل آهي. زمين نسبتاً زرخيز ۽ آباديءَ لائق هجڻ سبب هتي زراعت سٺي ٿيندي آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[پارڪر]]''' — ننگرپارڪر تعلقي جو ڏاکڻو حصو پارڪر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هتان جي زمين سنئين ۽ پٿرائتي آهي. واريءَ جون ڀٽون تقريباً ناهن، جڏهن ته رائو گهڻي مقدار ۾ ملي ٿو. [[ڪارونجهر]] جو مشهور جبل پڻ هن ئي علائقي ۾ واقع آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[سامروٽي]]''' — مٺي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي ۽ ڏيپلي تعلقي جي اترئين حصي تي مشتمل علائقو سامروٽي سڏجي ٿو. هن ڀاڱي جي زمين سٺي هجڻ ڪري هتي ڪڻڪ ۽ بصر جهڙا فصل به پوکيا ويندا آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ونگو (علائقو)|ونگو]]''' — ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ-اولهندي حصي کي ونگو چيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[وَٽ]]''' — مٺي ۽ ڏيپلي تعلقن جا ڏاکڻا حصا هن علائقي ۾ شامل آهن. ڪڇ جي رڻ سان ويجهڙائي ۽ سرحدي حيثيت سبب هتي زميني پاڻي سطح جي ويجهو ملي ٿو.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[مهراڻو]]''' — قديم [[مهراڻ]] (سنڌو) جي وهڪري سان لاڳاپيل علائقو مهراڻو سڏبو آهي. هن ۾ ڇاڇري تعلقي جو اولهندي حصو ۽ عمرڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ-اوڀر وارو ڀاڱو شامل آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[ڍاٽ]]''' — ٿر جو وچون ۽ وسيع حصو ڍاٽ جي نالي سان مشهور آهي. هن ۾ عمرڪوٽ تعلقي جو ڪجهه حصو، ڇاڇري تعلقي جو وڏو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اترئين حصي جو ڪجهه علائقو شامل آهي. ڍاٽ جي اهميت سبب ڪڏهن ڪڏهن سڄي ٿر کي به ڍاٽ چيو ويندو آهي، جڏهن ته هتان جي رهواسين کي ڍاٽي سڏيو ويندو آهي.<ref name="رائچند هريجن1" /> * '''[[اڇڙو ٿر]]''' — عمرڪوٽ تعلقي جي اترئين ڪناري ۽ کپري تعلقي جي اتر-اوڀر واري حصي تي مشتمل علائقو اڇڙو ٿر سڏبو آهي. هن جون حدون اڳتي هلي خيرپور ۽ [[جيسلمير]] تائين پهچن ٿيون. هن علائقي کي ''بوئٺ'' ۽ ''ڊيئا'' جي نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي. آبادي گهٽ هجڻ سبب هتي انساني وسنديون به هڪ ٻئي کان پري پري واقع آهن.<ref name="رائچند هريجن1" /> ===سنڌ جي ٿر جي ٻولي=== ٿر جي وچئين ۽ وڏي حصي کي روايتي طور [[ڍاٽ]] سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري هتان جي مقامي ٻولي کي ''[[ڍاٽڪي]]'' چيو وڃي ٿو. بهرحال، ٿر جا سڀئي رهواسي ڍاٽڪي ٻولي نٿا ڳالهائين. علائقي جا مسلمان ۽ [[لهاڻا]] عام طور [[سنڌي ٻولي]] ڳالهائيندا آهن، جيتوڻيڪ هو ڍاٽڪي ٻولي سمجهڻ ۽ ڳالهائڻ جي صلاحيت پڻ رکن ٿا. ٿر ۾ ڳالهائجندڙ سنڌي ٻولي به خالص سنڌي نه رهي آهي، پر ان تي پاڙيسري ٻولين جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڍاٽڪي ٻولي اندر به علائقي جي مختلف ڀاڱن موجب لهجن ۽ لفظن ۾ فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هن صورتحال جي وضاحت لاءِ مقامي چوڻي ''"ٻارهين ڪوهين ٻولي ٻي"'' مشهور آهي، جنهن مان مراد آهي ته ٿوري فاصلي تي به ٻوليءَ ۾ تبديلي محسوس ڪري سگهجي ٿي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[پارڪر]] جو علائقو [[گجرات]] سان ويجهڙائي رکي ٿو، تنهنڪري هتان جي ٻوليءَ تي [[گجراتي ٻولي]] جو اثر وڌيڪ نمايان آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳئي طرح [[ڍاٽ]] جا گهڻا رهواسي اصل [[مارواڙ]] مان لڏي آيل آهن، جنهن سبب هتان جي ٻوليءَ تي [[مارواڙي ٻولي]] جا اثر نمايان آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> [[مهراڻو]] علائقو [[نارو|ناري]] جي ويجهو هجڻ ڪري هتي [[سنڌي ٻولي]] جو اثر ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.<ref name="رائچند هريجن 2" /> لسانياتي لحاظ کان ڍاٽڪي ڪا مڪمل طور الڳ ۽ خودمختيار ٻولي نه آهي، بلڪه اها [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي ٻولي|ڪڇي]] ۽ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ٻولين جي گڏيل اثرن مان ٺهيل هڪ مقامي لهجي يا ٻوليءَ جي صورت آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي مختلف علائقن سان گڏ مختلف برادرين ۽ ذاتين جي ٻوليءَ ۾ پڻ نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. [[ٻانڀڻ (ذات)|ٻانڀڻن]]، واڻين، [[ٺڪر (ذات)|ٺڪرن]]، [[مينگهواڙ|مينگهواڙن]]، سوٽهڙن، ڀيلن، [[چارڻ|چارڻن]] ۽ جاٽن جي لهجن ۽ لفظن ۾ هڪ ٻئي کان ڪجهه نه ڪجهه تفاوت موجود آهي.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ===سنڌ جي ٿر ۾ ڳوٺن جا نالا=== ٿر جي ڳوٺن جي نالن ۾ مقامي جاگرافي، سماجي بناوت، ذاتين، آباديءَ جي تاريخ ۽ پاڻيءَ جي ذريعن جا واضح اثر نظر اچن ٿا. جيئن سنڌ جي ٻين علائقن ۾ ڳوٺن جي نالن سان ''آباد''، ''ٽنڊو''، ''ڪوٽ'' يا ''پور'' جهڙا لاحقا لاڳاپيل هوندا آهن، تيئن ٿر ۾ به ڪيترن ڳوٺن جا نالا مخصوص پڇاڙين يا مقامي اصطلاحن سان جڙيل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"هار"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[چيلهار]]، [[سينهار]]، [[ڪاريهار]]، [[مالهار]]، [[ڏيڏهار]]، [[ويڙهار]]، [[کانکڻهار]]، [[ڪلڻهار]]، [[روڏهار]]، [[قمڙهار]]، [[اڙٻلهار]]، [[لونڊهار]]، [[ڦلڙهار]] ۽ [[امرهار]]. اهڙيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جا نالا ''"يار"'' پڇاڙيءَ سان ملن ٿا، جن ۾ [[صوڀيار]]، [[مالهيار]]، [[موڪڙيار]]، [[واوڙيار]]، [[گوڙهيار]]، [[سارنگهيار]]، [[نيڻيار]]، [[چاڙهيار]]، [[ويجهيار]]، [[گوڌيار]]، [[ڏيپيار]] ۽ [[راڙهيار]] شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"ري"'' سان ختم ٿين ٿا، جهڙوڪ [[ٻلهياري]]، [[جاڳهاري]]، [[وينجهڻياري]]، [[سينگاري (ڳوٺ)|سينگاري]]، [[پتنگياري]]، [[ميهاري]]، [[کيتلاري]]، [[ڪيتياري]] ۽ [[گهرٽياري]]. اهڙيءَ طرح ''"ٻَهه"'' پڇاڙيءَ وارا نالا پڻ ملن ٿا، جهڙوڪ [[ڳجڻاٻَهه]]، [[همڙاٻَهه]]، [[ويريا ٻَهه]]، [[سونل ٻَهه]]، [[گُرڙاٻَهه]] ۽ [[ڦلڙاٻَهه]].<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪجهه ڳوٺن جا نالا ''"لس"'' سان پڻ لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ گنگالس، ٻنڌڻالس، چوڻالس ۽ واريالس. ان کان سواءِ ''"سر"'' پڇاڙيءَ وارا نالا به گهڻي تعداد ۾ ملن ٿا، جن ۾ [[رامسر]]، [[راوتسر]]، [[کينئسر]]، [[عالمسر]]، [[ڪڙڪاسر]]، [[لڪڙاسر]]، [[تڳوسر]]، [[سومراسر]]، [[راڻا سر]]، [[ڀوڏيسر]]، [[گوگاسر]]، [[ڪپوسر]] ۽ [[ڀيماسر]] شامل آهن. اهڙيءَ طرح ''"لو"'' پڇاڙيءَ وارا نالا جهڙوڪ [[ڀوريلو]]، [[ڄاريلو]]، [[رنگيلو (ڳوٺ)|رنگيلو]]، [[شولو]]، [[ٻاورلو]]، [[لپلو]]، [[ڍاڪلو]] ۽ [[ٻانڀڻلو]] پڻ عام آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر جي ڪيترن ڳوٺن جا نالا مقامي پاڻيءَ جي ذريعن، خاص طور ''تڙن''، ''پارن'' ۽ ''ويرين'' سان منسوب آهن. جيڪڏهن ڪو تڙ يا پاڻيءَ جو ذريعو ڪنهن خاص ذات يا برادري گڏجي کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان ذات جي نالي سان سڏبو آهي، جيئن ''جهنجهئن جو تڙ'' يا ''دلن جو تڙ''. جيڪڏهن ڪنهن هڪ فرد اهو تڙ کوٽايو هجي ته ڳوٺ ان شخص جي نالي سان مشهور ٿيندو آهي، جهڙوڪ ''تڙ احمد''، ''ميگهي جو تڙ''، ''آدم جو تڙ''، ''متاري جو تڙ''، ''جيئندي جو تڙ''، ''طالب جو تڙ''، ''صالح جو تڙ''، ''ڏاتر ڏني جو تڙ'' ۽ ''پيلوءَ جو تڙ''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ڪيترن ڳوٺن جا نالا ماڻهن جي ذاتي نالن سان گڏ سندن ذاتي سڃاڻپ به ظاهر ڪن ٿا، جهڙوڪ ''بنگل رند''، ''سمو رند'' ۽ ''ٻانڀڻو ڀيل''، جيڪي پڻ ڳوٺن جا نالا آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ''پار'' پڻ هڪ اهم مقامي اصطلاح آهي، جيڪو عام طور پنجن کان ستن ويرين جي مجموعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن ماڳن تي ٻڌل ڳوٺن ۾ ''جيسي جو پار''، ''قبولئي جو پار''، ''کيمي جو پار''، ''اڳي جو پار'' ۽ ''پيراڻو پار'' شامل آهن.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ساڳيءَ طرح ڪيترن ڳوٺن جي نالن سان ''ويري'' جو لفظ پڻ لاڳاپيل آهي، جهڙوڪ ''ڪاري ويري''، ''واگهي جي ويري''، ''ڪولهي ويري''، ''گوگا ويري''، ''ڪونڀي جي ويري''، ''ليتا ويري''، ''رامجي جي ويري'' ۽ ''ڀڳتن جي ويري''.<ref name="رائچند هريجن 2" /> ٿر ۾ ڪجهه کوهن جو پاڻي مٺو هوندو آهي، جنهن سبب اهڙن ماڳن يا ڳوٺن جي نالن سان ''مٺڙيو'' يا ''مٺريو'' جو لفظ شامل ڪيو ويندو آهي. انهن نالن ۾ عام طور کوهه کوٽائيندڙ شخص يا ذات جو نالو پڻ شامل هوندو آهي. مثال طور ''مٺڙيو ڀٽي''، ''مٺريو چارڻ''، ''مٺڙيو ڪيلهڻ''، ''مٺڙيو سوٽهڙ''، ''مٺڙيو هاليپوٽا'' ۽ ''مٺريو جوڻيجا'' وغيره.<ref name="رائچند هريجن 2" /> == پڻ ڏسو == * {{anl|خشڪ ٻيلن بابت تحقيقي ادارو}} * {{anl|چولستان ريگستان}} * {{anl|نارا ريگستان}} * {{anl|ڪڇ جو وڏو رڻ}} * {{anl|ٽيري (ارضيات)}} == ذريعا == * {{Cite journal | last1 =Chatterjee | first1 =Anirban|last2=Ray|first2=Jyotiranjan S.|last3=Shukla|first3=Anil D.|last4=Pande|first4=Kanchan|date=20 November 2019| title =هڙاپا تهذيب جي مرڪزي علائقي ۾ هڪ دائمي درياهه جي موجودگي بابت| journal=Scientific Reports |language=en |volume=9|issue=1 |pages=17221 |doi=10.1038/s41598-019-53489-4 |pmid=31748611 |pmc=6868222 |issn=2045-2322|bibcode=2019NatSR...917221C}} * {{citation | last1 =Clift | first1 =Peter D. | ref ={{sfnref|Clift et al.|2012}} | last2 =Carter | first2 =Andrew | last3 =Giosan | first3 =Liviu | last4 =Durcan | first4 =Julie | display-authors =etal | year =2012 | title =يو-پي بي زرڪون تاريخ نگاري جا ثبوت: پلائسٽوسين دور جي سرسوتي درياهه ۽ جمنا درياهه جي رخ جي تبديلي | journal =Geology | volume =40 | issue =3 | pages =211–214 | doi =10.1130/g32840.1 | bibcode =2012Geo....40..211C | s2cid =130765891 }} * {{cite journal |last=Giosan | year =2012 | ref={{sfnref|Giosan et al.|2012}} | title =هڙاپا تهذيب جا دريائي منظرناما | journal =PNAS|volume= 109 |issue=26 |doi= 10.1073/pnas.1112743109 |pages=E1688–E1694 | display-authors =etal | pmid =22645375 | pmc=3387054 |bibcode=2012PNAS..109E1688G| doi-access =free }} * {{cite journal | last1 =Giosan | first1 =Liviu | last2 =Clift | first2 =Peter D. | last3 =Macklin | first3 =Mark G. | last4 =Fuller | first4 =Dorian Q. | title =سرسوتي ٢ | journal =Current Science | date =10 October 2013 | volume =105 | issue =7 | pages =888–890 | jstor =24098502 | url =https://www.jstor.org/stable/24098502 }} * {{Citation | last1 =Khonde | first1 =Nitesh | last2 =Kumar Singh | first2 =Sunil | last3 =Maur | first3 =D. M. | last4 =Rai | first4 = Vinai K. | last5 =Chamyal | first5 =L. S. | last6 =Giosan | first6 =Liviu | year =2017 | title =ڪڇ جي وڏي رڻ ۾ ويدڪ سرسوتي درياهه جا نشان | journal =Scientific Reports | volume =7 | issue =1 | page =5476 | doi =10.1038/s41598-017-05745-8 | pmid =28710495 | pmc =5511136 | bibcode =2017NatSR...7.5476K |ref={{sfnref|Khonde et al.|2017}}}} * {{cite book |last1=Maemoku |first1=Hideaki |last2=Shitaoka |first2=Yorinao |last3=Nagatomo |first3=Tsuneto |last4=Yagi |first4=Hiroshi |editor1=Giosan, Liviu |editor2=Fuller, Dorian Q. |editor3=Nicoll, Kathleen |editor4=Flad, Rowan K. |editor5=Clift, Peter D. |title=آبهوا، منظرناما ۽ تهذيبون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=D7aw5mfscBMC |series=American Geophysical Union Monograph Series 198 |year=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-70443-1 |chapter=بالغ هڙاپا دور دوران گهگهر درياهه جي نظام بابت زميني شڪلين جون حدبنديون}} * {{cite journal |last=Sankaran |first=A. V. |title=سرسوتي – ريگستان ۾ گم ٿيل قديم درياهه |journal=Current Science |volume=77 |number=8 |date=25 October 1999 |pages=1054–1060 |jstor=24103577 |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040919123504/http://www.iisc.ernet.in/currsci/oct25/articles20.htm |archive-date=19 September 2004 }} * {{cite journal |last =Singh |first=Ajit |year=2017 |title=هماليائي درياهن جي شڪل سازيءَ جو سنڌو تهذيب جي شهري آبادين تي غير متوقع اثر |journal=Nature Communications |volume=8 |issue=1 |pages=1617 |doi=10.1038/s41467-017-01643-9 |pmid=29184098 |pmc=5705636 |bibcode=2017NatCo...8.1617S |display-authors=etal |ref={{sfnref|Singh et al.|2017}} }} * {{cite journal |last=Valdiya |first=K.S. |year=2013 |title=سرسوتي درياهه هماليائي ماخذ رکندڙ درياهه هو |journal=Current Science |volume=104 |issue=1 |page=42 |url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/104/01/0042.pdf }} == وڌيڪ مطالعو == <!-- these may have been used by editors as a bibliography --> * Bakliwal, P. C. and Sharma, S. B. (1980). "جمنا درياهه جي لڏپلاڻ بابت". ''Journal of the Geological Society of India'', Vol. 21, Sept. 1980, pp.&nbsp;461–463. * Bakliwal, P. C. and Grover, A. K. (1988). "ٿر ريگستان ۾ سرسوتي درياهه جي نشانين ۽ لڏپلاڻ بابت". ''Record of the Geological Survey of India'' V 116, Pts. 3–8, pp.&nbsp;77–86. * Burdak, L. R. (1982). "ريگستاني ٻيلڪاريءَ ۾ تازيون اڳڀرائيون". Forestry Research Institute, ديهرادون. * Government of India. Ministry of Food & Agriculture booklet (1965), "راجسٿان ريگستان ۾ زميني تحفظ"، Desert Afforestation Research Station, جودھپور جي ڪمن بابت. * Gupta, R. K. & Prakash Ishwar (1975). ''ٿر ريگستان جو ماحولياتي تجزيو''. English Book Depot., ديهرادون. * Kaul, R. N. (1967). "راجسٿان ۾ وڻ يا گاهه جا ميدان: پراڻا مسئلا ۽ نوان طريقا". ''Indian Forester'', 93: 434–435. * Rajawat, A. S., Sastry, C. V. S. and Narain, A. (1999-a). "ٿر ريگستان جي ڪجهه حصن ۾ سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ جا نشان ڳولڻ لاءِ اعليٰ وضاحت واري IRS-1C ڊيٽا تي پيراميڊل پروسيسنگ جو استعمال". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، pp.&nbsp;259–272. * Rajesh Kumar, M., Rajawat, A. S. and Singh, T. N. (2005). "وڌايل ٿر ريگستان، اولهه راجسٿان ۾ قديم دريائي وهڪرن جي وضاحت لاءِ ريموٽ سينسنگ جون استعمالون"، 8th Annual International Conference, Map India 2005, نئين دهلي. * Ramasamy, S. M. (1999). "عظيم هندستاني ريگستان جي سرسوتي درياهه جي لڏپلاڻ تي نيون ٽيڪٽانڪ قوتون". ''Vedic Sarasvati, Evolutionary History of a Lost River of Northwestern India'', ''Memoir Geological Society of India'', بنگلور، No. 42, pp.&nbsp;153–162. * Yashpal, Sahai Baldev, Sood, R.K., and Agarwal, D.P. (1980). "گم ٿيل سرسوتي درياهه جي ريموٽ سينسنگ ذريعي سڃاڻپ". ''Proceedings of the Indian Academy of Sciences'' (Earth and Planet Science), V. 89, No. 3, pp.&nbsp;317–331. * Zaigham, N. A. (2003). [http://comsats.org/Publications/Books_SnT_Series/03.%20Water%20Resources%20in%20the%20South%20-%20Present%20Scenario%20and%20Future%20Prospects%20(Nov.%202003).pdf#page=66 "پاڪستان جي ٿر ريگستان ۾ زيرزميني پاڻيءَ جي حڪمتِ عملي تحت پائيدار ترقي"]. Water Resources in the South: Present Scenario and Future Prospects, Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South, اسلام آباد. == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons category}} * {{Wikivoyage inline}} * {{WWF ecoregion|id=im1304|name=ٿر ريگستان}} {{Geography of India}} {{Geography of Pakistan}} {{GeoSouthAsia}} {{Sindh topics}} {{Deserts}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿر ريگستان| ]] [[زمرو:ڀارت جا ريگستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان ۽ خشڪ جهاڙيدار علائقا]] [[زمرو:ڀارت جا قدرتي علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جا ماحولياتي علائقا]] [[زمرو:ريت جا ٽڪرائتا ميدان]] [[زمرو:راجسٿان جي جاگرافي]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعو]] [[زمرو:راجسٿان جو ماحول]] [[زمرو:سنڌ جو ماحول]] [[زمرو:انڊوملائي ماحولياتي علائقا]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:ٿر]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ]] [[زمرو:پاڪستان جا صحرا]] [[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]] <references group="lower-alpha"/> lzm7wpvvs1gio2p0q0fb130ulqu03ss 0 9956 384341 257357 2026-06-11T17:41:53Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1346411479|Shujabad Tehsil]]" مان ڀاڱي "__LEAD_SECTION__" جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384341 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = شجاع آباد | official_name =تعلقه شجاع آباد | native_name = | native_name_lang = سنڌي | settlement_type = تعلقو | image_skyline = | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map =Sindh#Pakistan | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام | coordinates = {{coord|25|18|N|69|03|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]] | subdivision_type1 = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست| صوبو]] | subdivision_name1 = [[سنڌ]] | subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ضلعا |ضلعو]] | subdivision_name2 =[[ميرپور خاص ضلعو|ميرپورخاص ضلعو]] | established_title = قيام | established_date =ڊسمبر 2083 | founder = | seat_type = يونين ڪاؤنسلون | seat = 3 | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_total = | population_footnotes = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت ]] | utc_offset1 = +5 | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = 51 | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | website = }} '''شجاع آباد تعلقو''' (اُچار: شُجاباد تالُڪو) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپور خاص ضلعو|ضلعي ميرپور خاص]] جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي کي ڊسمبر 2013 ۾ بڻايو ويو، جڏهن ته شجاع آباد نالي ڪوبه ڳوٺ يا ديهه هن تعلقي ۾ موجود ناهي. بلڪه هي تعلقو سنڌ جي اڳوڻي زراعت جي وزير سيد علي نواز شاهه جي والد شجاع محمد شاهه جي نالي تي پيپلز پارٽي جي جيالن جي مطالبي سان جوڙيو ويو آهي.<ref>[http://www.dawn.com/news/771105 New taluka in Mirpurkhas notified - Newspaper - DAWN.COM<!-- Bot generated title -->]</ref> هن تعلقي جو وڏو شهر [[ميرواھ گورچاڻي]] آهي، پر تنهن جي هوندي به علي نواز شاه جي جي مطالبي سان تعلقي جو گاديءَ جو هنڌ علي نواز شاهه ڳوٺ کي ڪيو ويو آهي. ==يونين ڪاؤنسلون== شجاع آباد تعلقي ۾ 3 [[يونين ڪا‏ؤنسل|يونين ڪا‏ؤنسلون]] آهن جن جي ڪل آبادي 2015 ۾ ٿلهي ليکي 1 لک 17 هزار آهي. {| class="wikitable" |+ '''شجاع آباد تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون''' |- ! ! يونين ڪاؤنسل ! آبادي |- | 1 || [[ميرواھ گورچاڻي]] || 39,039 |- | 2 || [[مکڻ سمو]] || 40,824 |- | 3 || [[جهلوري|جِهلورِي]] || 37,704 |- | ڪل || || 1,17,567 |} == __LEAD_SECTION__ == {{Infobox settlement|official_name=Shujabad Tehsil|name=شجاع آباد تعلقو|native_name={{nq|تحصیل شجاع آباد}}|native_name_lang=ur|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_type3=[[ضلعو]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=شجاع آباد|subdivision_type5=يونين ڪائونسلون|subdivision_name5=7|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_total_km2=|area_metro_km2=|population_as_of=[[2017 Census of Pakistan|2017]]|population_footnotes=<ref name="census2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/punjab/MULTAN_SUMMARY.pdf|title=DISTRICT AND TEHSIL LEVEL POPULATION SUMMARY WITH REGION BREAKUP: PUNJAB|date=2018-01-03|access-date=2018-05-01|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref>|population_total=6,09,631|population_urban=5,29,596|population_rural=80,035|population_density_urban_km2=|coordinates=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|timezone=[[Pakistan Standard Time|PKT]]|utc_offset=+5|timezone_DST=|utc_offset_DST=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=}} <references /> '''شجاع آباد''' پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ملتان جو هڪ تعلقو آهي. سال [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|2017 جي مردم شماري]] جي مطابق تعلقي جي آبادي 6,09,631 آهي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]] [[زمرو:سنڌ جا تعلقا]] jt8f0efw61qbdjbfyw8mm7gjd2ifdq8 384342 384341 2026-06-11T17:43:34Z Ibne maryam 17680 /* يونين ڪاؤنسلون */ 384342 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = شجاع آباد | official_name =تعلقه شجاع آباد | native_name = | native_name_lang = سنڌي | settlement_type = تعلقو | image_skyline = | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map =Sindh#Pakistan | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام | coordinates = {{coord|25|18|N|69|03|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]] | subdivision_type1 = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست| صوبو]] | subdivision_name1 = [[سنڌ]] | subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ضلعا |ضلعو]] | subdivision_name2 =[[ميرپور خاص ضلعو|ميرپورخاص ضلعو]] | established_title = قيام | established_date =ڊسمبر 2083 | founder = | seat_type = يونين ڪاؤنسلون | seat = 3 | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_total = | population_footnotes = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت ]] | utc_offset1 = +5 | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = 51 | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | website = }} '''شجاع آباد تعلقو''' (اُچار: شُجاباد تالُڪو) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپور خاص ضلعو|ضلعي ميرپور خاص]] جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي کي ڊسمبر 2013 ۾ بڻايو ويو، جڏهن ته شجاع آباد نالي ڪوبه ڳوٺ يا ديهه هن تعلقي ۾ موجود ناهي. بلڪه هي تعلقو سنڌ جي اڳوڻي زراعت جي وزير سيد علي نواز شاهه جي والد شجاع محمد شاهه جي نالي تي پيپلز پارٽي جي جيالن جي مطالبي سان جوڙيو ويو آهي.<ref>[http://www.dawn.com/news/771105 New taluka in Mirpurkhas notified - Newspaper - DAWN.COM<!-- Bot generated title -->]</ref> هن تعلقي جو وڏو شهر [[ميرواھ گورچاڻي]] آهي، پر تنهن جي هوندي به علي نواز شاه جي جي مطالبي سان تعلقي جو گاديءَ جو هنڌ علي نواز شاهه ڳوٺ کي ڪيو ويو آهي. ===يونين ڪاؤنسلون=== شجاع آباد تعلقي ۾ 3 [[يونين ڪا‏ؤنسل|يونين ڪا‏ؤنسلون]] آهن جن جي ڪل آبادي 2015 ۾ ٿلهي ليکي 1 لک 17 هزار آهي. {| class="wikitable" |+ '''شجاع آباد تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون''' |- ! ! يونين ڪاؤنسل ! آبادي |- | 1 || [[ميرواھ گورچاڻي]] || 39,039 |- | 2 || [[مکڻ سمو]] || 40,824 |- | 3 || [[جهلوري|جِهلورِي]] || 37,704 |- | ڪل || || 1,17,567 |} == __LEAD_SECTION__ == {{Infobox settlement|official_name=Shujabad Tehsil|name=شجاع آباد تعلقو|native_name={{nq|تحصیل شجاع آباد}}|native_name_lang=ur|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_type3=[[ضلعو]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=شجاع آباد|subdivision_type5=يونين ڪائونسلون|subdivision_name5=7|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_total_km2=|area_metro_km2=|population_as_of=[[2017 Census of Pakistan|2017]]|population_footnotes=<ref name="census2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/punjab/MULTAN_SUMMARY.pdf|title=DISTRICT AND TEHSIL LEVEL POPULATION SUMMARY WITH REGION BREAKUP: PUNJAB|date=2018-01-03|access-date=2018-05-01|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref>|population_total=6,09,631|population_urban=5,29,596|population_rural=80,035|population_density_urban_km2=|coordinates=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|timezone=[[Pakistan Standard Time|PKT]]|utc_offset=+5|timezone_DST=|utc_offset_DST=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=}} <references /> '''شجاع آباد''' پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ملتان جو هڪ تعلقو آهي. سال [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|2017 جي مردم شماري]] جي مطابق تعلقي جي آبادي 6,09,631 آهي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]] [[زمرو:سنڌ جا تعلقا]] ditjr7yq08vwx29xwjl5ch4wsw9wcr3 384343 384342 2026-06-11T17:44:39Z Ibne maryam 17680 384343 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = شجاع آباد | official_name =تعلقه شجاع آباد | native_name = | native_name_lang = سنڌي | settlement_type = تعلقو | image_skyline = | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map =Sindh#Pakistan | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام | coordinates = {{coord|25|18|N|69|03|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]] | subdivision_type1 = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست| صوبو]] | subdivision_name1 = [[سنڌ]] | subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ضلعا |ضلعو]] | subdivision_name2 =[[ميرپور خاص ضلعو|ميرپورخاص ضلعو]] | established_title = قيام | established_date =ڊسمبر 2083 | founder = | seat_type = يونين ڪاؤنسلون | seat = 3 | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_total = | population_footnotes = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت ]] | utc_offset1 = +5 | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = 51 | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | website = }} '''شجاع آباد تعلقو''' (اُچار: شُجاباد تالُڪو) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپور خاص ضلعو|ضلعي ميرپور خاص]] جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي کي ڊسمبر 2013 ۾ بڻايو ويو، جڏهن ته شجاع آباد نالي ڪوبه ڳوٺ يا ديهه هن تعلقي ۾ موجود ناهي. بلڪه هي تعلقو سنڌ جي اڳوڻي زراعت جي وزير سيد علي نواز شاهه جي والد شجاع محمد شاهه جي نالي تي پيپلز پارٽي جي جيالن جي مطالبي سان جوڙيو ويو آهي.<ref>[http://www.dawn.com/news/771105 New taluka in Mirpurkhas notified - Newspaper - DAWN.COM<!-- Bot generated title -->]</ref> هن تعلقي جو وڏو شهر [[ميرواھ گورچاڻي]] آهي، پر تنهن جي هوندي به علي نواز شاه جي جي مطالبي سان تعلقي جو گاديءَ جو هنڌ علي نواز شاهه ڳوٺ کي ڪيو ويو آهي. ===يونين ڪاؤنسلون=== شجاع آباد تعلقي ۾ 3 [[يونين ڪا‏ؤنسل|يونين ڪا‏ؤنسلون]] آهن جن جي ڪل آبادي 2015 ۾ ٿلهي ليکي 1 لک 17 هزار آهي. {| class="wikitable" |+ '''شجاع آباد تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون''' |- ! ! يونين ڪاؤنسل ! آبادي |- | 1 || [[ميرواھ گورچاڻي]] || 39,039 |- | 2 || [[مکڻ سمو]] || 40,824 |- | 3 || [[جهلوري|جِهلورِي]] || 37,704 |- | ڪل || || 1,17,567 |} == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]] [[زمرو:سنڌ جا تعلقا]] e3m0ra57w5qjekd8w787whh1qekscsg 0 11666 384335 384305 2026-06-11T14:50:59Z Ibne maryam 17680 /* */ 384335 wikitext text/x-wiki '''لوڌران ضلعو''' (اُچار: لوڌراں) [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو هڪ ضلعو آهي. {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:290%" align="right" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="320px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>لوڌران ضلعو<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="320px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>District Lodhran<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Punjab Districts.png|200px]]<br/> |- | ملڪ: || [[پاڪستان]][[فائل:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- | صوبو: || [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |- | ڊويزن: || [[ملتان ڊويزن]] |- |ضلعي گادي جوھنڌ : || [[لوڌران|لوڌران شهر]] |- | ايراضي: || 1790 چورس ڪلوميٽر |- | آبادي: || 1,171,800 |- |[[ٻولي]]: || [[پنجابي ٻولي|پنجاب]] |- |تعلقا: || 3 |- |يونين ڪائونسلون: ||73 |- |} ==تفصيل== {{Short description|District in Punjab, Pakistan}} {{Infobox settlement | official_name = | name = Lodhran District | native_name = {{Nastaliq|ضِلع لودھراں}} | native_name_lang = | settlement_type = [[List of districts in Punjab, Pakistan|District]] of [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | image_skyline = Shrine of Sheikh Ahma Kabir and nearby ruined Mosque 2.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Shrine of Sheikh Ahma Kabir | image_map = Pakistan - Punjab - Lodhran.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Map of [[Punjab (Pakistan)|Punjab]] with Lodhran District highlighted | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Pak}} | subdivision_type1 = [[Provinces of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = {{flag|Punjab}} | subdivision_type2 = [[Divisions of Punjab, Pakistan|Division]] | subdivision_name2 = [[Multan Division|Multan]] | founder = | seat_type = Headquarters | seat = [[Lodhran]] | government_footnotes = | government_type = District Administration | leader_party = | leader_title = [[Deputy Commissioner (Pakistan)|Deputy Commissioner]] | leader_name = Abdul Rauf Mahar | leader_title1 = District Police Officer | leader_name1 = Hassam Bin Iqbal | leader_title2 = Chief executive officer health | leader_name2 = Faisal Waheed | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2778 | population_footnotes = <ref name="2023table1"/> | population_as_of = [[2023 Pakistani census|2023]] | population_total = 1928299 | population_density_km2 = auto | population_urban = 325053 | population_rural = 1,603,246 | demographics2_title1 = Literacy rate | demographics2_info1 = {{bulleted list |'''Total:'''<br />(51.68%) |'''Male:'''<br />(60.63%) |'''Female:'''<br />(42.12%) }} | timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]] | utc_offset1 = +5 | established_title = Established | established_date = | area_code = 0608 | blank_name_sec1 = District Council | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Punjab, Pakistan|Tehsils]] | blank1_info_sec1 = 3 | demographics1_title1 = Main language(s) | demographics_type2 = Literacy | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_info1 = [[Saraiki language|Saraiki]]{{*}}[[Punjabi language|Punjabi]] [[Ranghri language|Ranghri]] | website = {{URL|lodhran.punjab.gov.pk}} }} '''Lodhran District''' ({{langx|skr|{{Nastaliq|ضِلع لودهراں}}}}), is a [[Districts of Pakistan|district]] in the province of [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], Pakistan, with the city of [[Lodhran]] as its capital. Located on the northern side of the River [[Sutlej]], it is bounded to the north by the districts of [[Multan District|Multan]], [[Khanewal District|Khanewal]] and [[Vehari District|Vehari]], to the south by [[Bahawalpur District|Bahawalpur]], to the east lie the districts of Vehari and Bahawalpur; while district Multan lies on the western side. Lodhran was split off as a separate district from [[Multan District|Multan]] in 1991.<ref name=Dawn/> It has the lowest [[List of Pakistani Districts by Human Development Index|Human Development Index]] of all districts in Punjab, and is among the thirty poorest districts in Pakistan.<ref name="Mughal2014" />{{rp|85}} It is a well-known cotton-growing area.<ref name=Dawn>{{Cite news|last=Khan|first=Ahmad Fraz|date=2021-01-18|title=Multan's mangoes and multinationals|url=https://www.dawn.com/news/1602000|access-date=2023-04-05|newspaper=Dawn (newspaper)|language=en}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:لوڌران ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا ضلعا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]] h9omblwagvgz9fy8cilds4gswviahqj 384336 384335 2026-06-11T14:52:04Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 384336 wikitext text/x-wiki '''لوڌران ضلعو''' (اُچار: لوڌراں) [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو هڪ ضلعو آهي. {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:290%" align="right" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="320px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>لوڌران ضلعو<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="320px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>District Lodhran<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Punjab Districts.png|200px]]<br/> |- | ملڪ: || [[پاڪستان]][[فائل:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- | صوبو: || [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] |- | ڊويزن: || [[ملتان ڊويزن]] |- |ضلعي گادي جوھنڌ : || [[لوڌران|لوڌران شهر]] |- | ايراضي: || 1790 چورس ڪلوميٽر |- | آبادي: || 1,171,800 |- |[[ٻولي]]: || [[پنجابي ٻولي|پنجاب]] |- |تعلقا: || 3 |- |يونين ڪائونسلون: ||73 |- |} ==تفصيل== {{Short description|District in Punjab, Pakistan}} {{Infobox settlement | official_name = | name = Lodhran District | native_name = {{Nastaliq|ضِلع لودھراں}} | native_name_lang = | settlement_type = [[List of districts in Punjab, Pakistan|District]] of [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | image_skyline = Shrine of Sheikh Ahma Kabir and nearby ruined Mosque 2.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Shrine of Sheikh Ahma Kabir | image_map = Pakistan - Punjab - Lodhran.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Map of [[Punjab (Pakistan)|Punjab]] with Lodhran District highlighted | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Pak}} | subdivision_type1 = [[Provinces of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = {{flag|Punjab}} | subdivision_type2 = [[Divisions of Punjab, Pakistan|Division]] | subdivision_name2 = [[Multan Division|Multan]] | founder = | seat_type = Headquarters | seat = [[Lodhran]] | government_footnotes = | government_type = District Administration | leader_party = | leader_title = [[Deputy Commissioner (Pakistan)|Deputy Commissioner]] | leader_name = Abdul Rauf Mahar | leader_title1 = District Police Officer | leader_name1 = Hassam Bin Iqbal | leader_title2 = Chief executive officer health | leader_name2 = Faisal Waheed | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2778 | population_footnotes = <ref name="2023table1"/> | population_as_of = [[2023 Pakistani census|2023]] | population_total = 1928299 | population_density_km2 = auto | population_urban = 325053 | population_rural = 1,603,246 | demographics2_title1 = Literacy rate | demographics2_info1 = {{bulleted list |'''Total:'''<br />(51.68%) |'''Male:'''<br />(60.63%) |'''Female:'''<br />(42.12%) }} | timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]] | utc_offset1 = +5 | established_title = Established | established_date = | area_code = 0608 | blank_name_sec1 = District Council | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Punjab, Pakistan|Tehsils]] | blank1_info_sec1 = 3 | demographics1_title1 = Main language(s) | demographics_type2 = Literacy | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_info1 = [[Saraiki language|Saraiki]]{{*}}[[Punjabi language|Punjabi]] [[Ranghri language|Ranghri]] | website = {{URL|lodhran.punjab.gov.pk}} }} '''Lodhran District''' ({{langx|skr|{{Nastaliq|ضِلع لودهراں}}}}), is a [[Districts of Pakistan|district]] in the province of [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], Pakistan, with the city of [[Lodhran]] as its capital. Located on the northern side of the River [[Sutlej]], it is bounded to the north by the districts of [[Multan District|Multan]], [[Khanewal District|Khanewal]] and [[Vehari District|Vehari]], to the south by [[Bahawalpur District|Bahawalpur]], to the east lie the districts of Vehari and Bahawalpur; while district Multan lies on the western side. Lodhran was split off as a separate district from [[Multan District|Multan]] in 1991.<ref name=Dawn/> It has the lowest [[List of Pakistani Districts by Human Development Index|Human Development Index]] of all districts in Punjab, and is among the thirty poorest districts in Pakistan.<ref name="Mughal2014" />{{rp|85}} It is a well-known cotton-growing area.<ref name=Dawn>{{Cite news|last=Khan|first=Ahmad Fraz|date=2021-01-18|title=Multan's mangoes and multinationals|url=https://www.dawn.com/news/1602000|access-date=2023-04-05|newspaper=Dawn (newspaper)|language=en}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:لوڌران ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا ضلعا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]] t9yhgv473e56mcmz0634cj335xdd4x0 0 11669 384339 384300 2026-06-11T14:57:35Z Ibne maryam 17680 /* */ 384339 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ملتان ضلعو<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>District Multan<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Punjab Districts.png|thumb|300px|کاٻو]]<br/> |- | ملڪ: || [[پاکڍڪستان]][[فائل:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- | صوبو: || [[پنجاب]] |- |ضلعي گاديء جو ھنڌ: || [[ملتان]] |- | ايراضي: || 3721 چورس ڪلوميٽر |- | آبادي: || 3,116,851 |- |[[ٻولي]]: || [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] |- |تعلقا: || 6 |- |} '''ملتان ضلعو''' (اُچار: مُلتان زِلو) [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو هڪ ضلعو آهي. [[ملتان]] شهر پنجاب صوبي جي وڏن شهرن مان هڪ آهي. ==تفصيل== {{Short description|صوبي پنجاب، پاڪستان جو هڪ ضلعو}} {{Infobox settlement | name = | official_name = Multan | native_name = {{Nastaliq|ضِلع مُلتان}} | native_name_lang = ur | settlement_type = [[List of districts in Punjab, Pakistan|District]] of [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Tomb of Shah Yousuf Gardezi Multan.jpg |photo2a = Aerial view of Multan Ghanta Ghar chawk.jpg }} | image_caption = Top: [[Multan Arts Council]]<br />Bottom: Aerial view of [[Ghanta Ghar Chowk]] | image_map = Multan District.svg | map_caption = Map of Multan District | coordinates = {{coord|29|56|N|71|22|E|region:PK_type:adm2nd|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Pakistan]] | subdivision_type1 = [[Provinces of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | subdivision_type2 = [[Divisions of Pakistan|Division]] | subdivision_name2 = [[Multan Division|Multan]] | established_title = Established | established_date = | seat_type = [[Headquarters]] | seat = [[Multan]] | parts_type = Number of [[List of tehsils of Punjab, Pakistan|Tehsils]] | parts = 4 | government_type = District Administration | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = None (vacant) | leader_title1 = [[Deputy Commissioner (Pakistan)|Deputy Commissioner]] | leader_name1 = Mudasir Riaz Malik [[Pakistan Administrative Service|(BPS-19 PAS)]] | leader_title2 = District Police Officer | leader_name2 = Mansoorul Haq Rana [[Police Service of Pakistan|(BPS-19 PSP)]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name="PopCensus1998">{{cite web |title= Multan District at Glance |publisher= Population Census Organization, Government of Pakistan |url= https://www.census.gov.pk/PUNJAB/MULTAN.htm |access-date= 28 June 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120425162404/http://www.census.gov.pk/PUNJAB/MULTAN.htm |archive-date= 25 April 2012 |url-status= live }}</ref> | area_total_km2 = 3720 | population_footnotes = <ref name="2023table1" /> | population_total = 5362305 | population_as_of = [[2023 Pakistani census|2023]] | population_density_km2 = auto | population_urban = 2,499,871 (46.62%) | population_rural = 2862434 (53.38%) | demographics_type1 = Literacy | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_title1 = Literacy rate | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset1 = +5 | blank_name_sec1 = Languages | blank_info_sec1 = [[Saraiki language|Saraiki]], [[Punjabi language|Punjabi]], [[Urdu]] | website = {{URL|multan.punjab.gov.pk}} | demographics1_info1 = {{bulleted list |'''Total:'''<br />(61.41%) |'''Male:'''<br />(67.28%) |'''Female:'''<br />(55.27%) }} }} '''Multan District''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|ضِلع مُلتان}}}}), is a [[Districts of Pakistan|district]] in the province of [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], Pakistan. Its capital is the city of [[Multan]]. The district has a population of {{sigfig|5.446166|3}} million (as of 2024)<ref>{{Cite web |title=District wise population {{!}} Multan |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf |access-date=2024-11-06 |website=pbs.gov.pk}}</ref> and an area of 3,720 square kilometres. The district consists of tehsils of Multan saddar, Multan city, Jalalpur Pirwala and Shujabad.<ref>{{Cite web |title=District Profile {{!}} Multan |url=https://multan.punjab.gov.pk/district_profile |access-date=2022-10-04 |website=multan.punjab.gov.pk}}</ref> '''History''' Multan district was created during British rule in 19th century. [[Vehari District|Vehari]], [[Khanewal District|Khanewal]] and [[Lodhran District|Lodhran]] were Tehsils of Multan district. Vehari was made separate district in 1976. Khanewal was cut off from Multan and made a separate district in 1985. Lodhran was split off as a separate district from Multan in 1991.<ref>{{Cite web |title=Our History {{!}} Multan |url=https://multan.punjab.gov.pk/history_mtn |access-date=2022-10-04 |website=multan.punjab.gov.pk}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا ضلعا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]] gqgskrd1o39zovto31mfohpxj3xudq3 384340 384339 2026-06-11T17:11:23Z Ibne maryam 17680 /* تفصيل */ 384340 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ملتان ضلعو<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>District Multan<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Punjab Districts.png|thumb|300px|کاٻو]]<br/> |- | ملڪ: || [[پاکڍڪستان]][[فائل:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- | صوبو: || [[پنجاب]] |- |ضلعي گاديء جو ھنڌ: || [[ملتان]] |- | ايراضي: || 3721 چورس ڪلوميٽر |- | آبادي: || 3,116,851 |- |[[ٻولي]]: || [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] |- |تعلقا: || 6 |- |} '''ملتان ضلعو''' (اُچار: مُلتان زِلو) [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو هڪ ضلعو آهي. [[ملتان]] شهر پنجاب صوبي جي وڏن شهرن مان هڪ آهي. ==تفصيل== {{Short description|صوبي پنجاب، پاڪستان جو هڪ ضلعو}} {{Infobox settlement | name = | official_name = Multan | native_name = {{Nastaliq|ضِلع مُلتان}} | native_name_lang = ur | settlement_type = [[List of districts in Punjab, Pakistan|District]] of [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Tomb of Shah Yousuf Gardezi Multan.jpg |photo2a = Aerial view of Multan Ghanta Ghar chawk.jpg }} | image_caption = Top: [[Multan Arts Council]]<br />Bottom: Aerial view of [[Ghanta Ghar Chowk]] | image_map = Multan District.svg | map_caption = Map of Multan District | coordinates = {{coord|29|56|N|71|22|E|region:PK_type:adm2nd|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Pakistan]] | subdivision_type1 = [[Provinces of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | subdivision_type2 = [[Divisions of Pakistan|Division]] | subdivision_name2 = [[Multan Division|Multan]] | established_title = Established | established_date =ملتان ضلعي جو نقشو. : ملتان. تعلقن جو تعداد: ضلعي انتظاميه • ميئر: ڪوبه (خالي) • ڊپٽي ڪمشنر: مدثر رياض ملڪ (BPS-19 PAS). • ضلعي پوليس آفيسر: منصور الحق رانا (BPS-19 PSP). * ٻوليون: سرائڪي، پنجابي، اردو | seat_type = هيڊ ڪوارٽر | seat = [[ملتان|ملتان شهر]] | parts_type = Number of [[List of tehsils of Punjab, Pakistan|Tehsils]] | parts = 4 | government_type = District Administration | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = None (vacant) | leader_title1 = [[Deputy Commissioner (Pakistan)|Deputy Commissioner]] | leader_name1 = Mudasir Riaz Malik [[Pakistan Administrative Service|(BPS-19 PAS)]] | leader_title2 = District Police Officer | leader_name2 = Mansoorul Haq Rana [[Police Service of Pakistan|(BPS-19 PSP)]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name="PopCensus1998">{{cite web |title= Multan District at Glance |publisher= Population Census Organization, Government of Pakistan |url= https://www.census.gov.pk/PUNJAB/MULTAN.htm |access-date= 28 June 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120425162404/http://www.census.gov.pk/PUNJAB/MULTAN.htm |archive-date= 25 April 2012 |url-status= live }}</ref> | area_total_km2 = 3720 | population_footnotes = <ref name="2023table1" /> | population_total = 5362305 | population_as_of = [[2023 Pakistani census|2023]] | population_density_km2 = auto | population_urban = 2,499,871 (46.62%) | population_rural = 2862434 (53.38%) | demographics_type1 = Literacy | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_title1 = Literacy rate | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset1 = +5 | blank_name_sec1 = Languages | blank_info_sec1 = [[Saraiki language|Saraiki]], [[Punjabi language|Punjabi]], [[Urdu]] | website = {{URL|multan.punjab.gov.pk}} | demographics1_info1 = {{bulleted list |'''Total:'''<br />(61.41%) |'''Male:'''<br />(67.28%) |'''Female:'''<br />(55.27%) }} }} '''ملتان ضلعو''' ([[اردو]]: ضِلع مُلتان) [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو هڪ ضلعو آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ [[ملتان|ملتان شهر]] آهي. ضلعي جي آبادي سال 2024ع جي اندازي موجب 54 لک 50 هزار (5.45 ملين)<ref name=":0" /> ۽ ايراضي 3,720 چورس ڪلوميٽر آهي. هي ضلعو ملتان صدر، ملتان شهر، جلالپور پير والا ۽ شجاع آباد جي تعلقن تي مشتمل آهي.<ref name=":1" /> == تاريخ == ملتان ضلعو انگريزن جي دور ۾ 19 صدي عيسويءَ ۾ وجود ۾ آيو. وهاڙي، خانيوال ۽ لوڌران ملتان ضلعي جون تحصيلون هيون. وهاڙي کي 1976 ۾ الڳ ضلعو بڻايو ويو. خانيوال کي 1985 ۾ ملتان کان ڪٽي هڪ الڳ ضلعو بڻايو ويو. لوڌران کي 1991 ۾ ملتان کان الڳ ضلعي جي طور تي ورهايو ويو. a [[Districts of Pakistan|district]] in the province of [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], Pakistan. Its capital is the city of [[Multan]]. The district has a population of {{sigfig|5.446166|3}} million (as of 2024)<ref name=":0">{{Cite web |title=District wise population {{!}} Multan |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf |access-date=2024-11-06 |website=pbs.gov.pk}}</ref> and an area of 3,720 square kilometres. The district consists of tehsils of Multan saddar, Multan city, Jalalpur Pirwala and Shujabad.<ref name=":1">{{Cite web |title=District Profile {{!}} Multan |url=https://multan.punjab.gov.pk/district_profile |access-date=2022-10-04 |website=multan.punjab.gov.pk}}</ref> '''History''' Multan district was created during British rule in 19th century. [[Vehari District|Vehari]], [[Khanewal District|Khanewal]] and [[Lodhran District|Lodhran]] were Tehsils of Multan district. Vehari was made separate district in 1976. Khanewal was cut off from Multan and made a separate district in 1985. Lodhran was split off as a separate district from Multan in 1991.<ref>{{Cite web |title=Our History {{!}} Multan |url=https://multan.punjab.gov.pk/history_mtn |access-date=2022-10-04 |website=multan.punjab.gov.pk}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا ضلعا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]] 7vdigdypehp3omirbl1ordplp5exu5d 0 11683 384337 333756 2026-06-11T14:53:39Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 384337 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Vehari District | name =وھاڙي ضلعو | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ضلعو | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_map = Pakistan - Punjab - Vehari.svg | mapsize = 200px | map_alt = | map_caption =پنجاب صوبي ۾ وھاڙي ضلعو نمايان ڪيل | coordinates = | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{پرچم|پاڪستان}} | subdivision_type1 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] | subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]] | subdivision_name2 = [[ملتان ڊويزن]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | founder = | seat_type = صدر مقام | seat = [[وھاڙي|وهاڙي شھر]] | government_footnotes = | leader_party = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes =<ref name="1998census"/>{{rp|1}} | area_total_km2 = 4364 | population_footnotes = <ref name="DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|access-date=2017-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archive-date=2017-08-29|dead-url=yes|df=}}</ref> | population_as_of = 2017 | population_total = 2,897,446 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]] | utc_offset1 = +5 | established_title = قائم ٿيو | established_date = | leader_title | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | blank_name_sec1 = District Council | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | demographics1_title1 = مکيہ ٻوليون | demographics1_info1 = پنجابي، سرائڪي، ھندڪو، اردو، پشتو | website = }} '''وھاڙي ضلعو''' (Vehari District) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام [[وھاڙي]] شھر آھي. ھي ضلعو انتظامي طور تي ٽن تعلقن ۾ ورھايل آھي جن ۾ [[وھاڙي تعلقو]]، [[ميلسي تعلقو]] ۽ [[بوريوالا تعلقو]] شامل آهن.<ref name="NRB">[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=34&dn=Vehari Tehsils & Unions in the District of Vehari - Government of Pakistan] {{webarchive|url=https://archive.is/20120805121037/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=34&dn=Vehari |date=2012-08-05}}</ref> ان کان علاوه ھن ضلعي جون ٽي سب تحصيلون پڻ آھن جن ۾ [[گگو سب تحصيل]]، [[ڪرم پور سب تحصيل]] ۽ [[جلا جيم سب تحصيل]] شامل آهن. ھن ضلعي جو قيام پھرين جولائي 1976ع تي ٿيو. ان کان آڳ ھي ٽئي تعلقا [[ملتان ضلعو|ملتان ضلعي]] جو حصو ھيون جن کي ڌار ڪري نئون ضلعو ٺاھي، وھاڙي شھر کي ان جو صدر مقام بڻايو ويو. ھي ضلعو [[ستلج ندي]] جي ساڄي ڪپ تي واقع آھي جيڪا ھن ضلعي جي ڏکڻ واري حد تي واقع آھي. ھن ضلعي جي مکيه ٻولي [[پنجابي ٻولي]] آهي جيڪا 83 سيڪڙو ماڻهن جي مادري ٻولي آهي. 11 سيڪڙو ماڻهن جي مادري ٻولي سرائيڪي ۽ 5 سيڪڙو جي اردو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:وهاڙي ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا ضلعا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]] ak2ch8wufpaflslgqnq2m0eh9ntuez3 10 11822 384368 44151 2026-06-11T21:52:23Z Intisar Ali 8681 384368 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Sidebar with collapsible lists | name = ويجها لاڳاپا | cellpadding = 0 | bodystyle = {{#switch:{{{1|}}}|embedded|child=border:none;font-size:100%;}} | topimage = {{#if:{{{image|}}} |[[فائل:{{{image}}}|{{{imagesize|220px}}}|{{{imagealt|alt=}}}{{#if:{{{imagelink|}}}|{{!}}link={{{imagelink|}}}}}]]}} | topcaptionstyle = padding-bottom:0.4em; | topcaption = {{{caption|}}} | titlestyle = background:#ccccff; display:block;margin-bottom:0.4em; | title = [[فائل:People together.svg|50px|]]<br/>[[انساني لاڳاپا|لاڳاپا]]</br><small>([[لاڳاپن جو خاڪو|خاڪو]])</small> | listtitlestyle = background:#d5d5ff;text-align:center; | listclass = hlist | expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}} | list1name = types | list1title = قسم | list1 = {{Sidebar |bodystyle={{subsidebar bodystyle}} |navbar=off | headingstyle = background:#e6e6ff;font-style:italic;font-weight:normal; | contentstyle = padding-top:0.2em; | heading1style = display:block;margin-top:0.25em; | heading1 = [[جينياتي نسب|جينياتي]] يا [[گود ورتل]] | content1 = * [[قرابت]] * [[خاندان]] ** [[سوتيلو خاندان]] * [[والد]] ** [[پيءُ]] ** [[ماءُ]] * [[پُٽ]] * [[ڌيءُ]] * [[ڏاڏو ۽ ڏاڏي]] * [[ڀاءُ ڀيڻ]] ** [[ڀاءُ]] ** [[ڀيڻ]] * [[سوٽ]] * [[ماسي]] * [[چاچو]] * [[ڀاڻيجو ۽ ڀتيجو]] | heading2 = [[شادي]] ذريعي | content2 = {{startflatlist}} * [[جيون ساٿي]] ** [[مڙس]] ** [[زال]] * [[کليل شادي]] {{endflatlist}} {{startflatlist}} * [[گهڻ شادي]] ** [[گهڻ مڙسي]] ** [[گهڻ زالي]] {{endflatlist}} ** [[گروهي شادي]] * [[مخلوط رُخ واري شادي]] | heading3 = ساٿي | content3 = {{Sidebar |bodystyle={{subsidebar bodystyle}};margin-bottom:0; |navbar=off | headingstyle = background:none;font-style:italic;font-weight:normal; | contentclass = hlist | content1 = * [[ويجهو ساٿي]] ** [[ڇوڪرو دوست]] ** [[ڇوڪري دوست]] * [[گڏ رهائش]] * [[ڊگهي فاصلي وارو لاڳاپو]] * [[آن لائين لاڳاپو]] * [[هم جنس لاڳاپو]] * [[ڪوئيرافلاطوني لاڳاپو]] | heading2style = display:block;margin-left:1.0em;margin-right:1.0em;border-bottom:1px solid #bbb; | heading2 = [[گهرو لاڳاپو]] ۽ [[جنسي ساٿي]] | content2style = padding-top:0.15em;padding-bottom:0; | content2 = {{startflatlist}} * [[عارضي جنسي لاڳاپو]] * [[وابسته لاڳاپو]] * [[يَڪ زالي]] * [[غير يڪ زالي]] * [[ٻطرفي يڪ زالي]] * [[گهڻ محبت]] * [[گهڻ وفاداري]] {{endflatlist}} {{startflatlist}} * [[عشق بازي]] * [[چچربيئو]] * [[ڪنڪوبائنيج]] * [[درباري محبوبه]] * [[محبوبه]] {{endflatlist}} }} }} | list2name = activities | list2title = سرگرميون | list2 = * [[انساني وابستگي]] * [[عشق بازي]] * [[ملاقات]] * [[منگني]] ** [[بيچلر ڊي]] * [[انساني ملاپ جون حڪمت عمليون]] * [[شادي مارڪيٽ]] * [[رومانويت]] * [[اڪيلن جي تقريب]] * [[شادي]] | list3name = endings | list3title = پڄاڻيون | list3 = * [[جدائي]] * [[گوسٽنگ]] * [[قانوني عليحدگي]]/[[ازدواجي عليحدگي]] * [[نڪاح جي منسوخي]] * [[طلاق]] * [[بيوگي]] | list4name = emotions | list4title = [[جذبو|جذبا ۽ احساس]] | list4 = * [[همدردي]] * [[وابستگي]] * [[گهروت]] * [[حسد]] * [[محبت]] ** [[فرينڊ زون]] ** [[جوشيلي ۽ ساٿ ڀري محبت]] ** [[افلاطوني محبت]] ** [[رومانويت]] ** [[رومانوي دوستي]] ** [[بي شرط محبت]] * [[جوش]] * [[انساني جنسيت]] * غير رومانوي [[دوستي]] ** [[اتحاد]] ** [[مخالف جنس دوستي]] ** [[عورتن جي وابستگي]] ** [[مردن جي وابستگي]] | list5name = practices | list5title = رواج | list5 = * [[ڪنوار مُلهه]] ** [[مهر]] ** [[ڏاج]] ** [[ڪنوار خدمت]] * [[هم طبقاتي شادي]] * [[مٿاهين شادي]] * [[بي وفائي]] * [[جنسي سرگرمي]] * [[لاڳاپي جي ڀڃڪڙي]] * [[جنسي دٻاءُ]] | list6name = abuse | list6title = [[بدسلوڪي]] | list6style = border-bottom:1px solid #aaa; | list6 = * [[ٻارن سان بدسلوڪي]] * [[ملاقاتي تشدد]] * [[گهريلو تشدد]] * [[بزرگن سان بدسلوڪي]] * [[خود پسند والد]] * [[لاڳاپن ۾ ڪنٽرول ڪندڙ رويو]] * [[پويان لڳڻ]] }}</includeonly><noinclude>{{دستاويز}}</noinclude> t36jowtn361i0fo55zcb9o4rrt0ewa0 10 14634 384330 49512 2026-06-11T13:55:08Z Intisar Ali 8681 /* سانچائي ڊيٽا */ 384330 wikitext text/x-wiki ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "Resizes text by 90%", "params": { "1": { "label": "Text", "description": "The text to display", "type": "string", "required": true } } } </templatedata> [[زمرو:سانچا]] gkq8mcggnzw700zdyvmzi9o8ogxyahy 0 37458 384329 384270 2026-06-11T13:48:15Z Intisar Ali 8681 /* */ 384329 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|سنڌ جو هڪ حڪمران خاندان (489ع–632ع)}} {{Infobox country | conventional_long_name = راءِ گھراڻو | common_name = راءِ گھراڻو | image_flag = | national_anthem = | image_map = {{Location map+ |South Asia |overlay_image= Map of Sindh (Rais).png | width=290 | float = center | border = none | nodiv = 1 | mini = 1 | relief = yes | places = {{Annotation|text-align=center|230|5|[[سانچو:ڏکڻ ايشيا 600ع|<span style="color:#000000">ڏکڻ ايشيا<br/>600ع</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=10|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|90|110|[[موري راجپوت|<span style="color:#4F311CFF">موري</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|115|225|[[پانڊيا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">پانڊيا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|175|84|[[لڇاوي بادشاهت|<span style="color:#4F311CFF">لڇاوي</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|125|205|[[چولا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">چولا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|145|50|[[ژانگ ژونگ|<span style="color:#4F311CFF">ژانگ ژونگ</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|105|215|[[چيرا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">چيرا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|215|125|[[ساماتاتا|<span style="color:#4F311CFF">ساماتاتا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|220|110|[[گؤڙ بادشاهت|<span style="color:#4F311CFF">گؤڙ</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|215|98|[[ڪامروپ|<span style="color:#4F311CFF">ڪامروپ</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|145|165|[[وشنوڪنڊينا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">وشنوڪنڊينا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|125|185|[[پلوا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">پلوا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|105|195|[[الوپا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">الوپا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|70|34|[[نيزڪ هن|<span style="color:#006400FF">نيزڪ</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|75|48|[[الچون هن|<span style="color:#006400FF">الچون</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|155|155|[[اوڀر گنگا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">ڪلنگا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|155|130|[[پانڊوونشي خاندان|<span style="color:#4F311CFF">پانڊوونشي</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|180|118|[[ششانڪا|<span style="color:#4F311CFF">ششانڪا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|165|143|[[شيلودڀوا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">شيلودڀوا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|102|40|[[گونندا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">گونندا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|130|92|[[مئوکري خاندان|<span style="color:#4F311CFF">مئوکري</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|90|60|[[ٽڪا بادشاهت|<span style="color:#4F311CFF">ٽڪا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|5|5|[[اولھه ترڪ|<span style="color:#006400FF">اولھه ترڪ</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=8.5|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|160|3|[[توخاري|<span style="color:#006400FF">توخاري</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|60|125|[[ميتراڪا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">ميتراڪا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|80|97|[[پرتيھار خاندان|<span style="color:#4F311CFF">پرتيهار</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|145|108|[[پويون گپتا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">پويون گپتا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|110|70|[[پشياڀوتي خاندان|<span style="color:#4F311CFF">پشياڀوتي</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|100|160|[[چالوڪيا خاندان|<span style="color:#4F311CFF">چالوڪيا</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|110|125|[[اوائلي ڪالاچوري خاندان|<span style="color:#4F311CFF">اوائلي ڪالاچوري</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|text-align=center|5|55|[[ساساني سلطنت|<span style="color:#006400FF">ساساني سلطنت</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=8.5|color=#000000}} }} | image_map_caption = {{center|راءِ خاندان جي سنڌ جو نقشو، لڳ ڀڳ 550ع–600ع{{sfn|Schwartzberg|1978|p=26, 145 map XIV.1 (i)}}}} | capital = [[ارور|الور]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vlsIAAAAQAAJ&dq=buddhist+rai+dynasty&pg=PA653 |title=The Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial Industrial, and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable, and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures |last1=Balfour |first1=Edward |date=1885 |edition=3rd |publisher=B. Quaritch |location=London}}</ref> | government_type = [[بادشاهت]] | religion = {{plainlist| *[[هندومت]]<ref name=Pal2016>{{cite web |last1=Pal |first1=Sayantani |title=Rai dynasty of Sind |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118455074.wbeoe051 |website=Wiley Online Library |publisher=Wiley}}</ref> *[[ٻڌ ڌرم]]<ref>{{cite book |last1=Avari |first1=Burjor |url=https://books.google.com/books?id=WTaTDAAAQBAJ&dq=Rai+dynasty+buddhist&pg=PA233 |title=India: The Ancient Past: A History of the Indian Subcontinent from c. 7000 BCE to CE 1200 |date=July 2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-23673-3}}</ref><ref>{{cite book |last1=Khuhro |first1=Hamida |url=https://books.google.com/books?id=k-Y8AAAAMAAJ&q=buddhist+rai+dynasty |title=Sind Through the Centuries: Proceedings of an International Seminar Held in Karachi in Spring 1975 |date=1981 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-577250-0}}</ref> }} | title_leader = [[#حاڪم|راجا]] | leader1 = [[راء ديواجي]] (پهريون) | year_leader1 = 489ع–؟ | leader2 = [[راء ساهسي ٻيون]] (آخري) | year_leader2 = ؟–632ع | year_start = 489 | year_end = 632 | p1 = هند (ساساني صوبو) | s1 = [[سنڌ جو برهمڻ خاندان]] | today = {{plainlist|[[پاڪستان]]<br>[[ڀارت]]}} }} '''راءِ گھراڻو''' (لڳ ڀڳ 489ع–632ع) سنڌ تي حڪومت ڪندڙ هڪ حڪمران خاندان هو. هن خاندان بابت موجود تقريباً سموري معلومات ''[[چچ نامو]]'' مان حاصل ٿئي ٿي، جيڪو سنڌ جي تاريخ بابت 13هين صديءَ جو هڪ فارسي ڪتاب آهي، جنهن جي تاريخي درستگي بابت ڪجهه مؤرخن سوال اٿاريا آهن.<ref>Andre Wink (2002), Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: Early Medieval India and the Expansion of Islam 7th-11th Centuries, Brill Academic, ISBN 978-0391041738, pp. 192–196.</ref> هن خاندان جي پهرين ٽن حڪمرانن ــ [[راء ديواجي]]، [[راء سھيرس پهريون]] ۽ [[راء ساهسي - پهريون]] ــ بابت تفصيلي معلومات موجود نه آهي. خاندان جو چوٿون حڪمران [[راءِ سُهيرس ٻيون]] هو، جنهن بابت چيو وڃي ٿو ته هن هڪ وسيع ۽ خوشحال سلطنت تي حڪومت ڪئي، جنهن ۾ اهم سامونڊي بندرگاهه [[ديبل]] پڻ شامل هو. ==تاريخ== === پسمنظر === {{see also|سنڌ جي ساساني سڪن جو نظام|هند (ساساني صوبو)}} گپت گهراڻي جي زوال کان پوءِ اتر-اولهه هندستان ۾ سياسي افراتفري پيدا ٿي ۽ [[هُنَ]] قوم جي حملن ڪيترين قديم رياستن کي ڪمزور ڪري ڇڏيو. ڪجهه سنڌي مؤرخن جي راءِ موجب، انهن تبديل ٿيندڙ سياسي حالتن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ [[راءِ خاندان]] جي حڪومت قائم ٿي. راءِ حڪمرانن ابتدائي طور شودر حيثيت رکي، پر بعد ۾ برهمڻي ڌرم اختيار ڪرڻ کان پوءِ کين کتري درجو ڏنو ويو. سندن دور ۾ سنڌ سياسي استحڪام، امن ۽ خوشحالي ماڻي، ۽ [[اروڙ]] کي گاديءَ جو هنڌ بڻائي هڪ منظم رياست قائم ڪئي وئي.<ref name ="ڀيرومل مهرچند آڏواڻي">”سنڌ جي هندن جي تاريخ“ ڀاڱو پهريون، صفحو 36</ref><ref name ="رائچند هريجن">ڪتاب جو نالو: تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)، مصنف: رائچند هريجن، ايڊيشن: چوٿون، سال: 2005ع، ڇپائيندڙ: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄام شورو، سنڌ.</ref><ref>ڏسو ڪرنل ٽاڊ جو ’راجستان جو احوال‘</ref> راءِ خاندان لڳ ڀڳ 489ع کان 632ع تائين، يعني 144 ورهين تائين [[سنڌ]] جي علائقي تي حڪومت ڪئي. چيو وڃي ٿو ته سندن خانداني لاڳاپا ڏکڻ ايشيا جي ٻين حڪمران گهراڻن سان پڻ هئا، جن ۾ [[ڪشمير]]، [[ڪابل]]، [[راجستان]] ۽ [[گجرات]] جا حڪمران شامل هئا.{{sfn|Wink|1996|p=153}} سڪن جي شاهديءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته راءِ خاندان کان اڳ هي علائقو گهٽ ۾ گهٽ [[شاپور ٻيون]] جي دور کان [[ساساني سلطنت]] جي اڻ سڌي اثر هيٺ رهيو هو.{{sfn|Schindel|2016|p=127-128}}{{efn|سنڌ مان ساساني دور جا وڏي تعداد ۾ سڪا هٿ آيا آهن، جن ۾ نموني، طرز ۽ خاص طور ماليت جي لحاظ کان نمايان فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{sfn|Schindel|2016|p=127}}}} علائقي مان مليل آخري ساساني سڪا [[فيروز پهريون]] (حڪومت: 459ع–484ع) جي دور جا آهن. انهن تي ''[[رانا دتيه ستيه]]'' نالي هڪ شخص جو نالو درج ٿيل آهي، جنهن کي مقامي حڪمران سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Schindel|2016|p=128, 130}}{{efn|فيروز جي سڪن جون ٻه مختلف سيريز سنڌ ۾ مليون آهن. پهرين تاج ۽ ٽئين تاج واري سيريز سان گڏ، ٻي سيريز ۾ باهه جي مندر جي ٻن خادمن جي جاءِ تي هي تحرير لکيل آهي.{{sfn|Schindel|2016|p=129}}}} [[شوان زانگ]] پنهنجي سنڌ جي دوري دوران هتان جي حڪمرانن کي ''شو-تو-لو''، يعني [[شودر]]، قرار ڏنو آهي.<ref name=Pal2016 /> راءِ خاندان جي حڪومت هيٺ [[هندومت]] ۽ [[ٻڌ ڌرم]] گڏجي موجود هئا، ۽ رڪارڊن مطابق راءِ حڪمرانن [[ارور|الور]] ۾ [[شِو]] جي نالي سان هڪ مندر پڻ تعمير ڪرايو هو.<ref name=Pal2016 /> 484ع ۾ [[فيروز پهريون]] [[هيفٿالائيٽ–ساساني جنگ (484ع)|هيفٿالائين سان جنگ]] ۾ سخت شڪست کاڌي، جنهن کان پوءِ ساساني سلطنت پنهنجي سرحدي علائقن تي اڳئين وانگر اثر قائم نه رکي سگهي.{{sfn|Schindel|2016|p=130}} نتيجي طور انهن علائقن ۾ نوان حڪمران خاندان اُڀري آيا.{{sfn|Schindel|2016|p=130}} راءِ خاندان جي شروعات غالباً انهيءَ سياسي خلا مان ٿي هئي، جيڪا ساساني طاقت جي زوال کان پوءِ پيدا ٿي.{{sfn|Fishman|Todd|Pieper|2021|p=}}{{Efn|ان جو هڪ متوازي مثال [[نيزڪ هون]]ن جي [[زابلستان]] ۾ اڀار کي سمجهي سگهجي ٿو.}} تنهن هوندي به راءِ خاندان جي اصل نسل يا نسلي پسمنظر بابت پڪ سان ڪجهه معلوم نه آهي.{{efn|[[چنتامڻ ونائڪ ويديا]] راءِ خاندان کي [[موريا سلطنت|موريا]] خاندان جو اولاد ۽ ذات جي لحاظ کان [[شودر]] قرار ڏنو آهي.{{sfn|Mirchandani|1985|p=}} هن راءِ جو بنياد ان دعويٰ تي هو ته [[چتور]] جو حڪمران راءِ مهرت پاڻ کي [[راءِ ساهسي ٻيون]] جو ڀاءُ سڏيندو هو. راجستان جا گهڻا قديم حڪمران پاڻ کي موريا نسل سان ڳنڍيندا هئا، ۽ اها ڳالهه شوان زانگ جي بيان سان پڻ هم آهنگ هئي، جنهن سنڌ جي بادشاهه کي شودر قرار ڏنو هو.}} [[فائل:Islamic Campaign to Sindh in 39 H.png|280px|thumb|راءِ گهراڻي جي دؤر ۾ سنڌ تي عربن جون ڪاهون]] راءِ گهراڻو اسلام کان اڳ سنڌ تي حڪمراني ڪندڙ گهراڻن مان هڪ هو. سنڌي روايتن موجب هن گهراڻي جو مذهب ٻڌمت هو، ۽ سندن دور کي سنڌ ۾ امن، خوشحالي ۽ ترقيءَ جو دور سڏيو ويو آهي. [[ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي|ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي]] لکي ٿو ته پنجين صديءَ جي پڇاڙي کان ستين صديءَ جي شروعات تائين سنڌ ۾ راءِ گهراڻي جا راجائون هئا. سندس بيان موجب اهي اول شودر هئا، پوءِ برهمڻي ڌرم قبول ڪرڻ کان پوءِ برهمڻن سندن شڌي ڪري کين کتري بڻايو. اهي اگني ڪل مان پيدا ٿيل سمجهيا ويا، جنهن ڪري اگني ڪل مان پيدا ٿيل کتري راجپوت سڏجڻ لڳا. ڀيرو مل وڌيڪ لکي ٿو ته ان کان ٿورا ورهيه اڳ چيني سياح هوان شيانگ 640ع ۾ هندستان اچڻ وقت، راءِ سهاسي ٻئي جي ڏينهن ۾ سنڌ آيو هو، ۽ هن پنهنجي سفرنامي ۾ سنڌ جي راجا کي شودر لکيو آهي.<ref name ="ڀيرومل مهرچند آڏواڻي">”سنڌ جي هندن جي تاريخ“ ڀاڱو پهريون، صفحو 36</ref><ref name ="رائچند هريجن">ڪتاب جو نالو : تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون)، مصنف: رائچند هريجن، ايڊيشن: چوٿون، سال: 2005ع، ڇپائيندڙ: [[سنڌي ادبي بورڊ]], ڄام شورو، سنڌ.</ref> [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ۾ اسلام کان اڳ سنڌ ۾ حڪومت ڪرڻ وارا راجا پاڻ کي '''راءِ''' جي لقب سان سڏرائيندا هئا. پاڻ ڪريم صلي الله عليه وسلم جي هجرت کان اڳ سنڌ ۾ راءِ گهراڻي جي حڪومت هئي، جيڪا تقريباً ڏيڍ سؤ سال قائم رهي. راءِ خاندان جو پهريون راجا راءِ ديوانج هو. پر جنهن وقت پاڻ ڪريم صلي الله عليه وسلم جن مڪي کان مديني هجرت ڪئي، ان وقت سنڌ ۾ راءِ سيهرس ٻئي جي حڪومت هئي، ۽ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ الور، يعني [[اروڙ]]، شهر هو. تاريخدانن مطابق هن شهر ۾ عاليشان ماڙيون، باغ، باغيچا، آباد زمينون ۽ وڻ ٽڻ هئا، جن سان شهر پررونق هو. راجا سيهرس وڏو ناڻي وارو ۽ نيڪ انسان هو. سندس سخاوت، انصاف ۽ انسان پروريءَ سبب رعيت ساڻس گهڻي رغبت ۽ محبت رکندي هئي. === تاريخ نويسي === سنڌ بابت ديرين وچئين دور کان اڳ ڪا به مقامي لکيل تاريخ محفوظ نه رهي آهي، ۽ راءِ خاندان بابت معلومات جو بنيادي ۽ تقريباً واحد ماخذ ''[[چچ نامو]]'' آهي، جيڪو بظاهر هڪ عربي متن جو فارسي ترجمو آهي، پر اصل عربي متن هاڻي موجود نه آهي.{{sfn|Wink|1996|p=151-152}}{{sfn|Asif|2016|p=}}{{sfn|Mirchandani|1985|p=}} ادبي ذريعن ۾ سنڌ ۾ ساساني سرگرمين جو ڪو تفصيلي ذڪر موجود نه آهي،{{sfn|Schindel|2016|p=130}} ۽ راءِ خاندان جي وجود بابت پڻ هيل تائين ڪو پڪو ڪتبو، آثارِ قديمه يا سڪن جو اهڙو ثبوت نه مليو آهي، جيڪو سندن تاريخ جي مڪمل تصديق ڪري سگهي.{{sfn|Wink|1996|p=151-152}}{{sfn|Mirchandani|1985|p=}} {{efn|اليگزينڊر ايم. فشمين ۽ ايئن ٽاڊ جو خيال آهي ته سنڌ مان هٿ آيل ڪجهه سون جا دينار ۽ چانديءَ جا دمّا، جيڪي ساساني سڪن جي طرز تي ٺهيل آهن پر مختلف تحريرون ۽ تاجن جا نمونا رکن ٿا، شايد راءِ خاندان پاران جاري ڪيل هجن.{{sfn|Fishman|Todd|Pieper|2021|p=}} انهن تي لکيل تحريرون ممڪن طور ''سري شاهي راسرا''، ''سري جياٽڪ''، ''سري هرشاروڪ'' ۽ ''سري ڀرهرشا'' پڙهي سگهجن ٿيون، جيڪي ''چچ نامي'' ۾ ذڪر ڪيل ڪجهه حڪمرانن جي نالن سان جزوي مشابهت رکن ٿيون.{{sfn|Fishman|Todd|Pieper|2021|p=}}{{sfn|Habib|2012|p=}} بهرحال، [[پنڪج ٽنڊن]] هن نسبت کي قائل ڪندڙ نه ٿو سمجهي.{{sfn|Tandon|2022|p=28}}}} راءِ خاندان بابت ''چچ نامي'' جو بيان بعد ۾ فارسي ٻوليءَ جي تاريخي ڪتابن، جهڙوڪ 17هين صديءَ جي ''[[تاريخ سنڌ (معصومي)|تاريخ سنڌ]]'' ۽ 18هين صديءَ جي ''[[تحفة الڪرام]]'' ۾ پڻ شامل ٿيو.{{sfn|Mirchandani|1985|p=}} تنهن هوندي به ڪجهه جديد محققن جو خيال آهي ته ''چچ نامو'' دراصل هڪ اصل تصنيف آهي، جنهن سياسي ضرورتن سبب پاڻ کي ترجمو ظاهر ڪيو. اهي مؤرخ ڪتاب ۾ بيان ڪيل ڪيترن ئي تاريخي واقعن جي صحت بابت شڪ ظاهر ڪن ٿا.{{sfn|Asif|2016|p=15, 20}} راءِ خاندان، جيڪو سنڌ جو آخري کان اڳ وارو غير مسلم حڪمران خاندان هو ۽ جنهن جي دور کان پوءِ [[چچ خاندان]] جو عروج شروع ٿيو، جديد تحقيق ۾ ڪجهه حد تائين توجهه جو مرڪز رهيو آهي.{{sfn|Asif|2016|p=}} جديد تاريخ نويسي ۾، بهرحال، راءِ خاندان تي تحقيق محدود رهي آهي، ۽ چند [[سڪن جو ماهر|علماءِ سڪيات]] کان سواءِ هن خاندان بابت گهڻو علمي ڪم نه ٿيو آهي.{{sfn|Fishman|Todd|Pieper|2021|p=}} ==ملڪي صوبا== راجا سيهرس پنهنجي دور ۾ سنڌ ملڪ کي چئن صوبن ۾ ورهايو هو. #[[برهمڻ آباد]] : ان صوبي ۾ [[نيرون ڪوٽ]]، [[ديبل ]]، [[لوهاڻا ]]، [[لاک]] ۽ [[سما]] ضلعا شامل ھئا. #[[سيوستان ]]: جنهن ۾ [[ٻوڌيا]] ([[ٻوڌپور]]) [[جنڪان]] ([[جمنڪان]])، [[رونجهان]] ( [[روجيان]])، ۽ پايا جبل کان وٺي [[مڪران]] جي سرحد تائين وارو علائقو شامل هو. #[[اسڪلنده ]]، [[ڀاٽيا ]]، [[تلواڙو ]]، [[چچپور ]]، ۽ [[ديوهپور ]]، جي ڪجهه زمين شامل هئي. #[[ملتان ]]، ملتان جي ماتحت [[سڪا]]، [[برهمپور ]]، [[ڪرور ]]، [[اشهار ]]۽ [[تاڪيا]] کان وٺي [[ڪشمير]] جي حد تائين جا علائقا هئا . ۽ صوبي جي سرحد ڪشمير سان وڃي ملندي هئي. مٿين صوبن جا الڳ الڳ گونر مقرر هئا . جيڪي صوبي جو انتظام هلائيندا هئا . ۽ راجا طرفان انهن کي ملڪ حفاظت ۽ عوام جي ڀلائي لاء خاص هدايتون ڏنل هونديون هيون . راجا پاڻ الور ۾ رهندو هو ۽ [[ڪردارن]]، [[ڪيڪانان]]، ۽ [[برهاس ]] شهر سندس نگراني هيٺ هو . == حاڪمن جي فهرست == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ style="background:#38761D; color:white; font-size:115%;" | '''راءِ خاندان جا حڪمران''' ! style="background:#93C47D;" | # ! style="background:#93C47D;" | حڪمران ! style="background:#93C47D;" | متبادل نالو ! style="background:#93C47D;" | گاديءَ جو هنڌ ! style="background:#93C47D;" | عرصو ! style="background:#93C47D;" | نوٽ |- | 1 | [[راء ديواجي]] | راءِ ديوائچ / راءِ ديواج | [[اروڙ]] | نامعلوم | راءِ خاندان جو شروعاتي حڪمران؛ سندس دور بابت تاريخي تفصيل محدود آهن. |- | 2 | [[راء سھيرس پھريون|راءِ سُهيرس پهريون]] | راءِ سيهرس / راءِ سهايرس | [[اروڙ]] | نامعلوم | راءِ ديواجي کان پوءِ سنڌ جو حڪمران ٿيو. |- | 3 | [[راء ساھسي - پھريون]] | راءِ سهاسي | [[اروڙ]] | نامعلوم | راءِ خاندان جو وچيون حڪمران؛ سندس حڪومت بابت روايتون مختصر آهن. |- | 4 | [[راءِ سُهيرس ٻيون]] | راءِ سيھرس ٻيون | [[اروڙ]] | نامعلوم | سندس حڪومت دوران سنڌ جي حدن ۽ سياسي طاقت بابت تاريخي روايتون ملن ٿيون. |- | 5 | [[راء ساھسي ٻيون]] | راءِ سهاسي ٻيون | [[اروڙ]] | 632ع تائين | راءِ خاندان جو آخري حڪمران؛ سندس وفات کان پوءِ [[چچ]] اقتدار سنڀاليو ۽ [[چچ خاندان]] جي شروعات ٿي. |- ! colspan="2" style="background:#D9EAD3;" | ڪُل حڪمران ! style="background:#D9EAD3;" | 5 ! colspan="3" style="background:#D9EAD3;" | گاديءَ جو هنڌ: [[اروڙ]] |} == اروڙ == == ايرانين سان جنگيون == == رومين سان تعلقات == == راءِ خاندان جو خاتمو == [[راءِ ساهسي ٻيون]] جي وفات کان پوءِ [[راڻي ديوي]]، [[چچ]] کي صلاح ڏني ته هو تخت تي قبضو ڪري.{{sfn|Asif|2016|p=132-133}} ''[[چچ نامو]]'' موجب، چچ ابتدا ۾ هن رٿ تي راضي ٿيڻ کان ڪيٻايو، پر آخرڪار راڻي ديوي جي منصوبي کي قبول ڪري ورتائين.{{sfn|Asif|2016|p=132-133}} راءِ ساهسي ٻيون جي وفات جي خبر عام ماڻهن کان ڳجهي رکي وئي. ان دوران راڻي ديوي تخت جي دعويدارن کي پاڻ ۾ ويڙهائڻ لاءِ سازشون ڪيون، جنهن سبب شاهي خاندان جي مختلف ڌرين ۾ خونريز اندروني تڪرار پيدا ٿيو.{{sfn|Asif|2016|p=133}}{{Efn|تخت جي دعويدارن کي هڪ هڪ ڪري بيمار بادشاهه سان ملاقات لاءِ گهرايو ويندو هو. حقيقت ۾ راڻي ديوي کين قيد ڪرائي ڇڏيندي هئي ۽ ٻڌائيندي هئي ته بادشاهه کين ڪنهن ٻئي دعويدار سان تڪرار سبب قيد ڪيو آهي. پوءِ کين صلاح ڏني ويندي هئي ته هو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻ ۽ بادشاهه کي راضي ڪرڻ لاءِ ٻئي دعويدار کي قتل ڪن.}} ان کان پوءِ راڻي ديوي اعلان ڪرايو ته راءِ ساهسي ٻيون جي صحت سڌري رهي آهي، پر هو درٻار هلائڻ جي قابل نه آهي، تنهن ڪري هن پنهنجي حياتيءَ تائين [[چچ]] کي قائم مقام حڪمران مقرر ڪيو آهي.{{sfn|Asif|2016|p=133}}{{sfn|Baloch|1983|p=}} درٻاري اميرن کي به هن راز کي لڪائڻ لاءِ راضي ڪيو ويو، ۽ چچ لڳ ڀڳ ڇهه مهينا عملي طور بادشاهه جي حيثيت سان حڪومت ڪندو رهيو.{{sfn|Asif|2016|p=133}} تنهن هوندي به، بادشاهه جي وفات جي خبر ڪنهن نه ڪنهن طريقي سان [[راءِ مهرت]] تائين پهچي وئي، جيڪو راءِ ساهسي ٻيون جو ڀاءُ ۽ [[چتور]] جو حڪمران هو. هن تخت تي پنهنجو حق ڄاڻائيندي فوجي مهم شروع ڪئي.{{sfn|Asif|2016|p=133}}{{sfn|Baloch|1983|p=}} چچ کي هڪ جائز وارث خلاف جنگ ڪرڻ جي اخلاقي حيثيت بابت تذبذب هو، پر راڻي ديوي کيس مزاحمت ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو.{{sfn|Asif|2016|p=133}} ٻنهي ڌرين جي مقابلي ۾ چچ هڪ غير متوقع فتح حاصل ڪئي.{{Efn|چچ راءِ مهرت کي آمهون سامهون اڪيلي مقابلي جي دعوت ڏني ۽ دعويٰ ڪئي ته هو برهمڻ هجڻ ڪري گهوڙيسواريءَ جي فن کان واقف نه آهي. پر مقابلي دوران چچ گهوڙي تي سوار ٿي راءِ مهرت جو سر قلم ڪري ڇڏيو. سندس موت جي خبر ٻڌندي ئي راءِ مهرت جي فوج ۾ افراتفري پکڙجي وئي.}} ان کان پوءِ چچ عوام جي حمايت حاصل ڪرڻ لاءِ وڏي پيماني تي دعوتون ۽ جشن منعقد ڪرايا.{{sfn|Asif|2016|p=133}}{{sfn|Baloch|1983|p=}} بعد ۾ راڻي ديوي چچ کي تخت جو وارث قرار ڏياريو. هن دعويٰ ڪئي ته چچ بي مثال دانائي ۽ بهادريءَ وارو شخص آهي. درٻار جي منظوري سان راڻي ديوي سندس سان شادي پڻ ڪئي.{{sfn|Asif|2016|p=133}}{{sfn|Baloch|1983|p=}} [[منان احمد آصف]] جي راءِ موجب، ''چچ نامي'' ۾ راءِ خاندان جي زوال ۽ [[چچ خاندان|برهمڻ خاندان]] جي عروج جي جيڪا ڪهاڻي بيان ڪئي وئي آهي، اها ڏيکاري ٿي ته نئون حڪمران خاندان هڪ اهڙي عورت جي سازشن جي نتيجي ۾ وجود ۾ آيو، جيڪا پنهنجي مقصدن جي حصول لاءِ هڪ باصلاحيت پر اخلاقي طور محتاط شخص سان گڏجي ڪم ڪري رهي هئي.{{sfn|Asif|2016|p=133}} چچ جي اقتدار کي بعد ۾ [[بڇره]] نالي هڪ شخص جي مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو، جيڪو راءِ ساهسي ٻيون جو مائٽ، [[ملتان]] صوبي جو گورنر ۽ باجگذار حڪمران هو. بهرحال، ڊگهي مزاحمت باوجود چچ کي اقتدار تان هٽائي نه سگهيو.{{sfn|Baloch|1983|p=}} == حوالا == {{حوالا}} {{راءِ شاهي گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} {{Sindh-hist-stub}} [[زمرو:بلوچستان جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ پاڪستان]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] t4cf9v77lm26z8q7j0rbwrpau1u3wv9 0 38030 384365 252219 2026-06-11T21:45:57Z Intisar Ali 8681 384365 wikitext text/x-wiki {{Short description|مرد اولاد}} {{قريبي رشتا}} '''پُٽ''' مرد [[اولاد]] کي چيو ويندو آهي؛ يعني اهڙو [[ڇوڪرو]] يا [[مرد]] جيڪو پنهنجي [[والدين]] سان نسبت ۾ هجي. ان جو مؤنث هم منصب [[ڌيءُ]] آهي. حياتياتي لحاظ کان پُٽ پنهنجي والدين جو [[پهرئين درجي جو مائٽ]] هوندو آهي. == سماجي مسئلا == {{main|پُٽ جي ترجيح}} صنعتي دور کان اڳ وارين سماجن ۽ اڄ به ڪجهه زرعي معيشتن وارن ملڪن ۾ ڌيئرن جي ڀيٽ ۾ پٽن کي وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي ۽ ڪيترن هنڌن تي اڃا تائين ڏني وڃي ٿي. ان جو هڪ سبب اهو هو ته مرد جسماني طور وڌيڪ طاقتور سمجهيا ويندا هئا ۽ زرعي ڪم وڌيڪ اثرائتي نموني سرانجام ڏئي سگهندا هئا، جنهن ڪري کين وڌيڪ [[سماجي حيثيت]] حاصل هوندي هئي. [[چين]] ۾ تيزي سان وڌندڙ [[آبادي]] تي ضابطو آڻڻ لاءِ 2015ع تائين [[هڪ ٻار واري پاليسي]] لاڳو هئي. سرڪاري پيدائش جي انگن اکرن موجب، هن پاليسيءَ کان پوءِ مرد ٻارن جي پيدائش ۾ واڌ ڏسڻ ۾ آئي. ان جو سبب ڪيترن عنصرن کي قرار ڏنو ويو، جن ۾ [[جنس جي بنياد تي اسقاط حمل]] جي غيرقانوني عمل ۽ ڇوڪرين جي پيدائش جي گهٽ رپورٽنگ شامل هئي.{{citation needed|date=June 2020}} [[پدري نسب]] واريون سماجون عام طور تي ڌيئرن کان اڳ پٽن کي ملڪيت ۽ وراثت منتقل ڪنديون آهن.<ref name="PeoplesBailey2011">{{cite book|last1=Peoples|first1=James|last2=Bailey|first2=Garrick|title=Humanity: An Introduction to Cultural Anthropology|url=https://books.google.com/books?id=hmjO2VqMNIMC&pg=PA195|access-date=25 October 2012|date=1 January 2011|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-111-30152-1|pages=194–196}}</ref> ڪجهه ثقافتن ۾ وڏي پٽ کي خاص امتياز حاصل هوندا آهن. مثال طور، بائبلي زماني ۾ پهرئين ڄاول پٽ کي پنهنجي پيءُ جي ملڪيت مان سڀ کان وڏو حصو ملندو هو. جاپاني سماجي روايتن ۾ پڻ وڏي پٽ بابت ڪجهه خاص تصورات موجود آهن، جيئن ته ”والدين گهڻو ڪري پنهنجي وڏي اولاد سان گڏ رهڻ پسند ڪندا آهن جيڪڏهن اهو پٽ هجي“ ۽ ”والدين اڪثر پنهنجي وڏي پٽ سان گڏ رهندا آهن، جيتوڻيڪ هو سڀ کان وڏو ٻار نه هجي.“<ref>{{cite journal |last=Wakabayashi |first=Midori |last2=Horioka |first2=Charles Yuji |year=2009 |title=Is the Eldest Son Different? The Residential Choice of Siblings in Japan |journal=Japan and the World Economy |volume=21 |issue=4 |pages=337–348 |doi=10.1016/j.japwor.2009.04.001 |url=http://w4.stern.nyu.edu/emplibrary/horiokan004.pdf }}</ref> == عيسائي علامت نگاري == [[File:Folio 109v - The Baptism of Christ.jpg|thumb|right|''لي ٽري ريش آور دو ڊيوڪ دو بيري'' جي هڪ ننڍڙي تصوير، جنهن ۾ [[عيسيٰ مسيح جي بپتسما]] ڏيکاريل آهي، جتي [[خدا پيءُ]]، [[عيسيٰ مسيح]] کي پنهنجو پٽ قرار ڏئي ٿو.]] [[عيسائيت]] ۾ ”پٽ“ يا [[خدا جو پٽ]] مان مراد [[عيسيٰ مسيح]] آهي. تثليث تي ايمان رکندڙ عيسائي عيسيٰ کي [[خدا]] جي انساني صورت ۽ [[تثليث]] جي ٻئي اقنوم، يعني [[خدا پٽ]]، طور مڃين ٿا. انجيلن ۾ [[عيسيٰ مسيح]] ڪڏهن ڪڏهن پاڻ لاءِ [[ابنِ آدم]] جو لقب پڻ استعمال ڪري ٿو. == نالن ۾ نشاندهي == {{further|پدرنامو}} گهڻين ثقافتن ۾ خانداني نالي جو مطلب ”فلاڻي جو پٽ“ هوندو آهي، جيڪو ڪنهن گڏيل ابن ڏاڏن ڏانهن نسبت ظاهر ڪندو آهي. اهو عنصر ڪڏهن نالي جي شروعات ۾ ته ڪڏهن آخر ۾ شامل ٿيندو آهي. ;[[عربي ٻولي]] * '''ابن''' يا '''بن'''. مثال: ”ابن سينا“ (سينا جو پٽ)، ”ابن خلدون“ (خلدون جو پٽ). ;[[بربر ٻوليون]] * '''او'''. مثال: ”اوسادن“ (سادن جو پٽ)، ”اوالي“ (علي جو پٽ). * '''آيت'''. مثال: ”آيت بويفر“ (بويفر جا پٽ)، ”آيت ملول“ (ملول جا پٽ). * '''ن آيت'''. مثال: ”ن آيت ندير“ (ندير قبيلي جو پٽ)، ”نائيت زراد“ (زراد قبيلي جو پٽ). ;[[ڊينش ٻولي]] * '''سين'''. مثال: ”هينرڪسين“، ”جينسين“، ”اينڊرسين“. ;[[ڊچ ٻولي]] * '''سين'''. مثال: ”يانسين“، ”پيٽرسين“، ”پيٽرسين“. * '''زون'''. مثال: ”يانسزون“، ”پيٽرسزون“، ”پيٽرزون“. ;[[انگريزي ٻولي]] * '''s'''. مثال: ”ايڊورڊس“، ”وليمس“، ”جيفريز“. * '''سن'''. مثال: ”جيفرسن“، ”ولسن“، ”ايڊسن“، ”اينڊرسن“. ;[[فرانسيسي ٻولي]] * '''es'''. مثال: ”فرنانڊيس“. * '''ot'''. مثال: ”پيرو“. * '''de''' يا '''d'''''. مثال: ”ڊانتون“. ;[[عبراني ٻولي]] * '''بن''' يا '''بين'''. مثال: ”بنيامين“ (ساڄي هٿ واري شخص جو پٽ). عبراني ۾ ”انسان“ لاءِ لفظ ''بن آدم'' پڻ استعمال ٿيندو آهي، جنهن جي معنيٰ ”[[آدم]] جو پٽ“ آهي. ;[[هندي ٻولي]] * '''بيٽا'''. مثال: ”ميرا بيٽا ٽم“ (منهنجو پٽ ٽم). * '''बेटा'''. مثال: ”मेरा बेटा टिम“. ;[[هنگري ٻولي]] * '''-في''' يا '''-في'''. مثال: ”پيٽوفي“، ”شاندورفي“، ”پيٽر في“. ;[[آئرش ٻولي]] * '''ميڪ''' يا '''مڪ'''. مثال: ”ميڪ ٿامس“، ”مڪ ڊونالڊ“، ”ميڪ لين“. ;[[اطالوي ٻولي]] * '''دي'''. مثال: ”دي اسٽيفانو“، ”دي جيوواني“، ”دي جوسيپي“. * '''دي'''. مثال: ”دي پائولو“، ”دي مائورو“، ”دي جورجيو“. * '''د'''''. مثال: ”د انتونيو“، ”د ادريانو“، ”د آگوستينو“. * '''-i'''. مثال: ”پائولي“، ”رڪيٽي“. ;[[نارويجي ٻولي]] * '''سن'''. مثال: ”ميگنسن“، ”سيگورڊسن“، ”اوڊنسن“. ;[[فارسي ٻولي]] * '''پور'''. مثال: ”مهدي پور“ (مهدي جو پٽ). * '''زاده'''. مثال: ”محمدزاده“ (محمد جو پٽ يا ڌيءُ). ;[[ٽاگالوگ ٻولي]] * '''اناڪ'''. مثال: ''مگا اناڪ ني پيڊرو'' (پيڊرو جو پٽ يا ڌيءُ). ;[[تامل ٻولي]] * '''مگن'''. مثال: ”اين مگن مروگن“ (منهنجو پٽ مروگن). * '''மகன்'''. مثال: ”என் மகன் முருகன்“. ;[[پولش ٻولي]] * '''سڪي'''. مثال: ”يانووسڪي“، ”پيوٽرووسڪي“، ”ميخالسڪي“. ;[[پورچوگالي ٻولي]] * '''es'''. مثال: ”گونسالويش“، ”هينريڪيش“، ”فرنانڊيش“. ;[[روماني ٻولي]] * '''a''' بطور اڳياڙي ۽ '''ei''' بطور پڇاڙي. مثال: ”اماريئي“، ”ادومنيتئي“، ”الينئي“. * '''escu''' يا '''aşcu'''. مثال: ”پيٽريسڪو“، ”پوپيسڪو“، ”ڪانسٽنٽينيسڪو“. ;[[روسي ٻولي]] * '''ov'''، '''ovich'''. مثال: ”ايوانوف“ (ايوان جو پٽ). * '''ev'''، '''evich'''. مثال: ”دمتريئف“ (دمتري جو پٽ). ;[[هسپانوي ٻولي]] * '''ez'''. مثال: ”گونثاليس“، ”هينريڪيث“، ”فرنانديث“، ”گوميث“، ”سانچيث“. ;[[ترڪي ٻولي]] * '''اوغلو'''. مثال: ”يلبي اوغلو“، ”آغا اوغلو“، ”يوسف اوغلو“. * '''زاده'''. مثال: ”بيزاده“، ”عاشق پاشازاده“، ”محمدزاده“. ;[[يوڪريني ٻولي]] * '''-ينڪو''' يا '''-ڪو'''. مثال: ”ڪووالينڪو“. * '''سڪي'''. مثال: ”ستانسلاوسڪي“، ”چائيڪووسڪي“، ”پيٽرووسڪي“. * '''شين'''. مثال: ”پيٽريشين“، ”دانيلشين“. * '''چڪ'''. مثال: ”ايوانچڪ“. ;[[ويلش ٻولي]] * '''اپ''' يا '''اب'''. مثال: ”اپ ريس“، ”اب اووين“. === سامي ٻوليون === [[عربي ٻولي]] ۾ پٽ لاءِ لفظ ''ابن'' آهي. ڇاڪاڻ ته [[خاندان]] ۽ [[نسب]] [[عرب دنيا]] ۽ [[اسلام]] ۾ اهم [[ثقافتي قدر]] آهن، تنهن ڪري [[عرب]] ۽ گهڻا [[مسلمان]] (مثال طور [[برونائي]]) پنهنجي مڪمل نالن ۾ ''بن'' استعمال ڪندا آهن، جيڪو ''ابن'' جي هڪ صورت آهي. هتي ''بن'' جي معنيٰ ”جو پٽ“ آهي. مثال طور ”صالح بن طارف بن خالد الفلاني“ جو مطلب آهي: ”صالح، طارف جو پٽ، جيڪو خالد جو پٽ آهي، ۽ الفلاني خاندان سان تعلق رکي ٿو“ (ڏسو [[عربي نالا#عرب خانداني نالي جي روايت]]). اهڙي طرح ''ابن'' يا ''بن'' جو ابتڙ ''ابو'' آهي، جنهن جي معنيٰ ”پيءُ“ آهي. اهو لقب عام طور پهرئين پٽ جي ڄمڻ کان پوءِ ڏنو ويندو آهي ۽ نئين حاصل ٿيل پيءُ هجڻ جي حيثيت ظاهر ڪندو آهي. مثال طور جيڪڏهن محمود جي پهرئين پٽ جو نالو عبدالله هجي ته پوءِ محمود کي ”ابو عبدالله“ سڏي سگهجي ٿو. هي لفظ [[عبراني ٻولي]] جي ''بن'' سان هم معنيٰ ۽ هم اصل آهي، جيئن ”يهودا بن ابرام هليوي“، جنهن جي معنيٰ آهي ”يهودا، ابرام جو پٽ، جيڪو لاوي نسل مان آهي“. ''بن'' پاڻ به هڪ مستقل ذاتي نالو طور استعمال ٿيندو آهي. == حوالا == {{reflist}} == خارجي ڳنڍڻا == * {{wiktionary-inline}} {{Family}} {{Authority control}} [[زمرو:خاندان]] [[زمرو:مردن لاءِ اصطلاح]] [[زمرو:ڪردار موجب مرد]] {{رشتا}} {{Commons|Sons}} {{سنڌي مٽي مائٽي ۽ سمٻنڌ}} [[زمرو:خاندان]] [[زمرو:رشتا]] [[زمرو:مرد]] h7bim386y6v6dzfp8orwixtnnfa8wrs 384366 384365 2026-06-11T21:47:04Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[پٽ]] کي [[پُٽ]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو 384365 wikitext text/x-wiki {{Short description|مرد اولاد}} {{قريبي رشتا}} '''پُٽ''' مرد [[اولاد]] کي چيو ويندو آهي؛ يعني اهڙو [[ڇوڪرو]] يا [[مرد]] جيڪو پنهنجي [[والدين]] سان نسبت ۾ هجي. ان جو مؤنث هم منصب [[ڌيءُ]] آهي. حياتياتي لحاظ کان پُٽ پنهنجي والدين جو [[پهرئين درجي جو مائٽ]] هوندو آهي. == سماجي مسئلا == {{main|پُٽ جي ترجيح}} صنعتي دور کان اڳ وارين سماجن ۽ اڄ به ڪجهه زرعي معيشتن وارن ملڪن ۾ ڌيئرن جي ڀيٽ ۾ پٽن کي وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي ۽ ڪيترن هنڌن تي اڃا تائين ڏني وڃي ٿي. ان جو هڪ سبب اهو هو ته مرد جسماني طور وڌيڪ طاقتور سمجهيا ويندا هئا ۽ زرعي ڪم وڌيڪ اثرائتي نموني سرانجام ڏئي سگهندا هئا، جنهن ڪري کين وڌيڪ [[سماجي حيثيت]] حاصل هوندي هئي. [[چين]] ۾ تيزي سان وڌندڙ [[آبادي]] تي ضابطو آڻڻ لاءِ 2015ع تائين [[هڪ ٻار واري پاليسي]] لاڳو هئي. سرڪاري پيدائش جي انگن اکرن موجب، هن پاليسيءَ کان پوءِ مرد ٻارن جي پيدائش ۾ واڌ ڏسڻ ۾ آئي. ان جو سبب ڪيترن عنصرن کي قرار ڏنو ويو، جن ۾ [[جنس جي بنياد تي اسقاط حمل]] جي غيرقانوني عمل ۽ ڇوڪرين جي پيدائش جي گهٽ رپورٽنگ شامل هئي.{{citation needed|date=June 2020}} [[پدري نسب]] واريون سماجون عام طور تي ڌيئرن کان اڳ پٽن کي ملڪيت ۽ وراثت منتقل ڪنديون آهن.<ref name="PeoplesBailey2011">{{cite book|last1=Peoples|first1=James|last2=Bailey|first2=Garrick|title=Humanity: An Introduction to Cultural Anthropology|url=https://books.google.com/books?id=hmjO2VqMNIMC&pg=PA195|access-date=25 October 2012|date=1 January 2011|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-111-30152-1|pages=194–196}}</ref> ڪجهه ثقافتن ۾ وڏي پٽ کي خاص امتياز حاصل هوندا آهن. مثال طور، بائبلي زماني ۾ پهرئين ڄاول پٽ کي پنهنجي پيءُ جي ملڪيت مان سڀ کان وڏو حصو ملندو هو. جاپاني سماجي روايتن ۾ پڻ وڏي پٽ بابت ڪجهه خاص تصورات موجود آهن، جيئن ته ”والدين گهڻو ڪري پنهنجي وڏي اولاد سان گڏ رهڻ پسند ڪندا آهن جيڪڏهن اهو پٽ هجي“ ۽ ”والدين اڪثر پنهنجي وڏي پٽ سان گڏ رهندا آهن، جيتوڻيڪ هو سڀ کان وڏو ٻار نه هجي.“<ref>{{cite journal |last=Wakabayashi |first=Midori |last2=Horioka |first2=Charles Yuji |year=2009 |title=Is the Eldest Son Different? The Residential Choice of Siblings in Japan |journal=Japan and the World Economy |volume=21 |issue=4 |pages=337–348 |doi=10.1016/j.japwor.2009.04.001 |url=http://w4.stern.nyu.edu/emplibrary/horiokan004.pdf }}</ref> == عيسائي علامت نگاري == [[File:Folio 109v - The Baptism of Christ.jpg|thumb|right|''لي ٽري ريش آور دو ڊيوڪ دو بيري'' جي هڪ ننڍڙي تصوير، جنهن ۾ [[عيسيٰ مسيح جي بپتسما]] ڏيکاريل آهي، جتي [[خدا پيءُ]]، [[عيسيٰ مسيح]] کي پنهنجو پٽ قرار ڏئي ٿو.]] [[عيسائيت]] ۾ ”پٽ“ يا [[خدا جو پٽ]] مان مراد [[عيسيٰ مسيح]] آهي. تثليث تي ايمان رکندڙ عيسائي عيسيٰ کي [[خدا]] جي انساني صورت ۽ [[تثليث]] جي ٻئي اقنوم، يعني [[خدا پٽ]]، طور مڃين ٿا. انجيلن ۾ [[عيسيٰ مسيح]] ڪڏهن ڪڏهن پاڻ لاءِ [[ابنِ آدم]] جو لقب پڻ استعمال ڪري ٿو. == نالن ۾ نشاندهي == {{further|پدرنامو}} گهڻين ثقافتن ۾ خانداني نالي جو مطلب ”فلاڻي جو پٽ“ هوندو آهي، جيڪو ڪنهن گڏيل ابن ڏاڏن ڏانهن نسبت ظاهر ڪندو آهي. اهو عنصر ڪڏهن نالي جي شروعات ۾ ته ڪڏهن آخر ۾ شامل ٿيندو آهي. ;[[عربي ٻولي]] * '''ابن''' يا '''بن'''. مثال: ”ابن سينا“ (سينا جو پٽ)، ”ابن خلدون“ (خلدون جو پٽ). ;[[بربر ٻوليون]] * '''او'''. مثال: ”اوسادن“ (سادن جو پٽ)، ”اوالي“ (علي جو پٽ). * '''آيت'''. مثال: ”آيت بويفر“ (بويفر جا پٽ)، ”آيت ملول“ (ملول جا پٽ). * '''ن آيت'''. مثال: ”ن آيت ندير“ (ندير قبيلي جو پٽ)، ”نائيت زراد“ (زراد قبيلي جو پٽ). ;[[ڊينش ٻولي]] * '''سين'''. مثال: ”هينرڪسين“، ”جينسين“، ”اينڊرسين“. ;[[ڊچ ٻولي]] * '''سين'''. مثال: ”يانسين“، ”پيٽرسين“، ”پيٽرسين“. * '''زون'''. مثال: ”يانسزون“، ”پيٽرسزون“، ”پيٽرزون“. ;[[انگريزي ٻولي]] * '''s'''. مثال: ”ايڊورڊس“، ”وليمس“، ”جيفريز“. * '''سن'''. مثال: ”جيفرسن“، ”ولسن“، ”ايڊسن“، ”اينڊرسن“. ;[[فرانسيسي ٻولي]] * '''es'''. مثال: ”فرنانڊيس“. * '''ot'''. مثال: ”پيرو“. * '''de''' يا '''d'''''. مثال: ”ڊانتون“. ;[[عبراني ٻولي]] * '''بن''' يا '''بين'''. مثال: ”بنيامين“ (ساڄي هٿ واري شخص جو پٽ). عبراني ۾ ”انسان“ لاءِ لفظ ''بن آدم'' پڻ استعمال ٿيندو آهي، جنهن جي معنيٰ ”[[آدم]] جو پٽ“ آهي. ;[[هندي ٻولي]] * '''بيٽا'''. مثال: ”ميرا بيٽا ٽم“ (منهنجو پٽ ٽم). * '''बेटा'''. مثال: ”मेरा बेटा टिम“. ;[[هنگري ٻولي]] * '''-في''' يا '''-في'''. مثال: ”پيٽوفي“، ”شاندورفي“، ”پيٽر في“. ;[[آئرش ٻولي]] * '''ميڪ''' يا '''مڪ'''. مثال: ”ميڪ ٿامس“، ”مڪ ڊونالڊ“، ”ميڪ لين“. ;[[اطالوي ٻولي]] * '''دي'''. مثال: ”دي اسٽيفانو“، ”دي جيوواني“، ”دي جوسيپي“. * '''دي'''. مثال: ”دي پائولو“، ”دي مائورو“، ”دي جورجيو“. * '''د'''''. مثال: ”د انتونيو“، ”د ادريانو“، ”د آگوستينو“. * '''-i'''. مثال: ”پائولي“، ”رڪيٽي“. ;[[نارويجي ٻولي]] * '''سن'''. مثال: ”ميگنسن“، ”سيگورڊسن“، ”اوڊنسن“. ;[[فارسي ٻولي]] * '''پور'''. مثال: ”مهدي پور“ (مهدي جو پٽ). * '''زاده'''. مثال: ”محمدزاده“ (محمد جو پٽ يا ڌيءُ). ;[[ٽاگالوگ ٻولي]] * '''اناڪ'''. مثال: ''مگا اناڪ ني پيڊرو'' (پيڊرو جو پٽ يا ڌيءُ). ;[[تامل ٻولي]] * '''مگن'''. مثال: ”اين مگن مروگن“ (منهنجو پٽ مروگن). * '''மகன்'''. مثال: ”என் மகன் முருகன்“. ;[[پولش ٻولي]] * '''سڪي'''. مثال: ”يانووسڪي“، ”پيوٽرووسڪي“، ”ميخالسڪي“. ;[[پورچوگالي ٻولي]] * '''es'''. مثال: ”گونسالويش“، ”هينريڪيش“، ”فرنانڊيش“. ;[[روماني ٻولي]] * '''a''' بطور اڳياڙي ۽ '''ei''' بطور پڇاڙي. مثال: ”اماريئي“، ”ادومنيتئي“، ”الينئي“. * '''escu''' يا '''aşcu'''. مثال: ”پيٽريسڪو“، ”پوپيسڪو“، ”ڪانسٽنٽينيسڪو“. ;[[روسي ٻولي]] * '''ov'''، '''ovich'''. مثال: ”ايوانوف“ (ايوان جو پٽ). * '''ev'''، '''evich'''. مثال: ”دمتريئف“ (دمتري جو پٽ). ;[[هسپانوي ٻولي]] * '''ez'''. مثال: ”گونثاليس“، ”هينريڪيث“، ”فرنانديث“، ”گوميث“، ”سانچيث“. ;[[ترڪي ٻولي]] * '''اوغلو'''. مثال: ”يلبي اوغلو“، ”آغا اوغلو“، ”يوسف اوغلو“. * '''زاده'''. مثال: ”بيزاده“، ”عاشق پاشازاده“، ”محمدزاده“. ;[[يوڪريني ٻولي]] * '''-ينڪو''' يا '''-ڪو'''. مثال: ”ڪووالينڪو“. * '''سڪي'''. مثال: ”ستانسلاوسڪي“، ”چائيڪووسڪي“، ”پيٽرووسڪي“. * '''شين'''. مثال: ”پيٽريشين“، ”دانيلشين“. * '''چڪ'''. مثال: ”ايوانچڪ“. ;[[ويلش ٻولي]] * '''اپ''' يا '''اب'''. مثال: ”اپ ريس“، ”اب اووين“. === سامي ٻوليون === [[عربي ٻولي]] ۾ پٽ لاءِ لفظ ''ابن'' آهي. ڇاڪاڻ ته [[خاندان]] ۽ [[نسب]] [[عرب دنيا]] ۽ [[اسلام]] ۾ اهم [[ثقافتي قدر]] آهن، تنهن ڪري [[عرب]] ۽ گهڻا [[مسلمان]] (مثال طور [[برونائي]]) پنهنجي مڪمل نالن ۾ ''بن'' استعمال ڪندا آهن، جيڪو ''ابن'' جي هڪ صورت آهي. هتي ''بن'' جي معنيٰ ”جو پٽ“ آهي. مثال طور ”صالح بن طارف بن خالد الفلاني“ جو مطلب آهي: ”صالح، طارف جو پٽ، جيڪو خالد جو پٽ آهي، ۽ الفلاني خاندان سان تعلق رکي ٿو“ (ڏسو [[عربي نالا#عرب خانداني نالي جي روايت]]). اهڙي طرح ''ابن'' يا ''بن'' جو ابتڙ ''ابو'' آهي، جنهن جي معنيٰ ”پيءُ“ آهي. اهو لقب عام طور پهرئين پٽ جي ڄمڻ کان پوءِ ڏنو ويندو آهي ۽ نئين حاصل ٿيل پيءُ هجڻ جي حيثيت ظاهر ڪندو آهي. مثال طور جيڪڏهن محمود جي پهرئين پٽ جو نالو عبدالله هجي ته پوءِ محمود کي ”ابو عبدالله“ سڏي سگهجي ٿو. هي لفظ [[عبراني ٻولي]] جي ''بن'' سان هم معنيٰ ۽ هم اصل آهي، جيئن ”يهودا بن ابرام هليوي“، جنهن جي معنيٰ آهي ”يهودا، ابرام جو پٽ، جيڪو لاوي نسل مان آهي“. ''بن'' پاڻ به هڪ مستقل ذاتي نالو طور استعمال ٿيندو آهي. == حوالا == {{reflist}} == خارجي ڳنڍڻا == * {{wiktionary-inline}} {{Family}} {{Authority control}} [[زمرو:خاندان]] [[زمرو:مردن لاءِ اصطلاح]] [[زمرو:ڪردار موجب مرد]] {{رشتا}} {{Commons|Sons}} {{سنڌي مٽي مائٽي ۽ سمٻنڌ}} [[زمرو:خاندان]] [[زمرو:رشتا]] [[زمرو:مرد]] h7bim386y6v6dzfp8orwixtnnfa8wrs 0 41596 384345 366887 2026-06-11T18:40:55Z Intisar Ali 8681 384345 wikitext text/x-wiki {{Wikify}}{{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء سھاسي]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]]، [[ماين]] |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] t93r5wdiz4mi31u0t6wp5pxkzqkxfpb 384346 384345 2026-06-11T18:41:36Z Intisar Ali 8681 /* */ 384346 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء سھاسي]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]]، [[ماين]] |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] hv5fq05ss650j2nbbq5ixgidjjoac0p 384347 384346 2026-06-11T18:42:58Z Intisar Ali 8681 /* */ 384347 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]]، [[ماين]] |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] jh9o5qbelicyhs1052rrpbf609jkyor 384348 384347 2026-06-11T18:46:09Z Intisar Ali 8681 /* */ 384348 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]]، [[ماين]] |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي [[سوني ديوي]] سان باقاعده شادي ڪئي. == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] lqfalkvykpm2h1qr47j71sbpjp7ecre 384351 384348 2026-06-11T18:54:21Z Intisar Ali 8681 /* چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو */ 384351 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]]، [[ماين]] |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855pp16">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] c0kvubx8amrzpn380bgj8ut55pzp2st 384352 384351 2026-06-11T18:54:44Z Intisar Ali 8681 384352 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]]، [[ماين]] |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] ofb1qfo18zwhr7iku7y6gqwdtaqvbko 384354 384352 2026-06-11T18:57:29Z Intisar Ali 8681 /* */ 384354 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏاھرسين]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == سنڌو درياهه جو وهڪرو ۽ چچ جو دور == سنڌ جي محقق [[محمد حسن پنھور]] پنهنجي 1964ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''گرائونڊ واٽر ان حيدرآباد اينڊ خيرپور'' ۾ انگريز ماهر [[ھينري ڪزنس]] جي ڪتاب ''اينٽيڪئٽيز آف سنڌ'' جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته سنڌو درياهه جي وهڪري ۾ تبديليون نوابشاهه ضلعي اندر گهڻيون ٿيون. سندس مطابق [[سڪندر اعظم]] جي زماني کان وٺي سنڌو درياهه پنهنجو وهڪرو بدلائيندو 18 ميل اولهه طرف هليو ويو. اڳ سنڌو لُهاڻي ڍوري مان وهندو هو، جيڪو نوشهري فيروز تعلقي ۾ هو. پنھور لکي ٿو ته جڏهن ستين عيسوي صديءَ ۾، 641ع ۾، يعني [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] جي حملي کان ستر ورهيه اڳ، چيني سياح [[يوان چوانگ]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن هتي چچ جي بادشاهت هئي. ان وقت سنڌو ندي ڪنڊياري تعلقي جي اترئين پاسي 17 ميل پري وهندي هئي، جتان ديهات نالي هنڌ وٽان چچ ندي ٽپي بغاوت کي چيڀاٽڻ آيو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته اٺين عيسوي صديءَ ۾ به سنڌو ندي لُهاڻي ڍوري مان وهندي هئي، جيڪو نوشهري فيروز کان ٻه ٽي ميل اوڀر ۾ لنگهندو هو، ۽ ذري گهٽ نائين صديءَ ۾ به سنڌوءَ جو وهڪرو لُهاڻي ڍوري وٽان هو. انگريز ليکڪ [[ايڇ. ٽي. لئمبرڪ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''ھسٽري آف سنڌ: اَ جنرل انٽروڊڪشن''، جلد پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، 1964ع، ۾ لکي ٿو ته چچ بادشاهه ديهات ڳوٺ وٽان [[مهراڻ درياهه]] ٽپيو هو، جيڪو ڪنڊياري تعلقي جي سرحد تي هو، جتي موجوده سنڌو درياهه جو پراڻو وهڪرو لُهاڻي ڍوري مان لنگهندو هو.<ref name="نصير">[بَھراوَر کان ڀِريا تائين تاريخ جو سفر: ڪاوش اخبار 29 جولاءِ 2018ع، پھرين قسط، ڪالم نويس: نصير اعجاز]</ref> == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] eiej95u425mtfbsd71vlg0t1cixsjq7 384355 384354 2026-06-11T19:00:44Z Intisar Ali 8681 384355 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏاھرسين]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهرت سان جنگ == ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] osaoj1k9vzdzlvvqb6wnt0a5z64g1h7 384358 384355 2026-06-11T19:09:54Z Intisar Ali 8681 384358 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏاھرسين]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهروت سان جنگ == == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == جڏهن راءِ ساهسي جي مائٽن کي، جيڪي [[جودھپور]] ۽ [[جيتپور]] جي علائقن ۾ رهندا هئا، ان ڳالهه جي خبر پئي ته چچ تخت تي ويهي ويو آهي، تڏهن هنن پنهنجي وراثتي حق حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ تي حملي جي تياري ڪئي. سندن لشڪر جو اڳواڻ [[رانا مهروت]] هو<ref name="Masum1855" />. رانا مهروت چچ ڏانهن خط موڪليو، جنهن ۾ لکيو ته هڪ برهمڻ هجڻ جي حيثيت ۾ هو بادشاهت ۽ جنگ جي لائق نه آهي. چچ اهو خط راڻي کي ڏيکاريو ۽ صلاح گهري. راڻي کيس همٿ ڏني ۽ صلاح ڏني ته خزاني مان وڌيڪ دولت ورهائي ماڻهن ۽ فوج جي حمايت حاصل ڪئي وڃي. چچ ائين ئي ڪيو ۽ جنگ جي تياري مڪمل ڪئي<ref name="Masum1855" />. جڏهن ٻئي لشڪر [[ارور]] جي ڀرسان آمهون سامهون ٿيا ته رانا مهروت تجويز پيش ڪئي ته لشڪر وڙهائڻ بدران هو ۽ چچ پاڻ ۾ اڪيلي جنگ ڪن. چچ اها تجويز قبول ڪئي. مقابلي دوران چچ پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿي تلوار جو هڪ ئي وار ڪري رانا مهروت کي قتل ڪري ڇڏيو. پنهنجي اڳواڻ جي موت کان پوءِ رانا مهروت جو لشڪر ڀڄي ويو ۽ چچ جي فوج انهن جو تعاقب ڪري وڏي تعداد ۾ سپاهين کي قتل ڪيو<ref name="Masum1855" />. هن فتح کان پوءِ چچ وڏي شان سان [[ارور]] ۾ داخل ٿيو ۽ سنڌ جو بي چون و چرا حڪمران بڻجي ويو. ساڳئي سال هن پنهنجي سلطنت جي سرحدن جو دورو ڪيو ۽ انتظامي معاملن کي مضبوط بڻايو<ref name="Masum1855" />. چچ ۽ راڻي مان ٽي اولاد پيدا ٿيا: ٻه پٽ [[راجا ڏاهر]] ۽ [[ڏاهر سين]]، ۽ هڪ ڌيءَ. ڪجهه سالن کان پوءِ چچ وفات ڪري ويو ۽ سندس وڏي پٽ راجا ڏاهر حڪومت سنڀالي. هي واقعو [[راءِ گهراڻي]] جي مڪمل خاتمي ۽ [[چچ خاندان]] جي مضبوط قيام جي علامت بڻيو<ref name="Masum1855" />. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] cpt7u12nmh2zzgh8t9jw7inj1dvfell 384359 384358 2026-06-11T19:10:49Z Intisar Ali 8681 384359 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏاھرسين]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سينا، [[ڏاهر]] ۽ مايِين يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهروت سان جنگ == جڏهن راءِ ساهسي جي مائٽن کي، جيڪي [[جودھپور]] ۽ [[جيتپور]] جي علائقن ۾ رهندا هئا، ان ڳالهه جي خبر پئي ته چچ تخت تي ويهي ويو آهي، تڏهن هنن پنهنجي وراثتي حق حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ تي حملي جي تياري ڪئي. سندن لشڪر جو اڳواڻ [[رانا مهروت]] هو<ref name="Masum1855" />. رانا مهروت چچ ڏانهن خط موڪليو، جنهن ۾ لکيو ته هڪ برهمڻ هجڻ جي حيثيت ۾ هو بادشاهت ۽ جنگ جي لائق نه آهي. چچ اهو خط راڻي کي ڏيکاريو ۽ صلاح گهري. راڻي کيس همٿ ڏني ۽ صلاح ڏني ته خزاني مان وڌيڪ دولت ورهائي ماڻهن ۽ فوج جي حمايت حاصل ڪئي وڃي. چچ ائين ئي ڪيو ۽ جنگ جي تياري مڪمل ڪئي<ref name="Masum1855" />. جڏهن ٻئي لشڪر [[ارور]] جي ڀرسان آمهون سامهون ٿيا ته رانا مهروت تجويز پيش ڪئي ته لشڪر وڙهائڻ بدران هو ۽ چچ پاڻ ۾ اڪيلي جنگ ڪن. چچ اها تجويز قبول ڪئي. مقابلي دوران چچ پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿي تلوار جو هڪ ئي وار ڪري رانا مهروت کي قتل ڪري ڇڏيو. پنهنجي اڳواڻ جي موت کان پوءِ رانا مهروت جو لشڪر ڀڄي ويو ۽ چچ جي فوج انهن جو تعاقب ڪري وڏي تعداد ۾ سپاهين کي قتل ڪيو<ref name="Masum1855" />. هن فتح کان پوءِ چچ وڏي شان سان [[ارور]] ۾ داخل ٿيو ۽ سنڌ جو بي چون و چرا حڪمران بڻجي ويو. ساڳئي سال هن پنهنجي سلطنت جي سرحدن جو دورو ڪيو ۽ انتظامي معاملن کي مضبوط بڻايو<ref name="Masum1855" />. چچ ۽ راڻي مان ٽي اولاد پيدا ٿيا: ٻه پٽ [[راجا ڏاهر]] ۽ [[ڏاهر سين]]، ۽ هڪ ڌيءَ. ڪجهه سالن کان پوءِ چچ وفات ڪري ويو ۽ سندس وڏي پٽ راجا ڏاهر حڪومت سنڀالي. هي واقعو [[راءِ گهراڻي]] جي مڪمل خاتمي ۽ [[چچ خاندان]] جي مضبوط قيام جي علامت بڻيو<ref name="Masum1855" />. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] 6p8lrw5ra2if3infl9visywselvuw8w 384360 384359 2026-06-11T19:13:15Z Intisar Ali 8681 /* */ 384360 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = راجا چچ |title |image = |succession = سنڌ جو مھا راجا |predecessor = [[راء ساھسي ٻيون]] |successor =[[راجا چندر]] |regent = |reign = سن 652 کان 691 تائين |spouses = راڻي سھاندي |issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏھرسيا]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) |full name = راجا چچ پٽ سيلائج |house = [[برھمڻ]] |dynasty = برھمڻ گھراڻو |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = [[الور]] |date of burial = |place of burial = |religion = هندو مت }} '''چچ پٽ سيلائج'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''Chach bin Silaij'''}} سنڌ جو حاڪم هو، جنهن سنڌ ۾ [[برھمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي راڄ جو بنياد وڌو. ان کان اڳ هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي آخري راجا جو وزير هو. راءِ حڪمران جي وفات کان پوءِ، سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] جي مدد سان چچ سنڌ جو راجا بڻيو ۽ پوءِ راڻي سهاندي سان شادي ڪيائين.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ.{{چچنامو صہ 235}}{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page10.html}}}</ref> چچ راجا ٿيڻ کان پوءِ [[اسڪلنده]]، [[ملتان]]، [[سيوستان]] ۽ [[برھمڻ آباد]] فتح ڪيا. ''[[چچ نامو]]'' موجب، هو [[راءِ گهراڻو|راءِ گهراڻي]] جي دور ۾ درٻار ۾ راهب طور آيو هو. [[راءِ سهاسي ٽيون]] جي راڻي سُهاندي، سونهاندي يا شڀا ديوي سان سندس ويجهڙائپ وڌي ۽ راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ، 632ع ۾، هن نه رڳو شڀا ديوي سان شادي ڪئي، پر سنڌ ۾ برهمڻ گهراڻي جي حڪمراني جو بنياد پڻ وڌو. هن 662ع تائين حڪومت ڪئي. کيس سونهاندي يا شڀا ديوي مان ڏهر سيا، [[ڏاهر]] ۽ مايِن يا مائين جو اولاد ٿيو. کانئس پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج]] تخت تي ويٺو، جنهن اٺ سال حڪومت ڪئي.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.pechro.com/feature_details.php?feature_submit=41|title=قديم سنڌ ۽ شاهه حيدر رحمت الله عليه جو دور{{!}} Pechro News Sindhi {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book47/Book_page1.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|title=سنڌ جون انقلابي عورتون|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603134630/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16984&BookTitle=Sindh-Jon-Inqlabi-Orton |date=2021-06-03 }}</ref> == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهروت سان جنگ == جڏهن راءِ ساهسي جي مائٽن کي، جيڪي [[جودھپور]] ۽ [[جيتپور]] جي علائقن ۾ رهندا هئا، ان ڳالهه جي خبر پئي ته چچ تخت تي ويهي ويو آهي، تڏهن هنن پنهنجي وراثتي حق حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ تي حملي جي تياري ڪئي. سندن لشڪر جو اڳواڻ [[رانا مهروت]] هو<ref name="Masum1855" />. رانا مهروت چچ ڏانهن خط موڪليو، جنهن ۾ لکيو ته هڪ برهمڻ هجڻ جي حيثيت ۾ هو بادشاهت ۽ جنگ جي لائق نه آهي. چچ اهو خط راڻي کي ڏيکاريو ۽ صلاح گهري. راڻي کيس همٿ ڏني ۽ صلاح ڏني ته خزاني مان وڌيڪ دولت ورهائي ماڻهن ۽ فوج جي حمايت حاصل ڪئي وڃي. چچ ائين ئي ڪيو ۽ جنگ جي تياري مڪمل ڪئي<ref name="Masum1855" />. جڏهن ٻئي لشڪر [[ارور]] جي ڀرسان آمهون سامهون ٿيا ته رانا مهروت تجويز پيش ڪئي ته لشڪر وڙهائڻ بدران هو ۽ چچ پاڻ ۾ اڪيلي جنگ ڪن. چچ اها تجويز قبول ڪئي. مقابلي دوران چچ پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿي تلوار جو هڪ ئي وار ڪري رانا مهروت کي قتل ڪري ڇڏيو. پنهنجي اڳواڻ جي موت کان پوءِ رانا مهروت جو لشڪر ڀڄي ويو ۽ چچ جي فوج انهن جو تعاقب ڪري وڏي تعداد ۾ سپاهين کي قتل ڪيو<ref name="Masum1855" />. هن فتح کان پوءِ چچ وڏي شان سان [[ارور]] ۾ داخل ٿيو ۽ سنڌ جو بي چون و چرا حڪمران بڻجي ويو. ساڳئي سال هن پنهنجي سلطنت جي سرحدن جو دورو ڪيو ۽ انتظامي معاملن کي مضبوط بڻايو<ref name="Masum1855" />. چچ ۽ راڻي مان ٽي اولاد پيدا ٿيا: ٻه پٽ [[راجا ڏاهر]] ۽ [[ڏاهر سين]]، ۽ هڪ ڌيءَ. ڪجهه سالن کان پوءِ چچ وفات ڪري ويو ۽ سندس وڏي پٽ راجا ڏاهر حڪومت سنڀالي. هي واقعو [[راءِ گهراڻي]] جي مڪمل خاتمي ۽ [[چچ خاندان]] جي مضبوط قيام جي علامت بڻيو<ref name="Masum1855" />. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] smkt45r9ihlrkhjbndeacjet1pklbxl 384361 384360 2026-06-11T19:23:54Z Intisar Ali 8681 384361 wikitext text/x-wiki {{Short description|631ع کان 671ع تائين سنڌ جو مهاراجا}} {{Infobox royalty | name = چچ | succession = [[سنڌ]] جو [[مهاراجا]] | image = Chach of Alor. “Šri Yashaditya”. Circa 632-671. Sindh. Crowned head right; swastika to right. Large trident, šri yasha(ditya) around.jpg | caption = الور جي چچ جا سڪا، جن تي ''شري يشادتيه'' لکيل آهي. لڳ ڀڳ 632ع–671ع، سنڌ. تاج پهريل مٿو ساڄي پاسي؛ ساڄي طرف سواستڪ. چوڌاري وڏو ترشول ۽ ''شري يشا(دتيه)''. | reign = 631–671 | coronation = | predecessor = [[راء ساھسي ٻيون|راءِ ساھسي ٻيون]] | successor = [[چندر بن سيلائج|چندر]] | spouse = [[راڻي سهاندي]] | issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏھرسيا]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) | dynasty = [[برهمڻ گهراڻو]] | religion = [[هندومت]] }} '''چچ پٽ سيلائج''' ({{reign|631|671}}) [[سنڌ]] جو هڪ [[هندومت|هندو]] [[برهمڻ]] بادشاهه هو، جنهن 631ع کان 671ع تائين حڪومت ڪئي. هو [[راءِ سهاسي ٻيون]] جي درٻار ۾ ملازم هو ۽ وقت سان گڏ بادشاهه ۽ راڻي ٻنهي جو ويجهو اعتماد وارو ساٿي بڻجي ويو.<ref name="Wink pg. 153"/> راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ هن سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] سان شادي ڪئي ۽ اهڙيءَ طرح سنڌ جو حڪمران بڻيو.<ref name="Wink pg. 153"/> چچ جي تخت نشينيءَ کي راءِ سهاسي جي ڀاءُ، جيڪو [[چتور]] جو حڪمران هو، چئلينج ڪيو. هن پاڻ کي بادشاهت جو جائز وارث قرار ڏيندي سنڌ تي چڙهائي ڪئي، پر چچ حڪمت عمليءَ سان کيس قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح چچ سنڌ جو حڪمران بڻجي ويو ۽ [[برهمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي بنياد وڌائين، جيڪو ڪجهه وقت تائين سنڌ تي حڪومت ڪندو رهيو.<ref name="Wink pg. 153"/><ref name=ch/> چچ سنڌ جي بادشاهت کي وسيع ڪيو ۽ انهن سڀني حڪمرانن کي شڪست ڏني، جن سندس اقتدار جي مخالفت ڪئي.<ref name=ch>{{cite book|title=Chachnama|date=1900|pages=32|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.285133/page/n45/mode/1up}}</ref> سندس ڪامياب فوجي مهمن، جن جي نتيجي ۾ سنڌو ماٿري ۽ ان کان ٻاهر جا علائقا سندس اقتدار هيٺ آيا، جو ذڪر ''[[چچ نامو]]'' ۾ ملي ٿو. چچ جي وفات کان پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] سندس جانشين بڻيو. روايتن موجب چندر اٺ سال حڪومت ڪئي، جنهن کان پوءِ چچ جو وڏو پٽ [[ڏاهر]] تخت تي ويٺو.<ref name="Wink pg. 153">Wink, André. (1991). [https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC&dq=chach+632&pg=PA153 ''Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: The slave kings and the Islamic conquest''. 2, p. 153]. Leiden: Brill.</ref><ref>{{Cite book|last=MacLean|first=Derryl N.|title=Religion and Society in Arab Sind|publisher=BRILL|year=1989|isbn=9004085513}}</ref><ref name=ch/> {{s-start}} {{succession box | title = الور جو چچ | years = 632ع–671ع | before = [[راء ساھسي ٻيون]] | after = [[چندر بن سيلائج|چندر]] }} {{s-end}} [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|325px|right|بادشاهه چچ جي دور تي [[ننڍي کنڊ ۾ مسلمانن جون فتحون]] اثرانداز ٿيون.<br /> {{legend|yellow|ريگستاني علائقا ([[ريگستان ريگستان]] ۽ [[ٿر ريگستان]])}} {{legend|#FFD700|[[زنبيل]]}} {{legend|#FFDEAD|[[ترڪ شاهي]]}} {{legend|#9932CC|[[ڪرڪوٽ گهراڻو|ڪشمير جي بادشاهت]]}} {{legend|#DEB887|[[برهمڻ گهراڻو]] (لڳ ڀڳ 632ع–711ع)<br />بعد ۾ [[سنڌ جو خلافتي صوبو]] (712ع–854ع)}} {{legend|#E0FFFF|[[ميتراڪ گهراڻو|ميتراڪ بادشاهت]] (لڳ ڀڳ 475ع–776ع)}} ]] == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهروت سان جنگ == جڏهن راءِ ساهسي جي مائٽن کي، جيڪي [[جودھپور]] ۽ [[جيتپور]] جي علائقن ۾ رهندا هئا، ان ڳالهه جي خبر پئي ته چچ تخت تي ويهي ويو آهي، تڏهن هنن پنهنجي وراثتي حق حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ تي حملي جي تياري ڪئي. سندن لشڪر جو اڳواڻ [[رانا مهروت]] هو<ref name="Masum1855" />. رانا مهروت چچ ڏانهن خط موڪليو، جنهن ۾ لکيو ته هڪ برهمڻ هجڻ جي حيثيت ۾ هو بادشاهت ۽ جنگ جي لائق نه آهي. چچ اهو خط راڻي کي ڏيکاريو ۽ صلاح گهري. راڻي کيس همٿ ڏني ۽ صلاح ڏني ته خزاني مان وڌيڪ دولت ورهائي ماڻهن ۽ فوج جي حمايت حاصل ڪئي وڃي. چچ ائين ئي ڪيو ۽ جنگ جي تياري مڪمل ڪئي<ref name="Masum1855" />. جڏهن ٻئي لشڪر [[ارور]] جي ڀرسان آمهون سامهون ٿيا ته رانا مهروت تجويز پيش ڪئي ته لشڪر وڙهائڻ بدران هو ۽ چچ پاڻ ۾ اڪيلي جنگ ڪن. چچ اها تجويز قبول ڪئي. مقابلي دوران چچ پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿي تلوار جو هڪ ئي وار ڪري رانا مهروت کي قتل ڪري ڇڏيو. پنهنجي اڳواڻ جي موت کان پوءِ رانا مهروت جو لشڪر ڀڄي ويو ۽ چچ جي فوج انهن جو تعاقب ڪري وڏي تعداد ۾ سپاهين کي قتل ڪيو<ref name="Masum1855" />. هن فتح کان پوءِ چچ وڏي شان سان [[ارور]] ۾ داخل ٿيو ۽ سنڌ جو بي چون و چرا حڪمران بڻجي ويو. ساڳئي سال هن پنهنجي سلطنت جي سرحدن جو دورو ڪيو ۽ انتظامي معاملن کي مضبوط بڻايو<ref name="Masum1855" />. چچ ۽ راڻي مان ٽي اولاد پيدا ٿيا: ٻه پٽ [[راجا ڏاهر]] ۽ [[ڏاهر سين]]، ۽ هڪ ڌيءَ. ڪجهه سالن کان پوءِ چچ وفات ڪري ويو ۽ سندس وڏي پٽ راجا ڏاهر حڪومت سنڀالي. هي واقعو [[راءِ گهراڻي]] جي مڪمل خاتمي ۽ [[چچ خاندان]] جي مضبوط قيام جي علامت بڻيو<ref name="Masum1855" />. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] lnzl0jmrfgti3ly64fq9s7mxp9vlqt9 384362 384361 2026-06-11T19:24:39Z Intisar Ali 8681 384362 wikitext text/x-wiki {{Short description|631ع کان 671ع تائين سنڌ جو مهاراجا}} {{Infobox royalty | name = چچ | succession = [[سنڌ]] جو [[مهاراجا]] | image = Chach of Alor. “Šri Yashaditya”. Circa 632-671. Sindh. Crowned head right; swastika to right. Large trident, šri yasha(ditya) around.jpg | caption = الور جي چچ جا سڪا، جن تي ''شري يشادتيه'' لکيل آهي. لڳ ڀڳ 632ع–671ع، سنڌ. تاج پهريل مٿو ساڄي پاسي؛ ساڄي طرف سواستڪ. چوڌاري وڏو ترشول ۽ ''شري يشا(دتيه)''. | reign = 631–671 | coronation = | predecessor = [[راء ساھسي ٻيون|راءِ ساھسي ٻيون]] | successor = [[چندر بن سيلائج|چندر]] | spouse = [[راڻي سهاندي]] | issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏھرسيا]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) | dynasty = [[برهمڻ گهراڻو]] | religion = [[هندومت]] }} '''چچ پٽ سيلائج''' ({{reign|631|671}}) [[سنڌ]] جو هڪ [[هندومت|هندو]] [[برهمڻ]] بادشاهه هو، جنهن 631ع کان 671ع تائين حڪومت ڪئي. هو [[راءِ سهاسي ٻيون]] جي درٻار ۾ ملازم هو ۽ وقت سان گڏ بادشاهه ۽ راڻي ٻنهي جو ويجهو اعتماد وارو ساٿي بڻجي ويو.<ref name="Wink pg. 153"/> راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ هن سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] سان شادي ڪئي ۽ اهڙيءَ طرح سنڌ جو حڪمران بڻيو.<ref name="Wink pg. 153"/> چچ جي تخت نشينيءَ کي راءِ سهاسي جي ڀاءُ، جيڪو [[چتور]] جو حڪمران هو، چئلينج ڪيو. هن پاڻ کي بادشاهت جو جائز وارث قرار ڏيندي سنڌ تي چڙهائي ڪئي، پر چچ حڪمت عمليءَ سان کيس قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح چچ سنڌ جو حڪمران بڻجي ويو ۽ [[برهمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي بنياد وڌائين، جيڪو ڪجهه وقت تائين سنڌ تي حڪومت ڪندو رهيو.<ref name="Wink pg. 153"/><ref name=ch/> چچ سنڌ جي بادشاهت کي وسيع ڪيو ۽ انهن سڀني حڪمرانن کي شڪست ڏني، جن سندس اقتدار جي مخالفت ڪئي.<ref name=ch>{{cite book|title=Chachnama|date=1900|pages=32|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.285133/page/n45/mode/1up}}</ref> سندس ڪامياب فوجي مهمن، جن جي نتيجي ۾ سنڌو ماٿري ۽ ان کان ٻاهر جا علائقا سندس اقتدار هيٺ آيا، جو ذڪر ''[[چچ نامو]]'' ۾ ملي ٿو. چچ جي وفات کان پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] سندس جانشين بڻيو. روايتن موجب چندر اٺ سال حڪومت ڪئي، جنهن کان پوءِ چچ جو وڏو پٽ [[ڏاهر]] تخت تي ويٺو.<ref name="Wink pg. 153">Wink, André. (1991). [https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC&dq=chach+632&pg=PA153 ''Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: The slave kings and the Islamic conquest''. 2, p. 153]. Leiden: Brill.</ref><ref>{{Cite book|last=MacLean|first=Derryl N.|title=Religion and Society in Arab Sind|publisher=BRILL|year=1989|isbn=9004085513}}</ref><ref name=ch/> {{s-start}} {{succession box | title = الور جو چچ | years = 632ع–671ع | before = [[راء ساھسي ٻيون]] | after = [[چندر بن سيلائج|چندر]] }} {{s-end}} [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|325px|right|بادشاهه چچ جي دور تي [[ننڍي کنڊ ۾ مسلمانن جون فتحون]] اثرانداز ٿيون.<br /> {{legend|yellow|ريگستاني علائقا ([[ريگستان ريگستان]] ۽ [[ٿر ريگستان]])}} {{legend|#FFD700|[[زنبيل]]}} {{legend|#FFDEAD|[[ترڪ شاهي]]}} {{legend|#9932CC|[[ڪرڪوٽ گهراڻو|ڪشمير جي بادشاهت]]}} {{legend|#DEB887|[[برهمڻ گهراڻو]] (لڳ ڀڳ 632ع–711ع)<br />بعد ۾ [[سنڌ جو خلافتي صوبو]] (712ع–854ع)}} {{legend|#E0FFFF|[[ميتراڪ گهراڻو|ميتراڪ بادشاهت]] (لڳ ڀڳ 475ع–776ع)}} ]] [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهروت سان جنگ == جڏهن راءِ ساهسي جي مائٽن کي، جيڪي [[جودھپور]] ۽ [[جيتپور]] جي علائقن ۾ رهندا هئا، ان ڳالهه جي خبر پئي ته چچ تخت تي ويهي ويو آهي، تڏهن هنن پنهنجي وراثتي حق حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ تي حملي جي تياري ڪئي. سندن لشڪر جو اڳواڻ [[رانا مهروت]] هو<ref name="Masum1855" />. رانا مهروت چچ ڏانهن خط موڪليو، جنهن ۾ لکيو ته هڪ برهمڻ هجڻ جي حيثيت ۾ هو بادشاهت ۽ جنگ جي لائق نه آهي. چچ اهو خط راڻي کي ڏيکاريو ۽ صلاح گهري. راڻي کيس همٿ ڏني ۽ صلاح ڏني ته خزاني مان وڌيڪ دولت ورهائي ماڻهن ۽ فوج جي حمايت حاصل ڪئي وڃي. چچ ائين ئي ڪيو ۽ جنگ جي تياري مڪمل ڪئي<ref name="Masum1855" />. جڏهن ٻئي لشڪر [[ارور]] جي ڀرسان آمهون سامهون ٿيا ته رانا مهروت تجويز پيش ڪئي ته لشڪر وڙهائڻ بدران هو ۽ چچ پاڻ ۾ اڪيلي جنگ ڪن. چچ اها تجويز قبول ڪئي. مقابلي دوران چچ پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿي تلوار جو هڪ ئي وار ڪري رانا مهروت کي قتل ڪري ڇڏيو. پنهنجي اڳواڻ جي موت کان پوءِ رانا مهروت جو لشڪر ڀڄي ويو ۽ چچ جي فوج انهن جو تعاقب ڪري وڏي تعداد ۾ سپاهين کي قتل ڪيو<ref name="Masum1855" />. هن فتح کان پوءِ چچ وڏي شان سان [[ارور]] ۾ داخل ٿيو ۽ سنڌ جو بي چون و چرا حڪمران بڻجي ويو. ساڳئي سال هن پنهنجي سلطنت جي سرحدن جو دورو ڪيو ۽ انتظامي معاملن کي مضبوط بڻايو<ref name="Masum1855" />. چچ ۽ راڻي مان ٽي اولاد پيدا ٿيا: ٻه پٽ [[راجا ڏاهر]] ۽ [[ڏاهر سين]]، ۽ هڪ ڌيءَ. ڪجهه سالن کان پوءِ چچ وفات ڪري ويو ۽ سندس وڏي پٽ راجا ڏاهر حڪومت سنڀالي. هي واقعو [[راءِ گهراڻي]] جي مڪمل خاتمي ۽ [[چچ خاندان]] جي مضبوط قيام جي علامت بڻيو<ref name="Masum1855" />. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] nn9zubgnogwzp0inu34wggil12zdj3z 384363 384362 2026-06-11T19:25:07Z Intisar Ali 8681 /* */ 384363 wikitext text/x-wiki {{Short description|631ع کان 671ع تائين سنڌ جو مهاراجا}} {{Infobox royalty | name = چچ | succession = [[سنڌ]] جو [[مهاراجا]] | image = Chach of Alor. “Šri Yashaditya”. Circa 632-671. Sindh. Crowned head right; swastika to right. Large trident, šri yasha(ditya) around.jpg | caption = الور جي چچ جا سڪا، جن تي ''شري يشادتيه'' لکيل آهي. لڳ ڀڳ 632ع–671ع، سنڌ. تاج پهريل مٿو ساڄي پاسي؛ ساڄي طرف سواستڪ. چوڌاري وڏو ترشول ۽ ''شري يشا(دتيه)''. | reign = 631–671 | coronation = | predecessor = [[راء ساھسي ٻيون|راءِ ساھسي ٻيون]] | successor = [[چندر بن سيلائج|چندر]] | spouse = [[راڻي سهاندي]] | issue = [[راجا ڏاهر]] (پٽ), [[ڏھرسيا]] (پٽ)، [[ماين]] (ڌيءَ) | dynasty = [[برهمڻ گهراڻو]] | religion = [[هندومت]] }} '''چچ پٽ سيلائج''' ({{reign|631|671}}) [[سنڌ]] جو هڪ [[هندومت|هندو]] [[برهمڻ]] بادشاهه هو، جنهن 631ع کان 671ع تائين حڪومت ڪئي. هو [[راءِ سهاسي ٻيون]] جي درٻار ۾ ملازم هو ۽ وقت سان گڏ بادشاهه ۽ راڻي ٻنهي جو ويجهو اعتماد وارو ساٿي بڻجي ويو.<ref name="Wink pg. 153"/> راءِ سهاسي جي وفات کان پوءِ هن سندس بيوه [[راڻي سهاندي]] سان شادي ڪئي ۽ اهڙيءَ طرح سنڌ جو حڪمران بڻيو.<ref name="Wink pg. 153"/> چچ جي تخت نشينيءَ کي راءِ سهاسي جي ڀاءُ، جيڪو [[چتور]] جو حڪمران هو، چئلينج ڪيو. هن پاڻ کي بادشاهت جو جائز وارث قرار ڏيندي سنڌ تي چڙهائي ڪئي، پر چچ حڪمت عمليءَ سان کيس قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح چچ سنڌ جو حڪمران بڻجي ويو ۽ [[برهمڻ گهراڻو|برهمڻ گهراڻي]] جي بنياد وڌائين، جيڪو ڪجهه وقت تائين سنڌ تي حڪومت ڪندو رهيو.<ref name="Wink pg. 153"/><ref name=ch/> چچ سنڌ جي بادشاهت کي وسيع ڪيو ۽ انهن سڀني حڪمرانن کي شڪست ڏني، جن سندس اقتدار جي مخالفت ڪئي.<ref name=ch>{{cite book|title=Chachnama|date=1900|pages=32|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.285133/page/n45/mode/1up}}</ref> سندس ڪامياب فوجي مهمن، جن جي نتيجي ۾ سنڌو ماٿري ۽ ان کان ٻاهر جا علائقا سندس اقتدار هيٺ آيا، جو ذڪر ''[[چچ نامو]]'' ۾ ملي ٿو. چچ جي وفات کان پوءِ سندس ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] سندس جانشين بڻيو. روايتن موجب چندر اٺ سال حڪومت ڪئي، جنهن کان پوءِ چچ جو وڏو پٽ [[ڏاهر]] تخت تي ويٺو.<ref name="Wink pg. 153">Wink, André. (1991). [https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC&dq=chach+632&pg=PA153 ''Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: The slave kings and the Islamic conquest''. 2, p. 153]. Leiden: Brill.</ref><ref>{{Cite book|last=MacLean|first=Derryl N.|title=Religion and Society in Arab Sind|publisher=BRILL|year=1989|isbn=9004085513}}</ref><ref name=ch/> {{s-start}} {{succession box | title = الور جو چچ | years = 632ع–671ع | before = [[راء ساھسي ٻيون]] | after = [[چندر بن سيلائج|چندر]] }} {{s-end}} [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|325px|right|بادشاهه چچ جي دور تي [[ننڍي کنڊ ۾ مسلمانن جون فتحون]] اثرانداز ٿيون.<br /> {{legend|yellow|ريگستاني علائقا ([[ريگستان ريگستان]] ۽ [[ٿر ريگستان]])}} {{legend|#FFD700|[[زنبيل]]}} {{legend|#FFDEAD|[[ترڪ شاهي]]}} {{legend|#9932CC|[[ڪرڪوٽ گهراڻو|ڪشمير جي بادشاهت]]}} {{legend|#DEB887|[[برهمڻ گهراڻو]] (لڳ ڀڳ 632ع–711ع)<br />بعد ۾ [[سنڌ جو خلافتي صوبو]] (712ع–854ع)}} {{legend|#E0FFFF|[[ميتراڪ گهراڻو|ميتراڪ بادشاهت]] (لڳ ڀڳ 475ع–776ع)}} ]] == چچ جي تخت نشيني ۽ راءِ گهراڻي جو خاتمو == [[چچ]] اميرن جي رضامندي سان سنڌ جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ خزاني جا در کولي ڇڏيا ۽ عام اعلان ڪيائين ته ماڻهن ۾ انعام ۽ بخششون ورهايون وينديون. هن اميرن، درٻارين ۽ فوج کي وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڏني، فوجين جون پگهارون وڌايون ۽ هارين تي محصول گهٽايا، جنهن سبب پوک ۽ زراعت ۾ واڌارو آيو. ان کان پوءِ هن راڻي سان باقاعده شادي ڪئي<ref name="Masum1855">{{cite book |last=معصوم |first=محمد |title=A History of Sind, Embracing the Period from A.D. 710 to A.D. 1590 |translator=ڪئپٽن جارج گرينول مالٽ |editor=آر. هيوز ٿامس |publisher=Bombay Education Society's Press |location=بمبئي |year=1855 |pages=–16 }}</ref>. == راجا مهروت سان جنگ == جڏهن راءِ ساهسي جي مائٽن کي، جيڪي [[جودھپور]] ۽ [[جيتپور]] جي علائقن ۾ رهندا هئا، ان ڳالهه جي خبر پئي ته چچ تخت تي ويهي ويو آهي، تڏهن هنن پنهنجي وراثتي حق حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ تي حملي جي تياري ڪئي. سندن لشڪر جو اڳواڻ [[رانا مهروت]] هو<ref name="Masum1855" />. رانا مهروت چچ ڏانهن خط موڪليو، جنهن ۾ لکيو ته هڪ برهمڻ هجڻ جي حيثيت ۾ هو بادشاهت ۽ جنگ جي لائق نه آهي. چچ اهو خط راڻي کي ڏيکاريو ۽ صلاح گهري. راڻي کيس همٿ ڏني ۽ صلاح ڏني ته خزاني مان وڌيڪ دولت ورهائي ماڻهن ۽ فوج جي حمايت حاصل ڪئي وڃي. چچ ائين ئي ڪيو ۽ جنگ جي تياري مڪمل ڪئي<ref name="Masum1855" />. جڏهن ٻئي لشڪر [[ارور]] جي ڀرسان آمهون سامهون ٿيا ته رانا مهروت تجويز پيش ڪئي ته لشڪر وڙهائڻ بدران هو ۽ چچ پاڻ ۾ اڪيلي جنگ ڪن. چچ اها تجويز قبول ڪئي. مقابلي دوران چچ پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿي تلوار جو هڪ ئي وار ڪري رانا مهروت کي قتل ڪري ڇڏيو. پنهنجي اڳواڻ جي موت کان پوءِ رانا مهروت جو لشڪر ڀڄي ويو ۽ چچ جي فوج انهن جو تعاقب ڪري وڏي تعداد ۾ سپاهين کي قتل ڪيو<ref name="Masum1855" />. هن فتح کان پوءِ چچ وڏي شان سان [[ارور]] ۾ داخل ٿيو ۽ سنڌ جو بي چون و چرا حڪمران بڻجي ويو. ساڳئي سال هن پنهنجي سلطنت جي سرحدن جو دورو ڪيو ۽ انتظامي معاملن کي مضبوط بڻايو<ref name="Masum1855" />. چچ ۽ راڻي مان ٽي اولاد پيدا ٿيا: ٻه پٽ [[راجا ڏاهر]] ۽ [[ڏاهر سين]]، ۽ هڪ ڌيءَ. ڪجهه سالن کان پوءِ چچ وفات ڪري ويو ۽ سندس وڏي پٽ راجا ڏاهر حڪومت سنڀالي. هي واقعو [[راءِ گهراڻي]] جي مڪمل خاتمي ۽ [[چچ خاندان]] جي مضبوط قيام جي علامت بڻيو<ref name="Masum1855" />. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ روايتي ڪهاڻي جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ پنهنجي محبوبه کان صلاح پڇي. سُهندي مٿس کلي ۽ کيس چيو: {{quote|”آءٌ ته پردي ۾ رهندڙ هڪ عورت آهيان. جيڪڏهن مون کي ٻاهر نڪري وڙهڻو آهي، ته پوءِ منهنجا ڪپڙا پاءِ ۽ تون هتي ويهه، ۽ پنهنجا ڪپڙا مون کي ڏي ته آءٌ ٻاهر وڃي جنگ ڪريان..... جڏهن هيءَ بادشاهي تنهنجي قسمت ۾ آئي آهي، ته پوءِ توکي منهنجي مشوري جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ پنهنجي ڪمر ڪشي هڪ گجندڙ شير وانگر ڪڏندو ٻاهر نڪر...... پنهنجي دشمن جي صفن ۾ اندر گهڙي، انهن کي منجهائي ڇڏ، ۽ هڪ مرد وانگر اڳتي وڌ.“}} لئمبرڪ موجب، چچ شرمسار ٿي پنهنجو لشڪر گڏ ڪيو ۽ پاڻ ان جي اڳواڻي ڪئي. هن مخالف ڌر جي اهم ۽ نمايان شخصيتن کي قيد مان آزاد ڪيو، جيڪي اڳوڻي حڪومت جي تختي اونڌي ٿيڻ کان پوءِ جيل ۾ هئا. هن کين انعامن، اڪرامن ۽ وعدن سان پنهنجي وفاداريءَ ۾ آندو. لئمبرڪ جي راءِ ۾ هن مان اندازو ٿئي ٿو ته ملڪ تي ڪاهه ڪندڙ شخص جي تخت بابت دعويٰ، خود چچ جي دعويٰ کان وڌيڪ مضبوط نه هئي.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻنهي لشڪرن جي وچ ۾ سخت جنگ ٿي. جڏهن ڪنهن به ڌر کي واضح برتري حاصل ٿيندي نظر نه آئي ته ”مهارت بادشاهه“ صلح جي شرطن لاءِ اها تجويز ڏني ته هو ۽ چچ دوبدو مقابلي ذريعي پنهنجون دعوائون طئي ڪن. چچ اها ڳالهه قبول ڪئي، پر شرط رکيائين ته جيئن ته هو برهمڻ آهي ۽ شهسوار نه آهي، تنهنڪري مقابلو پيادل ڪيو وڃي. مهارت اها ڳالهه قبول ڪئي. پر چچ پنهنجي سئيس کي پنهنجو گهوڙو پٺيان آڻڻ لاءِ چيو. جيئن ئي هو مقابلي لاءِ اڳتي وڌيو، آخري گهڙيءَ ۾ ٽپ ڏيئي گهوڙي تي چڙهي ويٺو ۽ اڳتي وڌي پنهنجي مخالف کي تلوار سان ڌڪ هڻي قتل ڪري ڇڏيائين. ان کان پوءِ سنڌ جي لشڪر نئين سر حملو ڪيو، دشمن کي ڀڄايو ۽ چچ فاتح بڻجي [[الور]] موٽي آيو. لئمبرڪ هن واقعي کي افضل خان ۽ شيواجيءَ جي دغابازيءَ واري مقابلي سان مشابهت ڏئي ٿو.<ref name="لئمبرڪ" /> چچ کي حڪومت ڪندي اڃا ٻه چار مهينا ئي ٿيا هئا ته راءِ سهاسي جي موت جي خبر سندس ڀاءُ، چتور جي راجا مهرت، تائين پهتي. هو وڏو لشڪر وٺي چچ کان پنهنجي ڀاءُ جو بدلو وٺڻ لاءِ الور پهتو. شهر کان ٽي ميل پري خيما کوڙي هن چچ ڏانهن خط موڪليو ته جنهن تخت تي چچ ويٺو آهي، اهو سندن خانداني ملڪيت آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> جنگ لڳي، راجا مهرت مارجي ويو ۽ سندس فوج کي شڪست ملي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ هن جنگ جو تنقيدي جائزو وٺندي لکي ٿو ته ”جتور“ مان مراد غالباً ”جئپور“ ٿي سگهي ٿي، نه ڪي ”چتور“. پر ٻنهي صورتن ۾ انهيءَ علائقي جي صحيح سڃاڻپ ۾ هڪجهڙي مشڪل موجود آهي. اهي ٻئي جايون راجپوتانا جي اوڀر طرف آهن، جڏهن ته انهن علائقن ۽ سنڌ جي وچ ۾ گرجرا بادشاهي حائل هئي. انهن جا سردار گهڻو ڪري ان بادشاهي جي پاريهر حڪمران جا باجگذار ۽ شايد کشتري نسل جا هئا. لئمبرڪ موجب اهڙي اعليٰ مرتبي وارن اميرن جو سنڌ جي گهٽ خاندان وارن راءِ بادشاهن سان شاديءَ يا سڱابنديءَ ذريعي لاڳاپو رکڻ غيرامڪاني آهي. وڌيڪ غيرامڪاني ڳالهه اها آهي ته سندن بالاحاڪم کين پنهنجي سرحد مان لشڪر سميت سنڌ جي بادشاهي فتح ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي اجازت ڏئي ها. هن جي راءِ ۾ وڌيڪ امڪان اهو آهي ته جيڪڏهن اهو ملڪ سنڌ جو پاڙيسري ملڪ، يعني موجوده [[جيسلمير]]، هو ته اها ڪوشش رمل جي سردار طرفان شايد گرجرا بادشاهه جي اڳواٽ منظوريءَ سان ڪئي وئي هوندي.<ref name="لئمبرڪ">ڪتاب جو نالو؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)؛ ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ؛ ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع؛ ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو.</ref> == چندر جي وليعهدي == راجا چچ پنهنجي ڀاءُ [[چندر بن سيلائج|چندر]] کي الور جو والي بڻايو ۽ فرمان جاري ڪيو ته هي راهبن جو سردار هاڻي هر ماڻهوءَ جو سردار آهي. سندس موجودگي توڙي غير موجودگيءَ ۾ سڀ ملڪي معاملا چندر نڀائيندو. راجا جي هن حڪم تي سڀني وزيرن ۽ ڪارندن اطاعت قبول ڪئي. چچ الور ۾ پنهنجي ڀاءُ چندر کي منصب تي ويهاري پاڻ لشڪر سميت انهن راجائن کي سيکت ڏيڻ لاءِ روانو ٿيو، جيڪي سندس آڻ نه مڃيندا هئا. سڀ کان پهرين هن ڀاٽيا يا بابيا، جيڪو بياس درياهه جي ڏکڻ ۾ هو، تي حملو ڪيو. خونريز جنگ لڳي ۽ آخر ڀاٽيا جو والي ڀڄي وڃي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته ''چچ نامي'' مطابق چچ کي سندس راڻي سُهنديءَ مان ٻه پٽ هئا، جن مان هڪ جو نالو ڏهرسيه ۽ ٻئي جو ڏاهر هو. کيس ٻائي نالي هڪ ڌيءَ به هئي، جيڪا ظاهر آهي ته سندس ٻي زال مان هئي.<ref>ٻائي ڏاهر ۽ ڏهر سيهه جي سڳي ڀيڻ نه هئي، سا ڳالهه ڏاهر جي طرفان بعد ۾ چيل هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هن ان کي ”جاٽن جي ڌي“ جي بري لقب سان ياد ڪيو هو- قليچ بيگ ص 48.</ref> چچ جي مرڻ تي، جيڪو عام طور سن 671ع ڌاري ٿيل سمجهيو ويندو آهي، تخت سندس ٻنهي پٽن مان ڪنهن کي نه مليو، پر سندس ڀاءُ چندر کي مليو، جيڪو اڳ ئي الور جو حاڪم رهيو هو. لئمبرڪ موجب مشرق جي بادشاهين ۾ اها روايت، جنهن تحت پٽ جي بدران ڀاءُ وارث ٿيندو هو، تڏهن موزون هوندي هئي، جڏهن پٽ صغير هجي يا حڪومت هلائڻ جي لائق نه هجي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپر گهراڻن ۾ به اهڙي روايت تي عام طور عمل ٿيندو هو. پر ''تذڪري'' مان اها حقيقت واضح ٿئي ٿي ته چچ جا ٻئي پٽ نابالغ نه هئا، ڇاڪاڻ ته چندر تخت تي ويهڻ کان ٿوري ئي پوءِ کين سخت خطرن جي حالتن ۾ اهم فرض سونپيا. لئمبرڪ موجب، اهو عجيب آهي ته انهن مان ڪنهن به تخت لاءِ دعويٰ نه ڪئي، خاص ڪري جڏهن چندر لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو گهڻو وقت مذهبي معاملن ۾ گذاريندو هو. سندس اندازي موجب چندر لاءِ شاهي اختيار جي اهميت خاص ڪري اهڙي ملڪ ۾، جتي گهڻي ڀاڱي ٻڌ ڌرم ڇانيل هو، فقط ايتري هئي جو ان وسيلي هو برهمڻڪي مذهب کي پکيڙي سگهي.<ref name="لئمبرڪ" /> == اسڪلنده جي فتح == جڏهن چچ کي خبر پئي ته ڀاٽيا جو والي اسڪلنده ۾ پناهه ورتي آهي، تڏهن هن اسڪلنده جي هڪ بااثر شخص شجاع ڏانهن، جنهن سان سندس پراڻا لاڳاپا هئا، پيغام موڪليو. چچ کيس چيو ته جيڪڏهن هو اسڪلنده جي راءِ چتر يا چتيسر کي قتل ڪرائيندو يا قيد ڪرائيندو ته کيس اسڪلنده جو والي بڻايو ويندو. شجاع اها ذميواري قبول ڪئي ۽ ضمانت طور پنهنجو پٽ چچ ڏانهن موڪليو. آخرڪار شجاع سازش ڪري چتر کي قتل ڪرايو، سندس سر چچ ڏانهن موڪليو ۽ انعام سان گڏ اسڪلنده جو قبضو حاصل ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ مطابق، چچ سڀ کان پهرين بياس نديءَ واري صوبي تي ڪاهه ڪئي ۽ ان جي ڏاکڻي ڪناري تي بيٺل قلعي ”بابيا“ تي حملو ڪيو. ان جو گورنر چتيرا يا چتر هو، جنهن جنگ ڪئي پر شڪست کاڌي. چتر قلعي ۾ پناهه ورتي، پر گهيري کان پوءِ رات جو ڀڄي اسڪلند نالي صوبي جي گاديءَ واري شهر ڏانهن نڪري ويو. چچ سندس پٺيان ويو ۽ اتي موجود پنهنجي هڪ حاشيه بردار سان خط و ڪتابت ڪيائين. کيس واعدو ڏنائين ته جيڪڏهن هو چتر کي قتل ڪندو ته کيس قلعي ۽ صوبي جو گورنر بڻايو ويندو. سازش ڪامياب ٿي ۽ شهر جا معزز چچ اڳيان پيش ٿيا، جن نئين گورنر جي اطاعت جو اقرار ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == سڪا ۽ ملتان جي فتح == اسڪلنده کان فارغ ٿي چچ سڪا ۽ ملتان ڏانهن وڌيو، جتي راءِ سهاسي جو ويجهو مائٽ بجهيراءُ حڪومت ڪندو هو. بجهيري جڏهن چچ جي حملي جو ٻڌو ته وڏو لشڪر تيار ڪري راوي ڪناري پهتو. هوڏانهن سڪا جو گورنر، سندس ڀائٽيو سيهول يا سوهيول، ۽ سندس سؤٽ اجسين چچ جي مقابلي لاءِ نڪتا. چچ ۽ سندس لشڪر بياس نديءَ جي ڪناري ٽن مهينن تائين ترسي رهيا، ڇاڪاڻ ته گرمين سبب درياهه جو پيٽ تمام ويڪرو هو. جڏهن پاڻي لٿو ته چچ درياهه پار ڪري سيهول سان جنگ ڪئي، سڪا جي قلعي جو گهڻي وقت تائين گهيرو ڪيو ۽ کيس اتان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. سيهول سڪا مان ڀڄي ملتان ۾ پناهه ورتي. چچ سڪا شهر ۾ داخل ٿي دشمن جي فوج مان پنج هزار سپاهين کي قتل ڪيو ۽ باقي گرفتار ٿيلن کي غلام بڻايو. هن سڪا ۾ پنهنجي خاص ماڻهو عين الدين ريحان مدني کي سردار بڻايو ۽ پاڻ ملتان ڏانهن روانو ٿيو. ملتان جو حاڪم بجهيراءَ وڏو لشڪر ۽ هاٿي وٺي مقابلي لاءِ شهر کان ٻاهر آيو، پر آخر مجبور ٿي چچ اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيائين. هن ملتان جو قبضو چچ کي ڏئي، پنهنجي ٻارن ٻچن سميت ڪشمير جي جبلن ڏانهن روانو ٿيو. چچ ملتان ۾ داخل ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> چچ ملتان هڪ ٺاڪر جي حوالي ڪري برهماپور، ڪرار ۽ اشهار ڏانهن ويو، جتي جي والين بنا ڪنهن ٽڪراءَ جي سندس اطاعت قبول ڪئي. پوءِ هو شاڪلها قلعي وٽ پهتو، جيڪو ڪمبا جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو. شاڪلها تاڪيا کان ڪجهه پري ڪشمير جي سرحد ويجهو هو. چچ اتي هڪ مهيني تائين رهيو، آس پاس جي سردارن کي سيکت ڏئي امن قائم ڪيو ۽ سنڌ جي سرحد جي نشاني طور ٻه وڻ لڳايا. انهن وڻن جي جوان ٿيڻ تائين اتي ترسيو ۽ پوءِ الور واپس آيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ''جنت السنڌ'' مطابق، پنجاب تي راءِ سهاسيءَ جا مائٽ حڪومت ڪندا هئا، جن کي چچ هڪ ٻئي پٺيان شڪست ڏني. هن بياس نديءَ واري قلعي ببيا کي فتح ڪري، راجا چتيسر کي مارائي، اسڪلنده يا اُچ جو قلعو فتح ڪيو. اُچ کان پوءِ هن سڪا جي راجا سوهيول کي شڪست ڏني ۽ ملتان ڏانهن وڌيو. اتي جو راجا بجهيراءِ هاٿين جي دستي سان مقابلي لاءِ نڪتو، پر پوءِ امان گهري ملتان ڇڏي ڀڄي ويو. ملتان فتح ڪرڻ کان پوءِ چچ برهماپور، ڪروڙ، اشهار ۽ شاهڪلا جي راجائن کي ڪابل تائين مات ڪري، ڪشمير جي سرحد تي ديار جا وڻ پوکائي الور موٽي آيو.<ref name="جنت السنڌ">ڪتاب جو نالو؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع، ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي.</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ ملتان ڏانهن اڳڀرائي ڪئي، جيڪو هڪ وڏي پرڳڻي جي گاديءَ جو شهر هو ۽ جنهن تي باجيراءِ نالي حڪمران حڪومت ڪندو هو، جنهن کي راءِ سهاسيءَ جو ويجهو مائٽ چيو ويو آهي. پهرين جنگ ”سڪا“ نالي شهر تي قبضو ڪرڻ لاءِ ٿي، جيڪو ”اڀرندي طرف ملتان جي سامهون“ هو. چچ بياس ندي پار ڪري دشمنن، باجيراءِ جي پٽ سيهوال ۽ سندس سؤٽ اَجئه سين، کي شڪست ڏئي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. ان دوران چچ سڪا قلعي تي حملو ڪري سنڌ جي هڪ اهم وڏ گهراڻي نواب کي شهر جي چارج ڏني. پوءِ هن راوي ندي پار ڪئي، جيڪا ان زماني ۾ ملتان جي ڏکڻ کان وهندي هئي، ۽ باجيراءِ جي مکيه لشڪر سان سخت جنگ ڪئي، جنهن کي آخر قلعه بند شهر ۾ پناهه وٺڻي پئي.<ref name="لئمبرڪ" /> == الور ڏانهن موٽ == راجا چچ الور واپس اچي هڪ سال آرام ڪيو. پوءِ هن پنهنجي وزير کي گهرائي اولهه ۽ ڏکڻ جي حالتن بابت پڇيو. وزير ٻڌايو ته چچ جي اوڀر طرف وڃڻ سبب ڏاکڻن علائقن جا والي بي فڪر ٿي ويٺا آهن ۽ ڍل ڏيڻ کان صاف انڪار ڪري چڪا آهن. == سيوستان طرف روانگي == وزير جي صلاح کان پوءِ چچ دهتايت يا ديهات ڳوٺ وٽان مهراڻ پار ڪيو، جيڪو سما قوم ۽ الور جي سرحد تي هو، ۽ ٻُڌيا ۽ سيوستان ڏانهن روانو ٿيو. ٻُڌيا تي ان وقت سرڪونڌ پٽ ڀنڊرگو ڀاگو حڪومت ڪندو هو ۽ پرڳڻي جو تختگاهه ڪاڪا راڄ هو. اتان جي ماڻهن کي سيويس چيو ويندو هو. چچ تيزيءَ سان قلعي تي حملو ڪري فتح حاصل ڪئي. اتان جي هڪ ٻئي حاڪم، ڪاڪا جي پٽ وڪيي، هر سال ڏن ڏيڻ جو واعدو ڪري اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ چچ سڌو سيوستان تي چڙهائي ڪئي. سيوستان جو گورنر متو مقابلي جي طاقت نه ڏسي قلعي ۾ بند ٿي ويو. هفتي جي گهيري کان پوءِ هن آڻ مڃي چچ اڳيان پيش ٿيو. چچ مٿس رحم کائي سندس گورنري برقرار رکي، پر ساڻس نائب طور پنهنجو ماڻهو مقرر ڪيو. ڪجهه ڏينهن اتي رهڻ کان پوءِ چچ برهمڻ آباد ڏانهن روانو ٿيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> لئمبرڪ لکي ٿو ته چچ جون ڏاکڻن علائقن ۾ ڪارروايون وڌيڪ مضبوط ۽ پختن بنيادن تي بيٺل معلوم ٿين ٿيون. هڪ سال الور ۾ رهڻ کان پوءِ هن مهراڻ کي ”ديهايت“ نالي ڳوٺ وٽان پار ڪيو، جيڪو سما ۽ الور جي وچ ۾ سرحدي ڳوٺ هو، ۽ ٻُڌيه ۽ سيوستان ڏانهن ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> ٻُڌيه جي سردار جي نالي کي مختلف نمونن سان لکيو ويو آهي. هودي والا جي راءِ موجب ”باگهو“ لقب يا ذات جي نالي جي اصل صورت شايد ”ڀڪو“ هجي، جنهن مان امڪان نڪري ٿو ته هو شايد ٻڌ ڌرم جو ٻائو هو.<ref>هودي والا، ص 84. ريورٽيءَ ڀنڊار ڪر ڀاگوءَ جو پٽ ڪوٽل ٻڌايو آهي.</ref> سندس گاديءَ واري شهر جو نالو ”ڪڪراج“ هو، جتان جي رهاڪن کي ”سيوي“ سڏيو ويندو هو. چچ سيوين جو قلعو قبضي ۾ آندو. ڪجهه محققن ان کي جديد ”سبي“ سمجهيو آهي، پر لئمبرڪ موجب ان سيوين شهر جو ايترو اتر طرف هجڻ غيرامڪاني آهي.<ref>ريورٽي، ”نوٽس آن افغانستان“، ص 564.</ref> سردار جي پٽ پنهنجي پيءُ جي طرفان آڻ مڃي. معلوم ٿئي ٿو ته انهن کي سندن اڳوڻن عهدن ۽ اختيارن تي برقرار رکيو ويو.<ref name="لئمبرڪ" /> سيوستان ۾ پڻ لڳ ڀڳ ساڳيا واقعا پيش آيا. اتان جي گورنر متا پهريائين مقابلو ڪيو، پر شڪست کان پوءِ پاڻ کي چچ جي رحم و ڪرم تي ڇڏي ڏنائين. چچ فراخدليءَ جو مظاهرو ڪندي متا کي سندس اڳوڻي عهدي تي بحال ڪيو، پر پنهنجي معتمدن مان هڪ شخص کي شاهي مفادن جي حفاظت لاءِ مٿس نگران مقرر ڪيو.<ref name="لئمبرڪ" /> == برهمڻ آباد جي والي ڏانهن پيغام == برهمڻ آباد جي ويجهو پهچڻ کان پوءِ چچ برهمڻ ۽ لوهاڻا جي والي لاکن، سمن ۽ سهتن جي سردار اگهم ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪليو. انهن ڏينهن ۾ اگهم جو هڪ خط سيوستان جي گورنر متي ڏانهن پڪڙجي پيو، جنهن مان ٻنهي جي سازش ظاهر ٿي. خط ۾ سندن اتحاد ۽ هڪ ٻئي جي هر طرح مدد ڪرڻ جو ذڪر هو. جڏهن متي کي خط پڪڙجڻ جي خبر پئي ته هو ڀڄي ريگستان جي راجا نيرمل وٽ وڃي ويٺو، جنهن کي ڀٽي به چيو ويندو هو. چچ وري اگهم ڏانهن پيغام موڪليو ته تون پاڻ کي هن دور جو وڏو راجا سمجهين ٿو ۽ توکي پنهنجي خانداني رياست تي وڏو ناز آهي، پر چچ کي دولت ۽ طاقت وراثت ۾ نه ملي آهي، ان ۾ ايشور جي مهرباني شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته هي سڄو ڪم انهيءَ ذات جو آهي، جنهن جو ڪو شريڪ نه آهي. سندس هر ڪم ۾ سيلائج جي دعا ۽ مولا جي مدد شامل هوندي آهي ۽ هو ٻي ڪنهن کان اميد نٿو رکي. جيڪڏهن اگهم پنهنجي طاقت کي ذاتي ڪوشش جو نتيجو سمجهي ٿو ته پوءِ زوال سندس ويجهو آهي ۽ کيس مارڻ جائز آهي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == برهمڻ آباد جي فتح == چچ برهمڻ آباد جي حاڪم [[اگهم لوهاڻو|اگهم]] ڏانهن اطاعت جو پيغام موڪلڻ کان پوءِ مٿس چڙهائي ڪئي. اگهم ان وقت دوري تي هو، پر حملي جي خبر ملندي ئي واپس اچي لشڪر گڏ ڪيائين. جنگ کان پوءِ هو قلعي ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيو ۽ [[قنوج]] جي راجا راسل جي پٽ ستياب کان مدد گهريائين، پر مدد پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو. سندس پٽ [[سربند]] ڊگهي گهيري کان پوءِ چچ سان صلح ڪري ورتو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> روايتن موجب اگهم جو روحاني مرشد ٻڌ ڌرم جو پروهت '''ٻڌرڪو''' هو، جيڪو ٻڌنو وهار ۾ ڪنوهار بت جو پڄاري هو. اگهم سندس صلاح تي عمل ڪندو هو. اگهم جي وفات کان پوءِ ٻڌرڪو عبادت ۾ مصروف رهيو ۽ نجومي حسابن ذريعي اڳڪٿي ڪيائين ته برهمڻ آباد آخرڪار چچ جي قبضي ۾ ايندو. چچ شهر فتح ڪرڻ کان پوءِ سربند کي اتي رهڻ جي اجازت ڏني، اگهم جي بيوه سان شادي ڪيائين ۽ پنهنجي ڀائٽي ڌرسيا جي ڌيءَ جو نڪاح سربند سان ڪرايائين. بعد ۾ چچ ٻڌرڪو سان ملاقات ڪئي، کيس عزت ڏنائين ۽ سندس درخواست تي ٻڌنو وهار جي مرمت ڪرائڻ جو واعدو ڪيائين.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> برهمڻ آباد تي قبضو حاصل ڪرڻ کان پوءِ چچ انتظامي سڌارا متعارف ڪرايا. هن جتن ۽ لوهاڻن جي ڪجهه سردارن کي نظربند ڪري مٿن پابنديون لاڳو ڪيون، جن ۾ هٿيار کڻڻ، قيمتي لباس پائڻ، باقاعده زين سان گهوڙي سواري ڪرڻ ۽ مخصوص سماجي امتيازن جي استعمال تي پابندي شامل هئي. ساڳئي وقت کين سرڪاري خدمتون ۽ جاسوسيءَ جا فرض به سونپيا ويا. قانونن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن لاءِ سزائن جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ ڪجهه بااثر ماڻهن کي سرڪاري انتظام ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب، سيوستان ۽ ٻڌيا جي حڪمرانن اڳ ئي چچ جي اطاعت قبول ڪري ورتي هئي، جڏهن⁠تہ برهمڻ آباد ۾ اگهم جي وفات کان پوءِ سربند پيش پيو. چچ سندس ماءُ سان شادي ڪئي ۽ ڌرسيا کي سربند جي نڪاح ۾ ڏنو. ان کان پوءِ هن جاٽن ۽ لوهاڻن تي پابنديون لاڳو ڪري مڪران ڏانهن پيشقدمي ڪئي.<ref name="جنت السنڌ"/> ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي راءِ موجب برهمڻ آباد جو گهيرو لڳ ڀڳ هڪ سال جاري رهيو. هن مطابق ٻڌرڪو (يا ٻڌراکو) جي اثر سبب سربند ۽ سندس ساٿين صلح جو رستو اختيار ڪيو. لئمبرڪ جو خيال آهي ته برهمڻ آباد ٻڌ ڌرم جو اهم مرڪز هو ۽ چچ مقامي ٻڌ اشرافيا جي تعاون کان سواءِ پنهنجو اقتدار مضبوط نٿي ڪري سگهيو. هو اهو پڻ لکي ٿو ته جتن ۽ لوهاڻن تي لاڳو ڪيل پابندين جو مقصد صوبي ۾ سياسي استحڪام قائم ڪرڻ هو.<ref name="لئمبرڪ"/> == ڪرمان ڏانهن مهم == روايتي بيانن موجب چچ 2ھ (613ع) ۾ [[ڪرمان]] ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو ان وقت ساساني ايران جي اثر هيٺ هو. هن پهرين [[ارمابيل]] (لس ٻيلو) جو دورو ڪيو، جتي مقامي حاڪم سندس استقبال ڪيو ۽ وفاداريءَ جو اظهار ڪيو. ان کان پوءِ چچ [[پنجگور|پنج پور]] پهتو، جتي هڪ پراڻي قلعي جي مرمت ڪرائي ۽ مڪران ۽ ڪرمان جي وچ واري علائقي ۾ حدبنديءَ جي علامت طور کجور جا وڻ پوکرايا.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> '''جنت السنڌ''' موجب چچ پنجگور، جهالاوان، سراوان ۽ ڪڇي تائين پنهنجو اثر وڌايو ۽ مقامي حڪمرانن کان ساليانو خراج مقرر ڪرايو. مولائي شيدائي ساساني سلطنت جي اندروني بحرانن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته چچ انهن حالتن مان فائدو وٺي ڪرمان تي ڪاهه ڪئي، پر ايراني طاقت مڪمل طور ڪمزور نه ٿيڻ سبب مستقل فتح حاصل نه ڪري سگهيو.<ref name="جنت السنڌ"/> == قندابيل تي مهم == ارمابيل کان پوءِ چچ توران جي علائقي مان گذري [[قندابيل]] ڏانهن روانو ٿيو. هن شهر جو گهيرو ڪيو، جنهن کان پوءِ مقامي ماڻهن سؤ خچر ۽ هڪ لک درهم خراج طور ادا ڪيا ۽ مستقبل ۾ به خراج ڏيڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> == خلافت سان لاڳاپا ۽ سرحدي ٽڪراءَ == ڪجهه روايتن موجب [[حضرت عثمان غني]] جي دور ۾ بصري جي والي [[عبدالله بن عامر]]، [[عبدالرحمان بن سمره]] کي سنڌي فوجن جي سرگرمين کي روڪڻ لاءِ مهم هلائڻ جي اجازت ڏني. ان مهم دوران عرب لشڪر مڪران ۽ ڪيڪان جي علائقن تائين پهتو. بعض مؤرخن هن واقعي کي سنڌ جي سرحدن تي مسلمانن جي ابتدائي فوجي ڪارروائين مان هڪ قرار ڏنو آهي.<ref name="تاريخ سومرا سنڌ">ڪتاب جو نالو؛ تاريخ سومره سنڌ، مصنف؛ وزير علي، 2001ع.</ref> ساڳئي دور ۾ [[عثمان بن ابي العاص]] پنهنجي ڀاءُ مغيره جي اڳواڻيءَ ۾ ديبل ڏانهن هڪ بحري مهم موڪلي. ''چچ نامي'' موجب ديبل جي والي ساميو بن ڏيوائچ مقابلو ڪيو ۽ جنگ دوران مغيره مارجي ويو. هن واقعي کي سنڌ تي مسلمانن جي ابتدائي بحري مهمن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> مولائي شيدائي موجب چچ جي دور ۾ مڪران ۽ سرحدي علائقن ۾ عربن ۽ مقامي قوتن وچ ۾ وقت بوقت ڇڪتاڻ جاري رهي. هن مختلف مهمن، بغاوتن ۽ عرب فوجي ڪارروائين جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي بعد ۾ سنڌ ۽ خلافت جي لاڳاپن جي پسمنظر جو حصو بڻيون.<ref name="جنت السنڌ"/> == وفات == روايتي بيانن مطابق چچ لڳ ڀڳ چاليهه سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 40ھ (660ع) ۾ وفات ڪري ويو. سندس زال سونهن ديوي مان ٻه پٽ، [[ڏاهر]] ۽ ڏهرسين، ۽ هڪ ڌيءَ مائين هئي.<ref>{ڪتاب جو نالو؛ سنڌ جي تاريخ، مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي، مهراڻ اڪيڊمي {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page2.html}}}</ref> ==برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست== {{برھمڻ گھرائي جي راجائن جي فھرست}} == حوالا == {{حوالا|2}} {{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}} {{سنڌ جي تاريخ}} [[زمرو:سلجھائپ صفحا]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ]] gya7gz30fvxq1ofuveqqcsjo97xg5h3 10 46655 384441 210625 2026-06-12T06:35:09Z Siddhu Talreja 18634 384441 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = {{#if:{{{boxsize|}}}|width: {{{boxsize}}};}} | abovestyle = font-size:130%; color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}} }}|black|1}}|white|{{{fontcolor|black}}} }}; background-color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}|black|{{#if:{{{signers|}}}|silver|{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}} }} }} }}; | above = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | aboveclass = above | subheaderstyle = font-size:110%; color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}} }}|black|1}}|white|{{{fontcolor|black}}} }}; background-color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}|black|{{#if:{{{signers|}}}|silver|{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}} }} }} }}; | subheader1 = {{{altname|}}} | subheader2 = {{{nativename|}}} | subheader3 = {{#if:{{{acceptance|}}}|({{{acceptance|}}})}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|{{{image_size|}}}}}}|sizedefault=200px|alt={{{imagealt|}}}}} | caption = {{{imagecaption|}}} | headerstyle = color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}}|white|{{{fontcolor|black}}}}}; background-color: {{#if:{{{signers|}}}|silver|{{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}|black|{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}}}}}}}}; | labelstyle = padding-top:0.225em;line-height:1.1em;<!--(modified longitem)--> padding-right:0.5em;<!--(to ensure some gap between any (long/unwrapped) label and subsequent data on same line)--> datastyle=text-align:right;line-height:1.35em; <!---------------------------------------------------------> | label1 = اچار | data1 = {{#if:{{{pronunciation|}}}| {{{pronunciation|''to be added''}}}}} | label2 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} | ٻولي&nbsp; ٺاھيندڙ | ٻولي جو وطن }} | data2 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |{{{creator|–}}} |{{{states|{{{state|}}}}}} }} | label3 = تاريخ | data3 = {{{created|}}} | label4 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |Setting and usage |{{#if:{{{region |}}}|خطو}} }} | data4 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |{{{setting|}}} |{{{region|}}} }} | label6 = نسل | data6 = {{{ethnicity|}}} | label7 = {{#if:{{{extinct|}}} |[[نابود ٻولي|نابود]] |{{#if:{{{era|}}} |Era |{{#if:{{{creator|}}} |Users |{{longitem| ٻولي ڳالهائيندڙ {{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|1}}| ٻولي ڳالهائيندڙ}}}} }} }} }} | data7 =<!-- -->{{#if:{{{extinct|}}}|{{#ifeq:{{{extinct}}}|?|(date missing)[[Category:Language articles with unknown extinction date]]|{{{extinct}}}}}<!-- extinct input used -->|{{#if:{{{era|}}}|{{{era}}}<!-- era input used -->|<!-- no era, check for sign/spoken -->{{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}} }}|silver|1}}<!-- check for signers/silver -->|<!-- SIGN language (silver) -->{{#if:{{{signers|}}}{{{speakers|}}}|{{#ifeq: {{lc:{{{date}}}}}|na|{{{signers|{{{speakers|–}}}}}} |{{#ifeq:{{{signers|{{{speakers}}}}}}|?|<!-- -->|{{#ifeq:{{{signers|{{{speakers}}}}}}|none|''ڪوبہ نہ'' |{{#if:{{{date|}}}|{{{signers|{{{speakers|–}}}}}}&nbsp;({{{dateprefix|}}}{{{date}}}) |{{{signers|{{{speakers|–}}}}}}{{main other|[[Category:Language articles with speaker number undated]]}}}} }} }} }} }}<!--(end if:date, ifeq:date=na, if:signers. end of SIGN) -->|<!-- SPOKEN language (not silver) -->{{#if:{{{speakers|}}}|{{#ifeq: {{lc:{{{date}}}}}|na|{{{speakers|–}}} |{{#ifeq: {{{date}}}|no date|(undated figure of {{{speakers}}})|<!-- The following changes the display depending on the age of the data. Limit set to 25 years, as a population can double in that time. -->{{#if:{{{date|}}}|{{#iferror:{{#expr: {{padleft:|4|{{{date}}}|}} }}||{{#ifexpr:(({{CURRENTYEAR}} - {{padleft:|4|{{{date}}}|}}) < 25)<!-- -->|<!-- regular-->{{{speakers|–}}}&nbsp;({{{dateprefix|}}}{{{date}}})<!-- -->|<!-- old (25+) -->{{{speakers}}} (حوالو: {{{dateprefix|}}}{{{date}}}){{main other|{{#ifeq:{{{ref}}}|e19|[[Category:Language articles with old Ethnologue 19 speaker data]]|{{#ifeq:{{{ref}}}|e18|[[Category:Language articles with old Ethnologue 18 speaker data]]|[[Category:Language articles with old speaker data]]}}}}}}}}}}<!--(end ifexpr:25+, iferror:) -->|{{#ifeq:{{{speakers}}}|?|<!-- -->|{{#ifeq:{{{speakers}}}|none|''ڪوبہ نہ'' |<!-- no date input -->{{{speakers|–}}}{{main other|[[Category:Language articles with speaker number undated]]}}}} }} }}<!--(end if:date, before the 25+ expr check) -->}}<!--(end ifeq:date=no date) -->}}<!--(end ifeq:date=na) -->|<!--(no speakers number to be shown)-->}}}}<!--(end if:speakers (in 2nd param of silver-check), if:silver. end of SPOKEN) -->}} }}<!--(end if:era, if:extinct. No open #if:s left) If there is a ref, and there is any input for this row (data7), then we add the reference: -->{{#if:{{{ref|}}}|{{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}{{{signers|}}}{{{speakers|}}}{{{date|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|sign_language}}|{{Infobox language/ref|{{{ref}}}|iso3={{{iso3|}}}|refname={{{refname|}}}|name={{{name|{{PAGENAME}}}}}|lc1={{{lc1|}}}|ld1={{Delink|{{{ld1}}}}}|lc2={{{lc2|}}}|ld2={{Delink|{{{ld2}}}}}|lc3={{{lc3|}}}|ld3={{Delink|{{{ld3}}}}}|lc4={{{lc4|}}}|ld4={{Delink|{{{ld4}}}}}|lc5={{{lc5|}}}|ld5={{Delink|{{{ld5}}}}}|lc6={{{lc6|}}}|ld6={{Delink|{{{ld6}}}}}|lc7={{{lc7|}}}|ld7={{Delink|{{{ld7}}}}}}}}}}}<!-- Add speakers2 after the ref: -->{{#if:{{{speakers2|}}}|<br />{{{speakers2|}}} }} | label8 = {{#if:{{{revived|}}} |[[ٻولي جي بحالي|بحالي]]{{#if:{{{revived-category|{{{revived-cat|}}}}}}|{{#ifeq:{{{revived-category|{{{revived-cat}}}}}}|nocat|<!--suppress-->|[[Category:{{{revived-category|{{{revived-cat}}}}}}]]|[[Category:Language revival]]}} }} }} | data8 = {{{revived |}}} | label9 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |Purpose |{{longitem|[[ٻولي جو خاندان ]]}} }} | data9 = {{#ifeq: {{lc:{{{family}}}}}|na||<div style="text-align:left;">{{{family|{{{fam1|{{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|1}} |''Unknown''{{main other|[[Category:Languages without classification]]}} |{{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}} |[[constructed language]] |{{Infobox language/genetic|{{{familycolor|Default}}}}} }} }}}}} <ul style="line-height:100%; margin-left:1.35em;padding-left:0"><li> {{#ifeq:{{{familycolor|}}}|unclassified||{{#ifeq:{{{familycolor|}}}|Unclassified||{{#ifeq:{{{familycolor|}}}|isolate||{{#ifeq:{{{familycolor|}}}|Isolate||{{#if:{{{fam2|}}} | {{{fam2}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam3|}}} | {{{fam3}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam4|}}} | {{{fam4}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam5|}}} | {{{fam5}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam6|}}} | {{{fam6}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam7|}}} | {{{fam7}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam8|}}} | {{{fam8}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam9|}}} | {{{fam9}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam10|}}} | {{{fam10}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam11|}}} | {{{fam11}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam12|}}} | {{{fam12}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam13|}}} | {{{fam13}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam14|}}} | {{{fam14}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam15|}}} | {{{fam15}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>'''{{{name|{{PAGENAME}}}}}'''</li></ul> | '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul> }}}}}}}}}}}</div>}} | label10 = {{longitem|{{#if:{{{ancestor2|}}}|پراڻيون صورتون|پراڻي صورت}}}} | data10 = {{#if:{{{protoname|}}}{{{ancestor|}}}|<div style="text-align:left;">{{{protoname|{{{ancestor|}}}}}} {{#if:{{{ancestor2|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:1.35em; padding-left:0"><li>{{{ancestor2}}} {{#if:{{{ancestor3|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:0.45em; padding-left:0"><li>{{{ancestor3}}} {{#if:{{{ancestor4|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:0.45em; padding-left:0"><li>{{{ancestor4}}} {{#if:{{{ancestor5|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:0.45em; padding-left:0"><li>{{{ancestor5}}} </li></ul>}} </li></ul>}} </li></ul>}} </li></ul>}} </div>}} | label11 = {{longitem|معياري صورتون}} | data11 = {{#if:{{{standards|}}}|{{{معيار}}} |{{#if:{{{stand1|}}}| <div>{{{stand1|}}}</div> <div>{{{stand2|}}}</div> <div>{{{stand3|}}}</div> <div>{{{stand4|}}}</div> <div>{{{stand5|}}}</div> <div>{{{stand6|}}}</div> }}}} | label12 =لھجو | data12 = {{#if:{{{dialects|}}}|{{{dialects}}} |{{#if:{{{dia1|}}}| {{#if:{{{dia1|}}}|*{{{dia1}}}}} {{#if:{{{dia2|}}}|*{{{dia2}}}}} {{#if:{{{dia3|}}}|*{{{dia3}}}}} {{#if:{{{dia4|}}}|*{{{dia4}}}}} {{#if:{{{dia5|}}}|*{{{dia5}}}}} {{#if:{{{dia6|}}}|*{{{dia6}}}}} {{#if:{{{dia7|}}}|*{{{dia7}}}}} {{#if:{{{dia8|}}}|*{{{dia8}}}}} {{#if:{{{dia9|}}}|*{{{dia9}}}}} {{#if:{{{dia10|}}}|*{{{dia10}}}}} {{#if:{{{dia11|}}}|*{{{dia11}}}}} {{#if:{{{dia12|}}}|*{{{dia12}}}}} {{#if:{{{dia13|}}}|*{{{dia13}}}}} {{#if:{{{dia14|}}}|*{{{dia14}}}}} {{#if:{{{dia15|}}}|*{{{dia15}}}}} {{#if:{{{dia16|}}}|*{{{dia16}}}}} {{#if:{{{dia17|}}}|*{{{dia17}}}}} {{#if:{{{dia18|}}}|*{{{dia18}}}}} {{#if:{{{dia19|}}}|*{{{dia19}}}}} {{#if:{{{dia20|}}}|*{{{dia20}}}}} }}}} | rowclass12 = {{#if:{{{dialects|}}}||{{#if:{{{dia1|}}}|{{{listclass|{{{liststyle|plainlist}}}}}}}}}} | label13 = {{longitem|[[لپي]]}} | data13 = {{#switch: {{lc:{{{script|}}}}} | latin | [[latin]] | latin alphabet | [[latin alphabet]] | [[latin alphabet|latin]] = [[Latin script|Latin]] | #default = {{{script|}}} }} | label14 = {{longitem|{{allow wrap|[[مصنوئي ڪوڊن واري ٻولي| نشانن جا نمونا ]]}}}} | data14 = {{#if:{{{sign|}}}|{{{sign}}}}} | label15 = شروعات | data15 = {{{posteriori|}}} <!---------------------------------------------------------> | header16 = {{#if:{{{nation|}}}{{{minority|}}}{{{agency|}}}|سرڪاري حيثيت}} | label17 = {{longitem| سرڪاري ٻولي وغيره}} | data17 = {{{nation|}}} | label18 = {{longitem|class=nowrap|اقليت جي <br />ٻولي&nbsp;}} | data18 = {{#if:{{{minority|}}} |<div style="<!--label17 above almost always linewraps, so:-->vertical-align:middle;">{{{minority}}}</div>}} | label19 = [[ٻولي جي ريگيوليٽرن جي فھرست|ريگيوليٽر ]] | data19 = {{{agency|{{#ifexpr:{{#if:{{{agency|}}}|1|0}} and {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}}}}|black|1}}|1|0}} | ''None'' <!-- | {{#if:{{{nation|}}}|''No official regulation''}} [this ends up claiming that languages have no regulation just cuz no-one bothered to add the regulator --> }}}}} <!---------------------------------------------------------> | header20 =ٻولي جا ڪوڊ | label21 = {{nowrap|[[ISO 639-1]]}} | data21 = {{#if:{{{iso1|}}}|<code>{{#ifeq:{{str len|{{{iso1|}}}}}| 2 | {{ISO 639-1|{{{iso1}}}}} | {{{iso1}}} }}</code> {{{iso1comment|}}}}} | label22 = {{nowrap|[[ISO 639-2]]}} | data22 = {{#if:{{{iso2|}}}{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}} |<code>{{#if:{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}} |{{#ifeq:{{str len|{{{iso2b|}}}}}| 3 | {{ISO 639-2|{{{iso2b}}}}} | {{{iso2b}}} }}&nbsp;(B) |{{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|1}} |{{{iso2|sgn}}} |{{ #if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |{{{iso2|art}}} |{{#ifeq:{{str len|{{{iso2|}}}}}| 3 | {{ISO 639-2|{{{iso2}}}}} | {{{iso2}}} }}}}}}}}</code> {{{iso2comment|}}}{{ #if:{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}} |<br /><code>{{#ifeq:{{str len|{{{iso2t|}}}}}| 3 | {{ISO 639-2|{{{iso2t}}}}} | {{{iso2t}}} }}&nbsp;(T)</code>}} }} | label23 = {{nowrap|[[ISO 639-3]]}} | data23 = {{#if:{{{iso3|}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{iso3|}}}}}|none|{{#if:{{{iso3comment|}}}|{{{iso3comment}}}|''None'' (<code>mis</code>)}}|<code>{{#ifeq:{{str len|{{{iso3}}}}}| 3 | [[ISO639-3:{{{iso3}}}|{{{iso3}}}]] | {{{iso3}}} }}</code> {{#if:{{{lc1|}}}| – [[ISO 639 macrolanguage|inclusive code]]<!--not all are 'macrolanguages': Hittite, for example-->}} {{{iso3comment|}}}}}|{{#if:{{{lc1|}}}| |–}}}}{{#ifexpr:{{#if:{{{lc1|}}}|1|0}} and {{#if:{{{lc2|}}}|1|0}}|{{#if:{{{iso3|}}}|<br />Individual codes|{{#if:{{{lc3|}}}|Variously|Either}}}}:{{Infobox language/codelist |{{{lc1|}}}|{{{ld1|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc2|}}}|{{{ld2|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc3|}}}|{{{ld3|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc4|}}}|{{{ld4|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc5|}}}|{{{ld5|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc6|}}}|{{{ld6|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc7|}}}|{{{ld7|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc8|}}}|{{{ld8|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc9|}}}|{{{ld9|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc10|}}}|{{{ld10|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc11|}}}|{{{ld11|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc12|}}}|{{{ld12|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc13|}}}|{{{ld13|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc14|}}}|{{{ld14|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc15|}}}|{{{ld15|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc16|}}}|{{{ld16|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc17|}}}|{{{ld17|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc18|}}}|{{{ld18|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc19|}}}|{{{ld19|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc20|}}}|{{{ld20|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc21|}}}|{{{ld21|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc22|}}}|{{{ld22|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc23|}}}|{{{ld23|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc24|}}}|{{{ld24|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc25|}}}|{{{ld25|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc26|}}}|{{{ld26|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc27|}}}|{{{ld27|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc28|}}}|{{{ld28|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc29|}}}|{{{ld29|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc30|}}}|{{{ld30|}}} }} |{{#if:{{{lc1|}}}|{{#if:{{{iso3|}}}|<br />Individual code:}}{{Infobox language/codelist|code={{{lc1}}}|2={{{ld1|}}} }} }} }} | label24 = {{nowrap|[[ISO 639-6]]}}<!-- NOTE: ISO 639-6 was withdrawn in 2014.--> | data24 = {{#if:{{{iso6|}}}|<code>{{{iso6}}}</code>}} | label25 = {{longitem|[[ٻولي جي فھرست ]]}} | data25 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist|}}} |2={{{lingname|}}}}} | label26 = &nbsp; | data26 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist2|}}}|2={{{lingname2|}}}}} | label27 = &nbsp; | data27 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist3|}}}|2={{{lingname3|}}}}} | label28 = &nbsp; | data28 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist4|}}}|2={{{lingname4|}}}}} | label29 = &nbsp; | data29 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist5|}}}|2={{{lingname5|}}}}} | label30 = &nbsp; | data30 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist6|}}}|2={{{lingname6|}}}}} | label31 = [[گلوٽولوگ]] | data31 = {{#if:{{{glotto|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{glotto|}}}}}|none|''None''[[Category:Languages without Glottolog code]]|{{#ifeq:{{lc:{{{glotto|}}}}}|spurious|(insufficiently attested or not a distinct language){{main other|[[Category:Languages rejected by Glottolog]]}}|<code>{{glottolink|{{{glotto}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto}}}|{{{glottorefname|{{{glottoname|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog"}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto2|}}}|{{#if:{{{glotto|}}}|<br />|<!--no break when more than one box on a page-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto2}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname2|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname2}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto2}}}|{{{glottorefname2|{{{glottoname2|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog2"}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto3|}}}|{{#if:{{{glotto2|}}}|<br />|<!--no break-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto3}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname3|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname3}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto3}}}|{{{glottorefname3|{{{glottoname3|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog3"}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto4|}}}|{{#if:{{{glotto3|}}}|<br />|<!--no break-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto4}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname4|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname4}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto4}}}|{{{glottorefname4|{{{glottoname4|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog4"}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto5|}}}|{{#if:{{{glotto4|}}}|<br />|<!--no break-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto5}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname5|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname5}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto5}}}|{{{glottorefname5|{{{glottoname5|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog5"}}}}}} | label32 = [[آسٽريلين انسٽيٽيوٽ آف ابارجينل اينڊ ٽورز اسٽريٽ آئلينڊرز اسٽڊيز|AIATSIS]]{{#if:{{{aiatsis|}}}|{{#tag:ref|{{AIATSIS|{{{aiatsis|}}}|{{{aiatsisname|{{{name}}}}}}|{{{aiatsis2|}}}}}|name="AIATSIS"}}}} | data32 = {{#if:{{{aiatsis|}}}|<code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis}}} {{{aiatsis}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis2|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis2}}} {{{aiatsis2}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname2|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname2}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis3|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis3}}} {{{aiatsis3}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname3|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname3}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis4|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis4}}} {{{aiatsis4}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname4|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname4}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis5|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis5}}} {{{aiatsis5}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname5|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname5}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis6|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis6}}} {{{aiatsis6}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname6|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname6}}}}} }} | label33 = {{longitem| {{allow wrap|[[بانٽو ٻولين جي گوٿري درجابندي|گوٿري ڪوڊ]]}}}} | data33 = {{#if:{{{guthrie|}}}|<code>{{{guthrie}}}</code><ref name="Guthrie">Jouni Filip Maho, 2009. [https://web.archive.org/web/20180203191542/http://goto.glocalnet.net/mahopapers/nuglonline.pdf New Updated Guthrie List Online]</ref>}} | label34 = [[لنگاسفيئر آبزرويٽري|لنگاسفيئر]] | data34 = {{#if:{{{lingua|}}}|<code>{{{lingua}}}</code>{{{lingua_ref|}}}}} | label35 = [[IETF لينگئيج ٽيگ|IETF]] | data35 = {{#if:{{{ietf|}}}|<code>{{{ietf}}}</code>{{Main other|[[Category:Language articles with IETF language tag]]}}}} | data36 = {{#if:{{{map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=220px|alt={{{mapalt|}}}}}{{#if:{{{mapcaption|}}}|<div style="text-align:left;">{{{mapcaption}}}</div>}}| }} | data37 = {{#if:{{{map2|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map2}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=220px|alt={{{mapalt2|}}}}}{{#if:{{{mapcaption2|}}}|<div style="text-align:left;">{{{mapcaption2}}}</div>}} }} | data38 = {{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}}{{{coords|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |coordinates = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = {{{pushpin_map_caption|}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}} }} }} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} | data39 = {{#if:{{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}} |Coordinates: {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|{{{coords|}}}}}}|type:landmark}}| }} | label40 =وڪي بڪ | data40 = {{#if:{{{wikibook|}}}|[[Wikibooks: {{{wikibook|}}}]] }} | data41 = {{{module|}}} <!---------------------------------------------------------> | belowclass = noprint selfref | belowstyle = background-color:#ddddff;padding:0.3em 0.5em;text-align:left;line-height:1.3; | below = {{#ifeq:{{lc:{{{notice|{{{notice2|}}}}}}}}|ipa |'''This article contains [[International Phonetic Alphabet|IPA]] phonetic symbols.''' Without proper [[Help:IPA#Rendering issues|rendering support]], you may see [[Replacement character|question marks, boxes, or other symbols]] instead of [[Unicode]] characters. For a guide to IPA symbols, see [[Help:IPA]]. }} }}<!-- ---- Adding tracking categories ---- Note 1: Above in this code, already tracking [[Category:...]]'s may be added. Note 2: All categories are using {{main other|[[Cat:...]}}. -->{{main other|<!-- -->{{#if:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}{{{signers|}}}{{{creator|}}}||[[Category:Languages without family color codes]]}}<!-- -->{{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}{{{signers|}}}{{{speakers|}}}{{{creator|}}}{{{setting|}}}||<!-- no main input for data7 -->[[Category:Language articles without speaker estimate]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{speakers|}}}|?|{{#if:{{{iso3|}}}{{{lc1|}}}|{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|<!-- ok -->|{{#ifeq:{{{ref|}}}|e18|<!-- ok -->|[[Category:Language articles with unknown population not citing Ethnologue 18]]}}}}}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{lc:{{{iso3|}}}}}|none|{{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}}|[[Category:Conlangs without ISO 639-3 code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{date|}}}|{{#iferror: {{#expr: {{padleft:|4|{{{date}}}|}} }} |<!-- -->{{#switch: {{lc:{{{date}}}}} | na = [[Category:Language articles with NA population dates]] | no date = [[Category:Language articles with 'no date' set]] | #default = [[Category:Language articles with invalid population dates]]<!-- -->}}|<!-- no error -->}}|<!-- no date -->}}<!-- -->{{#if:{{{iso3|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{lc1|}}}|<!--ok-->|<!-- -->{{#switch: {{lc:{{{isoexception}}}}} | dialect = [[Category:Dialects of languages with ISO 639-3 code]] | historical = [[Category:Historical forms of languages with ISO codes]] | protolanguage = [[Category:Protolanguages without ISO codes]] | talkpage = |}}}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#if:{{{glotto|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{linglist|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{lingua|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{aiatsis|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{guthrie|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{creator|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{created|}}}|<!--ok-->|[[Category:Languages without ISO 639-3 code]]}}}}}}}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{iso3|}}}{{{lc1|}}}{{{glotto|}}}{{{glotto2|}}}{{{glotto3|}}}{{{glotto4|}}}{{{glotto5|}}}{{{linglist|}}}{{{lingua|}}}{{{aiatsis|}}}{{{guthrie|}}}{{{isoexception|}}}|<!--ok-->|[[Category:Language articles without language codes]]}}<!-- -->{{#if:{{{lc1|}}}|{{#if:{{{lc2|}}}|<!--ok-->|[[Category:Languages which need ISO 639-3 comment]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#ifeq:{{{ref|}}}|e18|[[Category:Nonexistent E18 links]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#if:{{{linglist|}}}|{{#ifeq:{{{isoexception|}}}|dialect|[[Category:Dialects with Linguist List code]]|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguist List code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{glotto|}}}|none|<!--ok-->||{{#if:{{{glotto|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{lingua|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguasphere code]]}}<!-- -->{{#if:{{{aiatsis|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with AIATSIS code]]}}<!-- -->{{#if:{{{guthrie|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Guthrie code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{iso3|}}}|<!--okay-->|{{#if:{{{lc1|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{linglist|}}}|{{#ifeq:{{{isoexception|}}}|dialect|[[Category:Dialects with Linguist List code]]|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguist List code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{glotto|}}}|none|<!--ok-->|{{#if:{{{glotto|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{lingua|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguasphere code]]}}<!-- -->{{#if:{{{aiatsis|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with AIATSIS code]]}}<!-- -->{{#if:{{{guthrie|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Guthrie code]]}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto|}}}|{{#if:{{{glottorefname|}}}{{{glottoname|}}}|<!--ok--> |{{#switch: {{lc:{{{glotto}}}}} |none = |spurious = |#default = [[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto2|}}}|{{#if:{{{glottoname2|}}}{{{glottorefname2|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto3|}}}|{{#if:{{{glottoname3|}}}{{{glottorefname3|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto4|}}}|{{#if:{{{glottoname4|}}}{{{glottorefname4|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto5|}}}|{{#if:{{{glottoname5|}}}{{{glottorefname5|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{Chr|{{{map|}}}|1}}|[|[[Category:Ill-formatted infobox-language images]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#ifeq:{{Chr|{{{map2|}}}|1}}|[|[[Category:Ill-formatted infobox-language images]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#ifeq:{{Chr|{{{image|}}}|1}}|[|[[Category:Ill-formatted infobox-language images]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#if:{{{iso2|}}}{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}}|[[Category:Languages with ISO 639-2 code]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#if:{{{iso1|}}}|[[Category:Languages with ISO 639-1 code]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#if:{{{speakers|}}}|{{#ifeq:{{{speakers|}}}|?|{{#if:{{{ref|}}}|[[Category:Language articles with speakers set to 'unknown' despite a reference]]|{{#ifeq:{{{isoexception|}}}|dialect|[[Category:Dialect articles with speakers set to 'unknown']]|[[Category:Language articles with speakers set to 'unknown']]}}}}|{{#ifeq:{{{speakers|}}}|none|{{#ifeq:{{lc:{{{familycolor|}}}}}|pidgin|<!--ok: pidgins don't have native speakers-->|[[Category:Language articles with speakers set to 'none']]}}|{{#if:{{{ref|}}}|<!--ok-->|[[Category:Language articles without reference field]]}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}|{{#if:{{{ref|}}}|<!--ok-->|{{#ifeq:{{{extinct}}}|?|<!--ok-->|[[Category:Language articles with unreferenced extinction date]]}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto|}}}{{{glotto2|}}}{{{glotto3|}}}{{{glotto4|}}}{{{glotto5|}}}|<!--ok-->|[[Category:Language articles missing Glottolog code]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#ifeq:{{{glotto|}}}|none|[[Category:Languages with neither ISO nor Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none||{{#if:{{{iso3|}}}{{{lc1|}}}|{{#if:{{{ref|}}}|{{#switch: {{{ref}}} | e22 = | e21 = | e20 = | e19 = | e18 = | e17 = | e16 = | e15 = | e14 = | e13 = | e12 = | e11 = | e10 = | e09 = | e08 = | ne2007 = [[Category:Articles citing Nationalencyklopedin]] | ne2010 = [[Category:Articles citing Nationalencyklopedin]] | inali = [[Category:Articles citing INALI]] | linglist = [[Category:Articles citing Linguist List]] | aiatsis= [[Category:Articles citing AIATSIS]] | guthrie = [[Category:Articles citing Maho/Guthrie]] | &nbsp; = [[Category:Articles opting out of population reference]] | {{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}|[[Category:Extinct ISO language articles citing sources other than Ethnologue]]|[[Category:ISO language articles citing sources other than Ethnologue]]}}}}}}}}}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters | check | ignoreblank = y | unknown = [[Category:Language articles with unsupported infobox fields|_VALUE_]] | preview = Page using [[Template:Infobox language]] with unknown parameter "_VALUE_" | acceptance | agency | aiatsis | aiatsis2 | aiatsis3 | aiatsis4 | aiatsis5 | aiatsis6 | aiatsisname | aiatsisname2 | aiatsisname3 | aiatsisname4 | aiatsisname5 | aiatsisname6 | altname | ancestor | ancestor2 | ancestor3 | ancestor4 | ancestor5 | boxsize | coordinates | created | creator | date | dateprefix | dia1 | dia2 | dia3 | dia4 | dia5 | dia6 | dia7 | dia8 | dia9 | dia10 | dia11 | dia12 | dia13 | dia14 | dia15 | dia16 | dia17 | dia18 | dia19 | dia20 | dialects | era | ethnicity | extinct | fam1 | fam2 | fam3 | fam4 | fam5 | fam6 | fam7 | fam8 | fam9 | fam10 | fam11 | fam12 | fam13 | fam14 | fam15 | family | familycolor | fontcolor | glotto | glotto2 | glotto3 | glotto4 | glotto5 | glottofoot | glottoname | glottoname2 | glottoname3 | glottoname4 | glottoname5 | glottorefname | glottorefname2 | glottorefname3 | glottorefname4 | glottorefname5 | guthrie | ietf | image | image_size | imagealt | imagecaption | imagesize | iso1 | iso1comment | iso2 | iso2b | iso2comment | iso2t | iso3 | iso3comment | iso6 | isoexception | lc1 | lc2 | lc3 | lc4 | lc5 | lc6 | lc7 | lc8 | lc9 | lc10 | lc11 | lc12 | lc13 | lc14 | lc15 | lc16 | lc17 | lc18 | lc19 | lc20 | lc21 | lc22 | lc23 | lc24 | lc25 | lc26 | lc27 | lc28 | lc29 | lc30 | ld1 | ld2 | ld3 | ld4 | ld5 | ld6 | ld7 | ld8 | ld9 | ld10 | ld11 | ld12 | ld13 | ld14 | ld15 | ld16 | ld17 | ld18 | ld19 | ld20 | ld21 | ld22 | ld23 | ld24 | ld25 | ld26 | ld27 | ld28 | ld29 | ld30 | linglist | linglist2 | linglist3 | linglist4 | linglist5 | linglist6 | lingname | lingname2 | lingname3 | lingname4 | lingname5 | lingname6 | lingua | lingua_ref | listclass | map | map2 | mapalt | mapalt2 | mapcaption | mapcaption2 | mapsize | minority | module | name | nation | nativename | notice | notice2 | posteriori | pronunciation | protoname | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_mapsize | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | ref | refname | region | revived | revived-cat | revived-category | script | setting | sign | signers | speakers | speakers2 | stand1 | stand2 | stand3 | stand4 | stand5 | stand6 | standards | state | states }}<!-- Close wrapping {{main other}} for the categories: -->}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ruunuaqud6im76h3wnb4ln8hbrttt71 384442 384441 2026-06-12T06:39:16Z Siddhu Talreja 18634 [[Special:Diff/384441|384441]] [[Special:Contributions/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] ([[User talk:Siddhu Talreja|بحث]]) جو ڪيل ورجاءُ ختم ڪيو 384442 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = {{#if:{{{boxsize|}}}|width: {{{boxsize}}};}} | abovestyle = font-size:130%; color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}} }}|black|1}}|white|{{{fontcolor|black}}} }}; background-color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}|black|{{#if:{{{signers|}}}|silver|{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}} }} }} }}; | above = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | aboveclass = above | subheaderstyle = font-size:110%; color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}} }}|black|1}}|white|{{{fontcolor|black}}} }}; background-color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}|black|{{#if:{{{signers|}}}|silver|{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}} }} }} }}; | subheader1 = {{{altname|}}} | subheader2 = {{{nativename|}}} | subheader3 = {{#if:{{{acceptance|}}}|({{{acceptance|}}})}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|{{{image_size|}}}}}}|sizedefault=200px|alt={{{imagealt|}}}}} | caption = {{{imagecaption|}}} | headerstyle = color: {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}}|white|{{{fontcolor|black}}}}}; background-color: {{#if:{{{signers|}}}|silver|{{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}|black|{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}}}}}}}}; | labelstyle = padding-top:0.225em;line-height:1.1em;<!--(modified longitem)--> padding-right:0.5em;<!--(to ensure some gap between any (long/unwrapped) label and subsequent data on same line)--> | datastyle = line-height:1.35em; <!---------------------------------------------------------> | label1 = اچار | data1 = {{#if:{{{pronunciation|}}}| {{{pronunciation|''to be added''}}}}} | label2 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} | ٻولي&nbsp; ٺاھيندڙ | ٻولي جو وطن }} | data2 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |{{{creator|–}}} |{{{states|{{{state|}}}}}} }} | label3 = تاريخ | data3 = {{{created|}}} | label4 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |Setting and usage |{{#if:{{{region |}}}|خطو}} }} | data4 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |{{{setting|}}} |{{{region|}}} }} | label6 = نسل | data6 = {{{ethnicity|}}} | label7 = {{#if:{{{extinct|}}} |[[نابود ٻولي|نابود]] |{{#if:{{{era|}}} |Era |{{#if:{{{creator|}}} |Users |{{longitem| ٻولي ڳالهائيندڙ {{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|1}}| ٻولي ڳالهائيندڙ}}}} }} }} }} | data7 =<!-- -->{{#if:{{{extinct|}}}|{{#ifeq:{{{extinct}}}|?|(date missing)[[Category:Language articles with unknown extinction date]]|{{{extinct}}}}}<!-- extinct input used -->|{{#if:{{{era|}}}|{{{era}}}<!-- era input used -->|<!-- no era, check for sign/spoken -->{{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}} }}|silver|1}}<!-- check for signers/silver -->|<!-- SIGN language (silver) -->{{#if:{{{signers|}}}{{{speakers|}}}|{{#ifeq: {{lc:{{{date}}}}}|na|{{{signers|{{{speakers|–}}}}}} |{{#ifeq:{{{signers|{{{speakers}}}}}}|?|<!-- -->|{{#ifeq:{{{signers|{{{speakers}}}}}}|none|''ڪوبہ نہ'' |{{#if:{{{date|}}}|{{{signers|{{{speakers|–}}}}}}&nbsp;({{{dateprefix|}}}{{{date}}}) |{{{signers|{{{speakers|–}}}}}}{{main other|[[Category:Language articles with speaker number undated]]}}}} }} }} }} }}<!--(end if:date, ifeq:date=na, if:signers. end of SIGN) -->|<!-- SPOKEN language (not silver) -->{{#if:{{{speakers|}}}|{{#ifeq: {{lc:{{{date}}}}}|na|{{{speakers|–}}} |{{#ifeq: {{{date}}}|no date|(undated figure of {{{speakers}}})|<!-- The following changes the display depending on the age of the data. Limit set to 25 years, as a population can double in that time. -->{{#if:{{{date|}}}|{{#iferror:{{#expr: {{padleft:|4|{{{date}}}|}} }}||{{#ifexpr:(({{CURRENTYEAR}} - {{padleft:|4|{{{date}}}|}}) < 25)<!-- -->|<!-- regular-->{{{speakers|–}}}&nbsp;({{{dateprefix|}}}{{{date}}})<!-- -->|<!-- old (25+) -->{{{speakers}}} (حوالو: {{{dateprefix|}}}{{{date}}}){{main other|{{#ifeq:{{{ref}}}|e19|[[Category:Language articles with old Ethnologue 19 speaker data]]|{{#ifeq:{{{ref}}}|e18|[[Category:Language articles with old Ethnologue 18 speaker data]]|[[Category:Language articles with old speaker data]]}}}}}}}}}}<!--(end ifexpr:25+, iferror:) -->|{{#ifeq:{{{speakers}}}|?|<!-- -->|{{#ifeq:{{{speakers}}}|none|''ڪوبہ نہ'' |<!-- no date input -->{{{speakers|–}}}{{main other|[[Category:Language articles with speaker number undated]]}}}} }} }}<!--(end if:date, before the 25+ expr check) -->}}<!--(end ifeq:date=no date) -->}}<!--(end ifeq:date=na) -->|<!--(no speakers number to be shown)-->}}}}<!--(end if:speakers (in 2nd param of silver-check), if:silver. end of SPOKEN) -->}} }}<!--(end if:era, if:extinct. No open #if:s left) If there is a ref, and there is any input for this row (data7), then we add the reference: -->{{#if:{{{ref|}}}|{{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}{{{signers|}}}{{{speakers|}}}{{{date|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|sign_language}}|{{Infobox language/ref|{{{ref}}}|iso3={{{iso3|}}}|refname={{{refname|}}}|name={{{name|{{PAGENAME}}}}}|lc1={{{lc1|}}}|ld1={{Delink|{{{ld1}}}}}|lc2={{{lc2|}}}|ld2={{Delink|{{{ld2}}}}}|lc3={{{lc3|}}}|ld3={{Delink|{{{ld3}}}}}|lc4={{{lc4|}}}|ld4={{Delink|{{{ld4}}}}}|lc5={{{lc5|}}}|ld5={{Delink|{{{ld5}}}}}|lc6={{{lc6|}}}|ld6={{Delink|{{{ld6}}}}}|lc7={{{lc7|}}}|ld7={{Delink|{{{ld7}}}}}}}}}}}<!-- Add speakers2 after the ref: -->{{#if:{{{speakers2|}}}|<br />{{{speakers2|}}} }} | label8 = {{#if:{{{revived|}}} |[[ٻولي جي بحالي|بحالي]]{{#if:{{{revived-category|{{{revived-cat|}}}}}}|{{#ifeq:{{{revived-category|{{{revived-cat}}}}}}|nocat|<!--suppress-->|[[Category:{{{revived-category|{{{revived-cat}}}}}}]]|[[Category:Language revival]]}} }} }} | data8 = {{{revived |}}} | label9 = {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |Purpose |{{longitem|[[ٻولي جو خاندان ]]}} }} | data9 = {{#ifeq: {{lc:{{{family}}}}}|na||<div style="text-align:left;">{{{family|{{{fam1|{{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|1}} |''Unknown''{{main other|[[Category:Languages without classification]]}} |{{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}} |[[constructed language]] |{{Infobox language/genetic|{{{familycolor|Default}}}}} }} }}}}} <ul style="line-height:100%; margin-left:1.35em;padding-left:0"><li> {{#ifeq:{{{familycolor|}}}|unclassified||{{#ifeq:{{{familycolor|}}}|Unclassified||{{#ifeq:{{{familycolor|}}}|isolate||{{#ifeq:{{{familycolor|}}}|Isolate||{{#if:{{{fam2|}}} | {{{fam2}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam3|}}} | {{{fam3}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam4|}}} | {{{fam4}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam5|}}} | {{{fam5}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam6|}}} | {{{fam6}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam7|}}} | {{{fam7}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam8|}}} | {{{fam8}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam9|}}} | {{{fam9}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam10|}}} | {{{fam10}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam11|}}} | {{{fam11}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam12|}}} | {{{fam12}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam13|}}} | {{{fam13}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam14|}}} | {{{fam14}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>{{#if:{{{fam15|}}} | {{{fam15}}}<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li>'''{{{name|{{PAGENAME}}}}}'''</li></ul> | '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul>| '''{{{name|{{PAGENAME}}}}}''' }}</li></ul> }}}}}}}}}}}</div>}} | label10 = {{longitem|{{#if:{{{ancestor2|}}}|پراڻيون صورتون|پراڻي صورت}}}} | data10 = {{#if:{{{protoname|}}}{{{ancestor|}}}|<div style="text-align:left;">{{{protoname|{{{ancestor|}}}}}} {{#if:{{{ancestor2|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:1.35em; padding-left:0"><li>{{{ancestor2}}} {{#if:{{{ancestor3|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:0.45em; padding-left:0"><li>{{{ancestor3}}} {{#if:{{{ancestor4|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:0.45em; padding-left:0"><li>{{{ancestor4}}} {{#if:{{{ancestor5|}}}|<ul style="line-height:100%; margin-left:0.45em; padding-left:0"><li>{{{ancestor5}}} </li></ul>}} </li></ul>}} </li></ul>}} </li></ul>}} </div>}} | label11 = {{longitem|معياري صورتون}} | data11 = {{#if:{{{standards|}}}|{{{معيار}}} |{{#if:{{{stand1|}}}| <div>{{{stand1|}}}</div> <div>{{{stand2|}}}</div> <div>{{{stand3|}}}</div> <div>{{{stand4|}}}</div> <div>{{{stand5|}}}</div> <div>{{{stand6|}}}</div> }}}} | label12 =لھجو | data12 = {{#if:{{{dialects|}}}|{{{dialects}}} |{{#if:{{{dia1|}}}| {{#if:{{{dia1|}}}|*{{{dia1}}}}} {{#if:{{{dia2|}}}|*{{{dia2}}}}} {{#if:{{{dia3|}}}|*{{{dia3}}}}} {{#if:{{{dia4|}}}|*{{{dia4}}}}} {{#if:{{{dia5|}}}|*{{{dia5}}}}} {{#if:{{{dia6|}}}|*{{{dia6}}}}} {{#if:{{{dia7|}}}|*{{{dia7}}}}} {{#if:{{{dia8|}}}|*{{{dia8}}}}} {{#if:{{{dia9|}}}|*{{{dia9}}}}} {{#if:{{{dia10|}}}|*{{{dia10}}}}} {{#if:{{{dia11|}}}|*{{{dia11}}}}} {{#if:{{{dia12|}}}|*{{{dia12}}}}} {{#if:{{{dia13|}}}|*{{{dia13}}}}} {{#if:{{{dia14|}}}|*{{{dia14}}}}} {{#if:{{{dia15|}}}|*{{{dia15}}}}} {{#if:{{{dia16|}}}|*{{{dia16}}}}} {{#if:{{{dia17|}}}|*{{{dia17}}}}} {{#if:{{{dia18|}}}|*{{{dia18}}}}} {{#if:{{{dia19|}}}|*{{{dia19}}}}} {{#if:{{{dia20|}}}|*{{{dia20}}}}} }}}} | rowclass12 = {{#if:{{{dialects|}}}||{{#if:{{{dia1|}}}|{{{listclass|{{{liststyle|plainlist}}}}}}}}}} | label13 = {{longitem|[[لپي]]}} | data13 = {{#switch: {{lc:{{{script|}}}}} | latin | [[latin]] | latin alphabet | [[latin alphabet]] | [[latin alphabet|latin]] = [[Latin script|Latin]] | #default = {{{script|}}} }} | label14 = {{longitem|{{allow wrap|[[مصنوئي ڪوڊن واري ٻولي| نشانن جا نمونا ]]}}}} | data14 = {{#if:{{{sign|}}}|{{{sign}}}}} | label15 = شروعات | data15 = {{{posteriori|}}} <!---------------------------------------------------------> | header16 = {{#if:{{{nation|}}}{{{minority|}}}{{{agency|}}}|سرڪاري حيثيت}} | label17 = {{longitem| سرڪاري ٻولي وغيره}} | data17 = {{{nation|}}} | label18 = {{longitem|class=nowrap|اقليت جي <br />ٻولي&nbsp;}} | data18 = {{#if:{{{minority|}}} |<div style="<!--label17 above almost always linewraps, so:-->vertical-align:middle;">{{{minority}}}</div>}} | label19 = [[ٻولي جي ريگيوليٽرن جي فھرست|ريگيوليٽر ]] | data19 = {{{agency|{{#ifexpr:{{#if:{{{agency|}}}|1|0}} and {{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|Default}}}}}|black|1}}|1|0}} | ''None'' <!-- | {{#if:{{{nation|}}}|''No official regulation''}} [this ends up claiming that languages have no regulation just cuz no-one bothered to add the regulator --> }}}}} <!---------------------------------------------------------> | header20 =ٻولي جا ڪوڊ | label21 = {{nowrap|[[ISO 639-1]]}} | data21 = {{#if:{{{iso1|}}}|<code>{{#ifeq:{{str len|{{{iso1|}}}}}| 2 | {{ISO 639-1|{{{iso1}}}}} | {{{iso1}}} }}</code> {{{iso1comment|}}}}} | label22 = {{nowrap|[[ISO 639-2]]}} | data22 = {{#if:{{{iso2|}}}{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}} |<code>{{#if:{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}} |{{#ifeq:{{str len|{{{iso2b|}}}}}| 3 | {{ISO 639-2|{{{iso2b}}}}} | {{{iso2b}}} }}&nbsp;(B) |{{#if:{{{signers|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|silver|1}} |{{{iso2|sgn}}} |{{ #if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}} |{{{iso2|art}}} |{{#ifeq:{{str len|{{{iso2|}}}}}| 3 | {{ISO 639-2|{{{iso2}}}}} | {{{iso2}}} }}}}}}}}</code> {{{iso2comment|}}}{{ #if:{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}} |<br /><code>{{#ifeq:{{str len|{{{iso2t|}}}}}| 3 | {{ISO 639-2|{{{iso2t}}}}} | {{{iso2t}}} }}&nbsp;(T)</code>}} }} | label23 = {{nowrap|[[ISO 639-3]]}} | data23 = {{#if:{{{iso3|}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{iso3|}}}}}|none|{{#if:{{{iso3comment|}}}|{{{iso3comment}}}|''None'' (<code>mis</code>)}}|<code>{{#ifeq:{{str len|{{{iso3}}}}}| 3 | [[ISO639-3:{{{iso3}}}|{{{iso3}}}]] | {{{iso3}}} }}</code> {{#if:{{{lc1|}}}| – [[ISO 639 macrolanguage|inclusive code]]<!--not all are 'macrolanguages': Hittite, for example-->}} {{{iso3comment|}}}}}|{{#if:{{{lc1|}}}| |–}}}}{{#ifexpr:{{#if:{{{lc1|}}}|1|0}} and {{#if:{{{lc2|}}}|1|0}}|{{#if:{{{iso3|}}}|<br />Individual codes|{{#if:{{{lc3|}}}|Variously|Either}}}}:{{Infobox language/codelist |{{{lc1|}}}|{{{ld1|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc2|}}}|{{{ld2|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc3|}}}|{{{ld3|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc4|}}}|{{{ld4|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc5|}}}|{{{ld5|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc6|}}}|{{{ld6|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc7|}}}|{{{ld7|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc8|}}}|{{{ld8|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc9|}}}|{{{ld9|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc10|}}}|{{{ld10|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc11|}}}|{{{ld11|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc12|}}}|{{{ld12|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc13|}}}|{{{ld13|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc14|}}}|{{{ld14|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc15|}}}|{{{ld15|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc16|}}}|{{{ld16|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc17|}}}|{{{ld17|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc18|}}}|{{{ld18|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc19|}}}|{{{ld19|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc20|}}}|{{{ld20|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc21|}}}|{{{ld21|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc22|}}}|{{{ld22|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc23|}}}|{{{ld23|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc24|}}}|{{{ld24|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc25|}}}|{{{ld25|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc26|}}}|{{{ld26|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc27|}}}|{{{ld27|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc28|}}}|{{{ld28|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc29|}}}|{{{ld29|}}}}}{{Infobox language/codelist |{{{lc30|}}}|{{{ld30|}}} }} |{{#if:{{{lc1|}}}|{{#if:{{{iso3|}}}|<br />Individual code:}}{{Infobox language/codelist|code={{{lc1}}}|2={{{ld1|}}} }} }} }} | label24 = {{nowrap|[[ISO 639-6]]}}<!-- NOTE: ISO 639-6 was withdrawn in 2014.--> | data24 = {{#if:{{{iso6|}}}|<code>{{{iso6}}}</code>}} | label25 = {{longitem|[[ٻولي جي فھرست ]]}} | data25 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist|}}} |2={{{lingname|}}}}} | label26 = &nbsp; | data26 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist2|}}}|2={{{lingname2|}}}}} | label27 = &nbsp; | data27 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist3|}}}|2={{{lingname3|}}}}} | label28 = &nbsp; | data28 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist4|}}}|2={{{lingname4|}}}}} | label29 = &nbsp; | data29 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist5|}}}|2={{{lingname5|}}}}} | label30 = &nbsp; | data30 = {{Infobox language/linguistlist|1={{{linglist6|}}}|2={{{lingname6|}}}}} | label31 = [[گلوٽولوگ]] | data31 = {{#if:{{{glotto|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{glotto|}}}}}|none|''None''[[Category:Languages without Glottolog code]]|{{#ifeq:{{lc:{{{glotto|}}}}}|spurious|(insufficiently attested or not a distinct language){{main other|[[Category:Languages rejected by Glottolog]]}}|<code>{{glottolink|{{{glotto}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto}}}|{{{glottorefname|{{{glottoname|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog"}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto2|}}}|{{#if:{{{glotto|}}}|<br />|<!--no break when more than one box on a page-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto2}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname2|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname2}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto2}}}|{{{glottorefname2|{{{glottoname2|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog2"}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto3|}}}|{{#if:{{{glotto2|}}}|<br />|<!--no break-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto3}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname3|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname3}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto3}}}|{{{glottorefname3|{{{glottoname3|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog3"}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto4|}}}|{{#if:{{{glotto3|}}}|<br />|<!--no break-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto4}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname4|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname4}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto4}}}|{{{glottorefname4|{{{glottoname4|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog4"}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto5|}}}|{{#if:{{{glotto4|}}}|<br />|<!--no break-->}}<code>{{glottolink|{{{glotto5}}}}}</code>{{#if:{{{glottoname5|}}}|&nbsp; {{nowrap|{{{glottoname5}}}}}}}{{#ifeq:{{{glottofoot|}}}|no||{{#tag:ref|{{Glottolog|{{{glotto5}}}|{{{glottorefname5|{{{glottoname5|{{{name}}}}}}}}}}}|name="Glottolog5"}}}}}} | label32 = [[آسٽريلين انسٽيٽيوٽ آف ابارجينل اينڊ ٽورز اسٽريٽ آئلينڊرز اسٽڊيز|AIATSIS]]{{#if:{{{aiatsis|}}}|{{#tag:ref|{{AIATSIS|{{{aiatsis|}}}|{{{aiatsisname|{{{name}}}}}}|{{{aiatsis2|}}}}}|name="AIATSIS"}}}} | data32 = {{#if:{{{aiatsis|}}}|<code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis}}} {{{aiatsis}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis2|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis2}}} {{{aiatsis2}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname2|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname2}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis3|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis3}}} {{{aiatsis3}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname3|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname3}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis4|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis4}}} {{{aiatsis4}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname4|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname4}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis5|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis5}}} {{{aiatsis5}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname5|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname5}}}}} }}{{#if:{{{aiatsis6|}}}|, <code>[https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/{{{aiatsis6}}} {{{aiatsis6}}}]</code>{{#if:{{{aiatsisname6|}}}|&nbsp;{{{aiatsisname6}}}}} }} | label33 = {{longitem| {{allow wrap|[[بانٽو ٻولين جي گوٿري درجابندي|گوٿري ڪوڊ]]}}}} | data33 = {{#if:{{{guthrie|}}}|<code>{{{guthrie}}}</code><ref name="Guthrie">Jouni Filip Maho, 2009. [https://web.archive.org/web/20180203191542/http://goto.glocalnet.net/mahopapers/nuglonline.pdf New Updated Guthrie List Online]</ref>}} | label34 = [[لنگاسفيئر آبزرويٽري|لنگاسفيئر]] | data34 = {{#if:{{{lingua|}}}|<code>{{{lingua}}}</code>{{{lingua_ref|}}}}} | label35 = [[IETF لينگئيج ٽيگ|IETF]] | data35 = {{#if:{{{ietf|}}}|<code>{{{ietf}}}</code>{{Main other|[[Category:Language articles with IETF language tag]]}}}} | data36 = {{#if:{{{map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=220px|alt={{{mapalt|}}}}}{{#if:{{{mapcaption|}}}|<div style="text-align:left;">{{{mapcaption}}}</div>}}| }} | data37 = {{#if:{{{map2|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map2}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=220px|alt={{{mapalt2|}}}}}{{#if:{{{mapcaption2|}}}|<div style="text-align:left;">{{{mapcaption2}}}</div>}} }} | data38 = {{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}}{{{coords|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |coordinates = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = {{{pushpin_map_caption|}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}} }} }} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} | data39 = {{#if:{{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}} |Coordinates: {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|{{{coords|}}}}}}|type:landmark}}| }} | label40 =وڪي بڪ | data40 = {{#if:{{{wikibook|}}}|[[Wikibooks: {{{wikibook|}}}]] }} | data41 = {{{module|}}} <!---------------------------------------------------------> | belowclass = noprint selfref | belowstyle = background-color:#ddddff;padding:0.3em 0.5em;text-align:left;line-height:1.3; | below = {{#ifeq:{{lc:{{{notice|{{{notice2|}}}}}}}}|ipa |'''This article contains [[International Phonetic Alphabet|IPA]] phonetic symbols.''' Without proper [[Help:IPA#Rendering issues|rendering support]], you may see [[Replacement character|question marks, boxes, or other symbols]] instead of [[Unicode]] characters. For a guide to IPA symbols, see [[Help:IPA]]. }} }}<!-- ---- Adding tracking categories ---- Note 1: Above in this code, already tracking [[Category:...]]'s may be added. Note 2: All categories are using {{main other|[[Cat:...]}}. -->{{main other|<!-- -->{{#if:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}{{{signers|}}}{{{creator|}}}||[[Category:Languages without family color codes]]}}<!-- -->{{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}{{{signers|}}}{{{speakers|}}}{{{creator|}}}{{{setting|}}}||<!-- no main input for data7 -->[[Category:Language articles without speaker estimate]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{speakers|}}}|?|{{#if:{{{iso3|}}}{{{lc1|}}}|{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|<!-- ok -->|{{#ifeq:{{{ref|}}}|e18|<!-- ok -->|[[Category:Language articles with unknown population not citing Ethnologue 18]]}}}}}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{lc:{{{iso3|}}}}}|none|{{#if:{{{creator|}}}{{{setting|}}}{{#ifeq:{{Infobox language/family-color|{{{familycolor|}}}}}|black|1}}|[[Category:Conlangs without ISO 639-3 code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{date|}}}|{{#iferror: {{#expr: {{padleft:|4|{{{date}}}|}} }} |<!-- -->{{#switch: {{lc:{{{date}}}}} | na = [[Category:Language articles with NA population dates]] | no date = [[Category:Language articles with 'no date' set]] | #default = [[Category:Language articles with invalid population dates]]<!-- -->}}|<!-- no error -->}}|<!-- no date -->}}<!-- -->{{#if:{{{iso3|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{lc1|}}}|<!--ok-->|<!-- -->{{#switch: {{lc:{{{isoexception}}}}} | dialect = [[Category:Dialects of languages with ISO 639-3 code]] | historical = [[Category:Historical forms of languages with ISO codes]] | protolanguage = [[Category:Protolanguages without ISO codes]] | talkpage = |}}}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#if:{{{glotto|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{linglist|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{lingua|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{aiatsis|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{guthrie|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{creator|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{created|}}}|<!--ok-->|[[Category:Languages without ISO 639-3 code]]}}}}}}}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{iso3|}}}{{{lc1|}}}{{{glotto|}}}{{{glotto2|}}}{{{glotto3|}}}{{{glotto4|}}}{{{glotto5|}}}{{{linglist|}}}{{{lingua|}}}{{{aiatsis|}}}{{{guthrie|}}}{{{isoexception|}}}|<!--ok-->|[[Category:Language articles without language codes]]}}<!-- -->{{#if:{{{lc1|}}}|{{#if:{{{lc2|}}}|<!--ok-->|[[Category:Languages which need ISO 639-3 comment]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#ifeq:{{{ref|}}}|e18|[[Category:Nonexistent E18 links]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#if:{{{linglist|}}}|{{#ifeq:{{{isoexception|}}}|dialect|[[Category:Dialects with Linguist List code]]|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguist List code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{glotto|}}}|none|<!--ok-->||{{#if:{{{glotto|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{lingua|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguasphere code]]}}<!-- -->{{#if:{{{aiatsis|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with AIATSIS code]]}}<!-- -->{{#if:{{{guthrie|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Guthrie code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{iso3|}}}|<!--okay-->|{{#if:{{{lc1|}}}|<!--ok-->|{{#if:{{{linglist|}}}|{{#ifeq:{{{isoexception|}}}|dialect|[[Category:Dialects with Linguist List code]]|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguist List code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{glotto|}}}|none|<!--ok-->|{{#if:{{{glotto|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{lingua|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Linguasphere code]]}}<!-- -->{{#if:{{{aiatsis|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with AIATSIS code]]}}<!-- -->{{#if:{{{guthrie|}}}|[[Category:Languages without ISO 639-3 code but with Guthrie code]]}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto|}}}|{{#if:{{{glottorefname|}}}{{{glottoname|}}}|<!--ok--> |{{#switch: {{lc:{{{glotto}}}}} |none = |spurious = |#default = [[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto2|}}}|{{#if:{{{glottoname2|}}}{{{glottorefname2|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto3|}}}|{{#if:{{{glottoname3|}}}{{{glottorefname3|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto4|}}}|{{#if:{{{glottoname4|}}}{{{glottorefname4|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto5|}}}|{{#if:{{{glottoname5|}}}{{{glottorefname5|}}}|<!--ok-->|[[Category:Articles with unnamed Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{Chr|{{{map|}}}|1}}|[|[[Category:Ill-formatted infobox-language images]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#ifeq:{{Chr|{{{map2|}}}|1}}|[|[[Category:Ill-formatted infobox-language images]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#ifeq:{{Chr|{{{image|}}}|1}}|[|[[Category:Ill-formatted infobox-language images]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#if:{{{iso2|}}}{{{iso2b|}}}{{{iso2t|}}}|[[Category:Languages with ISO 639-2 code]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#if:{{{iso1|}}}|[[Category:Languages with ISO 639-1 code]]|<!--ok-->}}<!-- -->{{#if:{{{speakers|}}}|{{#ifeq:{{{speakers|}}}|?|{{#if:{{{ref|}}}|[[Category:Language articles with speakers set to 'unknown' despite a reference]]|{{#ifeq:{{{isoexception|}}}|dialect|[[Category:Dialect articles with speakers set to 'unknown']]|[[Category:Language articles with speakers set to 'unknown']]}}}}|{{#ifeq:{{{speakers|}}}|none|{{#ifeq:{{lc:{{{familycolor|}}}}}|pidgin|<!--ok: pidgins don't have native speakers-->|[[Category:Language articles with speakers set to 'none']]}}|{{#if:{{{ref|}}}|<!--ok-->|[[Category:Language articles without reference field]]}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}|{{#if:{{{ref|}}}|<!--ok-->|{{#ifeq:{{{extinct}}}|?|<!--ok-->|[[Category:Language articles with unreferenced extinction date]]}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{glotto|}}}{{{glotto2|}}}{{{glotto3|}}}{{{glotto4|}}}{{{glotto5|}}}|<!--ok-->|[[Category:Language articles missing Glottolog code]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none|{{#ifeq:{{{glotto|}}}|none|[[Category:Languages with neither ISO nor Glottolog code]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{iso3|}}}|none||{{#if:{{{iso3|}}}{{{lc1|}}}|{{#if:{{{ref|}}}|{{#switch: {{{ref}}} | e22 = | e21 = | e20 = | e19 = | e18 = | e17 = | e16 = | e15 = | e14 = | e13 = | e12 = | e11 = | e10 = | e09 = | e08 = | ne2007 = [[Category:Articles citing Nationalencyklopedin]] | ne2010 = [[Category:Articles citing Nationalencyklopedin]] | inali = [[Category:Articles citing INALI]] | linglist = [[Category:Articles citing Linguist List]] | aiatsis= [[Category:Articles citing AIATSIS]] | guthrie = [[Category:Articles citing Maho/Guthrie]] | &nbsp; = [[Category:Articles opting out of population reference]] | {{#if:{{{extinct|}}}{{{era|}}}|[[Category:Extinct ISO language articles citing sources other than Ethnologue]]|[[Category:ISO language articles citing sources other than Ethnologue]]}}}}}}}}}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters | check | ignoreblank = y | unknown = [[Category:Language articles with unsupported infobox fields|_VALUE_]] | preview = Page using [[Template:Infobox language]] with unknown parameter "_VALUE_" | acceptance | agency | aiatsis | aiatsis2 | aiatsis3 | aiatsis4 | aiatsis5 | aiatsis6 | aiatsisname | aiatsisname2 | aiatsisname3 | aiatsisname4 | aiatsisname5 | aiatsisname6 | altname | ancestor | ancestor2 | ancestor3 | ancestor4 | ancestor5 | boxsize | coordinates | created | creator | date | dateprefix | dia1 | dia2 | dia3 | dia4 | dia5 | dia6 | dia7 | dia8 | dia9 | dia10 | dia11 | dia12 | dia13 | dia14 | dia15 | dia16 | dia17 | dia18 | dia19 | dia20 | dialects | era | ethnicity | extinct | fam1 | fam2 | fam3 | fam4 | fam5 | fam6 | fam7 | fam8 | fam9 | fam10 | fam11 | fam12 | fam13 | fam14 | fam15 | family | familycolor | fontcolor | glotto | glotto2 | glotto3 | glotto4 | glotto5 | glottofoot | glottoname | glottoname2 | glottoname3 | glottoname4 | glottoname5 | glottorefname | glottorefname2 | glottorefname3 | glottorefname4 | glottorefname5 | guthrie | ietf | image | image_size | imagealt | imagecaption | imagesize | iso1 | iso1comment | iso2 | iso2b | iso2comment | iso2t | iso3 | iso3comment | iso6 | isoexception | lc1 | lc2 | lc3 | lc4 | lc5 | lc6 | lc7 | lc8 | lc9 | lc10 | lc11 | lc12 | lc13 | lc14 | lc15 | lc16 | lc17 | lc18 | lc19 | lc20 | lc21 | lc22 | lc23 | lc24 | lc25 | lc26 | lc27 | lc28 | lc29 | lc30 | ld1 | ld2 | ld3 | ld4 | ld5 | ld6 | ld7 | ld8 | ld9 | ld10 | ld11 | ld12 | ld13 | ld14 | ld15 | ld16 | ld17 | ld18 | ld19 | ld20 | ld21 | ld22 | ld23 | ld24 | ld25 | ld26 | ld27 | ld28 | ld29 | ld30 | linglist | linglist2 | linglist3 | linglist4 | linglist5 | linglist6 | lingname | lingname2 | lingname3 | lingname4 | lingname5 | lingname6 | lingua | lingua_ref | listclass | map | map2 | mapalt | mapalt2 | mapcaption | mapcaption2 | mapsize | minority | module | name | nation | nativename | notice | notice2 | posteriori | pronunciation | protoname | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_mapsize | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | ref | refname | region | revived | revived-cat | revived-category | script | setting | sign | signers | speakers | speakers2 | stand1 | stand2 | stand3 | stand4 | stand5 | stand6 | standards | state | states }}<!-- Close wrapping {{main other}} for the categories: -->}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> pximoklecc5hgdwxcn30e4gtfhkx31m 0 63406 384439 347379 2026-06-12T06:03:02Z Siddhu Talreja 18634 384439 wikitext text/x-wiki {{Short description|Dravidian language}} {{Infobox language | name = تَمِل<br>Tamil | nativename = தமிழ் | pronunciation = {{IPA|tamil|t̪amiɻ||ta-தமிழ்.oga|help=}} | states = {{ubl|ڀارت|سري لنڪا}} | region = * [[ڀارت]] ** [[تَمِل ناڊو]] ** پدوچيري جو مرڪزي علائقو (پدوچيري ۽ ڪيرائيڪل ضلعا) ** [[ڪيرالا]] ** [[ڪرناٽڪا]] (ڏکڻ) ** [[آنڌرا پرديش]] (ڏکڻ) ** انڊمان ۽ نڪوبار ٻي * [[سري لنڪا]] ** اتر صوبو ** اوڀر صوبو ** مرڪزي صوبو * [[سينگاپور]] | ethnicity = * تَمِل * سري لنڪا جا مسلمان (Moor) | speakers = [[first language|L1]]: {{sigfig|78.721340|2}} million | date = 2011–2019 | ref = <ref name="Ethnologue28|tam">{{Ethnologue28|tam}}</ref> | speakers2 = [[second language|L2]]: {{sigfig|7.623000|2}} million (2011)<ref name="Ethnologue28|tam">{{Ethnologue28|tam}}</ref><br/>Total: {{sigfig|86.344340|2}} million (2011–2019)<ref name="Ethnologue28|tam">{{Ethnologue28|tam}}</ref> | speakers_label = ڳالهائيندڙ | familycolor = Dravidian | fam2 = ڏاکڻي | fam3 = ڏاکڻي-I | fam4 = تَمِل-ڪَنَڙَ | fam5 = تَمِل-ڪوٽا | fam6 = تَمِل-ٽوڊا | fam7 = تَمِل-اِرولا | fam8 = تَمِل-ڪوداوا-ارالي | fam9 = تَمِل-مليالم | fam10 = تَمِلائڊ | fam11 = تَمِل-پاليان | ancestor = پراڻي تَمِل | ancestor2 = وچين تَمِل | script = {{ubl|تَمِل رسم الخط|تَمِل-برهمڻي رسم الخط (تاريخي)|گرنٿا رسم الخط (تاريخي)|وٽيلوتو رسم الخط (تاريخي)|پلوا رسم الخط (تاريخي)|ڪوليزھوتو رسم الخط (تاريخي)|عربي رسم الخط (اروي)|انگريزي رسم الخط (غير رسمي)|تَمِل بريل (ڀارتي)}} | nation = ڀارت *[[تَمِل ناڊو]]<ref name="TN"> {{citation |title=Official languages of Tamil Nadu |url=http://www.tn.gov.in/welcometn.htm |url-status=dead |publisher=Tamil Nadu Government |access-date=1 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021154022/http://www.tn.gov.in/welcometn.htm |archive-date=21 October 2012}}</ref><br>پڊوچيري<br>[[سري لنڪا]]<br>[[سينگاپور]] <ref name="statutes.agc.gov.sg">{{Singapore legislation|title=Republic of Singapore Independence Act|ed=1985}}, s7. </ref> | minority = [[ڏکڻ آفريڪا]]<ref>{{citation|url=http://www.gov.za/documents/constitution/chapter-1-founding-provisions|title=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 1: Founding Provisions |publisher= South African Government|website=www.gov.za}} </ref><br>[[ملائيشيا]] | iso1 = ta | iso2 = tam | lc1 = tam | ld1 = جديد تَمِل | lc2 = oty | ld2 = قديم تَمِل | linglist = oty | lingname = Old Tamil | lingua = 49-EBE-a | image = Word Tamil.svg | imagecaption = لفظ "تَمِل" [[تَمِل لپي]] ۾ | map = Idioma tamil.png | mapcaption =نيري رنگ ۾ تَمِل ٻولي جا علائقا | dia1 = ايلام | dia2 = ماليسيات | dia3 = بوناگور | dia4 = آئينگر | dia5 = ڪنگو | dia6 = چينائي | dia7 = مدورائي | dia8 = تيرونيويلي | dia9 = سيلوني | dia10 = مرڪزي | dia11 = برهمڻي | dia12 = آروي | dia13 = ملبار جي تَمِل (معدوم) | notice = IPA | sign = اشاري واري تَمِل | glotto = tami1289 | glottoname = جديد | glottorefname = Tamil | glotto2 = oldt1248 | glottoname2 = قديم تَمِل }} '''تَمِل''' (தமிழ்) هڪ [[دراوڙي ٻوليون|دراوڙي ٻولي]] آهي،<ref>{{cite web |title=Tamil, n. and adj.|url=https://www.oed.com/view/Entry/197399?redirectedFrom=tamil|website=OED Online|publisher=Oxford University Press|access-date=24 January 2023}}</ref> جيڪا [[ڏکڻ ايشيا]] جي تَمِل ماڻهن پاران ڳالهائي ويندي آهي. اها دنيا جي سڀ کان ڊگهي عرصي تائين زندهه رهندڙ ڪلاسيڪل ٻولين مان هڪ آهي،<ref name="Circulation and the Historical Geog2">{{citation |last=Stein|first=B.|title=Circulation and the Historical Geography of Tamil Country|journal=The Journal of Asian Studies|volume=37|issue=1|year=1977|pages=7–26|jstor=2053325|doi=10.2307/2053325|s2cid=144599197}}. "Tamil is one of the two longest-surviving classical languages in India" (p. 7).</ref><ref>{{Harvnb|Steever|1998|p=6}}. "one of India's two classical languages, alongside the more widely known Indo-Aryan language Sanskrit".</ref> جن جو وجود 300 ق.م. کان تصديق ٿيل آهي.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20100707000020/http://www.ciil-classicaltamil.org/project1.html Definitive Editions of Ancient Tamil Works]}}</ref><ref>{{citation |last1=Abraham |first1=S.A. |title=Chera, Chola, Pandya: Using Archaeological Evidence to Identify the Tamil Kingdoms of Early Historic South India |url=http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/17189/1/AP-v42n2-207-223.pdf |journal=Asian Perspectives |volume=42 |issue=2 |page=207 |year=2003 |s2cid=153420843 |doi=10.1353/asi.2003.0031 |hdl=10125/17189 |hdl-access=free}}</ref><ref name="companion">{{Harvnb|Zvelebil|1992|p=12}}: "...the most acceptable periodisation which has so far been suggested for the development of Tamil writing seems to me to be that of A Chidambaranatha Chettiar (1907–1967): 1. Sangam Literature – 200BC to AD 200; 2. Post Sangam literature – AD 200 – AD 600; 3. Early Medieval literature – AD 600 to AD 1200; 4. Later Medieval literature – AD 1200 to AD 1800; 5. Pre-Modern literature – AD 1800 to 1900"</ref><ref name="Maloney1970">{{citation |last=Maloney |first=C. |title=The Beginnings of Civilization in South India |journal=The Journal of Asian Studies |volume=29 |issue=3 |pages=603–616 |year=1970 |jstor=2943246 |doi=10.2307/2943246|s2cid=162291987 }} at p. 610</ref><ref name="Palani">{{citation |last=Subramaniam |first=T.S. |title=Palani excavation triggers fresh debate |url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article2408091.ece |newspaper=The Hindu |location=Chennai, India |date=29 August 2011}}</ref> تَمِل ڏکڻ هندستان ۾ شروعاتي سامونڊي واپارين لاءِ ٻولي هئي. ننڍي کنڊ ​​کان ٻاهر [[انڊونيشيا]]، [[ٿائيلينڊ]] ۽ [[مصر]] ۾ تَمِل لکتون مليون آهن. تَمِل ادب جو سڀ کان پراڻو ڪم آھي '''سَنگَم اَدَب'''، جيڪو نہ سرف ھڪڙو قديم ادب آھي جيڪو 2000 نظمن تي مشتَمِل آھي پر ھڪ تاريخي دستاويز پڻ آھي. تَمِل رسم الخط تَمِل برهمي مان ترقي ڪيو ۽ پوء وٽيلوتو رسم الخط استعمال ڪيو ويو جيستائين موجوده رسم الخط کي معياري نه ڪيو ويو. ٻولي جي گڏجاڻي مورفولوجي سان هڪ الڳ ئي نحوي جوڙجڪ آهي، جيڪا پيچيده لفظن جي جوڙجڪ جي اجازت ڏئي ٿي. تَمِل ڀارتي رياست [[تَمِل ناڊو|تَمِل ناڊو]] ۽ پڊوچيري جي يونين علائقي جي سرڪاري ٻولي آهي، ان سان گڏوگڏ ٻه خودمختيار قومن، [[سينگاپور]] ۽ [[سري لنڪا]] جي سرڪاري ٻولين مان پڻ هڪ آهي. تَمِل ڳالهائيندڙ ڊاسپورا برادريون دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ موجود آهن. تَمِل پهرين ٻولي هئي جنهن کي سال 2004ع ۾ مرڪزي حڪومت طرفان هندستان جي ڪلاسيڪل ٻولي طور تسليم ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=2019-02-06|title=Haryana's South connect: When it made Telugu second language in school|url=https://indianexpress.com/article/explained/haryanas-south-connect-when-it-made-telugu-second-language-in-school-5570917/|access-date=2025-03-02|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:امتزاجي ٻوليون]] [[زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون]] [[زمرو:دراوڙي ٻوليون]] [[زمرو:سري لنڪا جون ٻوليون]] [[زمرو:سنگاپور جون ٻوليون]] [[زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون]] [[زمرو:موريشس جون ٻوليون]] [[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون ٻوليون]] lr2fin7ge4ck4c83q4z09stnla3l9wl 10 80742 384462 297702 2026-06-12T11:20:08Z ~2026-34516-84 22361 384462 wikitext text/x-wiki {{Sidebar person | template = عمران خان سائڊبار | person = عمران خان | portrait = -UNGA (48784380531) (cropped) (cropped).jpg | background_color = red | signature = Imran_Khan_signature.svg | sig_width = 100px | seal = State_emblem_of_Pakistan.svg | contents = ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=ذاتي زندگي |expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|ذاتي|y|}}}} * [[عمران_خان #ابتدائي_زندگي_۽_خاندان|ابتدائي زندگي]] * [[عمران خان جي چونڊ تاريخ|انتخابي تاريخ]] * [[عمران خان جو خاندان|خاندان]] * [[عمران خان کي مليل ايوارڊن ۽ اعزازن جي فهرست|ايوارڊز ۽ اعزاز]] *[[پاڪستان هڪ ذاتي تاريخ]] * [[عمران خان جا پالتو جانور]] * [[شوکت خانم ميموريل ڪينسر اسپتال ۽ ريسرچ سينٽر|شوکت خانم ميموريل ڪينسر اسپتال]] * [[نمل ڪاليج]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=ڪرڪيٽ ڪيريئر|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}} ڪرڪيٽ ڪيريئر|y|}}}} * [[عمران_خان#ڪرڪيٽ_ڪيريئر|ڪرڪيٽ ڪيريئر]] * [[عمران خان پاران بين الاقوامي ڪرڪيٽ جي پنج وڪيٽ هالن جي فهرست|انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ۾ پنج وڪيٽ هالز]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=22 هون [[پاڪستان جو وزيراعظم]]|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|22nd [[پاڪستان جو وزيراعظم]]|y|}}}} *[[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] * [[عمران خان حڪومت|حڪومت]] * [[عمران خان جي حلف برداري جي تقريب|حلف برداري جي تقريب]] * [[عمران خان جي وزارت عظميٰ جا پهريان 100 ڏينهن|پهرين 100 ڏينهن]] * [[عمران خان پاران ڪيل وزيراعظم جي بين الاقوامي دورن جي فهرست|بين الاقوامي دورن]] * [[احساس پروگرام]] * [[کامياب جوان پروگرام]] * [[پاڪستان لاءِ ٻوٽو]] * [[راست]] * [[روشن ڊجيٽل اڪائونٽ]] * قانون * [[پاڪستان آرمي (ترميمي) ايڪٽ، 2020|پاڪستان آرمي ايڪٽ، 2020]] * [[پاڪستان نيوي (ترميمي) ايڪٽ، 2020|پاڪستان نيوي ايڪٽ، 2020]] * [[پاڪستان ايئر فورس (ترميمي) ايڪٽ، 2020|پاڪستان ايئر فورس ايڪٽ، 2020]] * [[پاڪستان ۾ COVID-19 وبائي مرض|COVID-19 وبائي مرض]] * [[عمران خان خلاف عدم اعتماد جي تحريڪ|عدم اعتماد جي تحريڪ]] * [[2022 پاڪستاني آئيني بحران| آئيني بحران]] * [[ليٽر گيٽ]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title= وزيراعظم جي عھدي بعد |expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|وزيراعظم جي عھدي بعد |y|}}}} * قانوني ڪم * [[القادر ٽرسٽ ڪيس]] * [[توشاخانا ريفرنس ڪيس]] * [[ٽائرين وائيٽ ڪيس]] * [[عدت ڪيس]] * احتجاج * [[2022-2023 پاڪستان جي سياسي بدامني]] * [[2022 آزادي مارچ پهريون]] * [[2022 آزادي مارچ II]] * [[2023 پاڪستاني احتجاج]] * [[9 مئي جو فساد]] * [[عمران خان جي قتل جي ڪوشش|قتل جي ڪوشش]] * [[عمران خان جي گرفتاري|گرفتاري]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title= چونڊون |expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|چونڊون|y|}}}} *[[پاڪستاني عام چونڊون، 1997ع|1997]] *[[پاڪستاني عام چونڊون 2002ع|2002]] *[[پاڪستاني عام چونڊون 2013ع|2013]] *[[پاڪستاني عام چونڊون، 2018ع|2018]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title= سياست |expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|سياست|y|}}}} * [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] * [[سونامي مارچ 2014]] * [[انقلاب مارچ]] * [[احتساب مارچ]] {{hidden end}} }}<noinclude> [[زمرو:عمران خان|*]] [[زمرو:پاڪستان سياسي اڳواڻ سائڊبارز]] </noinclude> cveikeph0oq5jexlvy5u6isj1tcoo12 14 85319 384338 333755 2026-06-11T14:54:17Z Ibne maryam 17680 /* */ 384338 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا ضلعا]] 82i3j2n519n9ae6rozuplq86qlonkjb 0 85561 384451 335135 2026-06-12T07:47:58Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 384451 wikitext text/x-wiki {{Short description|Island in the Mediterranean, region of Italy}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = سسلي<br>Sicily | official_name = Regione Siciliana | native_name = {{lang|scn|Sicilia}} | native_name_lang = | settlement_type = [[Regions of Italy#Autonomous regions with special statute|Autonomous region]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Sicily.svg | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Sicily.svg | shield_size = 50px | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | anthem = ''[[Madreterra]]''<br />{{center|[[File:Inno della Regione Siciliana «Madreterra».ogg]]}} | image_map = Sicily in Italy.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|37.5|N|14|E|scale:2500000_type:adm1st__region:IT-82_source:GNS|display=title,inline}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{ITA}} | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = [[Capital city|Capital]] | seat = [[Palermo]] | government_footnotes = | government_type = [[Regional government|Regione of Italy]] | governing_body = [[Sicilian Regional Assembly]] | leader_party = [[Forza Italia (2013)|FI]] | leader_title = [[List of presidents of Sicily|President]] | leader_name = [[Renato Schifani]] | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_footnotes = <ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> | area_total_km2 = 25832.39 | elevation_footnotes = | elevation_max_m = | elevation_min_m = | population_footnotes = <ref>{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B&a=2025&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> (8.1% of Italy) | population_total = 4779371 | population_as_of = 2025 | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plainlist| * English: [[Sicilians|Sicilian]] * {{langx|it|Siciliano}} (man) * {{langx|it|Siciliana}} (woman) }} | population_note = | population_blank1_title = | population_blank1 = | demographics_type1 = Citizenship | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web | url=https://ugeo.urbistat.com/AdminStat/en/it/demografia/dati-sintesi/sicilia/19/2 | title=Region Sicilia}}</ref> | demographics1_title1 = Italian | demographics1_info1 = 98% | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | demographics1_title3 = | demographics1_info3 = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|title=Population on 1 January by age, sex and NUTS 2 region|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_R_D2JAN/default/table?lang=en|website=www.ec.europa.eu}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = €88.767 billion (2021) | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[ISO 3166 code]] | area_code = IT-82 | blank2_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2021) | blank2_info_sec1 = 0.847<ref>{{Cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=hdi.globaldatalab.org |publisher=Global Data Lab |access-date=2023-03-05 |language=en}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|21st of 21]] | blank_name_sec2 = [[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]] | blank_info_sec2 = ITG | website = {{URL|https://www.regione.sicilia.it/}} | footnotes = }} '''سسلي''' (اطالوي ۽ سسلي: Sicilia)، سرڪاري طور تي سسلي علائقو ([[اطالوي ٻولي|اطالوي]]: Regione Siciliana؛ سسلين: Riggiuni Siciliana)، وچ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ميڊيٽرينين سمنڊ]] ۾ هڪ ٻيٽ آهي ۽ [[اٽلي]] جي ويهن علائقن مان هڪ آهي، جيڪا مکيه [[يُورَپ|يورپ]] کنڊ ۾ اطالوي جزيري نما جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. 47 لک جي آبادي سان، جن ۾ هن جو گاديءَ واري شهر [[پاليرمو]] ۽ ان جي چوڌاري علائقي جي 12 لک جي آبادي شامل آهي، اهو ميڊيٽرينين سمنڊ ۾ سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ٻيٽ آهي. '''Sicily''' ([[Italian language|Italian]] and ), officially the '''Sicilian Region''' (; ), is an island in the central [[Mediterranean Sea]] and one of the twenty [[regions of Italy|regions]] of [[Italy]], situated south of the [[Italian Peninsula]] in [[continental Europe]]. With 4.7 million inhabitants, including 1.2 million in and around the capital city of [[Palermo]], it is both the largest and most populous island in the [[Mediterranean Sea]]. Sicily is named after the [[Sicels]], who inhabited the eastern part of the island during the [[Iron Age]]. Sicily has a rich and unique culture in [[#Art and architecture|arts]], [[Music of Sicily|music]], [[#Literature|literature]], [[Sicilian cuisine|cuisine]], and [[Sicilian Baroque|architecture]]. Its most prominent landmark is [[Mount Etna]], the tallest active [[volcano]] in Europe, and one of the most active in the world, currently {{convert|3403|m|ft|0|abbr=on}} high. The island has a typical [[Mediterranean climate]]. It is separated from [[Calabria]] by the [[Strait of Messina]]. It is one of the five [[Regions of Italy#Autonomous regions with special statute|Italian autonomous regions]] and is generally considered part of [[Southern Italy]]. The earliest [[archaeological record]] of human activity on the island dates to around 14,000 BC. By around 750 BC, Sicily had three [[Phoenicia]]n and a dozen [[Greeks in Italy|Greek colonies]] along its coasts, becoming one of the centers of [[Magna Graecia]]. The [[Sicilian Wars]] of 580–265 BC were fought between the Carthaginians and Greeks, and the [[Punic Wars]] of 264–146 BC were fought between Rome and Carthage. The Roman province of [[Sicilia (Roman province)|Sicilia]] ended with the fall of the [[Roman Empire]] in the 5th century AD. Sicily was ruled during the [[Early Middle Ages]] by the [[Vandals]], the [[Ostrogoths]], the [[Byzantine Empire]], and the [[Emirate of Sicily]]. The [[Norman conquest of southern Italy]] led to the creation of the [[County of Sicily]] in 1071, which was succeeded by the [[Kingdom of Sicily]] in 1130.<ref>Pasquale Hamel – L' invenzione del regno. Dalla conquista normanna alla fondazione del Regnum Siciliae (1061–1154)</ref><ref>{{Cite web|title=Sicilia nell'Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/sicilia_res-51b7c2ab-973b-11e5-8844-00271042e8d9 |access-date=22 December 2020|website=www.treccani.it|language=it-IT}}</ref> In 1816, the kingdom unified with the [[Kingdom of Naples]] to form the [[Kingdom of the Two Sicilies]]. Following the [[Sicilian Vespers]] in 1282, Sicily was ruled by [[Kingdom of Aragon|Aragon]] and then [[Spain]], either in [[personal union]] with the crown or by a [[cadet branch]], except for a brief period of [[House of Savoy|Savoy]] and then [[House of Habsburg|Habsburg]] rule in 1713–1735. Following the [[Expedition of the Thousand]], an invasion led by [[Giuseppe Garibaldi]], and a subsequent [[Referendum|plebiscite]], the island became part of the [[Unification of Italy|newly unified]] [[Italy]] in 1860. Sicily was given special status as an [[autonomous administrative division]] on 15 May 1946, 18 days before the [[1946 Italian institutional referendum]]. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:سسلي]] [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] [[زمرو:رومي سمنڊ جا ٻيٽ]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا]] fawngwpwr9gvmtksjm3qli2ryv28m5u 14 97905 384434 381168 2026-06-12T05:11:28Z Ibne maryam 17680 /* */ 384434 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پنجاب جا تعلقا]] [[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جي انتظامي ورهاست]] e53hnp1qknp3qi3ennsd4xhcxolzwou 0 98221 384450 382860 2026-06-12T07:46:45Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهرين لنڪس */ 384450 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=Emilia-Romagna|native_name=Emégglia-Rumâgna (رومنول)<br>Emélia-Rumâgna (ايميلين)|native_name_lang=|settlement_type=[[علائقو]]|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|image_flag=Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|flag_alt=|image_shield=Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg|shield_size=55px|shield_alt=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|blank_emblem_type=|blank_emblem_alt=|nickname=|motto=|anthem=|image_map=Emilia-Romagna in Italy.svg|mapsize=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|coordinates=|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Italy}}|established_title=|established_date=|founder=|named_for=|seat_type=گاديءَ جو هنڌ|seat=[[بولونيا]]|government_footnotes=|government_type=[[صدارتي نظام]]<ref name="Presidential">{{cite web |title=Federalism |url=https://www.idea.int/sites/default/files/publications/federalism-primer.pdf |publisher=idea.int |format=PDF |quote=In rare cases, subnational institutions may function very differently from the national level: in Italy, for example, the national government is parliamentary, but regional institutions are basically presidential in form, with directly elected regional governors. }}</ref>|leader_party=پي ڊي|leader_title=[[صدر]]|leader_name=مشيل ڊي پاسڪل|leader_title1=نائب صدر|leader_name1=ونسينزو ڪولا|total_type=|unit_pref=|area_magnitude=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=22509.67|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_total=4465678|population_as_of=2025|population_density_km2=auto|population_demonym=* ايميلين-روماگنول * {{langx|egl|emigliàn|links=no}} (man), {{lang|egl|emiglièna}} (woman) * {{langx|rgn|rumagnòl|links=no}} (man), {{lang|rgn|rumagnòla}} (woman) * {{langx|it|emiliano|links=no}} and {{lang|it|romagnolo}} (man), {{lang|it|emiliana}} (woman) and {{lang|it|romagnola}} (woman)|demographics_type1=ٻوليون|demographics1_footnotes=. • : . ايراضي: • ڪُل: 22,509.67 چورس ڪلوميٽر (8,691.03 چورس ميل) آبادي (2025): • ڪُل: 4,465,678 • کثافت: 198.3893/چورس ڪلوميٽر (513.8260/چورس ميل) مخففات: انگريزي: ايميلين-روماگنول ايميلين: ايميلين (مرد)، ايميلينا (عورت) روماگنول: روماگنول (مرد)، روماگنولا (عورت) اطالوي: ايميليانو ۽ رومانولو (مرد)، ايميليانا (عورت) ۽ رومانولا (عورت)|demographics1_title1=سرڪاري|demographics1_title2=علائقائي|demographics1_title3=|demographics_type2=جي ڊي پي|demographics2_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref>|demographics2_title1=ڪُل|demographics2_info1=198.395 بلين يورو (€) (2024)|demographics2_title2=في ماڻهو|demographics2_info2=44,473 يورو (€) (2024)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=ٻوليون: • : اطالوي. • : ايميلين. روماگنول : • €198.395 بلين يورو (2024) • في ماڻهو: €44,473 (2024) ٽائيم زون: UTC+1 (CET) • سمر (DST): UTC+2 (CEST) ISO 3166 ڪوڊ: IT-45 NUTS علائقو: ITH HDI (2022): 0.935 تمام گهڻو · 21 مان 1 ويب سائيٽ: * :|postal_code=|area_code_type=[[ISO 3166 code]]|area_code=IT-45|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2022)|blank2_info_sec2=0.935<ref name="GlobalDataLab">{{cite web |title=Subnational HDI - Table - Global Data Lab |website=globaldatalab.org |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/ITA/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2022 |access-date=2025-01-03}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|1st of 21]]|blank_name_sec2=[[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]]|blank_info_sec2=ITH<ref>{{CELEX|32016R2066|text=Commission Regulation (EU) 2016/2066 of 21 November 2016 amending the annexes to Regulation (EC) No 1059/2003 of the European Parliament and of the Council on the establishment of a common classification of territorial units for statistics (NUTS)}}</ref>|website={{URL|http://www.regione.emilia-romagna.it/en/}}|footnotes=|name=ايميليا-رومانا}} '''ايميليا-رومانا''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Emilia-Romagna [[اطالوي ٻولي|اطالوي]]:Emégglia-Rumâgna)<ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Emilia-Romagna|access-date=6 May 2019}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/emilia-romagna|title=Emilia-Romagna|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|access-date=6 May 2019}}</ref> <ref>{{Cite dictionary|url=http://www.lexico.com/definition/Emilia-Romagna|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527192357/https://www.lexico.com/definition/Emilia-Romagna|url-status=dead|archive-date=2022-05-27|title=Emilia-Romagna|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite Merriam-Webster|Emilia-Romagna|access-date=6 May 2019}}</ref> اتر [[اٽلي]] جو هڪ انتظامي علائقو آهي <ref>{{langx|egl|Emégglia-Rumâgna}} or {{lang|egl|Emîlia-Rumâgna}}; {{langx|rgn|Emélia-Rumâgna}}</ref> جيڪو ايميليا ۽ رومينا جي تاريخي علائقن تي مشتمل آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ [[بولونيا]] آهي. ان جي آبادي <small>22,510</small> چورس ڪلوميٽر (<small>8,691</small> چورس ميل) جي ايراضيءَ تي <small>44</small> لک کان وڌيڪ آهي.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </cite></ref> ايميليا-رومانا يورپ جي امير ترين ۽ ترقي يافته علائقن مان هڪ آهي، جن جي اٽلي ۾ في ڪس [[ڪل ديسي پيداوار|مجموعي گھربل پيداوار]] ٽئين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آهي. اهو هڪ ثقافتي مرڪز پڻ آهي، جين ته دنيا جي سڀ کان پراڻي يونيورسٽي، بولونيا يونيورسٽي جو گهر آهي. ان جا ڪجھ شهر، جهڙوڪ موڊينا، پارما، فريرا ۽ روينا [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو ورثي جا هنڌ]] آهن. اهو [[کاڌو|کاڌي]] ۽ [[ڪار|گاڏين]]، جهڙوڪ فراري، ليمبورگيني ۽ ماسيراٽي جي پيداوار جو مرڪز آهي. ان ۾ سرويا، سيسينيٽڪو ۽ رميني جهڙا ساحلي ريسورٽ آهن. 2018 ۾، لونلي پلانيٽ گائيڊ ايميليا-رومانا کي يورپ ۾ ڏسڻ لاءِ بهترين جڳهه قرار ڏنو. [[Category:Pages with Italian IPA]] ==نالو== ايميليا-روماگنا جو نالو قديم روم جي ورثي ۾ آهي. ايميليا وييا ايميليا مان نڪتل آهي، رومن روڊ جيڪو پياسينزا کي رميني سان ڳنڍيندو هو، جيڪو 187 ق.م ۾ مڪمل ٿيو، ۽ قونصل مارڪس ايميليس ليپيڊس جي نالي تي رکيو ويو. رومانا رومانيا مان نڪتل آهي، اوڀر رومن سلطنت جو نالو جيڪو لومبارڊس (540-751) پاران روينا تي لاڳو ڪيو ويو جڏهن مغربي سلطنت جو وجود ختم ٿي چڪو هو ۽ روينا اوڀر جي هڪ چوڪي ​​هئي. == تاريخ == == جاگرافي == == حڪومت ۽ سياست == == آباديات == == معيشت == == ٽرانسپورٽ == == ثقافت == == راند == ==پڻ ڏسو== * [[سسلي]] * [[بولونيا]] ==وڌيڪ پڙهڻ== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:ايميليا-رومانا]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] a8xxf86m1ky3quhrnukz7543kyvn53e 0 98248 384440 382866 2026-06-12T06:22:22Z Ibne maryam 17680 384440 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type|name=اٽلي جا ريجن|alt_name=|map={{Italy Labelled Map Scalable|image-width=350}}|category=[[Regional state|Regionalised unitary state]]|territory=[[Italy|Italian Republic]]|start_date=|current_number=[[#Regions|20]]|number_date=|population_range=122,714 ([[Aosta Valley]]) – 10,035,481 ([[Lombardy]])|area_range={{Convert|3,261|sqkm|abbr=on}} ([[Aosta Valley]]) –<br />{{Convert|25,832|sqkm|abbr=on}} ([[Sicily]])|government=Regional government, [[Government of Italy|national government]]|subdivision=[[Provinces of Italy|Provinces]]}} '''اٽلي جا ريجن''' (اطالوي: regioni d'Italia) [[اٽلي|اطالوي جمهوريه]] جي پهرين سطح جي [[انتظامي ورھاست|انتظامي ڊويزنون]] آهن، جيڪي ان جي ٻئي درجي جي NUTS انتظامي سطح کي ٺاهينديون آهن.<ref name="eurostat">{{حوالو ويب|quote=6 December 2011|archivedate=13 July 2014}}</ref> اٽلي جا 20 ريجن آهن، جن مان پنج خودمختيار علائقا آهن جن کي خاص حيثيت حاصل آهي. اٽلي جي آئين جي تحت، هر علائقو هڪ خودمختيار ادارو آهي جنهن جا مقرر ڪيل اختيار آهن. آسٽا وادي (1945ع کان) ۽ فريولي-وينزيا گيوليا (2015ع کان) جي استثنا سان، هر علائقو ڪيترن ئي صوبن ۾ ورهايل آهي. ==تاريخ== اٽلي جي بادشاهت دوران، علائقا مرڪزي رياست جا صرف شمارياتي ضلعا هئا. جمهوريه جي تحت، انهن کي سال 1948ع جي اطالوي آئين پاران سياسي خودمختياري جو اندازو ڏنو ويو. اصل مسودي جي فهرست ۾ سالينٽو علائقو شامل هو (جيڪو آخرڪار اپوليا ۾ شامل ڪيو ويو). فريولي ۽ وينزيا گيوليا الڳ علائقا هئا ۽ باسيليڪاٽا جو نالو لوسانيا رکيو ويو. پهرين مسودي ۾ ابروزو ۽ موليس کي الڳ الڳ علائقن طور سڃاتو ويو، پر بعد ۾، 1963ع ۾ الڳ ٿيڻ کان اڳ، 1948ع جي آخري آئين ۾ ابروزي اي موليس ۾ ضم ڪيو ويو. علائقائي خودمختياري جو نفاذ 1970ع جي پهرين علائقائي چونڊن تائين ملتوي ڪيو ويو. حڪمران ڪرسچن ڊيموڪريسي پارٽي نه چاهيندي هئي ته مخالف اطالوي ڪميونسٽ پارٽي انهن علائقن ([[ايميليا-رومانا]]، ٽسڪاني، امبريا ۽ مارچس جي ريڊ بيلٽ) ۾ اقتدار حاصل ڪري، جتي اها تاريخي طور تي جڙيل هئي. سال 2001ع ۾ آئيني سڌارن کان پوءِ، هڪ مرڪزي کاٻي ڌر جي حڪومت پاران آندو ويو ۽ مشهور ريفرنڊم پاران تصديق ڪئي وئي، علائقن خودمختياري جي هڪ اهم سطح حاصل ڪئي، جنهن انهن کي باقي پاليسي صلاحيت ڏني. علائقائي پارٽي ليگا نارڊ پاران هڪ وڌيڪ وفاقي سڌارو پيش ڪيو ويو ۽ 2005ع ۾، سلويو برلسڪوني جي اڳواڻي ۾ مرڪزي ساڄي ڌر جي حڪومت هڪ نئين سڌاري جي تجويز پيش ڪئي، جنهن علائقن جي طاقت کي تمام گهڻو وڌايو هوندو. تجويزون، جيڪيون خاص طور تي ليگا نارڊ سان لاڳاپيل هيون ۽ ڪجهه ماڻهن پاران هڪ وفاقي رياست جي رستي جي اڳواڻي ڪندڙ طور ڏٺو ويو، سال 2006ع جي اطالوي آئيني ريفرنڊم ۾ %61.7 "نه" کان %38.3 "ها" تائين رد ڪيون ويون. علائقن جي لحاظ کان نتيجا، وينيٽو ۾ حق ۾ %55.3 کان ڪلابريا ۾ خلاف %82 تائين، ڪافي مختلف هئا. ==سياست ۽ حڪومت== ==ريجن== ==ميڪرو ريجن== ==حيثيت== ==سينيٽ ۾ نمائندگي== ==علائقن ۽ ميڪرو ريجن جي معيشت== ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] psigqwicwmgosgjekwmkhotsvbducgu 384443 384440 2026-06-12T06:45:06Z Ibne maryam 17680 384443 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type|name=اٽلي جا ريجن|alt_name=|map={{Italy Labelled Map Scalable|image-width=350}}|category=[[Regional state|Regionalised unitary state]]|territory=[[Italy|Italian Republic]]|start_date=|current_number=[[#Regions|20]]|number_date=|population_range=122,714 ([[Aosta Valley]]) – 10,035,481 ([[Lombardy]])|area_range={{Convert|3,261|sqkm|abbr=on}} ([[Aosta Valley]]) –<br />{{Convert|25,832|sqkm|abbr=on}} ([[Sicily]])|government=Regional government, [[Government of Italy|national government]]|subdivision=[[Provinces of Italy|Provinces]]}} '''اٽلي جا ريجن''' (اطالوي: regioni d'Italia) [[اٽلي|اطالوي جمهوريه]] جي پهرين سطح جي [[انتظامي ورھاست|انتظامي ڊويزنون]] آهن، جيڪي ان جي ٻئي درجي جي NUTS انتظامي سطح کي ٺاهينديون آهن.<ref name="eurostat">{{حوالو ويب|quote=6 December 2011|archivedate=13 July 2014}}</ref> اٽلي جا 20 ريجن آهن، جن مان پنج خودمختيار علائقا آهن جن کي خاص حيثيت حاصل آهي. اٽلي جي آئين جي تحت، هر علائقو هڪ خودمختيار ادارو آهي جنهن جا مقرر ڪيل اختيار آهن. آسٽا وادي (1945ع کان) ۽ فريولي-وينزيا گيوليا (2015ع کان) جي استثنا سان، هر علائقو ڪيترن ئي صوبن ۾ ورهايل آهي. ==تاريخ== اٽلي جي بادشاهت دوران، علائقا مرڪزي رياست جا صرف شمارياتي ضلعا هئا. جمهوريه جي تحت، انهن کي سال 1948ع جي اطالوي آئين پاران سياسي خودمختياري جو اندازو ڏنو ويو. اصل مسودي جي فهرست ۾ سالينٽو علائقو شامل هو (جيڪو آخرڪار اپوليا ۾ شامل ڪيو ويو). فريولي ۽ وينزيا گيوليا الڳ علائقا هئا ۽ باسيليڪاٽا جو نالو لوسانيا رکيو ويو. پهرين مسودي ۾ ابروزو ۽ موليس کي الڳ الڳ علائقن طور سڃاتو ويو، پر بعد ۾، 1963ع ۾ الڳ ٿيڻ کان اڳ، 1948ع جي آخري آئين ۾ ابروزي اي موليس ۾ ضم ڪيو ويو. علائقائي خودمختياري جو نفاذ 1970ع جي پهرين علائقائي چونڊن تائين ملتوي ڪيو ويو. حڪمران ڪرسچن ڊيموڪريسي پارٽي نه چاهيندي هئي ته مخالف اطالوي ڪميونسٽ پارٽي انهن علائقن ([[ايميليا-رومانا]]، ٽسڪاني، امبريا ۽ مارچس جي ريڊ بيلٽ) ۾ اقتدار حاصل ڪري، جتي اها تاريخي طور تي جڙيل هئي. سال 2001ع ۾ آئيني سڌارن کان پوءِ، هڪ مرڪزي کاٻي ڌر جي حڪومت پاران آندو ويو ۽ مشهور ريفرنڊم پاران تصديق ڪئي وئي، علائقن خودمختياري جي هڪ اهم سطح حاصل ڪئي، جنهن انهن کي باقي پاليسي صلاحيت ڏني. علائقائي پارٽي ليگا نارڊ پاران هڪ وڌيڪ وفاقي سڌارو پيش ڪيو ويو ۽ 2005ع ۾، سلويو برلسڪوني جي اڳواڻي ۾ مرڪزي ساڄي ڌر جي حڪومت هڪ نئين سڌاري جي تجويز پيش ڪئي، جنهن علائقن جي طاقت کي تمام گهڻو وڌايو هوندو. تجويزون، جيڪيون خاص طور تي ليگا نارڊ سان لاڳاپيل هيون ۽ ڪجهه ماڻهن پاران هڪ وفاقي رياست جي رستي جي اڳواڻي ڪندڙ طور ڏٺو ويو، سال 2006ع جي اطالوي آئيني ريفرنڊم ۾ %61.7 "نه" کان %38.3 "ها" تائين رد ڪيون ويون. علائقن جي لحاظ کان نتيجا، وينيٽو ۾ حق ۾ %55.3 کان ڪلابريا ۾ خلاف %82 تائين، ڪافي مختلف هئا. ==سياست ۽ حڪومت== ==ريجن== {| class="wikitable sortable" align="center" ! class="unsortable" rowspan="2"|[[Flags of the regions of Italy|Flag]] ! rowspan=2|Region<br /><small>''Italian name'' (if&nbsp;different)</small> ! rowspan=2|Status ! colspan=2|[[Population (human biology)|Population]]<ref>{{cite news|title=Population Italian Regions|url=http://www.tuttitalia.it/regioni/|website=tuttitalia.it|archive-date=9 May 2022|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509133929/https://www.tuttitalia.it/regioni/|url-status=live}}</ref><br /><small>1 January 2025</small> ! colspan=2|Area ! rowspan=2|[[Population density|Pop. density]]<br />(p/km²) ! rowspan=2|[[Human Development Index|HDI]]<ref>{{cite web|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/ITA/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2022|website=hdi.globaldatalab.org}}</ref> 2022 ! rowspan=2|[[Capital city]] ! class="unsortable" colspan=2 rowspan=2|President ! rowspan=2|Number of [[Comune|comuni]]<ref>{{cite news|title=Italian Comuni|url=http://www.tuttitalia.it/regioni/|website=tuttitalia.it|archive-date=9 May 2022|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509133929/https://www.tuttitalia.it/regioni/|url-status=live}}</ref> ! rowspan=2|[[Provinces of Italy|Prov.]] or<br />[[Metropolitan cities of Italy|metrop. cities]] |-style="background:#CEF6D8"| !Number !% !km² !% |- | align=center|[[File:Flag of Abruzzo.svg|40px|border]] | align=center|'''ابروزو''' | align=center|Ordinary | align=right|1,268,430 | align=right|2.16% | align=right|{{convert|10,832|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|3.59% | align=right|117.1 | align=right|0.889 | align=center|[[L'Aquila]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| |[[Marco Marsilio]]<br /><small>''[[Brothers of Italy]]''</small> | align=center|305 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Flag of Valle d'Aosta.svg|40px|border]] | align=center|'''اوستا ويلي'''<br>''Valle d'Aosta''/''Vallée d'Aoste'' | align=center|Autonomous | align=right|122,714 | align=right|0.21% | align=right|{{convert|3,261|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|1.08% | align=right|37.63 | align=right|0.887 | align=center|[[Aosta]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Renzo Testolin]]<br /><small>''[[Valdostan Union]]''</small> | align=center|74 | align=center|1 |- | align=center|[[File:Flag of Apulia.svg|40px|border]] | align=center|'''ايپوليا'''<br>''Puglia'' | align=center|Ordinary | align=right|3,874,166 | align=right|6.63% | align=right|{{convert|19,541|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|6.48% | align=right|198.3 | align=right|0.854 | align=center|[[Bari]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Antonio Decaro]]<br /><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> | align=center|257 | align=center|6 |- | align=center|[[File:Flag of Basilicata.svg|40px|border]] | align=center|'''باسيليڪاٽا''' | align=center|Ordinary | align=right|529,897 | align=right|0.92% | align=right|{{convert|10,073|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|3.34% | align=right|52.61 | align=right|0.862 | align=center|[[Potenza]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Vito Bardi]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|131 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Flag of Calabria.svg|40px|border]] | align=center|'''ڪئلابريا''' | align=center|Ordinary | align=right|1,832,147 | align=right|3.13% | align=right|{{convert|15,222|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|5.04% | align=right|120.4 | align=right|0.845 | align=center|[[Catanzaro]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Roberto Occhiuto]] <br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|404 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Campania.svg|40px|border]] | align=center|'''ڪئمپانيا''' | align=center|Ordinary | align=right|55,75,025 | align=right|9.48% | align=right|{{convert|13,671|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|4.53% | align=right|407.8 | align=right|0.854 | align=center|[[Naples]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Roberto Fico]]<br /><small>''[[Five Star Movement]]''</small> | align=center|550 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Fictional Emilia-Romagna Flag.svg|40px|border]] | align=center|'''[[ايميليا-رومانا]]''' | align=center|Ordinary | align=right|4,465,678 | align=right|7.51% | align=right|{{convert|22,453|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.44% | align=right|198.5 | align=right|0.921 | align=center|[[بولونيا]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Michele De Pascale]]<br /><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> | align=center|330 | align=center|9 |- | align=center|[[File:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|40px|border]] | align=center|'''فريئولي-وينيزيا گيوليا'''<br>''Furlanija-Julijska Krajina/Friûl-Vignesie Julie/Friaul-Julisch Venetien'' | align=center|Autonomous | align=right|1,194,095 | align=right|2.03% | align=right|{{convert|7,924|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|2.63% | align=right|150.5 | align=right|0.903 | align=center|[[Trieste]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Massimiliano Fedriga]]<br /><small>''[[Lega (political party)|League]]''</small> | align=center|215 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Lazio Flag.svg|40px|border]] | align=center|'''[[لازيو]]''' | align=center|Ordinary | align=right|5,710,272 | align=right|9.69% | align=right|{{convert|17,232|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|5.71% | align=right|331.4 | align=right|0.914 | align=center|[[روم]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Francesco Rocca (politician)|Francesco Rocca]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small> | align=center|378 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Liguria.svg|40px|border]] | align=center|'''[[ليگوريا]]''' | align=center|Ordinary | align=right|15,09,908 | align=right|2.56% | align=right|{{convert|5,416|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|1.79% | align=right|278.8 | align=right|0.898 | align=center|[[جينوآ]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Marco Bucci (politician)|Marco Bucci]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small> | align=center|234 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Flag of Lombardy.svg|40px|border]] | align=center|'''[[لومبارڊي]]'''<br />''Lombardia'' | align=center|Ordinary | align=right|1,00,35,481 | align=right|16.89% | align=right|{{convert|23,864|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.91% | align=right|420.5 | align=right|0.912 | align=center|[[ميلان]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Attilio Fontana]]<br /><small>''[[Lega (political party)|League]]''</small> | align=center|1,506 | align=center|12 |- | align=center|[[File:Flag of Marche.svg|40px|border]] | align=center|'''[[مارشئ]]''' | align=center|Ordinary | align=right|14,81,252 | align=right|2.53% | align=right|{{convert|9,401|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|3.12% | align=right|158.5 | align=right|0.901 | align=center|[[Ancona]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Francesco Acquaroli (politician)|Francesco Acquaroli]]<br /><small>''[[Brothers of Italy]]''</small> | align=center|225 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Molise.svg|40px|border]] | align=center|'''[[مولائيس]]''' | align=center|Ordinary | align=right|2,87,966 | align=right|0.49% | align=right|{{convert|4,461|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|1.48% | align=right|64.56 | align=right|0.872 | align=center|[[Campobasso]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Francesco Roberti (politician)|Francesco Roberti]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|136 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Flag of Piedmont.svg|40px|border]] | align=center|'''[[پيڊيمونٽ]]'''<br />''Piemonte'' | align=center|Ordinary | align=right|42,55,702 | align=right|7.21% | align=right|{{convert|25,387|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|8.41% | align=right|167.6 | align=right|0.898 | align=center|[[ٽيورن]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Alberto Cirio]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|1,181 | align=center|8 |- | align=center|[[File:Flag of Sardinia, Italy.svg|40px|border]] | align=center|'''[[سارڊينيا]]'''<br />''Sardegna'' | align=center|Autonomous | align=right|15,61,339 | align=right|2.68% | align=right|{{convert|24,100|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.99% | align=right|64.79 | align=right|0.868 | align=center|[[Cagliari]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Alessandra Todde]]<br /><small>''[[Five Star Movement]]''</small> | align=center|377 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Sicily.svg|40px|border]] | align=center|'''[[سسلي]]'''<br />''Sicilia'' | align=center|Autonomous | align=right|47,79,371 | align=right|8.14% | align=right|{{convert|25,832|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|8.56% | align=right|185.0 | align=right|0.845 | align=center|[[پاليرمو]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Renato Schifani]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|391 | align=center|9 |- | rowspan="2" align="center" |[[File:Flag of Trentino-South Tyrol.svg|40px|border]] | rowspan="2" align="center" |'''ٽرينٽينو-ڏاکڻي ٽائرول''' <br>''Trentino-Alto Adige/Südtirol'' | rowspan="2" align="center" |Autonomous | rowspan="2" align="right" |10,86,095 | rowspan="2" align="right" |1.83% | rowspan="2" align="right" |{{convert|13,606|km2|sqmi|abbr=on}} | rowspan="2" align="right" |4.51% | rowspan="2" align="right" |79.82 | align=right|0.920 ([[Trentino]]) | rowspan="2" align="center" |[[Trento]] | rowspan="2" style="background:{{party color|Centre-right coalition}};" | | rowspan="2" | [[Arno Kompatscher]]<br /><small>''[[South Tyrolean People's Party]]''</small> | rowspan="2" align="center" |282 | rowspan="2" align="center" |2 |- | align=right|0.910 ([[South Tyrol]]) |- | align=center|[[File:Flag of Tuscany.svg|40px|border]] | align=center|'''[[تسڪاني]]'''<br />''Toscana'' | align=center|Ordinary | align=right|36,60,834 | align=right|6.23% | align=right|{{convert|22,987|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.62% | align=right|159.3 | align=right|0.907 | align=center|[[فلورينس]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Eugenio Giani]]<br /><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> | align=center|273 | align=center|10 |- | align=center|[[File:Flag of Umbria.svg|40px|border]] | align=center|'''[[امبريا]]''' | align=center|Ordinary | align=right|8,51,954 | align=right|1.46% | align=right|{{convert|8,464|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|2.81% | align=right|100.7 | align=right|0.897 | align=center|[[Perugia]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Stefania Proietti]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small> | align=center|92 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Flag of Veneto.svg|40px|border]] | align=center|'''[[وينيٽو]]''' | align=center|Ordinary | align=right|48,51,851 | align=right|8.23% | align=right|{{convert|18,345|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|5.97% | align=right|264.5 | align=right|0.900 | align=center|[[وينس]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Alberto Stefani]]<br /><small>''[[Lega (political party)|League]]''</small> | align=center|563 | align=center|7 |- | align=center|[[File:Flag of Italy.svg|40px|border]] | align=center|'''Italy<br />''Italia''''' | align=center|'''—''' | align=right|'''58,934,177''' | align=right|'''100.00%''' | align=right|'''{{convert|302,068.26|km2|sqmi|abbr=on}}''' | align=right|'''100.00%''' | align=right|'''195.1''' | align=right|'''0.892''' | align=center|'''[[Rome]]''' | style="background:{{party color|Independent politician}}"| | '''[[Sergio Mattarella]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small>''' | align=center|'''7,904''' | align=center|'''107''' |- |-class="sortbottom" |} ==ميڪرو ريجن== ==حيثيت== ==سينيٽ ۾ نمائندگي== ==علائقن ۽ ميڪرو ريجن جي معيشت== ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] bbewp78mryrcntdrj4ofvknz9g8jojb 384444 384443 2026-06-12T07:03:35Z Ibne maryam 17680 /* ريجن */ 384444 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type|name=اٽلي جا ريجن|alt_name=|map={{Italy Labelled Map Scalable|image-width=350}}|category=[[Regional state|Regionalised unitary state]]|territory=[[Italy|Italian Republic]]|start_date=|current_number=[[#Regions|20]]|number_date=|population_range=122,714 ([[Aosta Valley]]) – 10,035,481 ([[Lombardy]])|area_range={{Convert|3,261|sqkm|abbr=on}} ([[Aosta Valley]]) –<br />{{Convert|25,832|sqkm|abbr=on}} ([[Sicily]])|government=Regional government, [[Government of Italy|national government]]|subdivision=[[Provinces of Italy|Provinces]]}} '''اٽلي جا ريجن''' (اطالوي: regioni d'Italia) [[اٽلي|اطالوي جمهوريه]] جي پهرين سطح جي [[انتظامي ورھاست|انتظامي ڊويزنون]] آهن، جيڪي ان جي ٻئي درجي جي NUTS انتظامي سطح کي ٺاهينديون آهن.<ref name="eurostat">{{حوالو ويب|quote=6 December 2011|archivedate=13 July 2014}}</ref> اٽلي جا 20 ريجن آهن، جن مان پنج خودمختيار علائقا آهن جن کي خاص حيثيت حاصل آهي. اٽلي جي آئين جي تحت، هر علائقو هڪ خودمختيار ادارو آهي جنهن جا مقرر ڪيل اختيار آهن. آسٽا وادي (1945ع کان) ۽ فريولي-وينزيا گيوليا (2015ع کان) جي استثنا سان، هر علائقو ڪيترن ئي صوبن ۾ ورهايل آهي. ==تاريخ== اٽلي جي بادشاهت دوران، علائقا مرڪزي رياست جا صرف شمارياتي ضلعا هئا. جمهوريه جي تحت، انهن کي سال 1948ع جي اطالوي آئين پاران سياسي خودمختياري جو اندازو ڏنو ويو. اصل مسودي جي فهرست ۾ سالينٽو علائقو شامل هو (جيڪو آخرڪار اپوليا ۾ شامل ڪيو ويو). فريولي ۽ وينزيا گيوليا الڳ علائقا هئا ۽ باسيليڪاٽا جو نالو لوسانيا رکيو ويو. پهرين مسودي ۾ ابروزو ۽ موليس کي الڳ الڳ علائقن طور سڃاتو ويو، پر بعد ۾، 1963ع ۾ الڳ ٿيڻ کان اڳ، 1948ع جي آخري آئين ۾ ابروزي اي موليس ۾ ضم ڪيو ويو. علائقائي خودمختياري جو نفاذ 1970ع جي پهرين علائقائي چونڊن تائين ملتوي ڪيو ويو. حڪمران ڪرسچن ڊيموڪريسي پارٽي نه چاهيندي هئي ته مخالف اطالوي ڪميونسٽ پارٽي انهن علائقن ([[ايميليا-رومانا]]، ٽسڪاني، امبريا ۽ مارچس جي ريڊ بيلٽ) ۾ اقتدار حاصل ڪري، جتي اها تاريخي طور تي جڙيل هئي. سال 2001ع ۾ آئيني سڌارن کان پوءِ، هڪ مرڪزي کاٻي ڌر جي حڪومت پاران آندو ويو ۽ مشهور ريفرنڊم پاران تصديق ڪئي وئي، علائقن خودمختياري جي هڪ اهم سطح حاصل ڪئي، جنهن انهن کي باقي پاليسي صلاحيت ڏني. علائقائي پارٽي ليگا نارڊ پاران هڪ وڌيڪ وفاقي سڌارو پيش ڪيو ويو ۽ 2005ع ۾، سلويو برلسڪوني جي اڳواڻي ۾ مرڪزي ساڄي ڌر جي حڪومت هڪ نئين سڌاري جي تجويز پيش ڪئي، جنهن علائقن جي طاقت کي تمام گهڻو وڌايو هوندو. تجويزون، جيڪيون خاص طور تي ليگا نارڊ سان لاڳاپيل هيون ۽ ڪجهه ماڻهن پاران هڪ وفاقي رياست جي رستي جي اڳواڻي ڪندڙ طور ڏٺو ويو، سال 2006ع جي اطالوي آئيني ريفرنڊم ۾ %61.7 "نه" کان %38.3 "ها" تائين رد ڪيون ويون. علائقن جي لحاظ کان نتيجا، وينيٽو ۾ حق ۾ %55.3 کان ڪلابريا ۾ خلاف %82 تائين، ڪافي مختلف هئا. ==سياست ۽ حڪومت== ==ريجن== {| class="wikitable sortable" align="center" ! class="unsortable" rowspan="2"|جهنڊو ! rowspan=2|ريجن اطالوي نالو ! rowspan=2|حيثيت ! colspan=2|آبادي<ref>{{cite news|title=Population Italian Regions|url=http://www.tuttitalia.it/regioni/|website=tuttitalia.it|archive-date=9 May 2022|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509133929/https://www.tuttitalia.it/regioni/|url-status=live}}</ref><br />جنوري، 2026ع ! colspan=2|پکيڙ ! rowspan=2|گهاٽائي <br />(p/km²) ! rowspan=2|[[هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس|ايچ ڊي آء]]<ref>{{cite web|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/ITA/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2022|website=hdi.globaldatalab.org}}</ref> 2022 ! rowspan=2|راجڌاني ! class="unsortable" colspan=2 rowspan=2|President ! rowspan=2|Number of [[Comune|comuni]]<ref>{{cite news|title=Italian Comuni|url=http://www.tuttitalia.it/regioni/|website=tuttitalia.it|archive-date=9 May 2022|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509133929/https://www.tuttitalia.it/regioni/|url-status=live}}</ref> ! rowspan=2|[[Provinces of Italy|Prov.]] or<br />[[Metropolitan cities of Italy|metrop. cities]] |-style="background:#CEF6D8"| !Number !% !km² !% |- | align=center|[[File:Flag of Abruzzo.svg|40px|border]] | align=center|'''ابروزو''' | align=center|عام | align=right|12,68,430 | align=right|2.16% | align=right|{{convert|10,832|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|3.59% | align=right|117.1 | align=right|0.889 | align=center|لا'اقيلا | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| |[[Marco Marsilio]]<br /><small>''[[Brothers of Italy]]''</small> | align=center|305 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Flag of Valle d'Aosta.svg|40px|border]] | align=center|'''اوستا ويلي'''<br>''Valle d'Aosta''/''Vallée d'Aoste'' | align=center|خودمختيار | align=right|1,22,714 | align=right|0.21% | align=right|{{convert|3,261|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|1.08% | align=right|37.63 | align=right|0.887 | align=center|اوستا | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Renzo Testolin]]<br /><small>''[[Valdostan Union]]''</small> | align=center|74 | align=center|1 |- | align=center|[[File:Flag of Apulia.svg|40px|border]] | align=center|'''ايپوليا'''<br>''Puglia'' | align=center|عام | align=right|38,74,166 | align=right|6.63% | align=right|{{convert|19,541|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|6.48% | align=right|198.3 | align=right|0.854 | align=center|بئري | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Antonio Decaro]]<br /><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> | align=center|257 | align=center|6 |- | align=center|[[File:Flag of Basilicata.svg|40px|border]] | align=center|'''باسيليڪاٽا''' | align=center|عام | align=right|5,29,897 | align=right|0.92% | align=right|{{convert|10,073|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|3.34% | align=right|52.61 | align=right|0.862 | align=center|پوٽينزا | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Vito Bardi]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|131 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Flag of Calabria.svg|40px|border]] | align=center|'''ڪئلابريا''' | align=center|عام | align=right|18,32,147 | align=right|3.13% | align=right|{{convert|15,222|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|5.04% | align=right|120.4 | align=right|0.845 | align=center|ڪيتنزارو | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Roberto Occhiuto]] <br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|404 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Campania.svg|40px|border]] | align=center|'''ڪئمپانيا''' | align=center|عام | align=right|55,75,025 | align=right|9.48% | align=right|{{convert|13,671|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|4.53% | align=right|407.8 | align=right|0.854 | align=center|نيپلز | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Roberto Fico]]<br /><small>''[[Five Star Movement]]''</small> | align=center|550 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Fictional Emilia-Romagna Flag.svg|40px|border]] | align=center|'''[[ايميليا-رومانا]]''' | align=center|عام | align=right|44,65,678 | align=right|7.51% | align=right|{{convert|22,453|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.44% | align=right|198.5 | align=right|0.921 | align=center|[[بولونيا]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Michele De Pascale]]<br /><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> | align=center|330 | align=center|9 |- | align=center|[[File:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|40px|border]] | align=center|'''فريئولي-وينيزيا گيوليا'''<br>''<small>Furlanija-Julijska Krajina/Friûl-Vignesie Julie/Friaul-Julisch Venetien</small>'' | align=center|خودمختيار | align=right|11,94,095 | align=right|2.03% | align=right|{{convert|7,924|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|2.63% | align=right|150.5 | align=right|0.903 | align=center|ٽرائسٽ | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Massimiliano Fedriga]]<br /><small>''[[Lega (political party)|League]]''</small> | align=center|215 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Lazio Flag.svg|40px|border]] | align=center|'''[[لازيو]]''' | align=center|عام | align=right|57,10,272 | align=right|9.69% | align=right|{{convert|17,232|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|5.71% | align=right|331.4 | align=right|0.914 | align=center|[[روم]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Francesco Rocca (politician)|Francesco Rocca]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small> | align=center|378 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Liguria.svg|40px|border]] | align=center|'''[[ليگوريا]]''' | align=center|عام | align=right|15,09,908 | align=right|2.56% | align=right|{{convert|5,416|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|1.79% | align=right|278.8 | align=right|0.898 | align=center|[[جينوآ]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Marco Bucci (politician)|Marco Bucci]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small> | align=center|234 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Flag of Lombardy.svg|40px|border]] | align=center|'''[[لومبارڊي]]'''<br />''Lombardia'' | align=center|عام | align=right|1,00,35,481 | align=right|16.89% | align=right|{{convert|23,864|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.91% | align=right|420.5 | align=right|0.912 | align=center|[[ميلان]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Attilio Fontana]]<br /><small>''[[Lega (political party)|League]]''</small> | align=center|1,506 | align=center|12 |- | align=center|[[File:Flag of Marche.svg|40px|border]] | align=center|'''[[مارشئ]]''' | align=center|عام | align=right|14,81,252 | align=right|2.53% | align=right|{{convert|9,401|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|3.12% | align=right|158.5 | align=right|0.901 | align=center|اينڪونا | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Francesco Acquaroli (politician)|Francesco Acquaroli]]<br /><small>''[[Brothers of Italy]]''</small> | align=center|225 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Molise.svg|40px|border]] | align=center|'''[[مولائيس]]''' | align=center|عام | align=right|2,87,966 | align=right|0.49% | align=right|{{convert|4,461|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|1.48% | align=right|64.56 | align=right|0.872 | align=center|ڪئمپوباسو | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Francesco Roberti (politician)|Francesco Roberti]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|136 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Flag of Piedmont.svg|40px|border]] | align=center|'''[[پيڊيمونٽ]]'''<br />''Piemonte'' | align=center|عام | align=right|42,55,702 | align=right|7.21% | align=right|{{convert|25,387|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|8.41% | align=right|167.6 | align=right|0.898 | align=center|[[ٽيورن]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Alberto Cirio]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|1,181 | align=center|8 |- | align=center|[[File:Flag of Sardinia, Italy.svg|40px|border]] | align=center|'''[[سارڊينيا]]'''<br />''Sardegna'' | align=center|خودمختيار | align=right|15,61,339 | align=right|2.68% | align=right|{{convert|24,100|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.99% | align=right|64.79 | align=right|0.868 | align=center|ڪيگلياري | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Alessandra Todde]]<br /><small>''[[Five Star Movement]]''</small> | align=center|377 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Flag of Sicily.svg|40px|border]] | align=center|'''[[سسلي]]'''<br />''Sicilia'' | align=center|خودمختيار | align=right|47,79,371 | align=right|8.14% | align=right|{{convert|25,832|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|8.56% | align=right|185.0 | align=right|0.845 | align=center|[[پاليرمو]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}}"| | [[Renato Schifani]]<br /><small>{{Lang|it|[[Forza Italia (2013)|Forza Italia]]|italic=yes}}</small> | align=center|391 | align=center|9 |- | rowspan="2" align="center" |[[File:Flag of Trentino-South Tyrol.svg|40px|border]] | rowspan="2" align="center" |'''ٽرينٽينو-ڏاکڻي ٽائرول''' <br>''<small>Trentino</small>-<small>Alto</small> <small>Adige</small>/<small>Südtirol</small>'' | rowspan="2" align="center" |خودمختيار | rowspan="2" align="right" |10,86,095 | rowspan="2" align="right" |1.83% | rowspan="2" align="right" |{{convert|13,606|km2|sqmi|abbr=on}} | rowspan="2" align="right" |4.51% | rowspan="2" align="right" |79.82 | align=right|0.920 ([[Trentino]]) | rowspan="2" align="center" |ٽرينٽو | rowspan="2" style="background:{{party color|Centre-right coalition}};" | | rowspan="2" | [[Arno Kompatscher]]<br /><small>''[[South Tyrolean People's Party]]''</small> | rowspan="2" align="center" |282 | rowspan="2" align="center" |2 |- | align=right|0.910 ([[South Tyrol]]) |- | align=center|[[File:Flag of Tuscany.svg|40px|border]] | align=center|'''[[تسڪاني]]'''<br />''Toscana'' | align=center|عام | align=right|36,60,834 | align=right|6.23% | align=right|{{convert|22,987|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|7.62% | align=right|159.3 | align=right|0.907 | align=center|[[فلورينس]] | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Eugenio Giani]]<br /><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> | align=center|273 | align=center|10 |- | align=center|[[File:Flag of Umbria.svg|40px|border]] | align=center|'''[[امبريا]]''' | align=center|عام | align=right|8,51,954 | align=right|1.46% | align=right|{{convert|8,464|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|2.81% | align=right|100.7 | align=right|0.897 | align=center|پيروگيا | style="background:{{party color|Centre-left coalition}}"| | [[Stefania Proietti]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small> | align=center|92 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Flag of Veneto.svg|40px|border]] | align=center|'''[[وينيٽو]]''' | align=center|عام | align=right|48,51,851 | align=right|8.23% | align=right|{{convert|18,345|km2|sqmi|abbr=on}} | align=right|5.97% | align=right|264.5 | align=right|0.900 | align=center|[[وينس]] | style="background:{{party color|Centre-right coalition}};"| | [[Alberto Stefani]]<br /><small>''[[Lega (political party)|League]]''</small> | align=center|563 | align=center|7 |- | align=center|[[File:Flag of Italy.svg|40px|border]] | align=center|'''[[اٽلي]] <br />''Italia''''' | align=center|'''—''' | align=right|'''5,8934,177''' | align=right|'''100.00%''' | align=right|'''{{convert|302,068.26|km2|sqmi|abbr=on}}''' | align=right|'''100.00%''' | align=right|'''195.1''' | align=right|'''0.892''' | align=center| | style="background:{{party color|Independent politician}}"| | '''[[Sergio Mattarella]]<br /><small>''[[Independent politician|Independent]]''</small>''' | align=center|'''7,904''' | align=center|'''107''' |- |-class="sortbottom" |} ==ميڪرو ريجن== ==حيثيت== ==سينيٽ ۾ نمائندگي== ==علائقن ۽ ميڪرو ريجن جي معيشت== ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] hyk78kfg20b0hcl7i27g4qmgqng01al 0 98460 384425 384188 2026-06-12T01:08:46Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:سنڌ (خليفي صوبو)]] جو اضافو 384425 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = سنڌ تي اموي فتح | image = Sindh 700ad.jpg | caption = 700ع ۾ سنڌ جي رياست | combatant1 = [[اموي خلافت]] | combatant2 = [[سنڌ جو برهمڻ خاندان|سنڌ جي برهمڻ رياست]]<br />'''جي حمايت سان'''<br>[[ڪرجي بادشاھت]]<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/23239620ChachnamahAnAncientHistoryOfSindh/page/n132/mode/1up?view=theater&q=Kurij |title=Chachnamah: An Ancient History of Sindh |language=English}}</ref><br />[[جت]]<ref name="Viajaya">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=5CYxDwAAQBAJ&dq=jats+and+muhammad+bin+qasim&pg=PT127 |title=Migrations in Medieval and Early Colonial India |publisher=Routledge |year=2017 |isbn=9781351558242 |editor=Vijaya Ramaswamy |access-date=17 January 2022 |archive-url=http://web.archive.org/web/20221231131243/https://books.google.com/books?id=5CYxDwAAQBAJ&dq=jats+and+muhammad+bin+qasim&pg=PT127 |archive-date=2022-12-31}}</ref> | commander1 = [[محمد بن قاسم|محمد بن قاسم ثقفي]]<br>[[بديل]]{{KIA}}<ref name="Kalichbeg1900">{{cite web |last=Kalichbeg |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.285133 |title=The Chachnamah: An Ancient History of Sindh |date=1900 |pages=71}}</ref><br>عبيدالله | commander2 = [[راجا ڏاهر]]{{KIA}}<br />[[جيسيه]]{{Executed }}<ref name="Kalichbeg1900" /><br /> | combatant3 = }} '''سنڌ تي اموي فتح''' 711ع ۾ ڏکڻ ايشيا تي اموي خلافت جي هڪ فوجي مهم هئي، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي بادشاھت کي [[سنڌ صوبو|هڪ صوبي]] جي حيثيت سان [[اموي خلافت]] ۾ شامل ڪيو ويو. هن فتح کان پوءِ سنڌ جي آخري هندو حڪمران گهراڻي، [[سنڌ جو برهمڻ خاندان|برهمڻ خاندان]]، جو خاتمو ٿيو، جيڪو [[راجا ڏاهر]] جي مارجي وڃڻ کان پوءِ اقتدار کان محروم ٿي ويو.<ref>{{cite book|author=Ahmed Asif|first=Manan|title=A Book of Conquest: The Chachnama and Muslim Origins in South Asia|date=September 19, 2016|publisher=Harvard University Press|language=English|isbn=9780674660113}}</ref> ==پسمنظر== جيتوڻيڪ عربستان ۽ سنڌ جي وچ ۾ سڌي ريت گهرا لاڳاپا موجود نه هئا، پر جنگ جو آغاز عربي سمنڊ ۾ وڌندڙ سامونڊي ڦرلٽ جي واقعن سبب ٿيو. ان وقت اموي خليفي [[راجا ڏاهر]] کي تحفظ ۽ سندس خودمختياري جي تسليم جو واعدو ڪيو هو، بشرطيڪه هو سامونڊي ڦورن جي خاتمي ۾ مدد ڪري. سنڌ جي حڪمران راجا ڏاهر سنڌ ۾ پناھ ورتل عرب باغين کي واپس ڪرڻ کان انڪار ڪيو هو<ref name="Fredunbeg, Mirza Kalichbeg pp572">Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", p. 57</ref><ref>{{harvnb|El Hareir|M'Baye|2011|pp=604–605}}</ref>، ۽ گڏوگڏ [[ميڊ قوم]] جي ماڻهن ۽ ٻين کي پڻ حوالو ڪرڻ کان انڪار ڪيو.<ref name="wink1642">Wink (2002), p. 164</ref> هڪ حملي دوران ڪڇ، [[ديبل]] ۽ [[ڪاٺياواڙ]] ۾ قائم پنهنجن مرڪزن تان ڪارروايون ڪندڙ سامونڊي ڦورن<ref name="wink1642" /> [[سرنديب]] (اڄوڪي [[سري لنڪا]]) کان عربستان ڏانهن سفر ڪندڙ مسلمان عورتن کي اغوا ڪري ورتو. هن واقعي جنگ لاءِ هڪ جواز فراهم ڪيو<ref name="wink1642" /><ref name="Gier">{{cite conference |last=Gier |first=Nicholas F. |date=May 2006 |title=From Mongols to Mughals: Religious Violence in India 9th–18th Centuries |conference=Pacific Northwest Regional Meeting, American Academy of Religion |location=Gonzaga University |url=http://www.class.uidaho.edu/ngier/mm.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108235933/http://www.class.uidaho.edu/ngier/mm.htm |archive-date=8 November 2012}}</ref>، جيڪو سنڌ جي حڪمران [[راجا ڏاهر]] خلاف استعمال ڪيو ويو. ڏاهر اموي حملي جو امڪان اڳ ئي محسوس ڪري چڪو هو ۽ ان کان بچڻ جي ڪوشش ڪئي هئي.<ref name="berzin">{{cite web |title=The Historical Interaction between the Buddhist and Islamic Cultures before the Mongol Empire: First Muslim Incursion into the Indian Subcontinent |url=http://studybuddhism.com/web/en/archives/e-books/unpublished_manuscripts/historical_interaction/pt1/history_cultures_04.html#n5 |website=Study Buddhism |first=Alexander |last=Berzin |access-date=21 June 2016 |archive-url=http://web.archive.org/web/20190302074843/http://studybuddhism.com/web/en/archives/e-books/unpublished_manuscripts/historical_interaction/pt1/history_cultures_04.html |archive-date=2019-03-02}}</ref> راجا ڏاهر پنهنجي بي وسي ظاهر ڪندي چيو ته هو يرغمال بڻايل ماڻهن جي آزادي لاءِ مدد ڪرڻ جي قابل نه هو. ان کان پوءِ هلندڙ ٻن فوجي مهمن جي نتيجي ۾ هو سنڌ ۾ شڪست کاڌي.<ref>{{harvnb|al-Balādhurī|1924|p=216}}</ref><ref name="Fredunbeg, Mirza Kalichbeg pp692">Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", p. 69</ref> [[حجاج بن يوسف]] لڳ ڀڳ 6,000 شامي گهوڙيسوارن، عراق مان آيل ''[[موالي]]'' جي دستن،<ref name="2004Wink12">Wink (2004), pp. 201–205</ref> 6,000 اُٺ سوارن ۽ 3,000 اُٺن تي مشتمل رسد واري قافلي تي ٻڌل هڪ لشڪر تيار ڪيو. هن فوج جي قيادت پنهنجي ڀائيٽي [[محمد بن قاسم ثقفي]] جي حوالي ڪئي ۽ کيس سنڌ ڏانهن روانو ڪيو. پنج وڏن [[منجنيق]]ن تي مشتمل سندس گهيري واري توپخاني کي سمنڊ رستي [[ديبل]] موڪليو ويو.<ref name="2004Wink12" /> اهو پڻ اصل ماخذن، جهڙوڪ ''[[البلاذري]]'' ۽ ''[[چچ نامو]]'' مان ظاهر ٿئي ٿو ته هن مهم جو بنيادي مقصد مذهبي نه، پر معاشي ۽ سياسي هو۔ اهو اهڙو دور هو جڏهن بنو اميه [[وچ ايشيا]]، [[اتر آفريڪا]] ۽ [[اسپين]] جي فتحن ۾ مصروف هئا۔ هن توسيع پسندي جو مقصد وڌيڪ علائقا ۽ وڌيڪ وسيلا حاصل ڪرڻ هو<ref name="MubarakAli">{{cite book |last=Ali |first=Mubarak |title=Essays On The History of Sindh |publisher=Fiction House |location=Lahore |year=2005 |pages=—134-135 }}</ref>. [[ملتان]] جي فتح کان پوءِ [[محمد بن قاسم ثقفي|محمد بن قاسم]] شهر جي مندر مان وڏي مقدار ۾ دولت هٿ ڪئي۔ [[حجاج بن يوسف ثقفي|حجاج]] خوشيءَ سان خليفي کي اطلاع ڏنو ته هن رياستي خزاني کي اُن رقم کان ٽي ڀيرا وڌيڪ واپس موڪلي آهي، جيڪا مهم جي خرچ لاءِ قرض طور ڏني وئي هئي۔ هي بيان واضح طور ڏيکاري ٿو ته سنڌ جي فتح پٺيان بنيادي محرڪ معاشي مفاد هئا، نه ڪي مذهبي يا انسان دوست مقصد۔.<ref name="MubarakAli"></ref> ==فتح== سنڌ خلاف پهرين درج ٿيل فوجي مهم [[عثمان بن عفان]]، ٽئين [[راشدي خلافت|راشدي خليفي]]، جي دور ۾ ٿي. هن هند بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ هڪ ماڻهو موڪليو. پوءِ خليفي ان کان علائقي جي حالت بابت پڇيو، جنهن تي هن جواب ڏنو: {{ quote|پاڻي گهٽ آهي، ميوا خراب آهن، ۽ چور بيباڪ آهن. جيڪڏهن ٿورو لشڪر اتي موڪليو ويو ته اهو تباهه ٿي ويندو؛ ۽ جيڪڏهن وڏو لشڪر موڪليو ويو ته اهو بک وگهي مري ويندو.}} عثمان پڇيو ته ڇا هو سچ ڳالهائي رهيو آهي يا وڌاءُ ڪري رهيو آهي. ان ماڻهوءَ جواب ڏنو ته هن پنهنجي ڄاڻ موجب ڳالهايو آهي. نتيجي طور خليفي اتي ڪا به فوجي مهم موڪلڻ کان پاسو ڪيو. 659ع ۾، [[علي بن ابي طالب]] جي دور ۾، هڪ ٻي مهم هراس بن مره العبدي جي قيادت هيٺ موڪلي وئي. اها مهم پڻ دفاعي سببن ڪري شروع ڪئي وئي هئي. شروع ۾ ان مهم کي ڪاميابي ملي، ڇاڪاڻ⁠تہ مسلمان فوجن هڪ ئي ڏينهن ۾ هزار ماڻهوءَ واري لشڪر کي شڪست ڏني. تنهن هوندي به، 662ع ۾ اها فوجي ٽولي [[ڪي ڪان]] ۾ تباهه ٿي وئي. 664ع ۾ خليفي [[مهلب بن ابي صفره]] جي قيادت هيٺ هڪ ٻي مهم موڪلي، پر اها پڻ ناڪام ٿي. ''چچ نامي'' موجب، بولان لڪ ۾ ڪي ڪان جي جتن مسلمان فوجن کي سخت شڪست ڏني. انهن سندن سپهه سالار هراس کي قتل ڪيو ۽ حملي آور فوجن کي مڪمل پسپائي تي مجبور ڪيو. هن وڏي ناڪاميءَ سبب ايندڙ ويهن سالن دوران ڇهه وڌيڪ اسلامي مهمون موڪليون ويون، جن مان پنج سنڌ ۾ ڪو به مستقل وجود قائم ڪرڻ ۾ ناڪام رهيون. جتن جي مضبوط مزاحمت، جنهن ۾ سندن جبلائي علائقي جو وڏو هٿ هو، مسلمانن جي هند ڏانهن واڌ کي لڳ ڀڳ ٻن صدين تائين روڪي رکيو. آخرڪار عراق جي حاڪم [[حجاج بن يوسف ثقفي]]، خليفي [[عبدالملڪ بن مروان]] جي منظوري سان، [[محمد بن قاسم ثقفي]] کي سنڌ فتح ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. محمد بن قاسم آخرڪار سنڌ فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. [[برهمڻ آباد]] جي قبضي کان پوءِ، ابن قاسم مقامي برهمڻ اشرافيه جو تعاون حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جن کي هو عزت جي نظر سان ڏسندو هو. هن انهن کي انهن عهدن تي ٻيهر مقرر ڪيو، جيڪي اهي [[سنڌ جو برهمڻ خاندان|برهمڻ خاندان]] جي دور ۾ سنڀاليندا هئا، ۽ سندن مذهبي اڳواڻن ۽ عالمن کي اعزاز ۽ انعام ڏنا. مقامي برهمڻ اشرافيه سان هن بندوبست جي نتيجي ۾، بهرحال، ٻڌ ڌرم وارن تي لاڳو پابنديون جاري رهيون. ابن قاسم موجوده برهمڻي ضابطن کي برقرار رکيو، جن موجب ٻڌ ڌرم وارن کي رڳو کُهرا ڪپڙا پائڻا پوندا هئا ۽ هميشه اگهاڙي پيرين، اڪثر ڪتن سان گڏ، هلڻو پوندو هو. ==هندو ۽ ٻڌ ڌرم وارن جو ردعمل== اموي حملن جي وقت سنڌ جي آباديءَ جي اڪثريت هندو هئي، جيتوڻيڪ ٻڌ ڌرم وارن جي هڪ وڏي اقليت پڻ موجود هئي. مؤرخ برجور آواري دليل ڏئي ٿو ته ٻڌ ڌرم وارن غالباً عربن سان تعاون ڪيو ۽ حملي جي شروعات کان اڳ ئي سندن پاسي ٿي بيٺا. هن راءِ جي حمايت ڪيترن ئي بنيادي ۽ ثانوي ماخذن مان ٿئي ٿي، جيڪي ظاهر ڪن ٿا ته ٻڌ ڌرم جون جماعتون شروعاتي مرحلي کان ئي عرب حملي آورن سان تعاون ڪري رهيون هيون. ڊيرل اين. ميڪلين موجب، ٻڌ ڌرم وارا هندن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻي حد تائين ۽ وڌيڪ اڳواٽ عربن سان تعاون ڪندا هئا. جتي به بنيادي ماخذ مذهبي وابستگي جو ذڪر ڪن ٿا، اتي ٻڌ ڌرم جي جماعتن کي لڳاتار تعاون جي حوالي سان بيان ڪيو ويو آهي. وڌيڪ اهو ته ٻڌ ڌرم وارا اڪثر عربن سان ان کان اڳ ئي تعاون ڪندا هئا، جڏهن سنڌ جي وڏي فتح اڃا مڪمل به نه ٿي هئي. سوويت مؤرخ يو. وي. گانڪووسڪي پڻ ساڳئي ريت دليل ڏنو ته عرب حملن جي ڪاميابيءَ جو وڏو سبب اهو هو ته سنڌ ۾ ٻڌ ڌرم جي جماعت جا اڳواڻ برهمڻ حڪمرانن جي مخالفت ڪندا هئا، عرب حملي آورن سان همدردي رکندا هئا، ۽ ڪڏهن ڪڏهن سندن مدد پڻ ڪندا هئا. ان جي ابتڙ، هندو برهمڻن عرب حڪومت خلاف گهڻو عرصو مزاحمت جاري رکي، خاص طور مٿين سنڌ ۽ ملتان ۾. اوڀر وارن جتن سنڌي حڪمران [[راجا ڏاهر]] جي عرب حملي آورن خلاف حمايت ڪئي، جڏهن⁠تہ اولهه وارن جتن [[محمد بن قاسم ثقفي]] سان ڏاهر خلاف اتحاد ڪيو. مذهبي آزادي ۽ برهمڻن جي سماجي حيثيت بابت معاملا طئي ڪرڻ کان پوءِ، ابن قاسم پوءِ جتن ۽ لوهاڻن خلاف رخ ڪيو. ''چچ نامو''، ''زين الاخبار'' ۽ ''تاريخ بيهقي'' جهڙا ماخذ هندو جت گروهن ۽ محمد بن قاسم جي فوجن وچ ۾ ٿيل جنگين جو ذڪر ڪن ٿا. ==نتيجا== سنڌ تي پنهنجو قبضو مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، [[محمد بن قاسم ثقفي]] ”هند جي بادشاھن“ ڏانهن خط لکيا، جن ۾ کين هٿيار ڦٽا ڪرڻ ۽ اسلام قبول ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي. هن [[ڀين مال]] ڏانهن هڪ فوج موڪلي، جنهن جي حڪمران بابت چيو وڃي ٿو ته هن اطاعت قبول ڪئي. سوراشٽر جي ميڊ قوم، جيڪا ولڀي جي ميتراڪ رياست هيٺ هئي، پڻ صلح جا ٺاهه ڪيا. ان کان پوءِ ابن قاسم ڏهه هزار گهوڙيسوار [[قنوج]] ڏانهن موڪليا، جن سان خليفي جو فرمان پڻ هو. هن هڪ لشڪر سان [[ڪشمير]] جي سرحدي علائقي ڏانهن پڻ اڳڀرائي ڪئي، جنهن کي ماخذن ۾ پنج ماهيات سڏيو ويو آهي، ۽ جيڪو اولهه پنجاب ۾ واقع هو. قنوج واري مهم بابت گهڻي ڄاڻ موجود نه آهي. ڪشمير جي سرحد شايد اهو علائقو هو، جنهن کي پوءِ جي ماخذن ۾ ڪيراج سڏيو ويو، جيڪو غالباً اڄوڪي [[هماچل پرديش]] جي [[ڪانگڙا وادي]] ۾ ڪيرا رياست سان لاڳاپيل هو، جنهن لڳي ٿو ته اموي اختيار کي تسليم ڪيو هو. محمد بن قاسم کي 715ع ۾ واپس گهرايو ويو ۽ هو واپسيءَ دوران فوت ٿي ويو. [[بلاذري]] موجب، هند جا حڪمران سندس روانگي کان پوءِ پنهنجون بادشاهتون ٻيهر حاصل ڪري ويا. خليفي [[عمر بن عبدالعزيز]] جو دور (717ع–720ع) نسبتاً پرامن هو. عمر هند جي حڪمرانن کي اسلام قبول ڪرڻ ۽ پنهنجي اختيار هيٺ اچڻ جي دعوت ڏني، جڏهن⁠تہ کين پنهنجا تخت برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي. سنڌ جي حڪمران حليشه، ٻين ڪيترن ئي بادشاھن سميت، اها آڇ قبول ڪئي ۽ عربي نالا اختيار ڪيا. جيتوڻيڪ اموي فتح دوران مزاحمت ڪندڙ علائقن ۾ قتلِ عام پڻ ٿيا، پر ان سان سنڌ وسيع اسلامي دنيا جو حصو بڻجي وئي. ڪيترن ئي سنڌي مسلمانن بعد ۾ [[اسلامي سونهري دور]] دوران اهم ڪردار ادا ڪيو، جن ۾ [[ابو معشر سنڌي]] ۽ [[ابو راجا سنڌي]] شامل هئا. مؤرخ [[ذهبي]] پڻ لکي ٿو ته مشهور فقيه [[عبدالرحمان اوزاعي]] سنڌي نسل جو هو. ==پڻ ڏسو== * [[سنڌ جي تاريخ]] * [[سنڌ جي بادشاھن جي فهرست]] * [[ڪي ڪان ڏانهن عرب مهم]] ==ماخذ== * بلاذري، ''The Origins of the Islamic State'' (1924ع). * بلينڪنشپ، خالد يحيٰ. ''The End of the Jihad State: The Reign of Hisham Ibn 'Abd al-Malik and the Collapse of the Umayyads'' (1994ع). * الحریر، ادريس؛ مبائي، روين، مرتب. ''The Spread of Islam Throughout the World'' (2011ع). * ترپاٺي، رام شنڪر. ''History of Kanauj: To the Moslem Conquest'' (1989ع). * وِنڪ، آندري. ''Al-Hind: The Making of the Indo-Islamic World'' (2002ع). = ==پڻ ڏسندا== == حوالا == [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:سنڌ (خليفي صوبو)]] e1zdcs9oxvbhuda3ujrydaswi6h33ek 0 98486 384322 384320 2026-06-11T12:32:36Z Ibne maryam 17680 /* Mexico */ 384322 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو، <ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> راول رنگيل (GK) # جارج سانچز (D) # سيزر مونٽس (ڊي) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # Johan Vásquez (D) # ايرڪ ليرا (ايم ايف) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # Alexis Vega (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (محافظ) # جولين ڪوئنز (ف) # Orbelin Pineda (مڊ فيلڊر) # Obed Vargas (M) # گلبرٽو مورا (م) # ميٽيو شاويز (ڊي) # César Huerta (F) # گليرمو مارٽينز (ايف) # جيسس گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # Roberto Alvarado (F) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Raúl Rangel (footballer)|Raúl Rangel]]|sortname=Rangel, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|25}}|caps=14|goals=0|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Jorge Sánchez (footballer, born 1997)|Jorge Sánchez]]|sortname=Sanchez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|10}}|caps=59|goals=3|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[César Montes]]|sortname=Montes, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=67|goals=4|club=[[FC Lokomotiv Moscow|Lokomotiv Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Edson Álvarez]]|sortname=Alvarez, Edson|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|24}}|caps=98|goals=7|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Johan Vásquez (footballer, born 1998)|Johan Vásquez]]|sortname=Vasquez, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=46|goals=3|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Érik Lira]]|sortname=Lira, Erik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|8}}|caps=25|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Luis Romo]]|sortname=Romo, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|5}}|caps=63|goals=4|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Álvaro Fidalgo]]|sortname=Fidalgo, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Raúl Jiménez]]|sortname=Jimenez, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|5}}|caps=124|goals=45|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Alexis Vega (Mexican footballer)|Alexis Vega]]|sortname=Vega, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=52|goals=7|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Santiago Giménez]]|sortname=Gimenez, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|18}}|caps=47|goals=6|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Carlos Acevedo]]|sortname=Acevedo, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|19}}|caps=7|goals=0|club=[[Santos Laguna]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Guillermo Ochoa]]|sortname=Ochoa, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|7|13}}|caps=152|goals=0|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Armando González (footballer, born 2003)|Armando González]]|sortname=Gonzalez, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|20}}|caps=7|goals=1|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Israel Reyes]]|sortname=Reyes, Israel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=34|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Julián Quiñones]]|sortname=Quinones, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|24}}|caps=22|goals=2|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Orbelín Pineda]]|sortname=Pineda, Orbelin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|24}}|caps=92|goals=12|club=[[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Obed Vargas]]|sortname=Vargas, Obed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|5}}|caps=6|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]]|sortname=Mora, Gilberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|10|14}}|caps=8|goals=0|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Mateo Chávez]]|sortname=Chavez, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|12}}|caps=10|goals=0|club=[[AZ Alkmaar|AZ]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[César Huerta]]|sortname=Huerta, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|3}}|caps=26|goals=3|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Guillermo Martínez (footballer)|Guillermo Martínez]]|sortname=Martinez, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|15}}|caps=12|goals=3|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jesús Gallardo]]|sortname=Gallardo, Jesus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|15}}|caps=121|goals=3|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Luis Chávez (footballer)|Luis Chávez]]|sortname=Chavez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|15}}|caps=45|goals=5|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Roberto Alvarado]]|sortname=Alvarado, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|7}}|caps=67|goals=5|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Brian Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=7|goals=2|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ===South Africa=== Coach: {{#invoke:flag|icon|BEL}} [[Hugo Broos]] [[South Africa national soccer team|South Africa]] announced a 32-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} ===South Korea=== Coach: [[Hong Myung-bo]] [[South Korea national football team|South Korea]] announced their final squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> [[Cho Yu-min]] withdrew injured and was replaced by [[Cho Wi-je]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Kim Seung-gyu]]|sortname=Kim, Seung-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|30}}|caps=87|goals=0|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lee Han-beom]]|sortname=Lee, Han-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|17}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Lee Gi-hyuk]]|sortname=Lee, Gi-hyuk|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Gangwon FC]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kim Min-jae (footballer)|Kim Min-jae]]|sortname=Kim, Min-jae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|15}}|caps=79|goals=4|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Kim Tae-hyeon]]|sortname=Kim, Tae-hyeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|17}}|caps=7|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Hwang In-beom]]|sortname=Hwang, In-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|20}}|caps=73|goals=6|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Son Heung-min]]|sortname=Son, Heung-min|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|8}}|caps=144|goals=56|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Paik Seung-ho]]|sortname=Paik, Seung-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|17}}|caps=27|goals=3|club=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cho Gue-sung]]|sortname=Cho, Gue-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|25}}|caps=44|goals=12|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Lee Jae-sung]]|sortname=Lee, Jae-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|10}}|caps=105|goals=15|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Hwang Hee-chan]]|sortname=Hwang, Hee-chan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|26}}|caps=79|goals=17|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Song Bum-keun]]|sortname=Song, Bum-keun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|15}}|caps=3|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Lee Tae-seok]]|sortname=Lee, Tae-seok|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|28}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Cho Wi-je]]|sortname=Cho, Wi-je|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kim Moon-hwan]]|sortname=Kim, Moon-hwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|1}}|caps=35|goals=0|club=[[Daejeon Hana Citizen]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Park Jin-seob (footballer, born 1995)|Park Jin-seob]]|sortname=Park, Jin-seob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|23}}|caps=14|goals=1|club=[[Zhejiang Professional F.C.|Zhejiang]]|clubnat=CHN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Bae Jun-ho]]|sortname=Bae, Jun-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=13|goals=2|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Oh Hyeon-gyu]]|sortname=Oh, Hyeon-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|12}}|caps=27|goals=6|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lee Kang-in]]|sortname=Lee, Kang-in|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|19}}|caps=47|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Yang Hyun-jun]]|sortname=Yang, Hyun-jun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|25}}|caps=9|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Jo Hyeon-woo]]|sortname=Jo, Hyeon-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Seol Young-woo]]|sortname=Seol, Young-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=34|goals=0|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jens Castrop]]|sortname=Castrop, Jens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=7|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kim Jin-gyu (footballer, born 1997)|Kim Jin-gyu]]|sortname=Kim, Jin-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=22|goals=3|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Eom Ji-sung]]|sortname=Eom, Ji-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|9}}|caps=9|goals=2|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Lee Dong-gyeong]]|sortname=Lee, Dong-gyeong|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|20}}|caps=18|goals=4|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] 7p6v2fmtee5vjkao9vhn2vct0x92xt6 384323 384322 2026-06-11T12:39:50Z Ibne maryam 17680 384323 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Raúl Rangel (footballer)|Raúl Rangel]]|sortname=Rangel, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|25}}|caps=14|goals=0|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Jorge Sánchez (footballer, born 1997)|Jorge Sánchez]]|sortname=Sanchez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|10}}|caps=59|goals=3|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[César Montes]]|sortname=Montes, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=67|goals=4|club=[[FC Lokomotiv Moscow|Lokomotiv Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Edson Álvarez]]|sortname=Alvarez, Edson|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|24}}|caps=98|goals=7|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Johan Vásquez (footballer, born 1998)|Johan Vásquez]]|sortname=Vasquez, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=46|goals=3|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Érik Lira]]|sortname=Lira, Erik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|8}}|caps=25|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Luis Romo]]|sortname=Romo, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|5}}|caps=63|goals=4|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Álvaro Fidalgo]]|sortname=Fidalgo, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Raúl Jiménez]]|sortname=Jimenez, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|5}}|caps=124|goals=45|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Alexis Vega (Mexican footballer)|Alexis Vega]]|sortname=Vega, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=52|goals=7|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Santiago Giménez]]|sortname=Gimenez, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|18}}|caps=47|goals=6|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Carlos Acevedo]]|sortname=Acevedo, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|19}}|caps=7|goals=0|club=[[Santos Laguna]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Guillermo Ochoa]]|sortname=Ochoa, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|7|13}}|caps=152|goals=0|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Armando González (footballer, born 2003)|Armando González]]|sortname=Gonzalez, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|20}}|caps=7|goals=1|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Israel Reyes]]|sortname=Reyes, Israel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=34|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Julián Quiñones]]|sortname=Quinones, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|24}}|caps=22|goals=2|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Orbelín Pineda]]|sortname=Pineda, Orbelin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|24}}|caps=92|goals=12|club=[[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Obed Vargas]]|sortname=Vargas, Obed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|5}}|caps=6|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]]|sortname=Mora, Gilberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|10|14}}|caps=8|goals=0|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Mateo Chávez]]|sortname=Chavez, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|12}}|caps=10|goals=0|club=[[AZ Alkmaar|AZ]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[César Huerta]]|sortname=Huerta, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|3}}|caps=26|goals=3|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Guillermo Martínez (footballer)|Guillermo Martínez]]|sortname=Martinez, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|15}}|caps=12|goals=3|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jesús Gallardo]]|sortname=Gallardo, Jesus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|15}}|caps=121|goals=3|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Luis Chávez (footballer)|Luis Chávez]]|sortname=Chavez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|15}}|caps=45|goals=5|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Roberto Alvarado]]|sortname=Alvarado, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|7}}|caps=67|goals=5|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Brian Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=7|goals=2|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ===South Africa=== Coach: {{#invoke:flag|icon|BEL}} [[Hugo Broos]] [[South Africa national soccer team|South Africa]] announced a 32-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} ===South Korea=== Coach: [[Hong Myung-bo]] [[South Korea national football team|South Korea]] announced their final squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> [[Cho Yu-min]] withdrew injured and was replaced by [[Cho Wi-je]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Kim Seung-gyu]]|sortname=Kim, Seung-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|30}}|caps=87|goals=0|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lee Han-beom]]|sortname=Lee, Han-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|17}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Lee Gi-hyuk]]|sortname=Lee, Gi-hyuk|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Gangwon FC]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kim Min-jae (footballer)|Kim Min-jae]]|sortname=Kim, Min-jae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|15}}|caps=79|goals=4|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Kim Tae-hyeon]]|sortname=Kim, Tae-hyeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|17}}|caps=7|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Hwang In-beom]]|sortname=Hwang, In-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|20}}|caps=73|goals=6|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Son Heung-min]]|sortname=Son, Heung-min|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|8}}|caps=144|goals=56|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Paik Seung-ho]]|sortname=Paik, Seung-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|17}}|caps=27|goals=3|club=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cho Gue-sung]]|sortname=Cho, Gue-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|25}}|caps=44|goals=12|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Lee Jae-sung]]|sortname=Lee, Jae-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|10}}|caps=105|goals=15|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Hwang Hee-chan]]|sortname=Hwang, Hee-chan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|26}}|caps=79|goals=17|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Song Bum-keun]]|sortname=Song, Bum-keun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|15}}|caps=3|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Lee Tae-seok]]|sortname=Lee, Tae-seok|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|28}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Cho Wi-je]]|sortname=Cho, Wi-je|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kim Moon-hwan]]|sortname=Kim, Moon-hwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|1}}|caps=35|goals=0|club=[[Daejeon Hana Citizen]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Park Jin-seob (footballer, born 1995)|Park Jin-seob]]|sortname=Park, Jin-seob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|23}}|caps=14|goals=1|club=[[Zhejiang Professional F.C.|Zhejiang]]|clubnat=CHN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Bae Jun-ho]]|sortname=Bae, Jun-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=13|goals=2|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Oh Hyeon-gyu]]|sortname=Oh, Hyeon-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|12}}|caps=27|goals=6|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lee Kang-in]]|sortname=Lee, Kang-in|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|19}}|caps=47|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Yang Hyun-jun]]|sortname=Yang, Hyun-jun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|25}}|caps=9|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Jo Hyeon-woo]]|sortname=Jo, Hyeon-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Seol Young-woo]]|sortname=Seol, Young-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=34|goals=0|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jens Castrop]]|sortname=Castrop, Jens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=7|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kim Jin-gyu (footballer, born 1997)|Kim Jin-gyu]]|sortname=Kim, Jin-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=22|goals=3|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Eom Ji-sung]]|sortname=Eom, Ji-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|9}}|caps=9|goals=2|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Lee Dong-gyeong]]|sortname=Lee, Dong-gyeong|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|20}}|caps=18|goals=4|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] 3m2dx86mtlriol6uwq03aqbpltnt8qo 384349 384323 2026-06-11T18:50:59Z Ibne maryam 17680 384349 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Raúl Rangel (footballer)|Raúl Rangel]]|sortname=Rangel, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|25}}|caps=14|goals=0|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Jorge Sánchez (footballer, born 1997)|Jorge Sánchez]]|sortname=Sanchez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|10}}|caps=59|goals=3|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[César Montes]]|sortname=Montes, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=67|goals=4|club=[[FC Lokomotiv Moscow|Lokomotiv Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Edson Álvarez]]|sortname=Alvarez, Edson|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|24}}|caps=98|goals=7|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Johan Vásquez (footballer, born 1998)|Johan Vásquez]]|sortname=Vasquez, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=46|goals=3|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Érik Lira]]|sortname=Lira, Erik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|8}}|caps=25|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Luis Romo]]|sortname=Romo, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|5}}|caps=63|goals=4|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Álvaro Fidalgo]]|sortname=Fidalgo, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Raúl Jiménez]]|sortname=Jimenez, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|5}}|caps=124|goals=45|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Alexis Vega (Mexican footballer)|Alexis Vega]]|sortname=Vega, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=52|goals=7|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Santiago Giménez]]|sortname=Gimenez, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|18}}|caps=47|goals=6|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Carlos Acevedo]]|sortname=Acevedo, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|19}}|caps=7|goals=0|club=[[Santos Laguna]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Guillermo Ochoa]]|sortname=Ochoa, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|7|13}}|caps=152|goals=0|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Armando González (footballer, born 2003)|Armando González]]|sortname=Gonzalez, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|20}}|caps=7|goals=1|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Israel Reyes]]|sortname=Reyes, Israel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=34|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Julián Quiñones]]|sortname=Quinones, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|24}}|caps=22|goals=2|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Orbelín Pineda]]|sortname=Pineda, Orbelin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|24}}|caps=92|goals=12|club=[[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Obed Vargas]]|sortname=Vargas, Obed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|5}}|caps=6|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]]|sortname=Mora, Gilberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|10|14}}|caps=8|goals=0|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Mateo Chávez]]|sortname=Chavez, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|12}}|caps=10|goals=0|club=[[AZ Alkmaar|AZ]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[César Huerta]]|sortname=Huerta, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|3}}|caps=26|goals=3|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Guillermo Martínez (footballer)|Guillermo Martínez]]|sortname=Martinez, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|15}}|caps=12|goals=3|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jesús Gallardo]]|sortname=Gallardo, Jesus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|15}}|caps=121|goals=3|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Luis Chávez (footballer)|Luis Chávez]]|sortname=Chavez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|15}}|caps=45|goals=5|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Roberto Alvarado]]|sortname=Alvarado, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|7}}|caps=67|goals=5|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Brian Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=7|goals=2|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} هوگو بروس ڏکڻ آفريڪا 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. [[South Africa national soccer team|South Africa]] announced a 32-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} ===South Korea=== Coach: [[Hong Myung-bo]] [[South Korea national football team|South Korea]] announced their final squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> [[Cho Yu-min]] withdrew injured and was replaced by [[Cho Wi-je]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Kim Seung-gyu]]|sortname=Kim, Seung-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|30}}|caps=87|goals=0|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lee Han-beom]]|sortname=Lee, Han-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|17}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Lee Gi-hyuk]]|sortname=Lee, Gi-hyuk|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Gangwon FC]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kim Min-jae (footballer)|Kim Min-jae]]|sortname=Kim, Min-jae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|15}}|caps=79|goals=4|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Kim Tae-hyeon]]|sortname=Kim, Tae-hyeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|17}}|caps=7|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Hwang In-beom]]|sortname=Hwang, In-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|20}}|caps=73|goals=6|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Son Heung-min]]|sortname=Son, Heung-min|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|8}}|caps=144|goals=56|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Paik Seung-ho]]|sortname=Paik, Seung-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|17}}|caps=27|goals=3|club=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cho Gue-sung]]|sortname=Cho, Gue-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|25}}|caps=44|goals=12|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Lee Jae-sung]]|sortname=Lee, Jae-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|10}}|caps=105|goals=15|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Hwang Hee-chan]]|sortname=Hwang, Hee-chan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|26}}|caps=79|goals=17|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Song Bum-keun]]|sortname=Song, Bum-keun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|15}}|caps=3|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Lee Tae-seok]]|sortname=Lee, Tae-seok|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|28}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Cho Wi-je]]|sortname=Cho, Wi-je|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kim Moon-hwan]]|sortname=Kim, Moon-hwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|1}}|caps=35|goals=0|club=[[Daejeon Hana Citizen]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Park Jin-seob (footballer, born 1995)|Park Jin-seob]]|sortname=Park, Jin-seob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|23}}|caps=14|goals=1|club=[[Zhejiang Professional F.C.|Zhejiang]]|clubnat=CHN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Bae Jun-ho]]|sortname=Bae, Jun-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=13|goals=2|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Oh Hyeon-gyu]]|sortname=Oh, Hyeon-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|12}}|caps=27|goals=6|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lee Kang-in]]|sortname=Lee, Kang-in|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|19}}|caps=47|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Yang Hyun-jun]]|sortname=Yang, Hyun-jun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|25}}|caps=9|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Jo Hyeon-woo]]|sortname=Jo, Hyeon-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Seol Young-woo]]|sortname=Seol, Young-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=34|goals=0|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jens Castrop]]|sortname=Castrop, Jens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=7|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kim Jin-gyu (footballer, born 1997)|Kim Jin-gyu]]|sortname=Kim, Jin-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=22|goals=3|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Eom Ji-sung]]|sortname=Eom, Ji-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|9}}|caps=9|goals=2|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Lee Dong-gyeong]]|sortname=Lee, Dong-gyeong|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|20}}|caps=18|goals=4|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] os248qyj8tgnreizw7kljgcgutaqewi 384350 384349 2026-06-11T18:53:08Z Ibne maryam 17680 /* ڏکڻ آفريڪا */ 384350 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Raúl Rangel (footballer)|Raúl Rangel]]|sortname=Rangel, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|25}}|caps=14|goals=0|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Jorge Sánchez (footballer, born 1997)|Jorge Sánchez]]|sortname=Sanchez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|10}}|caps=59|goals=3|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[César Montes]]|sortname=Montes, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=67|goals=4|club=[[FC Lokomotiv Moscow|Lokomotiv Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Edson Álvarez]]|sortname=Alvarez, Edson|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|24}}|caps=98|goals=7|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Johan Vásquez (footballer, born 1998)|Johan Vásquez]]|sortname=Vasquez, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=46|goals=3|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Érik Lira]]|sortname=Lira, Erik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|8}}|caps=25|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Luis Romo]]|sortname=Romo, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|5}}|caps=63|goals=4|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Álvaro Fidalgo]]|sortname=Fidalgo, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Raúl Jiménez]]|sortname=Jimenez, Raul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|5}}|caps=124|goals=45|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Alexis Vega (Mexican footballer)|Alexis Vega]]|sortname=Vega, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=52|goals=7|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Santiago Giménez]]|sortname=Gimenez, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|18}}|caps=47|goals=6|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Carlos Acevedo]]|sortname=Acevedo, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|19}}|caps=7|goals=0|club=[[Santos Laguna]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Guillermo Ochoa]]|sortname=Ochoa, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|7|13}}|caps=152|goals=0|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Armando González (footballer, born 2003)|Armando González]]|sortname=Gonzalez, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|20}}|caps=7|goals=1|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Israel Reyes]]|sortname=Reyes, Israel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=34|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Julián Quiñones]]|sortname=Quinones, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|24}}|caps=22|goals=2|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Orbelín Pineda]]|sortname=Pineda, Orbelin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|24}}|caps=92|goals=12|club=[[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Obed Vargas]]|sortname=Vargas, Obed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|5}}|caps=6|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]]|sortname=Mora, Gilberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|10|14}}|caps=8|goals=0|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Mateo Chávez]]|sortname=Chavez, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|12}}|caps=10|goals=0|club=[[AZ Alkmaar|AZ]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[César Huerta]]|sortname=Huerta, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|3}}|caps=26|goals=3|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Guillermo Martínez (footballer)|Guillermo Martínez]]|sortname=Martinez, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|15}}|caps=12|goals=3|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jesús Gallardo]]|sortname=Gallardo, Jesus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|15}}|caps=121|goals=3|club=[[Toluca FC|Toluca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Luis Chávez (footballer)|Luis Chávez]]|sortname=Chavez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|15}}|caps=45|goals=5|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Roberto Alvarado]]|sortname=Alvarado, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|7}}|caps=67|goals=5|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Brian Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=7|goals=2|club=[[C.D. Guadalajara|Guadalajara]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} هوگو بروس ڏکڻ آفريڪا 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} ===South Korea=== Coach: [[Hong Myung-bo]] [[South Korea national football team|South Korea]] announced their final squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> [[Cho Yu-min]] withdrew injured and was replaced by [[Cho Wi-je]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Kim Seung-gyu]]|sortname=Kim, Seung-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|30}}|caps=87|goals=0|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lee Han-beom]]|sortname=Lee, Han-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|17}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Lee Gi-hyuk]]|sortname=Lee, Gi-hyuk|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Gangwon FC]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kim Min-jae (footballer)|Kim Min-jae]]|sortname=Kim, Min-jae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|15}}|caps=79|goals=4|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Kim Tae-hyeon]]|sortname=Kim, Tae-hyeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|17}}|caps=7|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Hwang In-beom]]|sortname=Hwang, In-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|20}}|caps=73|goals=6|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Son Heung-min]]|sortname=Son, Heung-min|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|8}}|caps=144|goals=56|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Paik Seung-ho]]|sortname=Paik, Seung-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|17}}|caps=27|goals=3|club=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cho Gue-sung]]|sortname=Cho, Gue-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|25}}|caps=44|goals=12|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Lee Jae-sung]]|sortname=Lee, Jae-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|10}}|caps=105|goals=15|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Hwang Hee-chan]]|sortname=Hwang, Hee-chan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|26}}|caps=79|goals=17|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Song Bum-keun]]|sortname=Song, Bum-keun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|15}}|caps=3|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Lee Tae-seok]]|sortname=Lee, Tae-seok|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|28}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Cho Wi-je]]|sortname=Cho, Wi-je|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kim Moon-hwan]]|sortname=Kim, Moon-hwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|1}}|caps=35|goals=0|club=[[Daejeon Hana Citizen]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Park Jin-seob (footballer, born 1995)|Park Jin-seob]]|sortname=Park, Jin-seob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|23}}|caps=14|goals=1|club=[[Zhejiang Professional F.C.|Zhejiang]]|clubnat=CHN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Bae Jun-ho]]|sortname=Bae, Jun-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=13|goals=2|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Oh Hyeon-gyu]]|sortname=Oh, Hyeon-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|12}}|caps=27|goals=6|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lee Kang-in]]|sortname=Lee, Kang-in|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|19}}|caps=47|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Yang Hyun-jun]]|sortname=Yang, Hyun-jun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|25}}|caps=9|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Jo Hyeon-woo]]|sortname=Jo, Hyeon-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Seol Young-woo]]|sortname=Seol, Young-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=34|goals=0|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jens Castrop]]|sortname=Castrop, Jens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=7|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kim Jin-gyu (footballer, born 1997)|Kim Jin-gyu]]|sortname=Kim, Jin-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=22|goals=3|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Eom Ji-sung]]|sortname=Eom, Ji-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|9}}|caps=9|goals=2|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Lee Dong-gyeong]]|sortname=Lee, Dong-gyeong|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|20}}|caps=18|goals=4|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] lng0spap9w6dwcorzvnk7s5l5alp65b 384353 384350 2026-06-11T18:55:41Z Ibne maryam 17680 /* ميڪسيڪو */ 384353 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} هوگو بروس ڏکڻ آفريڪا 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} ===South Korea=== Coach: [[Hong Myung-bo]] [[South Korea national football team|South Korea]] announced their final squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> [[Cho Yu-min]] withdrew injured and was replaced by [[Cho Wi-je]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Kim Seung-gyu]]|sortname=Kim, Seung-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|30}}|caps=87|goals=0|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lee Han-beom]]|sortname=Lee, Han-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|17}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Lee Gi-hyuk]]|sortname=Lee, Gi-hyuk|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Gangwon FC]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kim Min-jae (footballer)|Kim Min-jae]]|sortname=Kim, Min-jae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|15}}|caps=79|goals=4|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Kim Tae-hyeon]]|sortname=Kim, Tae-hyeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|17}}|caps=7|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Hwang In-beom]]|sortname=Hwang, In-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|20}}|caps=73|goals=6|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Son Heung-min]]|sortname=Son, Heung-min|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|8}}|caps=144|goals=56|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Paik Seung-ho]]|sortname=Paik, Seung-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|17}}|caps=27|goals=3|club=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cho Gue-sung]]|sortname=Cho, Gue-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|25}}|caps=44|goals=12|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Lee Jae-sung]]|sortname=Lee, Jae-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|10}}|caps=105|goals=15|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Hwang Hee-chan]]|sortname=Hwang, Hee-chan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|26}}|caps=79|goals=17|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Song Bum-keun]]|sortname=Song, Bum-keun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|15}}|caps=3|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Lee Tae-seok]]|sortname=Lee, Tae-seok|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|28}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Cho Wi-je]]|sortname=Cho, Wi-je|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kim Moon-hwan]]|sortname=Kim, Moon-hwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|1}}|caps=35|goals=0|club=[[Daejeon Hana Citizen]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Park Jin-seob (footballer, born 1995)|Park Jin-seob]]|sortname=Park, Jin-seob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|23}}|caps=14|goals=1|club=[[Zhejiang Professional F.C.|Zhejiang]]|clubnat=CHN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Bae Jun-ho]]|sortname=Bae, Jun-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=13|goals=2|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Oh Hyeon-gyu]]|sortname=Oh, Hyeon-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|12}}|caps=27|goals=6|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lee Kang-in]]|sortname=Lee, Kang-in|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|19}}|caps=47|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Yang Hyun-jun]]|sortname=Yang, Hyun-jun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|25}}|caps=9|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Jo Hyeon-woo]]|sortname=Jo, Hyeon-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Seol Young-woo]]|sortname=Seol, Young-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=34|goals=0|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jens Castrop]]|sortname=Castrop, Jens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=7|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kim Jin-gyu (footballer, born 1997)|Kim Jin-gyu]]|sortname=Kim, Jin-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=22|goals=3|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Eom Ji-sung]]|sortname=Eom, Ji-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|9}}|caps=9|goals=2|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Lee Dong-gyeong]]|sortname=Lee, Dong-gyeong|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|20}}|caps=18|goals=4|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] o73aw64obemmdklj7rne4zzhpnqwfh4 384426 384353 2026-06-12T04:36:26Z Ibne maryam 17680 /* South Korea */ 384426 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} هوگو بروس ڏکڻ آفريڪا 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: هانگ ميونگ-بو ڏکڻ ڪوريا 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> ڪِم سيونگ-گيو (جي ڪي) سيپٽمبر 30، 1990 (عمر 35) 87 0 جاپان فٽبال ايسوسيئيشن ايف سي ٽوڪيو 2 ڊي ايف # لي هان-بيوم (ڊي) جون 17، 2002 (عمر 23) 8 0 ڊينش فٽبال ايسوسيئيشن مڊٽجيلينڊ 3 ايم ايف # لي گي-هيڪ (ايم ايف) جولاءِ 7، 2000 (عمر 25) 3 0 ڪوريا فٽبال ايسوسيئيشن گينگون ايف سي 4 ڊي ايف # ڪِم من-جي (ڊي) نومبر 15، 1996 (عمر 29) 79 4 جرمن فٽبال ايسوسيئيشن بائرن ميونخ 5 ڊي ايف # ڪِم تائي-هيون (ڊي) سيپٽمبر 17، 2000 (عمر 25 سال) 7 0 جاپان فٽبال ايسوسيئيشن ڪاشيما اينٽلرز 6 ايم ايف # هوانگ ان-بيوم (ايم ايف) 20 سيپٽمبر 1996 (عمر 29 سال) 73 6 رائل ڊچ فٽبال ايسوسيئيشن فيينورڊ 7 ايف ڊبليو # سون هيونگ-من (ڪپتان) (ايف) 8 جولاءِ 1992 (عمر 33 سال) 144 56 آمريڪا جي فٽبال فيڊريشن لاس اينجلس ايف سي 8 ايم ايف # پائيڪ سيونگ-هو (ايم ايف) 17 مارچ 1997 (عمر 29 سال) 27 3 فٽبال ايسوسيئيشن برمنگھم سٽي 9 ايف ڊبليو # چو گيو-سنگ (ايف) 25 جنوري 1998 (عمر 28 سال) 44 12 ڊينش فٽبال ايسوسيئيشن مڊٽجيلينڊ 10 ايم ايف # لي جي-سنگ (ايم ايف) آگسٽ 10، 1992 (عمر 33 سال) 105 15 جرمن فٽبال ايسوسيئيشن مينز 05 11 ايم ايف # هوانگ هي-چان (ايم ايف) جنوري 26، 1996 (عمر 30 سال) 79 17 فٽبال ايسوسيئيشن وولور هيمپٽن وانڊررز 12 جي ڪي # سونگ بم-ڪيون (جي ڪي) آڪٽوبر 15، 1997 (عمر 28 سال) 3 0 ڪوريا فٽبال ايسوسيئيشن جيونبڪ هائيڊائي موٽرز 13 ڊي ايف # لي تائي-سيوڪ (ڊي) جولاءِ 28، 2002 (عمر 23 سال) 15 1 آسٽريائي فٽبال ايسوسيئيشن آسٽريا وين 14 ڊي ايف # چو وائي-جي (ڊي) آگسٽ 25، 2001 (عمر 24 سال) 1 0 ڪوريا فٽبال ايسوسيئيشن جيونبڪ هائيڊائي موٽرز 15 ڊي ايف # ڪِم مون-هون (ڊي) 1 آگسٽ 1995 (عمر 30 سال) 35 0 ڪوريا فٽبال ايسوسيئيشن ڊيجيون هانا سٽيزن 16 ڊي ايف # پارڪ جن-سيوب (ڊي) 23 آڪٽوبر 1995 (عمر 30 سال) 14 1 چيني فٽبال ايسوسيئيشن جيجيانگ 17 ايم ايف # بي جون-هو (ايم ايف) 21 آگسٽ 2003 (عمر 22 سال) 13 2 فٽبال ايسوسيئيشن اسٽوڪ سٽي 18 ايف ڊبليو # اوه هيون-گيو (ايف) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Kim Seung-gyu]]|sortname=Kim, Seung-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|30}}|caps=87|goals=0|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lee Han-beom]]|sortname=Lee, Han-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|17}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Lee Gi-hyuk]]|sortname=Lee, Gi-hyuk|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Gangwon FC]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kim Min-jae (footballer)|Kim Min-jae]]|sortname=Kim, Min-jae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|15}}|caps=79|goals=4|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Kim Tae-hyeon]]|sortname=Kim, Tae-hyeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|17}}|caps=7|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Hwang In-beom]]|sortname=Hwang, In-beom|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|20}}|caps=73|goals=6|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Son Heung-min]]|sortname=Son, Heung-min|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|8}}|caps=144|goals=56|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Paik Seung-ho]]|sortname=Paik, Seung-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|17}}|caps=27|goals=3|club=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cho Gue-sung]]|sortname=Cho, Gue-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|25}}|caps=44|goals=12|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Lee Jae-sung]]|sortname=Lee, Jae-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|10}}|caps=105|goals=15|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Hwang Hee-chan]]|sortname=Hwang, Hee-chan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|26}}|caps=79|goals=17|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Song Bum-keun]]|sortname=Song, Bum-keun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|15}}|caps=3|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Lee Tae-seok]]|sortname=Lee, Tae-seok|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|28}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Cho Wi-je]]|sortname=Cho, Wi-je|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kim Moon-hwan]]|sortname=Kim, Moon-hwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|1}}|caps=35|goals=0|club=[[Daejeon Hana Citizen]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Park Jin-seob (footballer, born 1995)|Park Jin-seob]]|sortname=Park, Jin-seob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|23}}|caps=14|goals=1|club=[[Zhejiang Professional F.C.|Zhejiang]]|clubnat=CHN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Bae Jun-ho]]|sortname=Bae, Jun-ho|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=13|goals=2|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Oh Hyeon-gyu]]|sortname=Oh, Hyeon-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|12}}|caps=27|goals=6|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lee Kang-in]]|sortname=Lee, Kang-in|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|19}}|caps=47|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Yang Hyun-jun]]|sortname=Yang, Hyun-jun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|25}}|caps=9|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Jo Hyeon-woo]]|sortname=Jo, Hyeon-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Seol Young-woo]]|sortname=Seol, Young-woo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=34|goals=0|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Jens Castrop]]|sortname=Castrop, Jens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=7|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kim Jin-gyu (footballer, born 1997)|Kim Jin-gyu]]|sortname=Kim, Jin-gyu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=22|goals=3|club=[[Jeonbuk Hyundai Motors]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Eom Ji-sung]]|sortname=Eom, Ji-sung|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|9}}|caps=9|goals=2|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Lee Dong-gyeong]]|sortname=Lee, Dong-gyeong|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|20}}|caps=18|goals=4|club=[[Ulsan HD FC|Ulsan HD]]|clubnat=KOR}} {{nat fs end}} ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] nk0ckgdy1r6sycmcb5s0lk9xq1be0d4 384427 384426 2026-06-12T04:49:59Z Ibne maryam 17680 384427 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} هوگو بروس ڏکڻ آفريڪا 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ronwen Williams]]|sortname=Williams, Ronwen|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|21}}|caps=62|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Thabang Matuludi]]|sortname=Matuludi, Thabang|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=3|goals=0|club=[[Polokwane City F.C.|Polokwane City]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khulumani Ndamane]]|sortname=Ndamane, Khulumani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]|sortname=Mokoena, Teboho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|24}}|caps=51|goals=9|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thalente Mbatha]]|sortname=Mbatha, Thalente|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=15|goals=3|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Aubrey Modiba]]|sortname=Modiba, Aubrey|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|22}}|caps=44|goals=3|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Oswin Appollis]]|sortname=Appollis, Oswin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=26|goals=8|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Tshepang Moremi]]|sortname=Moremi, Tshepang|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|2}}|caps=10|goals=1|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyle Foster]]|sortname=Foster, Lyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|3}}|caps=27|goals=10|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Relebohile Mofokeng]]|sortname=Mofokeng, Relebohile|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|10|23}}|caps=13|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Themba Zwane]]|sortname=Zwane, Themba|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|8|3}}|caps=54|goals=12|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Thapelo Maseko]]|sortname=Maseko, Thapelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|11}}|caps=10|goals=1|club=[[AEL Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Sphephelo Sithole]]|sortname=Sithole, Sphephelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=28|goals=1|club=[[C.D. Tondela|Tondela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Mbekezeli Mbokazi]]|sortname=Mbokazi, Mbekezeli|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|19}}|caps=10|goals=1|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Iqraam Rayners]]|sortname=Rayners, Iqraam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|19}}|caps=14|goals=4|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Sipho Chaine]]|sortname=Chaine, Sipho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=4|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Evidence Makgopa]]|sortname=Makgopa, Evidence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=26|goals=6|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Samukele Kabini]]|sortname=Kabini, Samukele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|15}}|caps=6|goals=0|club=[[Molde FK|Molde]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nkosinathi Sibisi]]|sortname=Sibisi, Nkosinathi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Khuliso Mudau]]|sortname=Mudau, Khuliso|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ime Okon]]|sortname=Okon, Ime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|20}}|caps=8|goals=1|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ricardo Goss]]|sortname=Goss, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|2}}|caps=5|goals=0|club=[[Siwelele F.C.|Siwelele]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jayden Adams]]|sortname=Adams, Jayden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Olwethu Makhanya]]|sortname=Makhanya, Olwethu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Kamogelo Sebelebele]]|sortname=Sebelebele, Kamogelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|21}}|caps=3|goals=0|club=[[Orlando Pirates F.C.|Orlando Pirates]]|clubnat=RSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Bradley Cross (soccer)|Bradley Cross]]|sortname=Cross, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]]|clubnat=RSA}} {{nat fs end}} === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] gk1entdz6e5pxu4rrmc2w1lh0xemupp 384428 384427 2026-06-12T04:52:10Z Ibne maryam 17680 384428 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===Canada=== Coach: {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Jesse Marsch]] [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] 3iqkcv1zzvgk5rb4v4cu83pjooeu0c7 384452 384428 2026-06-12T08:59:06Z Ibne maryam 17680 384452 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا === ڪوچ: سرگيج باربريج [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nikola Vasilj]]|sortname=Vasilj, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|2}}|caps=26|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nihad Mujakić]]|sortname=Mujakic, Nihad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|15}}|caps=12|goals=1|club=[[Gaziantep F.K.|Gaziantep]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Dennis Hadžikadunić]]|sortname=Hadzikadunic, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|9}}|caps=32|goals=0|club=[[UC Sampdoria|Sampdoria]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tarik Muharemović]]|sortname=Muharemovic, Tarik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|28}}|caps=14|goals=1|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sead Kolašinac]]|sortname=Kolasinac, Sead|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|20}}|caps=65|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Benjamin Tahirović]]|sortname=Tahirovic, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|3}}|caps=28|goals=2|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Amar Dedić]]|sortname=Dedic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=28|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Armin Gigović]]|sortname=Gigovic, Armin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|6}}|caps=20|goals=1|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Samed Baždar]]|sortname=Bazdar, Samed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|31}}|caps=13|goals=1|club=[[Jagiellonia Białystok]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ermedin Demirović]]|sortname=Demirovic, Ermedin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|25}}|caps=40|goals=4|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Edin Džeko]]|sortname=Dzeko, Edin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|17}}|caps=148|goals=73|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Mladen Jurkas]]|sortname=Jurkas, Mladen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|7}}|caps=0|goals=0|club=[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|clubnat=BIH}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ivan Bašić]]|sortname=Basic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|30}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Astana|Astana]]|clubnat=KAZ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ivan Šunjić]]|sortname=Sunjic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|9}}|caps=11|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Amar Memić]]|sortname=Memic, Amar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|20}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Hadžiahmetović]]|sortname=Hadziahmetovic, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|8}}|caps=36|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dženis Burnić]]|sortname=Burnic, Dzenis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|22}}|caps=20|goals=0|club=[[Karlsruher SC]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nikola Katić]]|sortname=Katic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kerim Alajbegović]]|sortname=Alajbegovic, Kerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|21}}|caps=10|goals=1|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Esmir Bajraktarević]]|sortname=Bajraktarevic, Esmir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|10}}|caps=16|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Stjepan Radeljić]]|sortname=Radeljic, Stjepan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|5}}|caps=5|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Martin Zlomislić]]|sortname=Zlomislic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=3|goals=0|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Haris Tabaković]]|sortname=Tabakovic, Haris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|20}}|caps=10|goals=4|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Nidal Čelik]]|sortname=Celik, Nidal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Jovo Lukić]]|sortname=Lukic, Jovo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Ermin Mahmić]]|sortname=Mahmic, Ermin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|14}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]]|clubnat=CZE}} {{nat fs end}} ===ڪينيڊا=== ڪوچ: {{flagicon|USA}} جيسي مارش [[ڪينيڊا]] 25 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. 29 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. مارسيلو فلورس 31 مئي تي زخمي ٿي واپس هليو ويو ۽ ان جي جاءِ تي جيڊن نيلسن کي 9 جون تي شامل ڪيو ويو. [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] 1j2p2pl0ycy45wzdgb1gw23bj9epqgj 384453 384452 2026-06-12T09:14:46Z Ibne maryam 17680 384453 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا=== ڪوچ: سرگيج باربريج [[بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] 11 مئي تي پنهنجي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. عثمان هيڊجيڪڪ زخمي طور تي هٽايو ويو ۽ ان جي جاءِ تي 1 جون تي ملاڊن جورڪاس کي شامل ڪيو ويو. نيدال Čelik زخمي کي هٽائي ڇڏيو ۽ ان جي جاءِ تي 11 جون تي ارجن ماليڪ کي شامل ڪيو ويو. [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] announced their final squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> [[Osman Hadžikić]] withdrew injured and was replaced by [[Mladen Jurkas]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> # نڪولا واسلج (گول ڪيپر) # نيهاد ميسوسي (دفاعي) # ڊينس حاجي ڪادونڪ (D) # طارق محرامووڪ (D) # سعيد ڪولاچينئڪ (D) # بنيامين طاهروويڪ (مڊ فيلڊر) # عمر ڊيڊڪ (D) # آرمين گيگوويچ (MF) # صمد بزدار (فارورڊ) # ارميدن ديميرووڪ (F) # ايڊين جيڪو (ڪئپٽن) (F) # ملادن جورکاس (GK) # آئيون باسڪ (M) # آئيون سنجڪ (MF) # عمار ميمڪ (MF) # عامر حاجي احمدووڪ (MF) # زينس برنڪ (MF) # نڪولا ڪيٽيچ (D) # ڪريم عالاجبيگووڪ (F) # اسمر بجراڪتئرئوڪ (F) # استيپان رئڊلجڪ (D) # مارٽن زلوميسليچ (GK) # حارث تباڪووڪ (F) # ارجن ملڪ (D) # جووو لوڪيچ (ف) # ارمن محمڪ (MF) ===ڪينيڊا=== ڪوچ: {{flagicon|USA}} جيسي مارش [[ڪينيڊا]] 25 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. 29 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. مارسيلو فلورس 31 مئي تي زخمي ٿي واپس هليو ويو ۽ ان جي جاءِ تي جيڊن نيلسن کي 9 جون تي شامل ڪيو ويو. [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] lijop6h9m8u9jzswmbln90ltt7pjq8i 384454 384453 2026-06-12T09:17:50Z Ibne maryam 17680 /* بوسنيا ۽ ھرزگوينيا */ 384454 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا=== ڪوچ: سرگيج باربريج [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] 11 مئي تي پنهنجي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> عثمان هيجيجڪ زخمي طور تي هٽايو ويو ۽ ان جي جاءِ تي 1 جون تي ملاڊن جورڪاس کي شامل ڪيو ويو. نيدال جيلڪ زخمي کي هٽائي ڇڏيو ۽ ان جي جاءِ تي 11 جون تي ارجن مئلڪ کي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> # نڪولا واسلج (گول ڪيپر) # نيهاد ميسوسي (دفاعي) # ڊينس حاجي ڪادونڪ (D) # طارق محرامووڪ (D) # سعيد ڪولاچينئڪ (D) # بنيامين طاهروويڪ (مڊ فيلڊر) # عمر ڊيڊڪ (D) # آرمين گيگوويچ (MF) # صمد بزدار (فارورڊ) # ارميدن ديميرووڪ (F) # ايڊين جيڪو (ڪئپٽن) (F) # ملادن جورکاس (GK) # آئيون باسڪ (M) # آئيون سنجڪ (MF) # عمار ميمڪ (MF) # عامر حاجي احمدووڪ (MF) # زينس برنڪ (MF) # نڪولا ڪيٽيچ (D) # ڪريم عالاجبيگووڪ (F) # اسمر بجراڪتئرئوڪ (F) # استيپان رئڊلجڪ (D) # مارٽن زلوميسليچ (GK) # حارث تباڪووڪ (F) # ارجن ملڪ (D) # جووو لوڪيچ (ف) # ارمن محمڪ (MF) ===ڪينيڊا=== ڪوچ: {{flagicon|USA}} جيسي مارش [[ڪينيڊا]] 25 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. 29 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. مارسيلو فلورس 31 مئي تي زخمي ٿي واپس هليو ويو ۽ ان جي جاءِ تي جيڊن نيلسن کي 9 جون تي شامل ڪيو ويو. [[Canada men's national soccer team|Canada]] announced a 32-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 29.<ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Marcelo Flores]] withdrew injured on May 31 and was replaced by [[Jayden Nelson]] on June 9.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] rxb0kb1cwi0xq2j4pngrakiwh5jlnma 384455 384454 2026-06-12T09:22:39Z Ibne maryam 17680 /* ڪينيڊا */ 384455 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا=== ڪوچ: سرگيج باربريج [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] 11 مئي تي پنهنجي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> عثمان هيجيجڪ زخمي طور تي هٽايو ويو ۽ ان جي جاءِ تي 1 جون تي ملاڊن جورڪاس کي شامل ڪيو ويو. نيدال جيلڪ زخمي کي هٽائي ڇڏيو ۽ ان جي جاءِ تي 11 جون تي ارجن مئلڪ کي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> # نڪولا واسلج (گول ڪيپر) # نيهاد ميسوسي (دفاعي) # ڊينس حاجي ڪادونڪ (D) # طارق محرامووڪ (D) # سعيد ڪولاچينئڪ (D) # بنيامين طاهروويڪ (مڊ فيلڊر) # عمر ڊيڊڪ (D) # آرمين گيگوويچ (MF) # صمد بزدار (فارورڊ) # ارميدن ديميرووڪ (F) # ايڊين جيڪو (ڪئپٽن) (F) # ملادن جورکاس (GK) # آئيون باسڪ (M) # آئيون سنجڪ (MF) # عمار ميمڪ (MF) # عامر حاجي احمدووڪ (MF) # زينس برنڪ (MF) # نڪولا ڪيٽيچ (D) # ڪريم عالاجبيگووڪ (F) # اسمر بجراڪتئرئوڪ (F) # استيپان رئڊلجڪ (D) # مارٽن زلوميسليچ (GK) # حارث تباڪووڪ (F) # ارجن ملڪ (D) # جووو لوڪيچ (ف) # ارمن محمڪ (MF) ===ڪينيڊا=== ڪوچ: {{flagicon|USA}} جيسي مارش [[ڪينيڊا]] <small>25</small> مئي تي <small>32</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> <small>29</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> مارسيلو فلورس <small>31</small> مئي تي زخمي ٿي واپس هليو ويو ۽ ان جي جاءِ تي جيڊن نيلسن کي <small>9</small> جون تي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] dw64we078jkgp9k2gkn5x4tckuzfl9k 384456 384455 2026-06-12T09:24:14Z Ibne maryam 17680 /* ڪينيڊا */ 384456 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا=== ڪوچ: سرگيج باربريج [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] 11 مئي تي پنهنجي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> عثمان هيجيجڪ زخمي طور تي هٽايو ويو ۽ ان جي جاءِ تي 1 جون تي ملاڊن جورڪاس کي شامل ڪيو ويو. نيدال جيلڪ زخمي کي هٽائي ڇڏيو ۽ ان جي جاءِ تي 11 جون تي ارجن مئلڪ کي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> # نڪولا واسلج (گول ڪيپر) # نيهاد ميسوسي (دفاعي) # ڊينس حاجي ڪادونڪ (D) # طارق محرامووڪ (D) # سعيد ڪولاچينئڪ (D) # بنيامين طاهروويڪ (مڊ فيلڊر) # عمر ڊيڊڪ (D) # آرمين گيگوويچ (MF) # صمد بزدار (فارورڊ) # ارميدن ديميرووڪ (F) # ايڊين جيڪو (ڪئپٽن) (F) # ملادن جورکاس (GK) # آئيون باسڪ (M) # آئيون سنجڪ (MF) # عمار ميمڪ (MF) # عامر حاجي احمدووڪ (MF) # زينس برنڪ (MF) # نڪولا ڪيٽيچ (D) # ڪريم عالاجبيگووڪ (F) # اسمر بجراڪتئرئوڪ (F) # استيپان رئڊلجڪ (D) # مارٽن زلوميسليچ (GK) # حارث تباڪووڪ (F) # ارجن ملڪ (D) # جووو لوڪيچ (ف) # ارمن محمڪ (MF) ===ڪينيڊا=== ڪوچ: {{flagicon|USA}} جيسي مارش [[ڪينيڊا]] <small>25</small> مئي تي <small>32</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> <small>29</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> مارسيلو فلورس <small>31</small> مئي تي زخمي ٿي واپس هليو ويو ۽ ان جي جاءِ تي جيڊن نيلسن کي <small>9</small> جون تي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===Qatar=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] 3d99nxt16lrdd5ygcj9uxphdk7ohdva 384457 384456 2026-06-12T09:25:24Z Ibne maryam 17680 /* Qatar */ 384457 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|List of squads for men's international team for FIFA World Cup 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}} {{Use American English|date=May 2026}} [[فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] هڪ بين الاقوامي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] ٽورنامينٽ آهي جيڪو [[ڪينيڊا]]، [[ميڪسيڪو]] ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ 11 جون کان 19 جولاءِ 2026ع تائين منعقد ٿيندو. ٽورنامينٽ ۾ شامل <small>48</small> قومي ٽيمن ۾ هر ٽيم کي <small>26</small> رانديگرن جي اسڪواڊ کي رجسٽر ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جنهن ۾ ٽي گول ڪيپر به شامل آهن. صرف انهن اسڪواڊن ۾ شامل رانديگر ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ جا اهل هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر قومي ٽيم ۾ 35 کان 55 رانديگرن جي عارضي رليز لسٽ 11 مئي 2026ع تائين فيفا کي جمع ڪرائڻي هئي، جيڪا ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان هڪ مهينو اڳ جي تاريخ هئي. فيفا پاران رليز لسٽون عام نه ڪيون ويون آهن. ابتدائي اسڪواڊ مان، هر قومي ٽيم ۾ گهٽ ۾ گهٽ <small>23</small> ۽ وڌ ۾ وڌ <small>26</small> رانديگرن (جن مان گهٽ ۾ گهٽ ٽي گول ڪيپر هوندا) جي آخري فهرست ٽورنامينٽ جي افتتاحي ميچ کان ڏهه ڏينهن اڳ پهرين جون تائين فيفا کي جمع ڪرائي وئي.<ref>{{حوالو ويب|date=April 3, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=April 3, 2026}}</ref> ٻئي ڏينهن فيفا پاران اسڪواڊ جون فهرستون شايع ڪيون ويون. <ref>{{حوالو ويب|date=June 2, 2026|quote=June 2, 2026|archivedate=June 2, 2026}}</ref> جيڪڏهن جمع ڪرايل اسڪواڊ جي فهرست تي ڪو رانديگر ٽورنامينٽ جي پنهنجي ٽيم جي پهرين ميچ کان اڳ زخمي يا بيماري جو شڪار ٿئي ٿو، ته ان رانديگر کي پهرين ميچ کان 24 ڪلاڪ اڳ تائين ڪنهن به وقت تبديل ڪري سگهجي ٿو. ٽيم ڊاڪٽر ۽ فيفا جنرل ميڊيڪل آفيسر ٻنهي کي تصديق ڪرڻي پوندي ته زخم يا بيماري ايتري سخت آهي جو رانديگر کي ٽورنامينٽ ۾ حصو وٺڻ کان روڪي سگهجي ٿي. متبادل رانديگر ابتدائي فهرست تائين محدود هوندا.<ref name="regulations">{{حوالو ويب|date=March 19, 2026|archivedate=April 6, 2026|quote=March 19, 2026}}</ref> هر رانديگر لاءِ ڏنل پوزيشن فيفا پاران شايع ٿيل سرڪاري اسڪواڊ فهرست مطابق آهي. هر رانديگر جي عمر 11 جون 2026ع تائين درج ڪئي وئي آهي، جيڪو ٽورنامينٽ جو پهريون ڏينهن آهي. هر رانديگر لاءِ درج ڪيل اعزاز، ڪيپس ۽ گولن جي تعداد ۾ ٽورنامينٽ جي شروعات کان پوءِ کيڏيل ڪو به ميچ شامل نا هوندو. درج ٿيل ڪلب اهو ڪلب آهي جنهن لاءِ رانديگر آخري ڀيرو ٽورنامينٽ کان اڳ هڪ مقابلي وارو ميچ کيڏيو آهي.هر ڪلب جو ملڪ اها آهي جنهن جي قومي فيڊريشن سان ڪلب ڳنڍيل آهي، نا ڪه ليگ سان. ڪوچ جيڪا پنهنجي ٽيم سان ساڳي قوميت جا ناهن، انهن لاء هڪ الڳ جهنڊو شامل ڪيو ويو آهي. ==گروپ A== ===چيڪ جمهوريا=== ڪوچ: [[ميروسلاو ڪوبيڪ]] [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] <small>12</small> مئي تي <small>54</small> ميمبرن جي شروعاتي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/ceska-reprezentace-zverejnila-predbeznou-nominaci-na-ms/a24089 |title=Česká reprezentace zveřejnila předběžnou nominaci na MS |trans-title=The Czech national team has published its preliminary nomination for the World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=cs}}</ref> <small>21</small> مئي تي اسڪواڊ کي <small>29</small> رانديگرن تائين گهٽايو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/reprezentace-pred-ms-sirsi-nominace-se-tremi-novacky-i-navratilcem-hlozkem/a24131 |title=Reprezentace před MS: širší nominace se třemi nováčky i navrátilcem Hložkem |trans-title=Representation before the World Cup: extended nomination with three newcomers and returnee Hložek |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=cs}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.fotbal.cz/repre/finalni-nominace-reprezentace-na-mistrovstvi-sveta-2026/a24171 |title=Finální nominace reprezentace na mistrovství světa 2026 |trans-title=Final nominations for the 2026 World Cup |publisher=[[Football Association of the Czech Republic]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=cs}}</ref> # مئتيج ڪووار (<small>[[گول ڪيپر]]</small>) # ڊيوڊ زيما (<small>[[دفاعي رانديگر]]</small>) # توماس هوليس (D) # رابن هراناخ (D) # ولاديمير ڪوفال (D) # استيفن خلوپيڪ (D) # [[ليڊيسلاو ڪريجي]] (D) ([[ڪپتان]]) # ولاديمير ڊريڊا (<small>[[مد فيلڊر]]</small>) # ايڊم هلوزيڪ (<small>[[فارورڊ]]</small>) # پيٽرڪ شڪ (F) # جان ڪوچا (F) # موئيمر چيٽل (F) # ڊيوڊ جوراسيڪ (D) # پاويل سلخ (F) # جينڊرخ استانيڪ (GK) # لوڪاس پرووود (MF) # مشيل سئديلئڪ (MF) # توماس خورئ (F) # جئروسلاو زيلينئ (D) # ڊيوڊ ڊوڊيرا (D) # توماس سوخيڪ (MF) # لوڪاس هورنيسيڪ (GK) # اليگزينڊر سوئڪا (MF) # هيوگو سوخوريڪ (MF) # ڊينس وزينسڪي (F) === ميڪسيڪو === ڪوچ: [[جيويئر اگوائر]] [[ميڪسيڪو]] <small>12</small> مئي تي <small>55</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو،<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6397-La-Selecci%C3%B3n-Nacional-de-M%C3%A9xico-anuncia-Prelista-para-el-Mundial-2026 |title=La Selección Nacional de México anuncia Prelista para el Mundial 2026 |trans-title=The Mexican National Team announces its preliminary roster for the 2026 World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> <small>23</small> مئي تي اسڪواڊ کي گھٽائي <small>51</small> رانديگرن تائين پهچايو ويو،<ref>{{cite web |last=Franco Puga |first=Fernando |url=https://bolavip.com/en/world-cup/mexico-trim-their-preliminary-2026-world-cup-squad-by-six-players-win-over-ghana |title=Mexico trim their preliminary 2026 World Cup squad by six players after win over Ghana |work=Bolavip |date=May 24, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> انهن <small>31</small> مئي تي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%7C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |title=Al Llamado {{!}} Convocatoria de la SNM para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Call-up {{!}} Mexico national team squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Mexican Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601061123/https://miseleccion.mx/noticia/6463-Al-Llamado-%257C-Convocatoria-de-la-SNM-para-la-Copa-Mundial-de-la-FIFA-2026 |url-status=live }}</ref> # راول رنگيل (گول ڪيپر) # جارج سانچز (دفاعي رانديگر) # سيزر مونٽس (D) # ايڊسن الواريز (ڪپتان) (D) # جوهان واسڪئز (D) # ايرڪ ليرا (مڊ فيلڊر) # لوئس رومو (MF) # الوارو فيدلگو (ايم ايف) # راول جيمينز (فارورڊ) # اليگزس ويگا (F) # سانتياگو گيمينز (F) # ڪارلوس ايسويدو (GK) # گليرمو اوچو (GK) # آرمنڊو گونزاليز (F) # اسرائيل ريس (D) # جولين ڪوئنز (F) # اوربيلن پنيدا (مڊ فيلڊر) # اوبئد ورگاس (M) # گلبرٽو مورا (M) # ميٽيو شاويز (D) # سيزر هيورتا (F) # گليرمو مارٽينز (F) # جيزز گلارڊو (D) # لوئس شاويز (MF) # رابرٽو الوا راڊو (F) ===ڏکڻ آفريڪا=== ڪوچ: {{flagicon|Belgium}} [[هوگو بروس]] [[ڏکڻ آفريڪا]] 21 مئي تي 32 رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-announces-preliminary-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos announces preliminary Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026}}</ref> ھنن 27 مئي تي پنھنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.safa.net/general-news/broos-names-final-bafana-squad-for-the-2026-fifa-world-cup/ |title=Broos names final Bafana squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[South African Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Arnold |first=Jon |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |title=2026 South Africa World Cup roster: Complete 26-man team |work=[[USA Today]] |date=May 27, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603033614/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/05/27/south-africa-national-team-fifa-world-cup-roster-official-squad/90065423007/ |url-status=live }}</ref> # رونون وليمز (گول ڪيپر) (ڪپتان) # تبنگ متولودي (دفاعي رانديگر) # خلماڻي ايندامن (D) # تبوهو موکينا (مڊ فيلڊر) # ٿيلنٽ مبٿا (MF) # آبري موديبا (D) # اوسون اپوليس (فارورڊ) # شيپانگ مورمي (F) # لائل پالهار (F) # ريليبوهائل موفوڪينگ (F) # ٿيمبا زوان (MF) # ٿپيلو ماسڪو (F) # اسپيفيلو سيٿول (MF) # ايمبيڪيزيلي مبوڪازي (D) # اقرام رينرز (F) # سيفو خينا (GK) # ايويدينس مکگوپا (F) # سموڪلي ڪبيني (D) # اينڪوسيناٿي سبيسي (D) # کليسو مودو (D) # اويم اوڪون (D) # رڪارڊو گس (GK) # جيڊن ايڊمز (MF) # اولويتو مکاڻي (D) # ڪموگيلو سيبليل (F) # برادلي ڪراس (D) === ڏکڻ ڪوريا === ڪوچ: [[هانگ ميونگ-بو]] [[ڏکڻ ڪوريا]] 16 مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite web |url=https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |title=손흥민 등 월드컵 명단 발표... 이기혁, 이동경은 깜짝 합류 |trans-title=World Cup squad announced, featuring Son Heung-min... Lee Ki-hyuk and Lee Dong-gyeong make surprise additions |publisher=[[Korea Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ko |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516144312/https://www.kfa.or.kr/layer_popup/popup_live.php?act=news_tv_detail&idx=27972&div_code=news&check_url=bGF5ZXI=&lang=KOR |url-status=live}}</ref> چو يو-من زخمي ٿي پوئتي هٽي ويو ۽ 31 مئي تي چو وائي-جي ان جي جاءِ تي آيو.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-korea-defender-cho-ruled-out-world-cup-2026-06-01/ |title=South Korea defender Cho ruled out of World Cup |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> # ڪِم سيونگ-گيو (گول ڪيپر) # لي هان-بيوم (دفاعي رانديگر) # لي گي-هيڪ (مڊ فيلڊر) # ڪِم من-جي (D) # ڪِم تائي-هيون (D) # هوانگ ان-بيوم (MF) # سون هيونگ-من (ڪپتان) (فارورڊ) # پائيڪ سيونگ-هو (MF) # چو گيو-سنگ (F) # لي جي-سنگ (MF) # هوانگ هي-چان (MF) # سونگ بم-ڪيون (GK) # لي تائي-سيوڪ (D) # چو وائي-جي (D) # ڪِم مون-هون (D) # پارڪ جن-سيوب (D) # بي جون-هو (MF) # اوه هيون-گيو (F) # لي ڪانگ-ان (ايم ايف) # يانگ هيون-جين (ايم ايف) # جو هيون-وو (جي ڪي) # سيول ينگ-وو (ڊي) # جينس ڪاسٽروپ (ڊي) # ڪِم جن-گيو (ايم ايف) # ايوم جي سنگ (ايم ايف) # لي ڊونگ-گيونگ (ايم ايف) ==گروپ B== ===بوسنيا ۽ ھرزگوينيا=== ڪوچ: سرگيج باربريج [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] 11 مئي تي پنهنجي فائنل اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/ |title=Sergej Barbarez odabrao igrače za Svjetsko prvenstvo |trans-title=Sergej Barbarez selected players for the World Cup |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122917/https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-svjetsko-prvenstvo/|archive-date=May 14, 2026}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf |title=NFSBIH Spisak SP |trans-title=NFSBIH WC List |publisher=[[Football Association of Bosnia and Herzegovina]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |language=bs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260513034907/https://www.nfsbih.ba/images/2026-D/005_maj/NFSBIH_Spisak_SP.pdf|archive-date=May 13, 2026}}</ref> عثمان هيجيجڪ زخمي طور تي هٽايو ويو ۽ ان جي جاءِ تي 1 جون تي ملاڊن جورڪاس کي شامل ڪيو ويو. نيدال جيلڪ زخمي کي هٽائي ڇڏيو ۽ ان جي جاءِ تي 11 جون تي ارجن مئلڪ کي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |title=Današnja odluka Barbareza puni kasu Borca |trans-title=Today's decision by Barbarez fills Borac's coffers |work=[[Nezavisne novine]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=ba |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602075816/https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Danasnja-odluka-Barbareza-puni-kasu-Borca/967648 |url-status=live }}</ref> # نڪولا واسلج (گول ڪيپر) # نيهاد ميسوسي (دفاعي) # ڊينس حاجي ڪادونڪ (D) # طارق محرامووڪ (D) # سعيد ڪولاچينئڪ (D) # بنيامين طاهروويڪ (مڊ فيلڊر) # عمر ڊيڊڪ (D) # آرمين گيگوويچ (MF) # صمد بزدار (فارورڊ) # ارميدن ديميرووڪ (F) # ايڊين جيڪو (ڪئپٽن) (F) # ملادن جورکاس (GK) # آئيون باسڪ (M) # آئيون سنجڪ (MF) # عمار ميمڪ (MF) # عامر حاجي احمدووڪ (MF) # زينس برنڪ (MF) # نڪولا ڪيٽيچ (D) # ڪريم عالاجبيگووڪ (F) # اسمر بجراڪتئرئوڪ (F) # استيپان رئڊلجڪ (D) # مارٽن زلوميسليچ (GK) # حارث تباڪووڪ (F) # ارجن ملڪ (D) # جووو لوڪيچ (ف) # ارمن محمڪ (MF) ===ڪينيڊا=== ڪوچ: {{flagicon|USA}} جيسي مارش [[ڪينيڊا]] <small>25</small> مئي تي <small>32</small> رڪني ابتدائي اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-charlotte-training-camp-squad-named-ahead-of-fifa-world-cup-2026 |title=CANMNT Charlotte Training Camp Squad Named Ahead of FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> <small>29</small> مئي تي پنهنجي آخري اسڪواڊ جو اعلان ڪيو. <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |title=Canada Soccer Announces CANMNT Squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=May 29, 2026 |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530000922/https://news.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-canmnt-squad-for-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> مارسيلو فلورس <small>31</small> مئي تي زخمي ٿي واپس هليو ويو ۽ ان جي جاءِ تي جيڊن نيلسن کي <small>9</small> جون تي شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |title=Canada's Marcelo Flores Ruled Out Of World Cup With ACL Injury |publisher=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601041136/https://www.foxsports.com/stories/soccer/canadas-marcelo-flores-ruled-out-world-cup-acl-injury |url-status=live }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://news.canadasoccer.com/canmnt-fifa-world-cup-2026-roster-update |title=CANMNT FIFA World Cup 2026™ Roster Update |publisher=[[Canadian Soccer Association]] |date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dayne St. Clair]]|sortname=St Clair, Dayne|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|9}}|caps=20|goals=0|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alistair Johnston]]|sortname=Johnston, Alistair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|8}}|caps=58|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alfie Jones]]|sortname=Jones, Alfie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Luc de Fougerolles]]|sortname=Fougerolles, Luc de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|12}}|caps=13|goals=0|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Joel Waterman]]|sortname=Waterman, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|24}}|caps=17|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mathieu Choinière]]|sortname=Choiniere, Mathieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Stephen Eustáquio]]|sortname=Eustaquio, Stephen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|21}}|caps=56|goals=4|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ismaël Koné]]|sortname=Kone, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|16}}|caps=40|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Cyle Larin]]|sortname=Larin, Cyle|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|17}}|caps=90|goals=30|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Jonathan David]]|sortname=David, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|14}}|caps=77|goals=39|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Liam Millar]]|sortname=Millar, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|27}}|caps=41|goals=1|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Tani Oluwaseyi]]|sortname=Oluwaseyi, Tani|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=24|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Derek Cornelius]]|sortname=Cornelius, Derek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|25}}|caps=44|goals=1|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jacob Shaffelburg]]|sortname=Shaffelburg, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|26}}|caps=31|goals=6|club=[[Los Angeles FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Moïse Bombito]]|sortname=Bombito, Moise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|30}}|caps=20|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Maxime Crépeau]]|sortname=Crepeau, Maxime|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|11}}|caps=32|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Tajon Buchanan]]|sortname=Buchanan, Tajon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|8}}|caps=60|goals=8|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Owen Goodman]]|sortname=Goodman, Owen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|27}}|caps=0|goals=0|club=[[Barnsley F.C.|Barnsley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Alphonso Davies]]|sortname=Davies, Alphonso|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|2}}|caps=58|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ali Ahmed (soccer)|Ali Ahmed]]|sortname=Ahmed, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=24|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Jonathan Osorio]]|sortname=Osorio, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|12}}|caps=90|goals=10|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Richie Laryea]]|sortname=Laryea, Richie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|7}}|caps=75|goals=1|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Niko Sigur]]|sortname=Sigur, Niko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|9}}|caps=19|goals=2|club=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Promise David]]|sortname=David, Promise|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=10|goals=3|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Nathan Saliba]]|sortname=Saliba, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|7}}|caps=15|goals=2|club=[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Jayden Nelson]]|sortname=Nelson, Jayden|age={{birth date and age2|2026|9|26|2002|2|7}}|caps=14|goals=3|club=[[Austin FC|Austin FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===قطر=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Julen Lopetegui]] [[Qatar national football team|Qatar]] announced a 34-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |title=National Team Preliminary List Released for World Cup 2026 |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152236/https://www.qfa.qa/en/news/national-team-preliminary-list-released-for-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 35 players on May 18,<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2056434996601110758 |date=May 18, 2026 |title=Our national team head coach, Julen Lopetegui, has called up goalkeeper Fahad Younis to the national team training camp in preparation for the 2026 World Cup. |access-date=May 18, 2026}}</ref> then reduced to 28 players on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.qfa.qa/ar/news/28-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%8B-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9 |title=28 لاعباً في قائمة العنابي لمباراة أيرلندا الودية الدولية |trans-title=28 players named in the Maroon squad for international friendly against Ireland |publisher=[[Qatar Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Qatar Football Association |author-link=Qatar Football Association |user=QFA_EN |number=2061519863403741405 |date=June 1, 2026 |title=The official squad for the FIFA World Cup 2026™ has been announced. |access-date=June 2, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mahmud Abunada]]|sortname=Abunada, Mahmud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|5}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Pedro Miguel (footballer)|Pedro Miguel]]|sortname=Pedro Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|8|6}}|caps=99|goals=3|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Mendes (footballer, born 1990)|Lucas Mendes]]|sortname=Mendes, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|3}}|caps=25|goals=1|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Issa Laye]]|sortname=Laye, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=4|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jassem Gaber]]|sortname=Gaber, Jassem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|20}}|caps=32|goals=1|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Abdulaziz Hatem]]|sortname=Hatem, Abdulaziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|1}}|caps=117|goals=11|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ahmed Alaaeldin]]|sortname=Alaaeldin, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|31}}|caps=68|goals=9|club=[[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Edmilson Junior]]|sortname=Edmilson Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohammed Muntari]]|sortname=Muntari, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=67|goals=16|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Hassan Al-Haydos]]|sortname=Haydos, Hassan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|11}}|caps=186|goals=41|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Akram Afif]]|sortname=Afif, Akram|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|18}}|caps=125|goals=39|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Karim Boudiaf]]|sortname=Boudiaf, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|16}}|caps=118|goals=5|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ayoub Al-Oui]]|sortname=Oui, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|11}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Homam Ahmed]]|sortname=Ahmed, Homam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|25}}|caps=68|goals=3|club=[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Yusuf Abdurisag]]|sortname=Abdurisag, Yusuf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|6}}|caps=39|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Boualem Khoukhi]]|sortname=Khoukhi, Boualem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|7|9}}|caps=116|goals=20|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ahmed Al-Ganehi]]|sortname=Ganehi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|22}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Gharafa SC|Al-Gharafa]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Sultan Al-Brake]]|sortname=Brake, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|7}}|caps=17|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Almoez Ali]]|sortname=Ali, Almoez|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=115|goals=55|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Ahmed Fathy (Qatari footballer)|Ahmed Fathy]]|sortname=Fathy, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Salah Zakaria]]|sortname=Zakaria, Salah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Meshaal Barsham]]|sortname=Barsham, Meshaal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=52|goals=0|club=[[Al Sadd SC|Al-Sadd]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Assim Madibo]]|sortname=Madibo, Assim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|22}}|caps=51|goals=0|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Tahsin Jamshid]]|sortname=Jamshid, Tahsin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|16}}|caps=3|goals=0|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Al-Hashmi Al-Hussain]]|sortname=Hussain, Al-Hashmi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|15}}|caps=8|goals=0|club=[[Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Mohamed Manai]]|sortname=Manai, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|25}}|caps=10|goals=0|club=[[Al-Shamal SC|Al-Shamal]]|clubnat=QAT}} {{nat fs end}} ===Switzerland=== Coach: [[Murat Yakin]] [[Switzerland national football team|Switzerland]] announced their final squad through a social media campaign on May 18 and 19,<ref>{{cite web |url=https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |title=Das Schweizer WM-Kader ist komplett |trans-title=The Swiss World Cup squad is complete |work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=de |archive-date=May 20, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520125154/https://www.srf.ch/sport/fussball/fifa-wm-2026/26-spieler-nominiert-das-schweizer-wm-kader-ist-komplett |url-status=live}}</ref> which was officially confirmed on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gregor Kobel]]|sortname=Kobel, Gregor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|6}}|caps=21|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miro Muheim]]|sortname=Muheim, Miro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|24}}|caps=10|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Silvan Widmer]]|sortname=Widmer, Silvan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|5}}|caps=60|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Nico Elvedi]]|sortname=Elvedi, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=67|goals=3|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Manuel Akanji]]|sortname=Akanji, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|19}}|caps=81|goals=4|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Denis Zakaria]]|sortname=Zakaria, Denis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|20}}|caps=65|goals=3|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Breel Embolo]]|sortname=Embolo, Breel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|14}}|caps=86|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Remo Freuler]]|sortname=Freuler, Remo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|15}}|caps=88|goals=11|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Johan Manzambi]]|sortname=Manzambi, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|14}}|caps=12|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Granit Xhaka]]|sortname=Xhaka, Granit|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|27}}|caps=146|goals=17|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Dan Ndoye]]|sortname=Ndoye, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|25}}|caps=31|goals=8|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Yvon Mvogo]]|sortname=Mvogo, Yvon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|6}}|caps=13|goals=0|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]|sortname=Rodriguez, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|25}}|caps=138|goals=9|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ardon Jashari]]|sortname=Jashari, Ardon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|30}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Djibril Sow]]|sortname=Sow, Djibril|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=52|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Christian Fassnacht]]|sortname=Fassnacht, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|11}}|caps=23|goals=5|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rubén Vargas]]|sortname=Vargas, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|5}}|caps=61|goals=11|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Eray Cömert]]|sortname=Comert, Eray|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|4}}|caps=22|goals=0|club=[[Valencia CF|Valencia]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Noah Okafor]]|sortname=Okafor, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=25|goals=2|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Michel Aebischer]]|sortname=Aebischer, Michel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|6}}|caps=40|goals=2|club=[[Pisa SC|Pisa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Marvin Keller (footballer)|Marvin Keller]]|sortname=Keller, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Fabian Rieder]]|sortname=Rieder, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|16}}|caps=28|goals=1|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Zeki Amdouni]]|sortname=Amdouni, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|4}}|caps=29|goals=11|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Aurèle Amenda]]|sortname=Amenda, Aurele|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|31}}|caps=7|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Luca Jaquez]]|sortname=Jaquez, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|2}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Cedric Itten]]|sortname=Itten, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|27}}|caps=15|goals=5|club=[[Fortuna Düsseldorf]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ==Group C== ===Brazil=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] [[Brazil national football team|Brazil]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |title=Pré-lista da seleção brasileira para a Copa do Mundo: veja os nomes confirmados |trans-title=Brazilian national team's preliminary squad for the World Cup: see the confirmed names |first=Bruno |last=Cassucci |first2=Cahê |last2=Mota |publisher=[[Globo (media company)|Globo]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=pt |archive-date=May 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512220856/https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2026/05/12/copa-do-mundo-veja-os-jogadores-que-estao-na-pre-lista-da-selecao-brasileira.ghtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |title=Veja nomes na pré-lista da Seleção Brasileira para a Copa do Mundo |trans-title=See the names on the preliminary list for the Brazilian National Team for the World Cup |first=João Marcelo |last=Cardoso |publisher=[[Rádio Itatiaia|Itatiaia]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519053409/https://www.itatiaia.com.br/esportes/futebol/selecao-brasileira/veja-nomes-na-pre-lista-da-selecao-brasileira-para-a-copa-do-mundo/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo |title=Carlo Ancelotti convoca os 26 jogadores que vão tentar o hexa na Copa do Mundo |trans-title=Carlo Ancelotti names the 26 players who will attempt to win the sixth World Cup title |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519061627/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/carlo-ancelotti-convoca-os-26-jogadores-que-vao-tentar-o-hexa-na-copa-do-mundo}}</ref> [[Wesley França|Wesley]] withdrew injured and was replaced by [[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]] on June 7.<ref>{{cite web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo |title=Éderson é convocado pela Seleção para a Copa do Mundo |trans-title=Éderson is called up by the National Team for the World Cup |publisher=[[Brazilian Football Confederation]] |date=June 7, 2026 |access-date=June 7, 2026 |language=pt |url-status=live |archive-date=June 8, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608032632/https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/a/ederson-e-convocado-pela-selecao-para-a-copa-do-mundo}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alisson Becker|Alisson]]|sortname=Alisson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|10|2}}|caps=78|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Éderson (footballer, born 1999)|Éderson Silva]]|sortname=Silva, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]|sortname=Magalhaes, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|19}}|caps=17|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Marquinhos]]|sortname=Marquinhos|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|14}}|caps=105|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Casemiro]]|sortname=Casemiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|23}}|caps=86|goals=9|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Alex Sandro]]|sortname=Alex Sandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|26}}|caps=45|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Vinícius Júnior]]|sortname=Vinicius Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|12}}|caps=49|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]|sortname=Guimaraes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|16}}|caps=43|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Matheus Cunha]]|sortname=Cunha, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|27}}|caps=23|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Neymar]]|sortname=Neymar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|2|5}}|caps=128|goals=79|club=[[Santos FC|Santos]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Raphinha]]|sortname=Raphinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|14}}|caps=39|goals=11|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Weverton (footballer, born 1987)|Weverton]]|sortname=Weverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]]|sortname=Danilo Luiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=70|goals=1|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gleison Bremer|Bremer]]|sortname=Bremer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|18}}|caps=8|goals=1|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Léo Pereira (footballer, born 1996)|Léo Pereira]]|sortname=Pereira, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=4|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]|sortname=Santos, Douglas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|22}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]]|sortname=Fabinho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=33|goals=0|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]]|sortname=Santos, Danilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|29}}|caps=4|goals=2|club=[[Botafogo FR|Botafogo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]]|sortname=Endrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|7|21}}|caps=17|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Lucas Paquetá]]|sortname=Paqueta, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|27}}|caps=63|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Luiz Henrique (footballer, born 2001)|Luiz Henrique]]|sortname=Luiz Henrique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|2}}|caps=15|goals=2|club=[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit Saint Petersburg]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]|sortname=Martinelli, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|18}}|caps=23|goals=4|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Ederson (footballer, born 1993)|Ederson Moraes]]|sortname=Moraes, Ederson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|17}}|caps=32|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Roger Ibañez]]|sortname=Ibanez, Roger|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|23}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Igor Thiago]]|sortname=Igor Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|26}}|caps=4|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]|sortname=Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|8|3}}|caps=2|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Haiti=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Migné]] [[Haiti national football team|Haiti]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/fhfhaiti/posts/pfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl |title=Lis Ofisyèl Grenadye yo pou Mondyal 2026 |trans-title=List of Official Grenadiers for the 2026 World Cup |publisher=[[Haitian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ht |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515175636/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ffhfhaiti%2Fposts%2Fpfbid0sgioyXTC9xmDjdqqPgHtmLPVWu2j7R1KG3hQC8pNZhQgiNRGHixSVMp9aPjKYKxAl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |title=Isidor and Bellegarde in Haiti World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521012351/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c242rl3yjp8o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Johny Placide]]|sortname=Placide, Johny|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|1|29}}|caps=81|goals=0|club=[[SC Bastia|Bastia]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Carlens Arcus]]|sortname=Arcus, Carlens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|28}}|caps=53|goals=1|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Keeto Thermoncy]]|sortname=Thermoncy, Keeto|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|29}}|caps=1|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ricardo Adé]]|sortname=Ade, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|5|21}}|caps=59|goals=2|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hannes Delcroix]]|sortname=Delcroix, Hannes|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|28}}|caps=7|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Carl Sainté]]|sortname=Sainte, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|9}}|caps=26|goals=0|club=[[El Paso Locomotive FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Derrick Etienne Jr.]]|sortname=Etienne, Derrick Jr|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|25}}|caps=48|goals=8|club=[[Toronto FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Martin Expérience]]|sortname=Experience, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=21|goals=0|club=[[AS Nancy Lorraine|Nancy]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Duckens Nazon]]|sortname=Nazon, Duckens|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|7}}|caps=78|goals=44|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jean-Ricner Bellegarde]]|sortname=Bellegarde, Jean-Ricner|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|27}}|caps=10|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Louicius Deedson]]|sortname=Deedson, Louicius|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|11}}|caps=32|goals=10|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alexandre Pierre]]|sortname=Pierre, Alexandre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|25}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Duke Lacroix]]|sortname=Lacroix, Duke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|14}}|caps=16|goals=3|club=[[Colorado Springs Switchbacks FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Leverton Pierre]]|sortname=Pierre, Leverton|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|9}}|caps=33|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Ruben Providence]]|sortname=Providence, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|7}}|caps=15|goals=3|club=[[Almere City FC|Almere City]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Lenny Joseph]]|sortname=Joseph, Lenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|12}}|caps=2|goals=1|club=[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Danley Jean Jacques]]|sortname=Jean Jacques, Danley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=30|goals=6|club=[[Philadelphia Union]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Wilson Isidor]]|sortname=Isidor, Wilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|27}}|caps=4|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yassin Fortuné]]|sortname=Fortune, Yassin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|30}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Vizela|Vizela]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Frantzdy Pierrot]]|sortname=Pierrot, Frantzdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=51|goals=34|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Josué Casimir]]|sortname=Casimir, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Jean-Kévin Duverne]]|sortname=Duverne, Jean-Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|12}}|caps=17|goals=1|club=[[KAA Gent|Gent]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Josué Duverger]]|sortname=Duverger, Josue|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=6|goals=0|club=[[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wilguens Paugain]]|sortname=Paugain, Wilguens|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|24}}|caps=8|goals=0|club=[[SV Zulte Waregem|Zulte Waregem]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Dominique Simon]]|sortname=Simon, Dominique|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|29}}|caps=2|goals=0|club=[[1. FC Tatran Prešov|Tatran Prešov]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Woodensky Pierre]]|sortname=Pierre, Woodensky|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|30}}|caps=1|goals=0|club=[[Violette AC|Violette]]|clubnat=HAI}} {{nat fs end}} ===Morocco=== Coach:<!--nationality is Moroccan, per https://inside.fifa.com/en/associations/MAR/organisation--> [[Mohamed Ouahbi]] [[Morocco national football team|Morocco]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[Royal Moroccan Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=fr}}</ref> [[Abde Ezzalzouli]] and [[Nayef Aguerd]] withdrew injured and were replaced by [[Amine Sbaï]] and [[Marwane Saâdane]] on June 10, respectively.<ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml|title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões|trans-title=Brazil's opponent at their debut, Morocco changes star and defender due to injuries |date=June 10, 2026 |access-date=June 10, 2026 |language=pr-br |archive-date=June 10, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yassine Bounou]]|sortname=Bounou, Yassine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|5}}|caps=90|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Achraf Hakimi]]|sortname=Hakimi, Achraf|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|4}}|caps=96|goals=11|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Noussair Mazraoui]]|sortname=Mazraoui, Noussair|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=45|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Sofyan Amrabat]]|sortname=Amrabat, Sofyan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|21}}|caps=75|goals=0|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marwane Saâdane]]|sortname=Saadane, Marwane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Fateh SC|Al-Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ayyoub Bouaddi]]|sortname=Bouaddi, Ayyoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|10|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Chemsdine Talbi]]|sortname=Talbi, Chemsdine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|9}}|caps=5|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Azzedine Ounahi]]|sortname=Ounahi, Azzedine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|19}}|caps=49|goals=9|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Soufiane Rahimi]]|sortname=Rahimi, Soufiane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|2}}|caps=37|goals=12|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brahim Díaz]]|sortname=Diaz, Brahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|3}}|caps=26|goals=14|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismael Saibari]]|sortname=Saibari, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=31|goals=9|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Munir Mohamedi]]|sortname=Mohamedi, Munir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|10}}|caps=53|goals=0|club=[[RS Berkane]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Zakaria El Ouahdi]]|sortname=Ouahdi, Zakaria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|31}}|caps=3|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]]|sortname=Diop, Issa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=4|goals=0|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Samir El Mourabet]]|sortname=Mourabet, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|10|6}}|caps=4|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Gessime Yassine]]|sortname=Yassine, Gessime|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=5|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Amine Sbaï]]|sortname=Sbai, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|5}}|caps=2|goals=0|club=[[Angers SCO|Angers]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Chadi Riad]]|sortname=Riad, Chadi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|17}}|caps=6|goals=1|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Youssef Belammari]]|sortname=Belammari, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|20}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ayoub El Kaabi]]|sortname=Kaabi, Ayoub|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|25}}|caps=71|goals=35|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]|sortname=Amaimouni, Ayoube|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|30}}|caps=2|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Reda Tagnaouti]]|sortname=Tagnaouti, Ahmed Reda|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Bilal El Khannouss]]|sortname=Khannouss, Bilal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|10}}|caps=37|goals=3|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Neil El Aynaoui]]|sortname=Aynaoui, Neil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|2}}|caps=16|goals=2|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Redouane Halhal]]|sortname=Halhal, Redouane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|5}}|caps=3|goals=0|club=[[KV Mechelen|Mechelen]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anass Salah-Eddine]]|sortname=Salah-Eddine, Anass|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|18}}|caps=9|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Scotland=== Coach: [[Steve Clarke]] [[Scotland national football team|Scotland]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/ |title=Scotland Men's National Team Head Coach Steve Clarke has named his squad for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |url-status=live |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519142035/https://www.scottishfa.co.uk/news/scotland-men-s-national-team-head-coach-steve-clarke-has-named-his-squad-for-fifa-world-cup-2026/}}</ref> [[Billy Gilmour]] withdrew injured on May 30,<ref>{{cite web |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/fifa-world-cup-2026-squad-update/ |title=FIFA World Cup 2026 squad update |publisher=[[Scottish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> and was replaced by [[Tyler Fletcher]] on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |title=Fletcher chosen to replace Gilmour in Scotland squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531110910/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn8pmj99jk7o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Angus Gunn]]|sortname=Gunn, Angus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|22}}|caps=22|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Hickey]]|sortname=Hickey, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|10}}|caps=21|goals=0|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Andy Robertson]]|sortname=Robertson, Andy|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|11}}|caps=94|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]|sortname=Mctominay, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|8}}|caps=70|goals=15|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Grant Hanley]]|sortname=Hanley, Grant|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|11|20}}|caps=68|goals=2|club=[[Hibernian F.C.|Hibernian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Kieran Tierney]]|sortname=Tierney, Kieran|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|5}}|caps=56|goals=2|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[John McGinn]]|sortname=Mcginn, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|18}}|caps=86|goals=20|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tyler Fletcher]]|sortname=Fletcher, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|3|19}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Lyndon Dykes]]|sortname=Dykes, Lyndon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|7}}|caps=51|goals=10|club=[[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ché Adams]]|sortname=Adams, Che|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|13}}|caps=47|goals=13|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ryan Christie]]|sortname=Christie, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|22}}|caps=68|goals=10|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]|sortname=Kelly, Liam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=3|goals=0|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]]|sortname=Hendry, Jack|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=38|goals=3|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ross Stewart (footballer, born 1996)|Ross Stewart]]|sortname=Stewart, Ross|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Southampton F.C.|Southampton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[John Souttar]]|sortname=Souttar, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|25}}|caps=24|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Dominic Hyam]]|sortname=Hyam, Dominic|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|20}}|caps=4|goals=0|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ben Gannon-Doak]]|sortname=Gannon-Doak, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[George Hirst (footballer)|George Hirst]]|sortname=Hirst, George|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|15}}|caps=10|goals=1|club=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Lewis Ferguson]]|sortname=Ferguson, Lewis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|24}}|caps=24|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Lawrence Shankland]]|sortname=Shankland, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|10}}|caps=20|goals=7|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Craig Gordon]]|sortname=Gordon, Craig|age={{birth date and age2|2026|6|11|1982|12|31}}|caps=84|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]]|sortname=Patterson, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=26|goals=1|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Kenny McLean]]|sortname=Mclean, Kenny|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|8}}|caps=58|goals=3|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Anthony Ralston]]|sortname=Ralston, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Findlay Curtis]]|sortname=Curtis, Findlay|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|6|9}}|caps=3|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Scott McKenna]]|sortname=Mckenna, Scott|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|12}}|caps=50|goals=1|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs end}} ==Group D== ===Australia=== Coach: [[Tony Popovic]] [[Australia men's national soccer team|Australia]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |title=CommBank Socceroos squad named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[Football Australia]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531235024/https://socceroos.com.au/news/commbank-socceroos-squad-named-fifa-world-cup-2026tm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mathew Ryan]]|sortname=Ryan, Mathew|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|8}}|caps=104|goals=0|club=[[Levante UD|Levante]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Miloš Degenek]]|sortname=Degenek, Milos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|28}}|caps=57|goals=1|club=[[APOEL FC|APOEL]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Alessandro Circati]]|sortname=Circati, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jacob Italiano]]|sortname=Italiano, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=5|goals=0|club=[[Grazer AK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jordan Bos]]|sortname=Bos, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|29}}|caps=27|goals=4|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jason Geria]]|sortname=Geria, Jason|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|10}}|caps=14|goals=0|club=[[Albirex Niigata]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mathew Leckie]]|sortname=Leckie, Mathew|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|4}}|caps=80|goals=14|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Connor Metcalfe]]|sortname=Metcalfe, Connor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|5}}|caps=36|goals=1|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]]|sortname=Toure, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|26}}|caps=10|goals=2|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Ajdin Hrustic]]|sortname=Hrustic, Ajdin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|5}}|caps=37|goals=4|club=[[Heracles Almelo]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Awer Mabil]]|sortname=Mabil, Awer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=38|goals=10|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Paul Izzo]]|sortname=Izzo, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Randers FC|Randers]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Aiden O'Neill]]|sortname=Oneill, Aiden|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|4}}|caps=31|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Cammy Devlin]]|sortname=Devlin, Cammy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Heart of Midlothian F.C.|Heart of Midlothian]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Kai Trewin]]|sortname=Trewin, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|18}}|caps=6|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Aziz Behich]]|sortname=Behich, Aziz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|12|16}}|caps=84|goals=3|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nestory Irankunda]]|sortname=Irankunda, Nestory|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|9}}|caps=15|goals=5|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=GK|name=[[Patrick Beach]]|sortname=Beach, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Melbourne City FC|Melbourne City]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Harry Souttar]]|sortname=Souttar, Harry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|22}}|caps=38|goals=11|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Cristian Volpato]]|sortname=Volpato, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|15}}|caps=1|goals=0|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Cameron Burgess]]|sortname=Burgess, Cameron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|10|21}}|caps=27|goals=0|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Jackson Irvine]]|sortname=Irvine, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|7}}|caps=82|goals=14|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Nishan Velupillay]]|sortname=Velupillay, Nishan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|7}}|caps=7|goals=3|club=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Okon-Engstler]]|sortname=Okon-Engstler, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|24}}|caps=6|goals=0|club=[[Sydney FC]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Lucas Herrington]]|sortname=Herrington, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|5}}|caps=4|goals=0|club=[[Colorado Rapids]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Tete Yengi]]|sortname=Yengi, Tete|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|28}}|caps=1|goals=1|club=[[FC Machida Zelvia|Machida Zelvia]]|clubnat=JPN}} {{nat fs end}} ===Paraguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] [[Paraguay national football team|Paraguay]] announced a 55-man preliminary squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/05/12/a-un-mes-del-debut-los-55-reservados-de-paraguay-para-el-mundial-2026/ |title=A un mes del debut: ¡Los 55 reservados de Paraguay para el Mundial 2026!|trans-title=One month before their debut: Paraguay's 55-man squad for the 2026 World Cup! |publisher=[[ABC Color]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=es}}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Paraguayan Football Association |author-link=Paraguayan Football Association |user=Albirroja |number=2061459474729127939 |date=June 1, 2026 |title=¡Todo un país con ustedes! Esta es la lista final del profe Gustavo Alfaro para representar a Paraguay en la Copa Mundial de la FIFA 2026. ¡La Albirroja está de vuelta! |trans-title=An entire country stands with you! This is coach Gustavo Alfaro's final squad list to represent Paraguay at the 2026 FIFA World Cup. La Albirroja is back! |language=es |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Paraguay Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |publisher=Heavy.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154805/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/paraguay-announces-squad-fifa-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Gatito Fernández]]|sortname=Fernandez, Gatito|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|3|29}}|caps=31|goals=0|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustavo Velázquez]]|sortname=Velazquez, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|17}}|caps=13|goals=1|club=[[Cerro Porteño]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Omar Alderete]]|sortname=Alderete, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|26}}|caps=36|goals=3|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Juan José Cáceres]]|sortname=Caceres, Juan Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|1}}|caps=17|goals=0|club=[[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Fabián Balbuena]]|sortname=Balbuena, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|23}}|caps=48|goals=2|club=[[Grêmio FBPA|Grêmio]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Júnior Alonso]]|sortname=Alonso, Junior|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=71|goals=3|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ramón Sosa]]|sortname=Sosa, Ramon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|31}}|caps=29|goals=1|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Diego Gómez (Paraguayan footballer)|Diego Gómez]]|sortname=Gomez, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|27}}|caps=24|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Antonio Sanabria]]|sortname=Sanabria, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|4}}|caps=48|goals=7|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]|sortname=Almiron, Miguel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|10}}|caps=76|goals=10|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]|sortname=Mauricio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|22}}|caps=3|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Orlando Gill]]|sortname=Gill, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|11}}|caps=6|goals=0|club=[[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzo]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[José Canale]]|sortname=Canale, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Atlético Lanús|Lanús]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Andrés Cubas]]|sortname=Cubas, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|11}}|caps=33|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gustavo Gómez]]|sortname=Gomez, Gustavo|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|6}}|caps=89|goals=4|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Damián Bobadilla]]|sortname=Bobadilla, Damian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|11}}|caps=19|goals=1|club=[[São Paulo FC|São Paulo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kaku (footballer)|Kaku]]|sortname=Kaku|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|11}}|caps=33|goals=6|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Álex Arce]]|sortname=Arce, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Independiente Rivadavia]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]]|sortname=Enciso, Julio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|23}}|caps=32|goals=4|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Braian Ojeda]]|sortname=Ojeda, Braian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|27}}|caps=17|goals=0|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Gabriel Ávalos]]|sortname=Avalos, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|10|12}}|caps=23|goals=2|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gastón Olveira]]|sortname=Olveira, Gaston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|21}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Olimpia|Olimpia]]|clubnat=PAR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]]|sortname=Galarza, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=15|goals=3|club=[[Atlanta United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Gustavo Caballero]]|sortname=Caballero, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|21}}|caps=2|goals=1|club=[[Portsmouth F.C.|Portsmouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Isidro Pitta]]|sortname=Pitta, Isidro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|14}}|caps=5|goals=0|club=[[Red Bull Bragantino]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Alexandro Maidana]]|sortname=Maidana, Alexandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|26}}|caps=2|goals=1|club=[[Talleres de Córdoba|Talleres]]|clubnat=ARG}} {{nat fs end}} ===Turkey=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] [[Turkey national football team|Turkey]] announced a 35-man preliminary squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Geniş Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Preliminary Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=tr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518211459/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50587 |url-status=live }}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı |trans-title=Our Senior National Team's Final Squad for the 2026 FIFA World Cup Has Been Announced |publisher=[[Turkish Football Federation]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=tr |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602100007/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=5072250587 |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mert Günok]]|sortname=Gunok, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|1}}|caps=37|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeki Çelik]]|sortname=Celik, Zeki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|17}}|caps=61|goals=3|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Merih Demiral]]|sortname=Demiral, Merih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|5}}|caps=62|goals=6|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Çağlar Söyüncü]]|sortname=Soyuncu, Caglar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|23}}|caps=60|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Salih Özcan]]|sortname=Ozcan, Salih|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|11}}|caps=30|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Orkun Kökçü]]|sortname=Kokcu, Orkun|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|29}}|caps=50|goals=4|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kerem Aktürkoğlu]]|sortname=Akturkoglu, Kerem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=52|goals=15|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Arda Güler]]|sortname=Guler, Arda|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|25}}|caps=29|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Deniz Gül]]|sortname=Gul, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|2}}|caps=8|goals=2|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hakan Çalhanoğlu]]|sortname=Calhanoglu, Hakan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|8}}|caps=105|goals=22|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kenan Yıldız]]|sortname=Yildiz, Kenan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|5|4}}|caps=28|goals=5|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Altay Bayındır]]|sortname=Bayindir, Altay|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Eren Elmalı]]|sortname=Elmali, Eren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=23|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Abdülkerim Bardakcı]]|sortname=Bardakci, Abdulkerim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|7}}|caps=27|goals=2|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ozan Kabak]]|sortname=Kabak, Ozan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=30|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[İsmail Yüksek]]|sortname=Yuksek, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|26}}|caps=32|goals=1|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[İrfan Can Kahveci]]|sortname=Kahveci, Irfan Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|15}}|caps=47|goals=6|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mert Müldür]]|sortname=Muldur, Mert|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|3}}|caps=45|goals=3|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Yunus Akgün]]|sortname=Akgun, Yunus|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|7}}|caps=19|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ferdi Kadıoğlu]]|sortname=Kadioglu, Ferdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|7}}|caps=30|goals=2|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Barış Alper Yılmaz]]|sortname=Yilmaz, Baris Alper|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|23}}|caps=35|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kaan Ayhan]]|sortname=Ayhan, Kaan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|10}}|caps=73|goals=5|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Uğurcan Çakır]]|sortname=Cakir, Ugurcan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|5}}|caps=39|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Oğuz Aydın]]|sortname=Aydin, Oguz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|27}}|caps=11|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Samet Akaydin]]|sortname=Akaydin, Samet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|13}}|caps=19|goals=1|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Can Uzun]]|sortname=Uzun, Can|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|11}}|caps=6|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===United States=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] The [[United States men's national soccer team|United States]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2026/05/usmnt/us-mens-national-team-head-coach-mauricio-pochettino-names-26-player-roster-for-fifa-world-cup-2026 |title=U.S. Men's National Team Head Coach Mauricio Pochettino Names 26-Player Roster for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[United States Soccer Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Matt Turner (soccer)|Matt Turner]]|sortname=Turner, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=54|goals=0|club=[[New England Revolution]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Sergiño Dest]]|sortname=Dest, Sergino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=39|goals=3|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]|sortname=Richards, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|28}}|caps=36|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Tyler Adams]]|sortname=Adams, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|14}}|caps=54|goals=2|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Antonee Robinson]]|sortname=Robinson, Antonee|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=54|goals=5|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Auston Trusty]]|sortname=Trusty, Auston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|12}}|caps=8|goals=0|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Giovanni Reyna]]|sortname=Reyna, Giovanni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|13}}|caps=38|goals=9|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Weston McKennie]]|sortname=Mckennie, Weston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=66|goals=12|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ricardo Pepi]]|sortname=Pepi, Ricardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|9}}|caps=37|goals=13|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Christian Pulisic]]|sortname=Pulisic, Christian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|18}}|caps=86|goals=33|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Brenden Aaronson]]|sortname=Aaronson, Brenden|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|22}}|caps=58|goals=9|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Miles Robinson (soccer)|Miles Robinson]]|sortname=Robinson, Miles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|14}}|caps=40|goals=3|club=[[FC Cincinnati]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Tim Ream]]|sortname=Ream, Tim|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|10|5}}|caps=82|goals=1|club=[[Charlotte FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Sebastian Berhalter]]|sortname=Berhalter, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|10}}|caps=13|goals=1|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Cristian Roldan]]|sortname=Roldan, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|3}}|caps=47|goals=0|club=[[Seattle Sounders FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Alex Freeman]]|sortname=Freeman, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|9}}|caps=17|goals=2|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Malik Tillman]]|sortname=Tillman, Malik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|28}}|caps=30|goals=3|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Max Arfsten]]|sortname=Arfsten, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=20|goals=1|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Haji Wright]]|sortname=Wright, Haji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|27}}|caps=20|goals=7|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Folarin Balogun]]|sortname=Balogun, Folarin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|3}}|caps=27|goals=9|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Timothy Weah]]|sortname=Weah, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|22}}|caps=51|goals=7|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark McKenzie]]|sortname=Mckenzie, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=29|goals=0|club=[[Toulouse FC|Toulouse]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Joe Scally]]|sortname=Scally, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|31}}|caps=26|goals=0|club=[[Borussia Mönchengladbach]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Matt Freese]]|sortname=Freese, Matt|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[New York City FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Chris Brady (soccer)|Chris Brady]]|sortname=Brady, Chris|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Chicago Fire FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Alejandro Zendejas]]|sortname=Zendejas, Alejandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|7}}|caps=14|goals=2|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs end}} ==Group E== ===Curaçao=== Coach: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] [[Curaçao national football team|Curaçao]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/thebluewaveffk/p/DYe60yqjJc-/ |title=This is... The Blue Wave. Our squad that will represent Curaçao for the first time at the @fifaworldcup this summer! |publisher=[[Curaçao Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Imber |first=Leon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/ |title=Curacao name World Cup squad: Tahith Chong, Bacuna brothers included |website=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174418/https://www.nytimes.com/athletic/7288726/2026/05/18/curacao-world-cup-squad-2026/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Eloy Room]]|sortname=Room, Eloy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|6}}|caps=71|goals=0|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Shurandy Sambo]]|sortname=Sambo, Shurandy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|19}}|caps=8|goals=0|club=[[Sparta Rotterdam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Juriën Gaari]]|sortname=Gaari, Jurien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|23}}|caps=60|goals=1|club=[[Abha Club|Abha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roshon van Eijma]]|sortname=Eijma, Roshon van|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|9}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Sherel Floranus]]|sortname=Floranus, Sherel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|23}}|caps=28|goals=0|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Godfried Roemeratoe]]|sortname=Roemeratoe, Godfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|19}}|caps=28|goals=1|club=[[RKC Waalwijk]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Juninho Bacuna]]|sortname=Bacuna, Juninho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|7}}|caps=49|goals=15|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Livano Comenencia]]|sortname=Comenencia, Livano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|3}}|caps=20|goals=2|club=[[FC Zürich|Zürich]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jürgen Locadia]]|sortname=Locadia, Jurgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=13|goals=1|club=[[Miami FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Leandro Bacuna]]|sortname=Bacuna, Leandro|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|21}}|caps=72|goals=16|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jeremy Antonisse]]|sortname=Antonisse, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|29}}|caps=27|goals=4|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Sontje Hansen]]|sortname=Hansen, Sontje|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|18}}|caps=6|goals=1|club=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Tyrese Noslin]]|sortname=Noslin, Tyrese|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|11}}|caps=7|goals=1|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Kenji Gorré]]|sortname=Gorre, Kenji|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=38|goals=6|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ar'jany Martha]]|sortname=Martha, Arjany|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|4}}|caps=9|goals=2|club=[[Rotherham United F.C.|Rotherham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jearl Margaritha]]|sortname=Margaritha, Jearl|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=22|goals=5|club=[[SK Beveren|Beveren]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Brandley Kuwas]]|sortname=Kuwas, Brandley|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|19}}|caps=35|goals=2|club=[[FC Volendam|Volendam]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Armando Obispo]]|sortname=Obispo, Armando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|5}}|caps=6|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gervane Kastaneer]]|sortname=Kastaneer, Gervane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|9}}|caps=29|goals=9|club=[[Terengganu FC|Terengganu]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Joshua Brenet]]|sortname=Brenet, Joshua|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|20}}|caps=18|goals=2|club=[[Kayserispor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Tahith Chong]]|sortname=Chong, Tahith|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|4}}|caps=6|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Kevin Felida]]|sortname=Felida, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|11}}|caps=19|goals=1|club=[[FC Den Bosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Riechedly Bazoer]]|sortname=Bazoer, Riechedly|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Konyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Deveron Fonville]]|sortname=Fonville, Deveron|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|16}}|caps=2|goals=0|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=GK|name=[[Tyrick Bodak]]|sortname=Bodak, Tyrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|15}}|caps=4|goals=0|club=[[SC Telstar|Telstar]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Trevor Doornbusch]]|sortname=Doornbusch, Trevor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|6}}|caps=8|goals=0|club=[[VVV-Venlo]]|clubnat=NED}} {{nat fs end}} ===Ecuador=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] [[Ecuador national football team|Ecuador]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DZBsBHEMqH-/ |title=Nosotros vamos en serio. Porque estos 26 van con la misma hambre de 18 millones de ecuatorianos. Con el mismo sacrificio de los que salieron desde abajo y llegaron lejos. Esta es nuestra lista, y vamos a demostrar al mundo que esto es Ecuador. |trans-title=We're going for real. Because these 26 go with the same hunger of 18 million Ecuadorians. With the same sacrifice of those who came from the bottom and reached far. This is our squad, and we will show the world that this is Ecuador. |publisher=[[Ecuadorian Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/ecuador-announces-squad-fifa-world-cup/ |title=Ecuador Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Hernán Galíndez]]|sortname=Galindez, Hernan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|3|30}}|caps=35|goals=0|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Félix Torres (footballer, born 1997)|Félix Torres]]|sortname=Torres, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|11}}|caps=49|goals=5|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]|sortname=Hincapie, Piero|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|9}}|caps=52|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joel Ordóñez]]|sortname=Ordonez, Joel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|21}}|caps=17|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Jordy Alcívar]]|sortname=Alcivar, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|5}}|caps=11|goals=1|club=[[Independiente del Valle]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Willian Pacho]]|sortname=Pacho, Willian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|16}}|caps=34|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Pervis Estupiñán]]|sortname=Estupinan, Pervis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|21}}|caps=54|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Anthony Valencia]]|sortname=Valencia, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|21}}|caps=3|goals=1|club=[[Royal Antwerp FC|Antwerp]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[John Yeboah]]|sortname=Yeboah, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|23}}|caps=23|goals=3|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Kendry Páez]]|sortname=Paez, Kendry|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|5|4}}|caps=26|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|4}}|caps=31|goals=2|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Moisés Ramírez]]|sortname=Ramirez, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|9}}|caps=7|goals=0|club=[[A.E. Kifisia F.C.|Kifisia]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Enner Valencia]]|sortname=Valencia, Enner|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|11|4}}|caps=105|goals=49|club=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alan Minda]]|sortname=Minda, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|14}}|caps=20|goals=2|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Pedro Vite]]|sortname=Vite, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|9}}|caps=17|goals=1|club=[[Pumas UNAM|Pumas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Jordy Caicedo]]|sortname=Caicedo, Jordy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|18}}|caps=20|goals=4|club=[[Club Atlético Huracán|Huracán]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Ángelo Preciado]]|sortname=Preciado, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|18}}|caps=55|goals=0|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Denil Castillo]]|sortname=Castillo, Denil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|24}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonzalo Plata]]|sortname=Plata, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|1}}|caps=50|goals=8|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Nilson Angulo]]|sortname=Angulo, Nilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|19}}|caps=14|goals=2|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]]|sortname=Franco, Alan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=58|goals=1|club=[[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiro]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Gonzalo Valle]]|sortname=Valle, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|28}}|caps=4|goals=0|club=[[LDU Quito]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]|sortname=Caicedo, Moises|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|2}}|caps=61|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Jeremy Arévalo]]|sortname=Arevalo, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|19}}|caps=4|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jackson Porozo]]|sortname=Porozo, Jackson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|4}}|caps=10|goals=1|club=[[Club Tijuana|Tijuana]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Yaimar Medina]]|sortname=Medina, Yaimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|5}}|caps=6|goals=0|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs end}} ===Germany=== Coach: [[Julian Nagelsmann]] [[Germany national football team|Germany]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup |title=Nagelsmann reveals 26-man squad for the FIFA World Cup |publisher=[[German Football Association]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521152650/https://www.dfb.de/news/nagelsmann-reveals-26-man-squad-for-the-fifa-world-cup}}</ref> [[Lennart Karl]] withdrew injured and was replaced by [[Assan Ouédraogo]] on June 5.<ref>{{cite web |url=https://www.bavarianfootballworks.com/fifa-world-cup/212194/rb-leipzigs-assan-ouedraogo-to-take-lennart-karls-world-cup-spot-with-germany |title=RB Leipzig’s Assan Ouédraogo to take Lennart Karl’s World Cup spot with Germany |publisher=[[SB Nation|Bavarian Football Works]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Manuel Neuer]]|sortname=Neuer, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|3|27}}|caps=124|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Antonio Rüdiger]]|sortname=Rudiger, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|3}}|caps=82|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Waldemar Anton]]|sortname=Anton, Waldemar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonathan Tah]]|sortname=Tah, Jonathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=47|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]]|sortname=Pavlovic, Aleksandar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|3}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Joshua Kimmich]]|sortname=Kimmich, Joshua|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|8}}|caps=110|goals=10|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]|sortname=Havertz, Kai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|11}}|caps=58|goals=22|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Leon Goretzka]]|sortname=Goretzka, Leon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|6}}|caps=70|goals=15|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Jamie Leweling]]|sortname=Leweling, Jamie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|26}}|caps=5|goals=1|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamal Musiala]]|sortname=Musiala, Jamal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|26}}|caps=42|goals=9|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nick Woltemade]]|sortname=Woltemade, Nick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|14}}|caps=11|goals=4|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Oliver Baumann]]|sortname=Baumann, Oliver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|2}}|caps=13|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Pascal Groß]]|sortname=Gross, Pascal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|15}}|caps=18|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Maximilian Beier]]|sortname=Beier, Maximilian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=9|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nico Schlotterbeck]]|sortname=Schlotterbeck, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|1}}|caps=27|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Angelo Stiller]]|sortname=Stiller, Angelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|4}}|caps=8|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Florian Wirtz]]|sortname=Wirtz, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|3}}|caps=41|goals=11|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]|sortname=Brown, Nathaniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|16}}|caps=5|goals=0|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Leroy Sané]]|sortname=Sane, Leroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|11}}|caps=76|goals=17|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Nadiem Amiri]]|sortname=Amiri, Nadiem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|27}}|caps=11|goals=1|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Alexander Nübel]]|sortname=Nubel, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|30}}|caps=3|goals=0|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[David Raum]]|sortname=Raum, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|22}}|caps=37|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Felix Nmecha]]|sortname=Nmecha, Felix|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=8|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Malick Thiaw]]|sortname=Thiaw, Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|8}}|caps=5|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Assan Ouédraogo]]|sortname=Ouédraogo, Assan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|5|9}}|caps=1|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Deniz Undav]]|sortname=Undav, Deniz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|19}}|caps=9|goals=6|club=[[VfB Stuttgart]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ivory Coast=== Coach: [[Emerse Faé]] [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/equipedecotedivoirefootball/posts/pfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl |title=Le moment est enfin arrivé. Voici la liste des Éléphants sélectionnés pour défendre les couleurs de la Côte d'Ivoire à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The moment has finally arrived. Here is the list of the Elephants selected to defend the colors of Ivory Coast at the 2026 World Cup. |publisher=[[Ivorian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |language=fr |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045606/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fequipedecotedivoirefootball%2Fposts%2Fpfbid02iYBFQWQns1TSiRW2dGky2Xr2hKNqQWeeWxyDAS3B5kNZxuiQ6oADmMPyPEQExxpcl}}</ref><ref>{{cite web |last=Peter |first=Mike |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |title=Zaha omitted from Ivory Coast World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517065701/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9360dwzl2lo |url-status=live}}</ref> [[Clément Akpa]] withdrew injured and was replaced by [[Christopher Opéri]] on May 29.<ref>{{cite tweet |author=Ivorian Football Federation |author-link=Ivorian Football Federation |user=equipenatciv |number=2060394431027544205 |date=May 29, 2026 |title=Communiqué Mondial 2026: Clément Akpa forfait remplacé par Christopher Operi |trans-title=Press release, 2026 World Cup: Clément Akpa withdrawn, replaced by Christopher Operi |language=fr |access-date=May 29, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yahia Fofana]]|sortname=Fofana, Yahia|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|21}}|caps=35|goals=0|club=[[Çaykur Rizespor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ousmane Diomande]]|sortname=Diomande, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|4}}|caps=15|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ghislain Konan]]|sortname=Konan, Ghislain|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|27}}|caps=54|goals=0|club=[[Gil Vicente F.C.|Gil Vicente]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Jean Michaël Seri]]|sortname=Seri, Jean Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|19}}|caps=65|goals=4|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Wilfried Singo]]|sortname=Singo, Wilfried|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|25}}|caps=34|goals=1|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Seko Fofana]]|sortname=Fofana, Seko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|7}}|caps=32|goals=7|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Odilon Kossounou]]|sortname=Kossounou, Odilon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|4}}|caps=35|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Franck Kessié]]|sortname=Kessie, Franck|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|12|19}}|caps=103|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ange-Yoan Bonny]]|sortname=Bonny, Ange-Yoan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=1|goals=0|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Simon Adingra]]|sortname=Adingra, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|1}}|caps=29|goals=5|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yan Diomande]]|sortname=Diomande, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|11|14}}|caps=10|goals=3|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]|sortname=Wahi, Elye|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|2}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Christopher Opéri]]|sortname=Operi, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|29}}|caps=12|goals=0|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Oumar Diakité]]|sortname=Diakite, Oumar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|20}}|caps=29|goals=6|club=[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Amad Diallo]]|sortname=Diallo, Amad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|11}}|caps=19|goals=6|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mohamed Koné (footballer, born 2002)|Mohamed Koné]]|sortname=Kone, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|7}}|caps=0|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Guéla Doué]]|sortname=Doue, Guela|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|17}}|caps=20|goals=3|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]|sortname=Sangare, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=58|goals=12|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Nicolas Pépé]]|sortname=Pepe, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|29}}|caps=55|goals=12|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Emmanuel Agbadou]]|sortname=Agbadou, Emmanuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|17}}|caps=20|goals=2|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Evan Ndicka]]|sortname=Ndicka, Evan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|20}}|caps=28|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Evann Guessand]]|sortname=Guessand, Evann|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|1}}|caps=21|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Alban Lafont]]|sortname=Lafont, Alban|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|23}}|caps=4|goals=0|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Bazoumana Touré]]|sortname=Toure, Bazoumana|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|2}}|caps=6|goals=2|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Parfait Guiagon]]|sortname=Guiagon, Parfait|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Christ Inao Oulaï]]|sortname=Inao Oulai, Christ|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs end}} ==Group F== ===Japan=== Coach: [[Hajime Moriyasu]] [[Japan national football team|Japan]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/ |title=Samurai Blue (Japan National Team) squad & schedule – Kirin Challenge Cup 2026 vs Iceland (5/31@Tokyo), FIFA World Cup 2026 (6/11-7/19@Canada, Mexico, USA) |publisher=[[Japan Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515114526/https://www.jfa.jp/eng/samuraiblue/news/00036338/}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Zion Suzuki]]|sortname=Suzuki, Zion|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|21}}|caps=24|goals=0|club=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yukinari Sugawara]]|sortname=Sugawara, Yukinari|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|28}}|caps=21|goals=2|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Shōgo Taniguchi]]|sortname=Taniguchi, Shogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|15}}|caps=38|goals=1|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Kō Itakura]]|sortname=Itakura, Ko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=40|goals=2|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yūto Nagatomo]]|sortname=Nagatomo, Yuto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|9|12}}|caps=145|goals=4|club=[[FC Tokyo]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Wataru Endo]]|sortname=Endo, Wataru|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|9}}|caps=73|goals=4|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Ao Tanaka]]|sortname=Tanaka, Ao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|10}}|caps=38|goals=8|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Takefusa Kubo]]|sortname=Kubo, Takefusa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|4}}|caps=49|goals=7|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Keisuke Gotō]]|sortname=Goto, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Sint-Truidense VV|Sint-Truiden]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ritsu Dōan]]|sortname=Doan, Ritsu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|16}}|caps=65|goals=11|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Daizen Maeda]]|sortname=Maeda, Daizen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|20}}|caps=27|goals=4|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Keisuke Ōsako]]|sortname=Osako, Keisuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|28}}|caps=11|goals=0|club=[[Sanfrecce Hiroshima]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Keito Nakamura]]|sortname=Nakamura, Keito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|28}}|caps=25|goals=10|club=[[Stade de Reims|Reims]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Junya Itō]]|sortname=Ito, Junya|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|9}}|caps=69|goals=15|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Daichi Kamada]]|sortname=Kamada, Daichi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|5}}|caps=49|goals=12|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Tsuyoshi Watanabe]]|sortname=Watanabe, Tsuyoshi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|5}}|caps=11|goals=0|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Yuito Suzuki]]|sortname=Suzuki, Yuito|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|25}}|caps=6|goals=0|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ayase Ueda]]|sortname=Ueda, Ayase|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|28}}|caps=39|goals=16|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]]|sortname=Ogawa, Koki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|8}}|caps=15|goals=11|club=[[NEC Nijmegen|NEC]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Ayumu Seko]]|sortname=Seko, Ayumu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|7}}|caps=14|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]|sortname=Ito, Hiroki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|12}}|caps=24|goals=1|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Takehiro Tomiyasu]]|sortname=Tomiyasu, Takehiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|5}}|caps=43|goals=1|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Tomoki Hayakawa]]|sortname=Hayakawa, Tomoki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|3}}|caps=4|goals=0|club=[[Kashima Antlers]]|clubnat=JPN}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Kaishū Sano]]|sortname=Sano, Kaishu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|30}}|caps=13|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Junnosuke Suzuki]]|sortname=Suzuki, Junnosuke|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=6|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Kento Shiogai]]|sortname=Shiogai, Kento|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|26}}|caps=2|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Netherlands=== Coach: [[Ronald Koeman]] The [[Netherlands national football team|Netherlands]] announced their final squad on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |title=Definitieve selectie Oranje (m) voor FIFA World Cup 2026 |trans-title=Final roster for the Netherlands men's national team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=nl |archive-date=May 27, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527152448/https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82598/definitieve-selectie-oranje-m-voor-fifa-world-cup-2026 |url-status=live }}</ref> [[Jurriën Timber]] withdrew injured and was replaced by [[Lutsharel Geertruida]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://nos.nl/artikel/2617697-jurrien-timber-mist-toch-wk-met-oranje-geertruida-opgeroepen-als-vervanger |title=Jurriën Timber mist toch WK met Oranje, Geertruida opgeroepen als vervanger |trans-title=Jurriën Timber misses World Cup with the Netherlands after all, Geertruida called up as replacement |publisher=[[Nederlandse Omroep Stichting]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 8, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Bart Verbruggen]]|sortname=Verbruggen, Bart|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|18}}|caps=29|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Lutsharel Geertruida]]|sortname=Geertruida, Lutsharel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|18}}|caps=21|goals=0|club=[[Sunderland AFC|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Marten de Roon]]|sortname=Roon, Marten de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=43|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Virgil van Dijk]]|sortname=Dijk, Virgil van|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|8}}|caps=92|goals=12|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Nathan Aké]]|sortname=Ake, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|18}}|caps=59|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Jan Paul van Hecke]]|sortname=Hecke, Jan Paul van|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=12|goals=0|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Justin Kluivert]]|sortname=Kluivert, Justin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|5}}|caps=12|goals=0|club=[[AFC Bournemouth|Bournemouth]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ryan Gravenberch]]|sortname=Gravenberch, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=27|goals=1|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Wout Weghorst]]|sortname=Weghorst, Wout|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|7}}|caps=52|goals=14|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Memphis Depay]]|sortname=Depay, Memphis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|13}}|caps=109|goals=55|club=[[SC Corinthians Paulista|Corinthians]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Cody Gakpo]]|sortname=Gakpo, Cody|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|7}}|caps=50|goals=21|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mats Wieffer]]|sortname=Wieffer, Mats|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=15|goals=1|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Robin Roefs]]|sortname=Roefs, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|17}}|caps=1|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Tijjani Reijnders]]|sortname=Reijnders, Tijjani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|29}}|caps=32|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Micky van de Ven]]|sortname=Ven, Micky van de|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|19}}|caps=21|goals=1|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Guus Til]]|sortname=Til, Guus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|22}}|caps=7|goals=1|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Noa Lang]]|sortname=Lang, Noa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|17}}|caps=15|goals=3|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Donyell Malen]]|sortname=Malen, Donyell|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|19}}|caps=53|goals=13|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Brian Brobbey]]|sortname=Brobbey, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|1}}|caps=12|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Teun Koopmeiners]]|sortname=Koopmeiners, Teun|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|28}}|caps=28|goals=3|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Frenkie de Jong]]|sortname=Jong, Frenkie de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=66|goals=2|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Denzel Dumfries]]|sortname=Dumfries, Denzel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|18}}|caps=72|goals=11|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mark Flekken]]|sortname=Flekken, Mark|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=12|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Crysencio Summerville]]|sortname=Summerville, Crysencio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|30}}|caps=2|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jorrel Hato]]|sortname=Hato, Jorrel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|7}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Quinten Timber]]|sortname=Timber, Quinten|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|17}}|caps=11|goals=1|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Sweden=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Graham Potter]] [[Sweden men's national football team|Sweden]] announced their final squad on May 12.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |title=Potters VM-trupp offentliggjord |trans-title=Potter's World Cup squad announced |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 12, 2026 |access-date=May 12, 2026 |language=sv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122835/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/potters-vm-trupp-offentliggjord/ |archive-date=May 14, 2026}}</ref> [[Emil Holm (footballer)|Emil Holm]] withdrew injured and was replaced by [[Herman Johansson]] on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm/ |title=Herman Johansson ersätter Emil Holm |trans-title=Herman Johansson replaces Emil Holm |publisher=[[Swedish Football Association]] |date=May 30, 2026 |access-date=May 30, 2026 |language=sv |archive-date=May 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530110421/https://www.svenskfotboll.se/nyheter/landslag/2026/05/johansson-ersatter-holm |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jacob Widell Zetterström]]|sortname=Widell Zetterstrom, Jacob|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|11}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]|sortname=Lagerbielke, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|10}}|caps=11|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Victor Lindelöf]]|sortname=Lindelof, Victor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|17}}|caps=76|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Isak Hien]]|sortname=Hien, Isak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|13}}|caps=29|goals=0|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Gabriel Gudmundsson]]|sortname=Gudmundsson, Gabriel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|29}}|caps=24|goals=0|club=[[Leeds United F.C.|Leeds United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Herman Johansson]]|sortname=Johansson, Herman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|16}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Bergvall]]|sortname=Bergvall, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|2|2}}|caps=10|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]]|sortname=Svensson, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|12}}|caps=13|goals=0|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]|sortname=Isak, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|21}}|caps=58|goals=17|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Benjamin Nygren]]|sortname=Nygren, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|8}}|caps=11|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anthony Elanga]]|sortname=Elanga, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|27}}|caps=30|goals=6|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Viktor Johansson]]|sortname=Johansson, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|14}}|caps=12|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Ken Sema]]|sortname=Sema, Ken|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|30}}|caps=33|goals=5|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hjalmar Ekdal]]|sortname=Ekdal, Hjalmar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|21}}|caps=13|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Carl Starfelt]]|sortname=Starfelt, Carl|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|1}}|caps=18|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jesper Karlström]]|sortname=Karlstrom, Jesper|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|21}}|caps=25|goals=0|club=[[Udinese Calcio|Udinese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]|sortname=Gyokeres, Viktor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|4}}|caps=33|goals=20|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Yasin Ayari]]|sortname=Ayari, Yasin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|6}}|caps=21|goals=3|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Mattias Svanberg]]|sortname=Svanberg, Mattias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|5}}|caps=41|goals=2|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Eric Smith (Swedish footballer)|Eric Smith]]|sortname=Smith, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|8}}|caps=2|goals=0|club=[[FC St. Pauli]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Alexander Bernhardsson]]|sortname=Bernhardsson, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|8}}|caps=11|goals=0|club=[[Holstein Kiel]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Besfort Zeneli]]|sortname=Zeneli, Besfort|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Kristoffer Nordfeldt]]|sortname=Nordfeldt, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|6|23}}|caps=21|goals=0|club=[[AIK Fotboll|AIK]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Elliot Stroud]]|sortname=Stroud, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|22}}|caps=1|goals=0|club=[[Mjällby AIF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]]|sortname=Nilsson, Gustaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|23}}|caps=10|goals=4|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Taha Ali]]|sortname=Ali, Taha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|1}}|caps=2|goals=0|club=[[Malmö FF]]|clubnat=SWE}} {{nat fs end}} ===Tunisia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sabri Lamouchi]] [[Tunisia national football team|Tunisia]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/FTF.OFFICIELLE/posts/pfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl |title=قائمة منتخبنا الوطني في كأس العالم 2026 |trans-title=Our National Team Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Tunisian Football Federation]] |via=[[Facebook]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |language=ar |url-status=live |archive-date=May 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516045714/https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FFTF.OFFICIELLE%2Fposts%2Fpfbid0E866yGc4GeFeJXHB3BHWKda7nNXRFSgXXqMFuW2mhouTJxbLYyc4Lz8ojiwLKYUAl}}</ref><ref>{{cite web |last=Sanghera |first=Mandeep |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy42jjj4gg4o |title=Lamouchi leaves Sassi out of Tunisia World Cup squad |work=[[BBC Sport]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mouhib Chamakh]]|sortname=Chamakh, Mouhib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=2|goals=0|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Abdi (footballer)|Ali Abdi]]|sortname=Abdi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|12|20}}|caps=46|goals=7|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Montassar Talbi]]|sortname=Talbi, Montassar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=64|goals=4|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Rekik]]|sortname=Rekik, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=6|goals=0|club=[[NK Maribor|Maribor]]|clubnat=SVN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Adem Arous]]|sortname=Arous, Adem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|17}}|caps=2|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Dylan Bronn]]|sortname=Bronn, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|19}}|caps=52|goals=2|club=[[Servette FC|Servette]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Elias Achouri]]|sortname=Achouri, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|10}}|caps=30|goals=4|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Elias Saad]]|sortname=Saad, Elias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|27}}|caps=15|goals=4|club=[[Hannover 96]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hazem Mastouri]]|sortname=Mastouri, Hazem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|18}}|caps=19|goals=4|club=[[FC Dynamo Makhachkala|Dynamo Makhachkala]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Hannibal Mejbri]]|sortname=Mejbri, Hannibal|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|21}}|caps=45|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Ismaël Gharbi]]|sortname=Gharbi, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|10}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Mortadha Ben Ouanes]]|sortname=Ben Ouanes, Mortadha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Rani Khedira]]|sortname=Khedira, Rani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|27}}|caps=3|goals=0|club=[[1. FC Union Berlin|Union Berlin]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Khalil Ayari]]|sortname=Ayari, Khalil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|2}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Hadj Mahmoud]]|sortname=Mahmoud, Hadj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|24}}|caps=9|goals=0|club=[[FC Lugano|Lugano]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Aymen Dahmen]]|sortname=Dahmen, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|28}}|caps=37|goals=0|club=[[CS Sfaxien]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Ellyes Skhiri]]|sortname=Skhiri, Ellyes|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|10}}|caps=83|goals=4|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Rayan Elloumi]]|sortname=Elloumi, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|9|17}}|caps=4|goals=0|club=[[Vancouver Whitecaps FC]]|clubnat=CAN}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Firas Chaouat]]|sortname=Chaouat, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|8}}|caps=30|goals=6|club=[[Club Africain]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Yan Valery]]|sortname=Valery, Yan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|22}}|caps=22|goals=0|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Ben Hamida]]|sortname=Ben Hamida, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Sabri Ben Hessen]]|sortname=Ben Hessen, Sabri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Étoile Sportive du Sahel|Étoile du Sahel]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Moutaz Neffati]]|sortname=Neffati, Moutaz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|4}}|caps=5|goals=0|club=[[IFK Norrköping]]|clubnat=SWE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Raed Chikhaoui]]|sortname=Chikhaoui, Raed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|9}}|caps=0|goals=0|club=[[US Monastir (football)|US Monastir]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Anis Ben Slimane]]|sortname=Ben Slimane, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|16}}|caps=41|goals=4|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Sebastian Tounekti]]|sortname=Tounekti, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|13}}|caps=12|goals=1|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs end}} ==Group G== ===Belgium=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Rudi Garcia]] [[Belgium national football team|Belgium]] announced their final squad on May 15.<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad |title=26 Red Devils in World Cup squad |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=May 15, 2026 |access-date=May 15, 2026 |url-status=live |archive-date=May 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515115739/https://www.rbfa.be/en/news/26-red-devils-world-cup-squad}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Thibaut Courtois]]|sortname=Courtois, Thibaut|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|11}}|caps=109|goals=0|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Zeno Debast]]|sortname=Debast, Zeno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|24}}|caps=26|goals=1|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]|sortname=Theate, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|25}}|caps=33|goals=1|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Brandon Mechele]]|sortname=Mechele, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|28}}|caps=9|goals=1|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maxim De Cuyper]]|sortname=De Cuyper, Maxim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|22}}|caps=19|goals=4|club=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Axel Witsel]]|sortname=Witsel, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|1|12}}|caps=138|goals=12|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]|sortname=De Bruyne, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|28}}|caps=119|goals=37|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Youri Tielemans]]|sortname=Tielemans, Youri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|7}}|caps=85|goals=13|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|sortname=Lukaku, Romelu|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|13}}|caps=126|goals=90|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]|sortname=Trossard, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|4}}|caps=51|goals=12|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jérémy Doku]]|sortname=Doku, Jeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|27}}|caps=43|goals=7|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Senne Lammens]]|sortname=Lammens, Senne|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|7}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Mike Penders]]|sortname=Penders, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|31}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Dodi Lukébakio]]|sortname=Lukebakio, Dodi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|24}}|caps=30|goals=6|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Thomas Meunier]]|sortname=Meunier, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|12}}|caps=80|goals=10|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Koni De Winter]]|sortname=De Winter, Koni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|12}}|caps=8|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Charles De Ketelaere]]|sortname=De Ketelaere, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|10}}|caps=30|goals=6|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Joaquin Seys]]|sortname=Seys, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|28}}|caps=5|goals=0|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Diego Moreira]]|sortname=Moreira, Diego|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|6}}|caps=3|goals=0|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Hans Vanaken]]|sortname=Vanaken, Hans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|24}}|caps=34|goals=7|club=[[Club Brugge KV|Club Brugge]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Timothy Castagne]]|sortname=Castagne, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=63|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexis Saelemaekers]]|sortname=Saelemaekers, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|27}}|caps=24|goals=2|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]|sortname=Raskin, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|23}}|caps=13|goals=2|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Amadou Onana]]|sortname=Onana, Amadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|16}}|caps=29|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nathan Ngoy]]|sortname=Ngoy, Nathan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|10}}|caps=4|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Matias Fernandez-Pardo]]|sortname=Fernandez-Pardo, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|2|3}}|caps=2|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Egypt=== Coach: [[Hossam Hassan]] [[Egypt national football team|Egypt]] announced a 27-man preliminary squad on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%AF%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن قائمة المنتخب الوطني المبدئية استعداداً لكأس العالم|trans-title=Hossam Hassan announces the preliminary squad for the national team in preparation for the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=ar}}</ref> They announced their final squad on May 30.<ref>{{cite web |url=https://www.efa.com.eg/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/ |title=حسام حسن يعلن القائمة النهائية لمنتخب مصر في كأس العالم |trans-title=Hossam Hassan announces the final squad for the Egyptian national team in the World Cup |publisher=[[Egyptian Football Association]] |date=May 29, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Mohamed El Shenawy]]|sortname=Shenawy, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|12|18}}|caps=76|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Yasser Ibrahim]]|sortname=Ibrahim, Yasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|2|10}}|caps=17|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Mohamed Hany]]|sortname=Hany, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|2}}|caps=42|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Hossam Abdelmaguid]]|sortname=Abdelmaguid, Hossam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ramy Rabia]]|sortname=Rabia, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|20}}|caps=44|goals=5|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Mohamed Abdelmonem]]|sortname=Abdelmonem, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|1}}|caps=36|goals=3|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]]|sortname=Trezeguet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=96|goals=23|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emam Ashour]]|sortname=Ashour, Emam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|20}}|caps=29|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Hamza Abdelkarim]]|sortname=Abdelkarim, Hamza|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|1}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohamed Salah]]|sortname=Salah, Mohamed|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|15}}|caps=116|goals=67|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Mostafa Ziko]]|sortname=Ziko, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|27}}|caps=2|goals=2|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Haissem Hassan]]|sortname=Hassan, Haissem|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|8}}|caps=4|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Ahmed Fatouh]]|sortname=Fatouh, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|22}}|caps=39|goals=1|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hamdy Fathy]]|sortname=Fathy, Hamdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|29}}|caps=63|goals=3|club=[[Al-Wakrah SC|Al-Wakrah]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Karim Hafez]]|sortname=Hafez, Karim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|12}}|caps=9|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[El Mahdy Soliman]]|sortname=Soliman, El Mahdy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|8}}|caps=0|goals=0|club=[[Zamalek SC|Zamalek]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohanad Lasheen]]|sortname=Lasheen, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|29}}|caps=23|goals=0|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Nabil Emad]]|sortname=Emad, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|6}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Marwan Attia]]|sortname=Attia, Marwan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|1}}|caps=34|goals=1|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Adel]]|sortname=Adel, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|23}}|caps=24|goals=3|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Saber]]|sortname=Saber, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|30}}|caps=15|goals=1|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Omar Marmoush]]|sortname=Marmoush, Omar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|7}}|caps=49|goals=11|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mostafa Shobeir]]|sortname=Shobeir, Mostafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|15}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Tarek Alaa (footballer, born 2002)|Tarek Alaa]]|sortname=Alaa, Tarek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|5}}|caps=3|goals=0|club=[[ZED FC|ZED]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Zizo (footballer)|Zizo]]|sortname=Zizo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|10}}|caps=63|goals=5|club=[[Al Ahly SC|Al Ahly]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=26|pos=GK|name=[[Mohamed Alaa]]|sortname=Alaa, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[El Gouna FC|El Gouna]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end}} ===Iran=== Coach: [[Amir Ghalenoei]] [[Iran national football team|Iran]] announced a 30-man preliminary squad on May 16.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |title=فهرست ۳۰ نفره تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام شد |trans-title=Iran's 30-man squad for the 2026 World Cup announced |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 16, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173040/https://www.isna.ir/news/1405022615362/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DB%B3%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6 |url-status=live }}</ref> The squad was extended to 31 players on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.isna.ir/news/1405023118738/%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |title=مغانلو به تیم ملی فوتبال دعوت شد |trans-title=Moghanlou was invited to the national football team |work=[[Iranian Students' News Agency]] |date=May 21, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa |archive-date=June 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603095525/https://www.isna.ir/news/1405023118738/%25D9%2585%25D8%25BA%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2584%25D9%2588-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2585-%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%2581%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25AA-%25D8%25B4%25D8%25AF |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/teammellifootball/p/DZCuDePjWNQ/ |title=اعلام لیست نهایی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ |trans-title=Announcement of the final roster of the Iran national football team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Football Federation Islamic Republic of Iran]] |via=[[Instagram]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-drop-azmoun-taremi-leads-26-man-world-cup-squad-us-2026-06-01/ |title=Iran drop Azmoun as Taremi leads 26-man World Cup squad in US |work=[[Reuters]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alireza Beiranvand]]|sortname=Beiranvand, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|21}}|caps=86|goals=0|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Saleh Hardani]]|sortname=Hardani, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|26}}|caps=18|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ehsan Hajsafi]]|sortname=Hajsafi, Ehsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|25}}|caps=146|goals=7|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Shojae Khalilzadeh]]|sortname=Khalilzadeh, Shojae|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|5|14}}|caps=58|goals=2|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Milad Mohammadi]]|sortname=Mohammadi, Milad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|29}}|caps=76|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Saeid Ezatolahi]]|sortname=Ezatolahi, Saeid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|10|1}}|caps=83|goals=2|club=[[Shabab Al Ahli Club|Shabab Al Ahli]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Alireza Jahanbakhsh]]|sortname=Jahanbakhsh, Alireza|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|11}}|caps=98|goals=17|club=[[FCV Dender EH|Dender]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mohammad Mohebi]]|sortname=Mohebi, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=36|goals=14|club=[[FC Rostov|Rostov]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Mehdi Taremi]]|sortname=Taremi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|18}}|caps=105|goals=60|club=[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mehdi Ghayedi]]|sortname=Ghayedi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|5}}|caps=30|goals=10|club=[[Al-Nasr SC (Dubai)|Al Nasr]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ali Alipour]]|sortname=Alipour, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Payam Niazmand]]|sortname=Niazmand, Payam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|6}}|caps=15|goals=0|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Hossein Kanaanizadegan]]|sortname=Kanaanizadegan, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|23}}|caps=65|goals=6|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Saman Ghoddos]]|sortname=Ghoddos, Saman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|6}}|caps=68|goals=3|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Rouzbeh Cheshmi]]|sortname=Cheshmi, Rouzbeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|24}}|caps=40|goals=3|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Mehdi Torabi]]|sortname=Torabi, Mehdi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|10}}|caps=52|goals=7|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Aria Yousefi]]|sortname=Yousefi, Aria|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|22}}|caps=14|goals=1|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Amirhossein Hosseinzadeh]]|sortname=Hosseinzadeh, Amirhossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|30}}|caps=18|goals=5|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Ali Nemati]]|sortname=Nemati, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|8}}|caps=17|goals=0|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Shahriyar Moghanlou]]|sortname=Moghanlou, Shahriyar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|21}}|caps=21|goals=2|club=[[Kalba FC|Kalba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mohammad Ghorbani (footballer)|Mohammad Ghorbani]]|sortname=Ghorbani, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|7}}|caps=16|goals=0|club=[[Al Wahda FC|Al Wahda]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Hossein Hosseini (footballer, born 1992)|Hossein Hosseini]]|sortname=Hosseini, Hossein|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|30}}|caps=13|goals=0|club=[[Sepahan S.C.|Sepahan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ramin Rezaeian]]|sortname=Rezaeian, Ramin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|21}}|caps=74|goals=8|club=[[Foolad F.C.|Foolad]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Dennis Eckert]]|sortname=Eckert, Dennis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|9}}|caps=0|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Danial Eiri]]|sortname=Eiri, Danial|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|26}}|caps=0|goals=0|club=[[Malavan F.C.|Malavan]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Amirmohammad Razzaghinia]]|sortname=Razzaghinia, Amirmohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|4|11}}|caps=4|goals=0|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs end}} ===New Zealand=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ENG}} [[Darren Bazeley]] [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753?newsfeedId=1841052 |title=New Zealand Squad Named for FIFA World Cup 2026 |publisher=[[New Zealand Football]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514122914/https://www.nzfootball.co.nz/newsarticle/165753 |archive-date=May 14, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Max Crocombe]]|sortname=Crocombe, Max|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|12}}|caps=24|goals=0|club=[[Millwall F.C.|Millwall]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Tim Payne (footballer)|Tim Payne]]|sortname=Payne, Tim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|10}}|caps=51|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Francis de Vries]]|sortname=De Vries, Francis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|28}}|caps=20|goals=1|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tyler Bindon]]|sortname=Bindon, Tyler|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|27}}|caps=25|goals=3|club=[[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Michael Boxall]]|sortname=Boxall, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|18}}|caps=63|goals=1|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Joe Bell (footballer)|Joe Bell]]|sortname=Bell, Joe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|27}}|caps=32|goals=1|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Matthew Garbett]]|sortname=Garbett, Matthew|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|13}}|caps=37|goals=5|club=[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Marko Stamenić]]|sortname=Stamenic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|19}}|caps=39|goals=3|club=[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Chris Wood (footballer, born 1991)|Chris Wood]]|sortname=Wood, Chris|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|12|7}}|caps=90|goals=45|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Sarpreet Singh]]|sortname=Singh, Sarpreet|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|20}}|caps=28|goals=3|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Elijah Just]]|sortname=Just, Elijah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=44|goals=9|club=[[Motherwell F.C.|Motherwell]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Alex Paulsen]]|sortname=Paulsen, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|4}}|caps=8|goals=0|club=[[Lechia Gdańsk]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Liberato Cacace]]|sortname=Cacace, Liberato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|27}}|caps=37|goals=1|club=[[Wrexham A.F.C.|Wrexham]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Alex Rufer]]|sortname=Rufer, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=26|goals=0|club=[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Nando Pijnaker]]|sortname=Pijnaker, Nando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=25|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Finn Surman]]|sortname=Surman, Finn|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=19|goals=2|club=[[Portland Timbers]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Kosta Barbarouses]]|sortname=Barbarouses, Kosta|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|19}}|caps=76|goals=10|club=[[Western Sydney Wanderers FC|Western Sydney Wanderers]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ben Waine]]|sortname=Waine, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|11}}|caps=31|goals=9|club=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Ben Old]]|sortname=Old, Ben|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|13}}|caps=24|goals=2|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Callum McCowatt]]|sortname=Mccowatt, Callum|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|30}}|caps=32|goals=4|club=[[Silkeborg IF|Silkeborg]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jesse Randall]]|sortname=Randall, Jesse|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|19}}|caps=11|goals=2|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Michael Woud]]|sortname=Woud, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|16}}|caps=6|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Ryan Thomas (footballer)|Ryan Thomas]]|sortname=Thomas, Ryan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|20}}|caps=25|goals=3|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Callan Elliot]]|sortname=Elliot, Callan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|7}}|caps=11|goals=0|club=[[Auckland FC]]|clubnat=NZL}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Lachlan Bayliss]]|sortname=Bayliss, Lachlan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|24}}|caps=4|goals=0|club=[[Newcastle Jets FC|Newcastle Jets]]|clubnat=AUS}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]]|sortname=Smith, Tommy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|3|31}}|caps=56|goals=2|club=[[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ==Group H== ===Cape Verde=== Coach: [[Bubista]] [[Cape Verde national football team|Cape Verde]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |title=Convocados para o Mundial 2026 |trans-title=Squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Cape Verdean Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=pt |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518174915/https://fcf.cv/convocados-para-o-mundial-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Vozinha]]|sortname=Vozinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|3}}|caps=86|goals=0|club=[[G.D. Chaves|Chaves]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Stopira]]|sortname=Stopira|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|5|20}}|caps=62|goals=4|club=[[S.C.U. Torreense|Torreense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]|sortname=Diney|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|17}}|caps=30|goals=2|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Roberto Lopes (footballer, born 1992)|Roberto Lopes]]|sortname=Lopes, Roberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|17}}|caps=45|goals=0|club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Logan Costa]]|sortname=Costa, Logan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|1}}|caps=28|goals=0|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]]|sortname=Pina, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|27}}|caps=31|goals=3|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jovane Cabral]]|sortname=Cabral, Jovane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|14}}|caps=27|goals=2|club=[[C.F. Estrela da Amadora|Estrela Amadora]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[João Paulo Fernandes (footballer)|João Paulo]]|sortname=Joao Paulo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=42|goals=1|club=[[FCSB]]|clubnat=ROU}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gilson Benchimol]]|sortname=Benchimol, Gilson|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|29}}|caps=22|goals=6|club=[[FC Akron Tolyatti|Akron Tolyatti]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jamiro Monteiro]]|sortname=Monteiro, Jamiro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|23}}|caps=55|goals=5|club=[[PEC Zwolle]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Garry Rodrigues]]|sortname=Rodrigues, Garry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|11|27}}|caps=60|goals=10|club=[[Apollon Limassol FC|Apollon Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Márcio Rosa]]|sortname=Rosa, Marcio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|23}}|caps=11|goals=0|club=[[PFC Montana|Montana]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sidny Lopes Cabral]]|sortname=Lopes Cabral, Sidny|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|18}}|caps=9|goals=3|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Deroy Duarte]]|sortname=Duarte, Deroy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|4}}|caps=30|goals=0|club=[[PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad]]|clubnat=BUL}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Laros Duarte]]|sortname=Duarte, Laros|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|28}}|caps=13|goals=1|club=[[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Yannick Semedo]]|sortname=Semedo, Yannick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|29}}|caps=10|goals=1|club=[[S.C. Farense|Farense]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Willy Semedo]]|sortname=Semedo, Willy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|27}}|caps=38|goals=3|club=[[AC Omonia|Omonia]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Telmo Arcanjo]]|sortname=Arcanjo, Telmo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=16|goals=1|club=[[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Dailon Livramento]]|sortname=Livramento, Dailon|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=22|goals=7|club=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ryan Mendes]]|sortname=Mendes, Ryan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|1|8}}|caps=98|goals=22|club=[[Iğdır F.K.|Iğdır]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nuno da Costa]]|sortname=Da Costa, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|10}}|caps=9|goals=2|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Steven Moreira]]|sortname=Moreira, Steven|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|13}}|caps=20|goals=0|club=[[Columbus Crew]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[CJ dos Santos]]|sortname=Dos Santos, Cj|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|24}}|caps=1|goals=0|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Wagner Pina]]|sortname=Pina, Wagner|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|3}}|caps=13|goals=0|club=[[Trabzonspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Kelvin Pires]]|sortname=Pires, Kelvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|5}}|caps=5|goals=1|club=[[Seinäjoen Jalkapallokerho|SJK]]|clubnat=FIN}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Hélio Varela]]|sortname=Varela, Helio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|3}}|caps=20|goals=0|club=[[Maccabi Tel Aviv F.C.|Maccabi Tel Aviv]]|clubnat=ISR}} {{nat fs end}} ===Saudi Arabia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GRE}} [[Georgios Donis]] [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] announced a 30-man preliminary squad on May 23.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/en/news.php?id=4222 |title=Head Coach Giorgos Donis Announces The NT Squad for 2026 World Cup Training Camp |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=May 23, 2026 |access-date=May 23, 2026}}</ref> They announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.saff.com.sa/news.php?id=4240 |title=المدير الفني دونيس يعلن قائمة الأخضر لنهائيات كأس العالم 2026 |trans-title=Coach Donis announces the Saudi national team squad for the 2026 World Cup finals |publisher=[[Saudi Arabian Football Federation]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Dorff |first=Marcel |url=https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |title=Saudi Arabia Announces Squad for 2026 FIFA World Cup |work=[[Heavy (website)|Heavy]] |date=May 31, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601180525/https://heavy.com/sports/soccer/world-cup/saudi-arabia-announces-squad-world-cup/ |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Nawaf Al-Aqidi]]|sortname=Aqidi, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|10}}|caps=22|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ali Majrashi]]|sortname=Majrashi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|2}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ali Lajami]]|sortname=Lajami, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|24}}|caps=22|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdulelah Al-Amri]]|sortname=Amri, Abdulelah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|15}}|caps=43|goals=1|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Hassan Al-Tambakti]]|sortname=Tambakti, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|9}}|caps=52|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nasser Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Nasser|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|19}}|caps=44|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Musab Al-Juwayr]]|sortname=Juwayr, Musab|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=35|goals=6|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=FW|name=[[Ayman Yahya]]|sortname=Yahya, Ayman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|14}}|caps=27|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Firas Al-Buraikan]]|sortname=Buraikan, Firas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|14}}|caps=70|goals=15|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Salem Al-Dawsari]]|sortname=Dawsari, Salem|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|8|19}}|caps=110|goals=27|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Saleh Al-Shehri]]|sortname=Shehri, Saleh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|1}}|caps=55|goals=18|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Saud Abdulhamid]]|sortname=Abdulhamid, Saud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|18}}|caps=55|goals=1|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Nawaf Boushal]]|sortname=Boushal, Nawaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|16}}|caps=25|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Hassan Kadesh]]|sortname=Kadesh, Hassan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|26}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Abdullah Al-Khaibari]]|sortname=Khaibari, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|16}}|caps=40|goals=0|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Ziyad Al-Johani]]|sortname=Johani, Ziyad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|11|11}}|caps=12|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Khalid Al-Ghannam]]|sortname=Ghannam, Khalid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|8}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Ettifaq Club|Al-Ettifaq]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Alaa Al-Hejji]]|sortname=Hejji, Alaa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|3}}|caps=3|goals=0|club=[[Neom SC|Neom]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Abdullah Al-Hamdan]]|sortname=Hamdan, Abdullah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=50|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Sultan Mandash]]|sortname=Mandash, Sultan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Mohammed Al-Owais]]|sortname=Owais, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|10}}|caps=64|goals=0|club=[[Al-Ula FC|Al-Ula]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Al-Kassar]]|sortname=Kassar, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|8}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Mohamed Kanno]]|sortname=Kanno, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|22}}|caps=77|goals=8|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Moteb Al-Harbi]]|sortname=Harbi, Moteb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|20}}|caps=13|goals=0|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Jehad Thakri]]|sortname=Thakri, Jehad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|21}}|caps=8|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Mohammed Abu Al-Shamat]]|sortname=Abu Shamat, Mohammed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|8|11}}|caps=7|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs end}} ===Spain=== Coach: [[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] [[Spain national football team|Spain]] announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |url-status=live |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Raya]]|sortname=Raya, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|15}}|caps=13|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Marc Pubill]]|sortname=Pubill, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|20}}|caps=2|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Álex Grimaldo]]|sortname=Grimaldo, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|9|20}}|caps=14|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Eric García (footballer, born 2001)|Eric García]]|sortname=Garcia, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|9}}|caps=21|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Marcos Llorente]]|sortname=Llorente, Marcos|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|30}}|caps=24|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]|sortname=Merino, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=43|goals=10|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ferran Torres]]|sortname=Torres, Ferran|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|29}}|caps=57|goals=24|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Fabián Ruiz]]|sortname=Ruiz, Fabian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|3}}|caps=42|goals=6|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Gavi (footballer)|Gavi]]|sortname=Gavi|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|8|5}}|caps=30|goals=5|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Dani Olmo]]|sortname=Olmo, Dani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|7}}|caps=50|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Yéremy Pino]]|sortname=Pino, Yeremy|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|20}}|caps=23|goals=4|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Pedro Porro]]|sortname=Porro, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Joan Garcia]]|sortname=Garcia, Joan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Aymeric Laporte]]|sortname=Laporte, Aymeric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=46|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Álex Baena]]|sortname=Baena, Alex|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|7|20}}|caps=17|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]]|sortname=Rodri|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=62|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Nico Williams]]|sortname=Williams, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|12}}|caps=30|goals=6|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]|sortname=Zubimendi, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|2}}|caps=26|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Lamine Yamal]]|sortname=Yamal, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|7|13}}|caps=25|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Pedri]]|sortname=Pedri|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|25}}|caps=41|goals=6|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Mikel Oyarzabal]]|sortname=Oyarzabal, Mikel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|21}}|caps=53|goals=25|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Pau Cubarsí]]|sortname=Cubarsi, Pau|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|1|22}}|caps=12|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Unai Simón]]|sortname=Simon, Unai|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|11}}|caps=58|goals=0|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]|sortname=Cucurella, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Víctor Muñoz (footballer, born 2003)|Víctor Muñoz]]|sortname=Munoz, Victor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|13}}|caps=2|goals=1|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Borja Iglesias]]|sortname=Iglesias, Borja|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=8|goals=0|club=[[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Uruguay=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Marcelo Bielsa]] [[Uruguay national football team|Uruguay]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.auf.org.uy/se-definio-la-lista-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=26 jugadores y el sueño de un pueblo celeste |trans-title=26 players and the dream of a sky-blue nation |publisher=[[Uruguayan Football Association]] |date=May 31, 2026|access-date=May 31, 2026 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Abraham |first=Timothy |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |title=Uruguay pick Man Utd's Ugarte but Suarez left out |work=[[BBC Sport]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |archive-date=May 31, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260531165420/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmprpekej2o |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Sergio Rochet]]|sortname=Rochet, Sergio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|23}}|caps=35|goals=0|club=[[SC Internacional|Internacional]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[José María Giménez|José Giménez]]|sortname=Gimenez, Jose|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|20}}|caps=99|goals=8|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Sebastián Cáceres]]|sortname=Caceres, Sebastian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|18}}|caps=24|goals=0|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ronald Araújo]]|sortname=Araujo, Ronald|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|7}}|caps=27|goals=1|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Manuel Ugarte (footballer)|Manuel Ugarte]]|sortname=Ugarte, Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|11}}|caps=36|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Rodrigo Bentancur]]|sortname=Bentancur, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|25}}|caps=74|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás de la Cruz]]|sortname=Cruz, Nicolas de la|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|1}}|caps=34|goals=5|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Federico Valverde]]|sortname=Valverde, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|22}}|caps=73|goals=9|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Darwin Núñez]]|sortname=Nunez, Darwin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|24}}|caps=38|goals=13|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Giorgian de Arrascaeta]]|sortname=Arrascaeta, Giorgian de|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|1}}|caps=60|goals=13|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Facundo Pellistri]]|sortname=Pellistri, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|20}}|caps=39|goals=2|club=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Santiago Mele]]|sortname=Mele, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|6}}|caps=8|goals=0|club=[[C.F. Monterrey|Monterrey]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Guillermo Varela]]|sortname=Varela, Guillermo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|3|24}}|caps=28|goals=0|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Agustín Canobbio]]|sortname=Canobbio, Agustin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|1}}|caps=15|goals=1|club=[[Fluminense FC|Fluminense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Emiliano Martínez (footballer, born 1999)|Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=10|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]|sortname=Olivera, Mathias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=35|goals=2|club=[[SSC Napoli|Napoli]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Matías Viña]]|sortname=Vina, Matias|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|9}}|caps=43|goals=1|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Brian Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|20}}|caps=32|goals=4|club=[[Club América|América]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Rodrigo Aguirre]]|sortname=Aguirre, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|1}}|caps=10|goals=3|club=[[Tigres UANL|UANL]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Maximiliano Araújo]]|sortname=Araujo, Maximiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|15}}|caps=28|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Federico Viñas]]|sortname=Vinas, Federico|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=11|goals=2|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Joaquín Piquerez]]|sortname=Piquerez, Joaquin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|24}}|caps=19|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Fernando Muslera]]|sortname=Muslera, Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1986|6|16}}|caps=134|goals=0|club=[[Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Santiago Bueno]]|sortname=Bueno, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Juan Manuel Sanabria]]|sortname=Sanabria, Juan Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|29}}|caps=5|goals=1|club=[[Real Salt Lake]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Rodrigo Zalazar]]|sortname=Zalazar, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|12}}|caps=8|goals=2|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs end}} ==Group I== ===France=== Coach: [[Didier Deschamps]] [[France national football team|France]] announced their final squad on May 14.<ref>{{cite web |last=Orsini |first=Vincent |url=https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html |title=Les 26 Bleus pour le Mondial 2026 |trans-title=The 26 Blues for the 2026 World Cup |publisher=[[French Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 13, 2026 |language=fr |url-status=live |archive-date=May 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514190954/https://www.fff.fr/article/16790-les-26-bleus-pour-le-mondial-2026.html}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Brice Samba]]|sortname=Samba, Brice|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|25}}|caps=4|goals=0|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]|sortname=Gusto, Malo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|19}}|caps=11|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Lucas Digne]]|sortname=Digne, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|20}}|caps=58|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Dayot Upamecano]]|sortname=Upamecano, Dayot|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|27}}|caps=38|goals=2|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Jules Koundé]]|sortname=Kounde, Jules|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|12}}|caps=48|goals=0|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Manu Koné]]|sortname=Kone, Manu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|17}}|caps=14|goals=0|club=[[AS Roma|Roma]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Ousmane Dembélé]]|sortname=Dembele, Ousmane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=59|goals=7|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Aurélien Tchouaméni]]|sortname=Tchouameni, Aurelien|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=46|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Marcus Thuram]]|sortname=Thuram, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=34|goals=3|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Kylian Mbappé]]|sortname=Mbappe, Kylian|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|20}}|caps=98|goals=56|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Olise]]|sortname=Olise, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|12|12}}|caps=17|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Bradley Barcola]]|sortname=Barcola, Bradley|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|2}}|caps=20|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[N'Golo Kanté]]|sortname=Kante, Ngolo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|29}}|caps=69|goals=2|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Adrien Rabiot]]|sortname=Rabiot, Adrien|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|3}}|caps=59|goals=7|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ibrahima Konaté]]|sortname=Konate, Ibrahima|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|25}}|caps=28|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Mike Maignan]]|sortname=Maignan, Mike|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=40|goals=0|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[William Saliba]]|sortname=Saliba, William|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|24}}|caps=32|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Warren Zaïre-Emery]]|sortname=Zaire-Emery, Warren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|3|8}}|caps=11|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Théo Hernandez]]|sortname=Hernandez, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|6}}|caps=44|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Désiré Doué]]|sortname=Doue, Desire|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|6|3}}|caps=7|goals=2|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Lucas Hernandez]]|sortname=Hernandez, Lucas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|14}}|caps=42|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Jean-Philippe Mateta]]|sortname=Mateta, Jean-Philippe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|28}}|caps=4|goals=2|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Robin Risser]]|sortname=Risser, Robin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|2}}|caps=0|goals=0|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Rayan Cherki]]|sortname=Cherki, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|17}}|caps=7|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Maghnes Akliouche]]|sortname=Akliouche, Maghnes|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|25}}|caps=9|goals=1|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Maxence Lacroix]]|sortname=Lacroix, Maxence|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end}} ===Iraq=== Coach: {{#invoke:flag|icon|AUS}} [[Graham Arnold]] [[Iraq national football team|Iraq]] announced a 34-man preliminary squad on May 19.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2056771613392003532 |date=May 19, 2026 |title=Graham Arnold announces the squad of the Iraqi National Team for the Spain camp before the 2026 World Cup |access-date=May 19, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |title=Hassan returns as Arnold names preliminary Iraq squad |publisher=[[FIFA]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152235/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-preliminary-squad-announcement-graham-arnold |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Iraq Football Association |author-link=Iraq Football Association |user=IraqNT_EN |number=2061373604558717062 |date=June 1, 2026 |title=Introducing Iraq's Final Squad for the FIFA World Cup |access-date=June 1, 2026}}</ref> [[Ahmed Yahya]] withdrew injured with ​a hamstring injury and was replaced by [[Ahmed Maknzi]] on June 6.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/makenzie-replaces-injured-yahya-iraqs-world-cup-squad-2026-06-06/ |title=Makenzie replaces injured Yahya in Iraq's World Cup squad |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Fahad Talib]]|sortname=Talib, Fahad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|21}}|caps=21|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Rebin Sulaka]]|sortname=Sulaka, Rebin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=56|goals=1|club=[[Port F.C.|Port]]|clubnat=THA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]|sortname=Ali, Hussein|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=27|goals=1|club=[[Pogoń Szczecin]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Zaid Tahseen]]|sortname=Tahseen, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|29}}|caps=28|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Akam Hashim]]|sortname=Hashim, Akam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|16}}|caps=14|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Manaf Younis]]|sortname=Younis, Manaf|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|16}}|caps=34|goals=1|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Youssef Amyn]]|sortname=Amyn, Youssef|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|21}}|caps=27|goals=2|club=[[AEK Larnaca FC|AEK Larnaca]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Ibrahim Bayesh]]|sortname=Bayesh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|1}}|caps=76|goals=8|club=[[Al Dhafra FC|Al Dhafra]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Al-Hamadi]]|sortname=Hamadi, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|1}}|caps=20|goals=5|club=[[Luton Town F.C.|Luton Town]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mohanad Ali]]|sortname=Ali, Mohanad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|20}}|caps=72|goals=27|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ahmed Qasem]]|sortname=Qasem, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=3|goals=0|club=[[Nashville SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Jalal Hassan]]|sortname=Hassan, Jalal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|5|18}}|caps=102|goals=0|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Ali Yousif]]|sortname=Yousif, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|19}}|caps=7|goals=1|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Zidane Iqbal]]|sortname=Iqbal, Zidane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|4|27}}|caps=25|goals=2|club=[[FC Utrecht|Utrecht]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Ahmed Maknzi]]|sortname=Maknzi, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|24}}|caps=7|goals=0|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Amir Al-Ammari]]|sortname=Ammari, Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|27}}|caps=51|goals=3|club=[[KS Cracovia|Cracovia]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ali Jasim]]|sortname=Jasim, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|20}}|caps=36|goals=2|club=[[Al-Najma SC (Saudi Arabia)|Al-Najma]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Aymen Hussein]]|sortname=Hussein, Aymen|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|22}}|caps=95|goals=33|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Kevin Yakob]]|sortname=Yakob, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|10|10}}|caps=9|goals=0|club=[[Aarhus Gymnastikforening|AGF]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aimar Sher]]|sortname=Sher, Aimar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|20}}|caps=7|goals=0|club=[[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Marko Farji]]|sortname=Farji, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|16}}|caps=12|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Ahmed Basil]]|sortname=Basil, Ahmed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|19}}|caps=16|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Merchas Doski]]|sortname=Doski, Merchas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|7}}|caps=31|goals=1|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Zaid Ismail]]|sortname=Ismail, Zaid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|3}}|caps=6|goals=0|club=[[Al-Talaba SC|Al-Talaba]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]]|sortname=Saadoon, Mustafa|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|25}}|caps=17|goals=0|club=[[Al-Shorta SC|Al-Shorta]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Frans Putros]]|sortname=Putros, Frans|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|14}}|caps=28|goals=0|club=[[Persib Bandung|Persib]]|clubnat=IDN}} {{nat fs end}} ===Norway=== Coach: [[Ståle Solbakken]] [[Norway national football team|Norway]] announced their final squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |title=Her er Norges VM-tropp |trans-title=Here is Norway's World Cup squad |publisher=[[Norwegian Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=no |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522095352/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2026/her-er-norges-vm-tropp/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Ørjan Nyland]]|sortname=Nyland, Orjan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|9|10}}|caps=71|goals=0|club=[[Sevilla FC|Sevilla]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=2|pos=MF|name=[[Morten Thorsby]]|sortname=Thorsby, Morten|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|5}}|caps=31|goals=0|club=[[US Cremonese|Cremonese]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kristoffer Ajer]]|sortname=Ajer, Kristoffer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|17}}|caps=52|goals=2|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Leo Østigård]]|sortname=Ostigard, Leo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|28}}|caps=38|goals=1|club=[[Genoa CFC|Genoa]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[David Møller Wolfe]]|sortname=Moller Wolfe, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|4|23}}|caps=22|goals=1|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Patrick Berg]]|sortname=Berg, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|24}}|caps=43|goals=0|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Alexander Sørloth]]|sortname=Sorloth, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|5}}|caps=72|goals=26|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Sander Berge]]|sortname=Berge, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|14}}|caps=66|goals=1|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Erling Haaland]]|sortname=Haaland, Erling|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|21}}|caps=50|goals=55|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]|sortname=Odegaard, Martin|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|17}}|caps=68|goals=5|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jørgen Strand Larsen]]|sortname=Strand Larsen, Jorgen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|6}}|caps=28|goals=6|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Sander Tangvik]]|sortname=Tangvik, Sander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|29}}|caps=0|goals=0|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Egil Selvik]]|sortname=Selvik, Egil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|30}}|caps=7|goals=0|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Fredrik Aursnes]]|sortname=Aursnes, Fredrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|10}}|caps=22|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Fredrik André Bjørkan]]|sortname=Bjorkan, Fredrik Andre|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|21}}|caps=21|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Marcus Holmgren Pedersen]]|sortname=Pedersen, Marcus Holmgren|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|16}}|caps=32|goals=0|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Torbjørn Heggem]]|sortname=Heggem, Torbjorn|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|12}}|caps=15|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Kristian Thorstvedt]]|sortname=Thorstvedt, Kristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|13}}|caps=37|goals=4|club=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Thelo Aasgaard]]|sortname=Aasgaard, Thelo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|2}}|caps=8|goals=5|club=[[Rangers F.C.|Rangers]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Antonio Nusa]]|sortname=Nusa, Antonio|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|17}}|caps=24|goals=8|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Andreas Schjelderup]]|sortname=Schjelderup, Andreas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|1}}|caps=12|goals=1|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Oscar Bobb]]|sortname=Bobb, Oscar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|12}}|caps=20|goals=2|club=[[Fulham F.C.|Fulham]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Jens Petter Hauge]]|sortname=Hauge, Jens Petter|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|10|12}}|caps=15|goals=1|club=[[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Sondre Langås]]|sortname=Langas, Sondre|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|2}}|caps=3|goals=0|club=[[Derby County F.C.|Derby County]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Henrik Falchener]]|sortname=Falchener, Henrik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|8}}|caps=1|goals=0|club=[[Viking FK|Viking]]|clubnat=NOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Julian Ryerson]]|sortname=Ryerson, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|17}}|caps=43|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Senegal=== Coach: [[Pape Thiaw]] [[Senegal national football team|Senegal]] announced a 28-man preliminary squad on May 21.<ref>{{cite web |url=https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |title=Mondial 2026: Pape Thiaw publie sa liste |trans-title=2026 World Cup: Pape Thiaw releases his squad list |publisher=[[Senegalese Football Federation]] |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |language=fr |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521224924/https://fsfoot.sn/mondial-2026-pape-thiaw-publie-sa-liste/ |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on June 1.<ref>{{cite tweet |author=Senegalese Football Federation |author-link=Senegalese Football Federation |user=GaindeYi |number=2061625034532172127 |date=June 1, 2026 |title=La liste des 26 Lions retenus par le sélectionneur national Pape Thiaw pour défendre les couleurs du Senegal à la Coupe du Monde 2026. |trans-title=The list of the 26 Lions selected by national team coach Pape Thiaw to represent Senegal at the 2026 World Cup. |language=fr |access-date=June 1, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yehvann Diouf]]|sortname=Diouf, Yehvann|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|16}}|caps=2|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mamadou Sarr]]|sortname=Sarr, Mamadou|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|8|29}}|caps=8|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kalidou Koulibaly]]|sortname=Koulibaly, Kalidou|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|20}}|caps=103|goals=2|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]]|sortname=Seck, Abdoulaye|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|4}}|caps=22|goals=4|club=[[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Idrissa Gueye]]|sortname=Gueye, Idrissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|9|26}}|caps=131|goals=7|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Pathé Ciss]]|sortname=Ciss, Pathe|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|16}}|caps=30|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Assane Diao]]|sortname=Diao, Assane|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|9|7}}|caps=5|goals=0|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Lamine Camara]]|sortname=Camara, Lamine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|1}}|caps=33|goals=7|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Bamba Dieng]]|sortname=Dieng, Bamba|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|23}}|caps=23|goals=2|club=[[FC Lorient|Lorient]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Sadio Mané]]|sortname=Mane, Sadio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|10}}|caps=128|goals=55|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]|sortname=Jackson, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=33|goals=8|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Cherif Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Cherif|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|23}}|caps=19|goals=4|club=[[Samsunspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Iliman Ndiaye]]|sortname=Ndiaye, Iliman|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|6}}|caps=40|goals=4|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ismail Jakobs]]|sortname=Jakobs, Ismail|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|8|17}}|caps=30|goals=0|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Krépin Diatta]]|sortname=Diatta, Krepin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|25}}|caps=61|goals=2|club=[[AS Monaco FC|Monaco]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Édouard Mendy]]|sortname=Mendy, Edouard|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|3|1}}|caps=57|goals=0|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Pape Matar Sarr]]|sortname=Sarr, Pape Matar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|14}}|caps=40|goals=4|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Ismaïla Sarr]]|sortname=Sarr, Ismaila|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|25}}|caps=83|goals=19|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Moussa Niakhaté]]|sortname=Niakhate, Moussa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|8}}|caps=31|goals=0|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Ibrahim Mbaye]]|sortname=Mbaye, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2008|1|24}}|caps=11|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Habib Diarra]]|sortname=Diarra, Habib|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|3}}|caps=21|goals=4|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Bara Sapoko Ndiaye]]|sortname=Sapoko Ndiaye, Bara|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|12|31}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Mory Diaw]]|sortname=Diaw, Mory|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|22}}|caps=5|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Antoine Mendy (footballer)|Antoine Mendy]]|sortname=Mendy, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|5|27}}|caps=7|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[El Hadji Malick Diouf]]|sortname=Diouf, El Hadji Malick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|29}}|caps=20|goals=1|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Pape Gueye]]|sortname=Gueye, Pape|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|24}}|caps=41|goals=5|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ==Group J== ===Algeria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|<!--NATIONALITY PER https://inside.fifa.com/en/associations/ALG/organisation-->SUI}} [[Vladimir Petković]] [[Algeria national football team|Algeria]] announced their final squad on May 31.<ref>{{cite web |url=https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |title=Équipe nationale : la liste de Petkovic pour la Coupe du monde 2026 |trans-title=National team: Petković's squad for the 2026 World Cup |publisher=[[Algerian Football Federation]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026 |language=fr |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601090933/https://www.faf.dz/equipe-nationale-la-liste-de-petkovic-pour-la-coupe-du-monde-2026/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/bentaleb-back-algeria-world-cup-squad-named-2026-05-31/ |title=Bentaleb back for Algeria as World Cup squad named |work=[[Reuters]] |date=May 31, 2026 |access-date=May 31, 2026}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Melvin Mastil]]|sortname=Mastil, Melvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|19}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Stade Nyonnais|Stade Nyonnais]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aïssa Mandi]]|sortname=Mandi, Aissa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|10|22}}|caps=117|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Achref Abada]]|sortname=Abada, Achref|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|15}}|caps=7|goals=1|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Mohamed Amine Tougai]]|sortname=Tougai, Mohamed Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=29|goals=2|club=[[Espérance Sportive de Tunis|Espérance de Tunis]]|clubnat=TUN}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Zineddine Belaïd]]|sortname=Belaid, Zineddine|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|20}}|caps=10|goals=1|club=[[JS Kabylie]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ramiz Zerrouki]]|sortname=Zerrouki, Ramiz|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|26}}|caps=52|goals=3|club=[[FC Twente|Twente]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Riyad Mahrez]]|sortname=Mahrez, Riyad|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|2|21}}|caps=114|goals=38|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Houssem Aouar]]|sortname=Aouar, Houssem|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|30}}|caps=20|goals=6|club=[[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Amine Gouiri]]|sortname=Gouiri, Amine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|16}}|caps=22|goals=8|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]|sortname=Chaibi, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|28}}|caps=29|goals=3|club=[[Eintracht Frankfurt]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Anis Hadj Moussa]]|sortname=Hadj Moussa, Anis|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|11}}|caps=14|goals=1|club=[[Feyenoord]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=12|pos=FW|name=[[Nadhir Benbouali]]|sortname=Benbouali, Nadhir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|17}}|caps=3|goals=1|club=[[Győri ETO FC|Győri ETO]]|clubnat=HUN}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jaouen Hadjam]]|sortname=Hadjam, Jaouen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|26}}|caps=17|goals=3|club=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Hicham Boudaoui]]|sortname=Boudaoui, Hicham|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|23}}|caps=32|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Rayan Aït-Nouri]]|sortname=Ait-Nouri, Rayan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|6}}|caps=28|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Oussama Benbot]]|sortname=Benbot, Oussama|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|11}}|caps=2|goals=0|club=[[USM Alger]]|clubnat=ALG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Rafik Belghali]]|sortname=Belghali, Rafik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|7}}|caps=12|goals=1|club=[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Mohamed Amoura]]|sortname=Amoura, Mohamed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|9}}|caps=45|goals=19|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Nabil Bentaleb]]|sortname=Bentaleb, Nabil|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|11|24}}|caps=59|goals=6|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Adil Boulbina]]|sortname=Boulbina, Adil|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|5|2}}|caps=11|goals=6|club=[[Al Duhail SC|Al-Duhail]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Ramy Bensebaini]]|sortname=Bensebaini, Ramy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|4|16}}|caps=81|goals=7|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Ibrahim Maza]]|sortname=Maza, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|24}}|caps=16|goals=2|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Luca Zidane]]|sortname=Zidane, Luca|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|13}}|caps=7|goals=0|club=[[Granada CF|Granada]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Yacine Titraoui]]|sortname=Titraoui, Yacine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|8|26}}|caps=5|goals=0|club=[[Royal Charleroi SC|Charleroi]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Farès Ghedjemis]]|sortname=Ghedjemis, Fares|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|6}}|caps=1|goals=1|club=[[Frosinone Calcio|Frosinone]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Samir Chergui]]|sortname=Chergui, Samir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|2|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Paris FC]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Argentina=== Coach: [[Lionel Scaloni]] [[Argentina national football team|Argentina]] announced a 55-man preliminary squad on May 11.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |title=Selección Mayor: Prelista de convocados |trans-title=Senior National Team: Preliminary squad list |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 11, 2026 |access-date=May 11, 2026 |archive-date=May 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511125456/https://www.afa.com.ar/es/posts/seleccion-mayor-prelista-de-convocados |url-status=live }}</ref> They announced their final squad on May 28.<ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |title=Lista de los 26 jugadores de la Selección Argentina para defender el título en la Copa del Mundo 2026 |trans-title=List of the 26 players of the Argentine national team to defend the title at the 2026 World Cup |publisher=[[Argentine Football Association]] |date=May 28, 2026 |access-date=June 1, 2026 |language=es |archive-date=May 29, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529035017/https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-los-26-jugadores-de-la-seleccion-argentina-para-defender-el-titulo-en-la-copa-del-mundo-2026 |url-status=live }}</ref> [[Leonardo Balerdi]] withdrew due to a calf injury on June 6; his replacement is yet to be named.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/argentinas-balerdi-out-world-cup-with-injury-2026-06-06/ |title=Argentina's Balerdi out of World Cup with calf injury |publisher=Reuters |date=6 June 2026 }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Juan Musso]]|sortname=Musso, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=4|goals=0|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nicolás Tagliafico]]|sortname=Tagliafico, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|31}}|caps=76|goals=1|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Gonzalo Montiel]]|sortname=Montiel, Gonzalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|1}}|caps=39|goals=2|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Leandro Paredes]]|sortname=Paredes, Leandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|29}}|caps=77|goals=5|club=[[Boca Juniors]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Lisandro Martínez]]|sortname=Martinez, Lisandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|18}}|caps=28|goals=1|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Rodrigo De Paul]]|sortname=De Paul, Rodrigo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|24}}|caps=87|goals=2|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Valentín Barco]]|sortname=Barco, Valentin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|7|23}}|caps=4|goals=2|club=[[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Julián Alvarez]]|sortname=Alvarez, Julian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|31}}|caps=51|goals=14|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Lionel Messi]]|sortname=Messi, Lionel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|6|24}}|caps=199|goals=117|club=[[Inter Miami CF]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Giovani Lo Celso]]|sortname=Lo Celso, Giovani|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|4|9}}|caps=67|goals=4|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Gerónimo Rulli]]|sortname=Rulli, Geronimo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|20}}|caps=8|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Cristian Romero]]|sortname=Romero, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|27}}|caps=51|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Exequiel Palacios]]|sortname=Palacios, Exequiel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|5}}|caps=40|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]]|sortname=Gonzalez, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=51|goals=6|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Thiago Almada]]|sortname=Almada, Thiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|4|26}}|caps=16|goals=5|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Giuliano Simeone]]|sortname=Simeone, Giuliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|18}}|caps=13|goals=2|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Nico Paz]]|sortname=Paz, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|8}}|caps=9|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Nicolás Otamendi]]|sortname=Otamendi, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|2|12}}|caps=132|goals=8|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Alexis Mac Allister]]|sortname=Mac Allister, Alexis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|24}}|caps=46|goals=6|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[José Manuel López (footballer)|José Manuel López]]|sortname=Lopez, Jose Manuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|6}}|caps=5|goals=0|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Lautaro Martínez]]|sortname=Martinez, Lautaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|22}}|caps=77|goals=37|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Emiliano Martínez]]|sortname=Martinez, Emiliano|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|9|2}}|caps=59|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|sortname=Fernandez, Enzo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|17}}|caps=42|goals=6|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Facundo Medina]]|sortname=Medina, Facundo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|5|28}}|caps=9|goals=0|club=[[Olympique de Marseille|Marseille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Nahuel Molina]]|sortname=Molina, Nahuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|6}}|caps=58|goals=1|club=[[Atlético Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} ===Austria=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Ralf Rangnick]] [[Austria national football team|Austria]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |title=Ralf Rangnick nennt WM-Kader |trans-title=Ralf Rangnick names World Cup squad |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=de |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181201/https://www.oefb.at/oefb/News/Nationalteam-WM-Kader |url-status=live}}</ref> [[Christoph Baumgartner]] withdrew injured on June 2<ref>{{cite web |url=https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |title=Christoph Baumgartner fällt für WM aus |trans-title=Christoph Baumgartner will miss the World Cup |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=de |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602102026/https://www.oefb.at/oefb/News/Baumgartner-faellt-fuer-WM-aus |url-status=live }}</ref> and was replaced by [[Dejan Ljubičić]] on June 10.<ref>{{cite web |url=https://sport.orf.at/stories/3156891/ |title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |trans-title=Ljubicic löst verspätet WM-Ticket |publisher=[[Austrian Football Association]] |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=de}}</ref>. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Alexander Schlager]]|sortname=Schlager, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|1}}|caps=26|goals=0|club=[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[David Affengruber (footballer, born 2001)|David Affengruber]]|sortname=Affengruber, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|19}}|caps=1|goals=0|club=[[Elche CF|Elche]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Kevin Danso]]|sortname=Danso, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|19}}|caps=32|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Xaver Schlager]]|sortname=Schlager, Xaver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|28}}|caps=51|goals=4|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Stefan Posch]]|sortname=Posch, Stefan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=52|goals=5|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Nicolas Seiwald]]|sortname=Seiwald, Nicolas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|4}}|caps=47|goals=1|club=[[RB Leipzig]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Marko Arnautović]]|sortname=Arnautovic, Marko|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|4|19}}|caps=133|goals=47|club=[[Red Star Belgrade]]|clubnat=SRB}} {{nat fs g player|no=8|pos=DF|name=[[David Alaba]]|sortname=Alaba, David|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|6|24}}|caps=113|goals=15|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Marcel Sabitzer]]|sortname=Sabitzer, Marcel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|17}}|caps=98|goals=26|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Florian Grillitsch]]|sortname=Grillitsch, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|8|7}}|caps=58|goals=1|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Michael Gregoritsch]]|sortname=Gregoritsch, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|4|18}}|caps=75|goals=24|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Florian Wiegele]]|sortname=Wiegele, Florian|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|21}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Patrick Pentz]]|sortname=Pentz, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|2}}|caps=18|goals=0|club=[[Brøndby IF|Brøndby]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Saša Kalajdžić]]|sortname=Kalajdzic, Sasa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|7|7}}|caps=22|goals=4|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Philipp Lienhart]]|sortname=Lienhart, Philipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|11}}|caps=41|goals=3|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phillipp Mwene]]|sortname=Mwene, Phillipp|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|1|29}}|caps=30|goals=0|club=[[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]|sortname=Chukwuemeka, Carney|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|20}}|caps=3|goals=1|club=[[Borussia Dortmund]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Romano Schmid]]|sortname=Schmid, Romano|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|27}}|caps=34|goals=3|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Dejan Ljubičić]]|sortname=Ljubičić, Dejan|age={{Birth date and age2|2026|6|11|1997|10|8|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[FC Schalke 04|Schalke 04]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Konrad Laimer]]|sortname=Laimer, Konrad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|27}}|caps=57|goals=7|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Patrick Wimmer]]|sortname=Wimmer, Patrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|30}}|caps=30|goals=1|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Alexander Prass]]|sortname=Prass, Alexander|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|5|26}}|caps=19|goals=0|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Marco Friedl]]|sortname=Friedl, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|16}}|caps=11|goals=0|club=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[Paul Wanner]]|sortname=Wanner, Paul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|12|23}}|caps=3|goals=0|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Michael Svoboda]]|sortname=Svoboda, Michael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|15}}|caps=4|goals=0|club=[[Venezia FC|Venezia]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Alessandro Schöpf]]|sortname=Schopf, Alessandro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=35|goals=6|club=[[Wolfsberger AC]]|clubnat=AUT}} {{nat fs end}} ===Jordan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|MAR}} [[Jamal Sellami]] [[Jordan national football team|Jordan]] announced a 30-man preliminary squad on May 17.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31152&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%83%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |title=إعلان القائمة الأولية لمنتخب النشامى تأهبا لمواجهتي سويسرا وكولومبيا وديا |trans-title=Announcement of the preliminary roster for the Nashama national team ahead of the friendly matches against Switzerland and Colombia |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 17, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=ar}}</ref> The squad was reduced to 28 players on May 27.<ref>{{cite web |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=31171&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86..-%D9%88%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%BA%D8%A7%D9%84%D9%86-%D8%BA%D8%AF%D8%A7 |title=منتخب النشامى يختتم تحضيراته في عمان.. ويغادر إلى سانت غالن غدا |publisher=[[Jordan Football Association]] |date=May 27, 2026 |access-date=May 27, 2026 |language=ar}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web |url=https://royanews.com/en/إعلان-قائمة-النشامى-لنهائيات-كأس-العا/ |title=The Jordanian national team's squad for the 2026 World Cup finals has been announced – Video |publisher=royanews.com |date=2 June 2026 }}</ref> [[Ibrahim Sabra]] withdrew injured on June 5<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2062955822317977881 |title=أمنيات السلامة والشفاء العاجل للاعب إبراهيم صبرة، والعودة إلى الملاعب في أقرب وقت بعد أن أظهرت الفحوصات الطبية إصابته بتمزق في أربطة الكاحل للقدم اليسرى أثناء التدريبات، ما يستدعي خضوعه لبرنامج علاجي وتأهيلي خلال الفترة المقبلة، واستبعاده من قائمة النشامى لكأس العالم 2026|trans-title=Wishing safety and a speedy recovery for player Ibrahim Sabra, and a return to the fields at the earliest opportunity, after medical examinations revealed his injury with a tear in the ligaments of his left ankle during training, which necessitates his undergoing a treatment and rehabilitation program in the coming period, and his exclusion from the Nashama squad for the 2026 World Cup.|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 5, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> and was replaced by [[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]] on June 8.<ref>{{cite web |url=https://x.com/JordanFA/status/2064030556929593647 |title= قرر الجهاز الفني للنشامى بقيادة المدرب جمال سلامي ضم اللاعب محمد أبو غوش إلى قائمة النشامى لكأس العالم 2026 |trans-title=The national team’s technical staff, led by head coach Jamal Sellami, has decided to include the player Mohammad Abu Ghoush in the Nashama squad for the 2026 World Cup|publisher=[[Jordan Football Association]] |date=June 8, 2026 |access-date=June 5, 2026 |language=ar}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Yazeed Abulaila]]|sortname=Abulaila, Yazeed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|8}}|caps=76|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Mohammad Abu Hashish]]|sortname=Abu Hashish, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|5|9}}|caps=56|goals=1|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Abdallah Nasib]]|sortname=Nasib, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|25}}|caps=65|goals=3|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Husam Abu Dahab]]|sortname=Abu Dahab, Husam|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|13}}|caps=18|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Yazan Al-Arab]]|sortname=Arab, Yazan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|31}}|caps=80|goals=3|club=[[FC Seoul]]|clubnat=KOR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Amer Jamous]]|sortname=Jamous, Amer|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|3}}|caps=19|goals=1|club=[[Al-Zawraa SC|Al-Zawraa]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Mohammad Abu Zrayq]]|sortname=Abu Zrayq, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|30}}|caps=41|goals=5|club=[[Raja CA|Raja Casablanca]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Noor Al-Rawabdeh]]|sortname=Rawabdeh, Noor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|24}}|caps=68|goals=3|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ali Olwan]]|sortname=Olwan, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|26}}|caps=66|goals=29|club=[[Al-Sailiya SC|Al-Sailiya]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Musa Al-Taamari]]|sortname=Taamari, Musa|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|6|10}}|caps=92|goals=24|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Odeh Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Odeh|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|11|22}}|caps=10|goals=1|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Nour Bani Attiah]]|sortname=Bani Attiah, Nour|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|25}}|caps=5|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Mahmoud Al-Mardi]]|sortname=Mardi, Mahmoud|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|6}}|caps=89|goals=9|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Rajaei Ayed]]|sortname=Ayed, Rajaei|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|25}}|caps=72|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Ibrahim Sadeh]]|sortname=Sadeh, Ibrahim|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|27}}|caps=57|goals=3|club=[[Al-Karma SC|Al-Karma]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Mo Abualnadi]]|sortname=Abualnadi, Mo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|8}}|caps=18|goals=0|club=[[Selangor F.C.|Selangor]]|clubnat=MAS}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Salim Obaid]]|sortname=Obaid, Salim|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|17}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Mohammad Taha (footballer)|Mohammad Taha]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|7|13}}|caps=2|goals=0|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[Saed Al-Rosan]]|sortname=Rosan, Saed|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|1}}|caps=21|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Mohannad Abu Taha]]|sortname=Abu Taha, Mohannad|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|2}}|caps=29|goals=1|club=[[Al-Quwa Al-Jawiya]]|clubnat=IRQ}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Nizar Al-Rashdan]]|sortname=Rashdan, Nizar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|23}}|caps=47|goals=4|club=[[Qatar SC]]|clubnat=QAT}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Abdallah Al-Fakhouri]]|sortname=Fakhouri, Abdallah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|22}}|caps=11|goals=0|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Ihsan Haddad]]|sortname=Haddad, Ihsan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|5}}|caps=92|goals=2|club=[[Al-Hussein SC (Irbid)|Al-Hussein]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ali Azaizeh]]|sortname=Azaizeh, Ali|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|4|13}}|caps=4|goals=0|club=[[Al Shabab Club|Al-Shabab]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Mohammad Al-Dawoud]]|sortname=Dawoud, Mohammad|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|12}}|caps=13|goals=1|club=[[Al-Wehdat SC|Al-Wehdat]]|clubnat=JOR}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Anas Badawi]]|sortname=Badawi, Anas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|13}}|caps=1|goals=0|club=[[Al-Faisaly SC|Al-Faisaly]]|clubnat=JOR}} {{nat fs end}} ==Group K== ===Colombia=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]] [[Colombia national football team|Colombia]] announced a 55-man preliminary squad on May 14.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Selección Colombia Masculina de Mayores: Lista previa de Convocados para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Colombia Men's National Team: Preliminary squad for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 14, 2026 |access-date=May 14, 2026 |language=es |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522155603/https://www.fcf.com.co/2026/05/14/seleccion-colombia-masculina-de-mayores-lista-previa-de-convocados-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> They announced their final squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |title=Convocatoria de la Selección Colombia Masculina de Mayores para la Copa Mundial de la FIFA 2026 |trans-title=Squad Announcement for the Colombia Men's National Team for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[Colombian Football Federation]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526032022/https://www.fcf.com.co/2026/05/25/convocatoria-de-la-seleccion-colombia-masculina-de-mayores-para-la-copa-mundial-de-la-fifa-2026/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[David Ospina]]|sortname=Ospina, David|age={{birth date and age2|2026|6|11|1988|8|31}}|caps=130|goals=0|club=[[Atlético Nacional]]|clubnat=COL}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]|sortname=Munoz, Daniel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|5|26}}|caps=46|goals=3|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Jhon Lucumí]]|sortname=Lucumi, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|26}}|caps=37|goals=1|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Santiago Arias]]|sortname=Arias, Santiago|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|1|13}}|caps=68|goals=0|club=[[Club Atlético Independiente|Independiente]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Kevin Castaño]]|sortname=Castano, Kevin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|29}}|caps=25|goals=0|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Richard Ríos]]|sortname=Rios, Richard|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|2}}|caps=32|goals=2|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]]|sortname=Diaz, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|13}}|caps=74|goals=22|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jorge Carrascal]]|sortname=Carrascal, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|5|25}}|caps=24|goals=2|club=[[CR Flamengo|Flamengo]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jhon Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|5|11}}|caps=21|goals=6|club=[[FC Krasnodar|Krasnodar]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[James Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, James|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|12}}|caps=126|goals=31|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]]|sortname=Arias, Jhon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|21}}|caps=38|goals=6|club=[[SE Palmeiras|Palmeiras]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Camilo Vargas]]|sortname=Vargas, Camilo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|3|9}}|caps=42|goals=0|club=[[Atlas F.C.|Atlas]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Yerry Mina]]|sortname=Mina, Yerry|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|23}}|caps=54|goals=8|club=[[Cagliari Calcio|Cagliari]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gustavo Puerta]]|sortname=Puerta, Gustavo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|23}}|caps=6|goals=1|club=[[Racing de Santander|Racing Santander]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Juan Portilla]]|sortname=Portilla, Juan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]]|clubnat=BRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Jefferson Lerma]]|sortname=Lerma, Jefferson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|10|25}}|caps=65|goals=5|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Johan Mojica]]|sortname=Mojica, Johan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|8|21}}|caps=45|goals=1|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Willer Ditta]]|sortname=Ditta, Willer|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|23}}|caps=5|goals=0|club=[[Cruz Azul]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Cucho Hernández]]|sortname=Hernandez, Cucho|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|20}}|caps=9|goals=2|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Juan Fernando Quintero]]|sortname=Quintero, Juan Fernando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|18}}|caps=49|goals=6|club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Jaminton Campaz]]|sortname=Campaz, Jaminton|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|5|24}}|caps=10|goals=1|club=[[Rosario Central]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Deiver Machado]]|sortname=Machado, Deiver|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|2}}|caps=15|goals=0|club=[[FC Nantes|Nantes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Davinson Sánchez]]|sortname=Sanchez, Davinson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|12}}|caps=79|goals=4|club=[[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=GK|name=[[Álvaro Montero (Colombian footballer)|Álvaro Montero]]|sortname=Montero, Alvaro|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|3|29}}|caps=12|goals=0|club=[[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]]|sortname=Suarez, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|12|2}}|caps=12|goals=5|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Andrés Gómez (footballer)|Andrés Gómez]]|sortname=Gomez, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|12}}|caps=8|goals=2|club=[[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]|clubnat=BRA}} {{nat fs end}} ===DR Congo=== Coach: {{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] [[DR Congo national football team|DR Congo]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/DYe3Wf7ouca/ |title=Liste officielle |trans-title=Official squad |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/ |title=Desabre names fearless DR Congo squad for historic World Cup return |publisher=[[Confederation of African Football]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |url-status=live |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518182122/https://www.cafonline.com/news/desabre-names-fearless-dr-congo-squad-for-historic-world-cup-return/}}</ref> [[Rocky Bushiri]] withdrew injured and was replaced by [[Aaron Tshibola]] on May 20.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/fecofadrc/p/DYkCB16osKl/ |title=Communiqué officiel |trans-title=Official communication |publisher=[[Congolese Association Football Federation]] |via=[[Instagram]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513 |title=Hibs defender Rocky Bushiri opens up on World Cup injury heartache and makes vow |publisher=[[Edinburgh Evening News]] |first=Mark |last=Atkinson |date=May 21, 2026 |access-date=May 21, 2026 |url-status=live |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521161743/https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/hibs/hibs-defender-rocky-bushiri-opens-up-on-world-cup-injury-heartache-and-makes-vow-8614513}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lionel Mpasi]]|sortname=Mpasi, Lionel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|1}}|caps=29|goals=0|club=[[Le Havre AC|Le Havre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Aaron Wan-Bissaka]]|sortname=Wan-Bissaka, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|26}}|caps=12|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Steve Kapuadi]]|sortname=Kapuadi, Steve|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|30}}|caps=4|goals=0|club=[[Widzew Łódź]]|clubnat=POL}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Axel Tuanzebe]]|sortname=Tuanzebe, Axel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|14}}|caps=14|goals=1|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Dylan Batubinsika]]|sortname=Batubinsika, Dylan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|15}}|caps=14|goals=1|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Ngal'ayel Mukau]]|sortname=Mukau, Ngalayel|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|11|3}}|caps=14|goals=0|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nathanaël Mbuku]]|sortname=Mbuku, Nathanael|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|16}}|caps=19|goals=2|club=[[Montpellier HSC|Montpellier]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Samuel Moutoussamy]]|sortname=Moutoussamy, Samuel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|12}}|caps=58|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Brian Cipenga]]|sortname=Cipenga, Brian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|11}}|caps=8|goals=0|club=[[CD Castellón|Castellón]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Théo Bongonda]]|sortname=Bongonda, Theo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|11|20}}|caps=38|goals=7|club=[[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Gaël Kakuta]]|sortname=Kakuta, Gael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|21}}|caps=31|goals=5|club=[[Athlitiki Enosi Larissa F.C.|AEL]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Joris Kayembe]]|sortname=Kayembe, Joris|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=26|goals=1|club=[[KRC Genk|Genk]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Meschak Elia]]|sortname=Elia, Meschak|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|6}}|caps=69|goals=12|club=[[Alanyaspor]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Noah Sadiki]]|sortname=Sadiki, Noah|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|17}}|caps=20|goals=0|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Aaron Tshibola]]|sortname=Tshibola, Aaron|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|2}}|caps=17|goals=1|club=[[Kilmarnock F.C.|Kilmarnock]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Timothy Fayulu]]|sortname=Fayulu, Timothy|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|7|24}}|caps=3|goals=0|club=[[FC Noah|Noah]]|clubnat=ARM}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Cédric Bakambu]]|sortname=Bakambu, Cedric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|11}}|caps=70|goals=21|club=[[Real Betis]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Charles Pickel]]|sortname=Pickel, Charles|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|15}}|caps=34|goals=1|club=[[RCD Espanyol|Espanyol]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Fiston Mayele]]|sortname=Mayele, Fiston|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|24}}|caps=37|goals=6|club=[[Pyramids FC|Pyramids]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Yoane Wissa]]|sortname=Wissa, Yoane|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|3}}|caps=38|goals=9|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=GK|name=[[Matthieu Epolo]]|sortname=Epolo, Matthieu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|1|15}}|caps=1|goals=0|club=[[Standard Liège]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Chancel Mbemba]]|sortname=Mbemba, Chancel|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|8}}|caps=109|goals=7|club=[[Lille OSC|Lille]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=FW|name=[[Simon Banza]]|sortname=Banza, Simon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|8|13}}|caps=15|goals=2|club=[[Al Jazira Club|Al Jazira]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Gédéon Kalulu]]|sortname=Kalulu, Gedeon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|8|29}}|caps=28|goals=0|club=[[Aris Limassol FC|Aris Limassol]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Edo Kayembe]]|sortname=Kayembe, Edo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|3}}|caps=43|goals=2|club=[[Watford F.C.|Watford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Arthur Masuaku]]|sortname=Masuaku, Arthur|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|7}}|caps=45|goals=4|club=[[RC Lens|Lens]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Portugal=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Roberto Martínez]] [[Portugal national football team|Portugal]] announced their final squad on May 19.<ref>{{cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/56573 |title=Os escolhidos para o Mundial 2026 |trans-title=The selections for the 2026 World Cup |publisher=[[Portuguese Football Federation]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |language=pt |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194221/https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-notícias/Notícia/news/56573 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |title=Roberto Martinez names Portugal World Cup squad with symbolic 'plus one' for Dioga Jota |work=[[The Irish Times]] |date=May 19, 2026 |access-date=May 19, 2026 |archive-date=May 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519194732/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/2026/05/19/roberto-martinez-names-portugal-world-cup-squad-with-symbolic-plus-one-for-dioga-jota/ |url-status=live |quote=Martinez confirmed that fourth-choice goalkeeper Ricardo Velho of Genclerbirligi Ankara will travel with the squad but can only be added to the official 26-man list in the event of an injury to one of the three registered goalkeepers.}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Diogo Costa]]|sortname=Costa, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|9|19}}|caps=43|goals=0|club=[[FC Porto|Porto]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Nélson Semedo]]|sortname=Semedo, Nelson|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|11|16}}|caps=50|goals=0|club=[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Rúben Dias]]|sortname=Dias, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=76|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Tomás Araújo]]|sortname=Araujo, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|5|16}}|caps=5|goals=0|club=[[S.L. Benfica|Benfica]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Diogo Dalot]]|sortname=Dalot, Diogo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|18}}|caps=35|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Matheus Nunes]]|sortname=Nunes, Matheus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|8|27}}|caps=20|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Cristiano Ronaldo]]|sortname=Ronaldo, Cristiano|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|2|5}}|caps=228|goals=143|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Bruno Fernandes]]|sortname=Fernandes, Bruno|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|9|8}}|caps=89|goals=29|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Gonçalo Ramos]]|sortname=Ramos, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|20}}|caps=25|goals=10|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Bernardo Silva]]|sortname=Silva, Bernardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|8|10}}|caps=109|goals=14|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[João Félix]]|sortname=Felix, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|11|10}}|caps=54|goals=12|club=[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[José Sá]]|sortname=Sa, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|1|17}}|caps=5|goals=0|club=[[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]|sortname=Veiga, Renato|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|7|29}}|caps=13|goals=1|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gonçalo Inácio]]|sortname=Inacio, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|8|25}}|caps=22|goals=2|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[João Neves]]|sortname=Neves, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|9|27}}|caps=22|goals=3|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Francisco Trincão]]|sortname=Trincao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|29}}|caps=18|goals=3|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Rafael Leão]]|sortname=Leao, Rafael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|6|10}}|caps=44|goals=5|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]|sortname=Neto, Pedro|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|9}}|caps=25|goals=3|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Gonçalo Guedes]]|sortname=Guedes, Goncalo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=34|goals=8|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[João Cancelo]]|sortname=Cancelo, Joao|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|27}}|caps=68|goals=12|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Rúben Neves]]|sortname=Neves, Ruben|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|13}}|caps=67|goals=1|club=[[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Rui Silva (footballer, born 1994)|Rui Silva]]|sortname=Silva, Rui|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|7}}|caps=3|goals=0|club=[[Sporting CP]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Vitinha (footballer, born February 2000)|Vitinha]]|sortname=Vitinha|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|13}}|caps=38|goals=0|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Samú Costa]]|sortname=Costa, Samu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|27}}|caps=6|goals=0|club=[[RCD Mallorca|Mallorca]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]|sortname=Mendes, Nuno|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|6|19}}|caps=44|goals=1|club=[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Francisco Conceição]]|sortname=Conceicao, Francisco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|12|14}}|caps=17|goals=4|club=[[Juventus FC|Juventus]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end}} ===Uzbekistan=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ITA}} [[Fabio Cannavaro]] [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] announced a 40-man preliminary squad on May 5.<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/UzbekistanFA/posts/pfbid0JohE1JdZ8B9mWiKN56GHDEUV9cN2mFM5LmxEsDakReXy7JsMkbRLLxpT4ptENozZl |title=Training Camp May 6–26: Uzbekistan Squad |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Facebook]] |date=May 5, 2026 |access-date=May 5, 2026 |language=uz, en}}</ref> The squad was reduced to 39 players on May 22 as [[Ibrokhimkhalil Yuldoshev]] withdrew injured,<ref>{{cite web |last=Zoirov |first=Shohrux |url=https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |title=Ibrohimxalil Yoʻldoshev jarohat sababli JChni oʻtkazib yuboradi |trans-title=Ibrokhimkhalil Yuldoshev to miss World Cup due to injury |website=Tribuna.uz |date=May 22, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz |archive-date=May 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525212802/https://tribuna.uz/news/ibrohimxalil-yoldoshev-jarohat-sababli-jchni-otkazib-yuboradi-1215344/ |url-status=live }}</ref> then to 30 players on May 24.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/uzbekistanfa/reel/DYuz4KLthdD/ |title=Milliy Jamoa bosh murabbiyi Fabio Kannavaro Jahon chempionatida ishtirok etuvchi 30 nafardan iborat futbolchilarning roʻyxatini e’lon qildi. |trans-title=National Team head coach Fabio Cannavaro has announced a list of 30 players who will participate in the World Cup. |publisher=[[Uzbekistan Football Association]] |via=[[Instagram]] |date=May 24, 2026 |access-date=May 24, 2026 |language=uz}}</ref> Their final squad was announced on June 2.<ref>{{cite web|title=Khusanov named in Uzbekistan's World Cup squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|website=BBC.com|date=June 2, 2026|access-date=June 2, 2026|archive-date=June 2, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602151432/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yenm7xllyo|url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Utkir Yusupov]]|sortname=Yusupov, Utkir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|4}}|caps=40|goals=0|club=[[PFC Navbahor Namangan|Navbahor Namangan]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Abdukodir Khusanov]]|sortname=Khusanov, Abdukodir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|2|29}}|caps=27|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Khojiakbar Alijonov]]|sortname=Alijonov, Khojiakbar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|4|19}}|caps=40|goals=2|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Farrukh Sayfiev]]|sortname=Sayfiev, Farrukh|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|1|17}}|caps=46|goals=1|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Rustam Ashurmatov]]|sortname=Ashurmatov, Rustam|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|7}}|caps=49|goals=1|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Akmal Mozgovoy]]|sortname=Mozgovoy, Akmal|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|4|2}}|caps=25|goals=1|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Otabek Shukurov]]|sortname=Shukurov, Otabek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|6|22}}|caps=84|goals=9|club=[[Baniyas Club|Baniyas]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jamshid Iskanderov]]|sortname=Iskanderov, Jamshid|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|16}}|caps=38|goals=4|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=9|pos=MF|name=[[Odiljon Hamrobekov]]|sortname=Hamrobekov, Odiljon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|13}}|caps=72|goals=1|club=[[Tractor S.C.|Tractor]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jaloliddin Masharipov]]|sortname=Masharipov, Jaloliddin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|9|1}}|caps=74|goals=12|club=[[Esteghlal F.C.|Esteghlal]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Oston Urunov]]|sortname=Urunov, Oston|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|12|19}}|caps=42|goals=10|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Abduvohid Nematov]]|sortname=Nematov, Abduvohid|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|20}}|caps=8|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Sherzod Nasrullaev]]|sortname=Nasrullaev, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|23}}|caps=31|goals=2|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Eldor Shomurodov]]|sortname=Shomurodov, Eldor|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|29}}|caps=92|goals=44|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Umar Eshmurodov]]|sortname=Eshmurodov, Umar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|11|30}}|caps=29|goals=0|club=[[FC Nasaf|Nasaf]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Botirali Ergashev]]|sortname=Ergashev, Botirali|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|6|23}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Neftchi Fergana|Neftchi Fergana]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Dostonbek Khamdamov]]|sortname=Khamdamov, Dostonbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|7|24}}|caps=34|goals=5|club=[[Pakhtakor FC|Pakhtakor]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Abdulla Abdullaev]]|sortname=Abdullaev, Abdulla|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|1}}|caps=17|goals=0|club=[[Dibba FC|Dibba]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Azizjon Ganiev]]|sortname=Ganiev, Azizjon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|2|22}}|caps=19|goals=0|club=[[Al Bataeh Club|Al Bataeh]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Azizbek Amonov]]|sortname=Amonov, Azizbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|30}}|caps=12|goals=2|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Igor Sergeev]]|sortname=Sergeev, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|4|30}}|caps=83|goals=25|club=[[Persepolis F.C.|Persepolis]]|clubnat=IRN}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Abbosbek Fayzullaev]]|sortname=Fayzullaev, Abbosbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|3}}|caps=32|goals=8|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[Sherzod Esanov]]|sortname=Esanov, Sherzod|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|1}}|caps=1|goals=0|club=[[FC Bukhara|Bukhara]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Bekhruz Karimov]]|sortname=Karimov, Bekhruz|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|8|7}}|caps=2|goals=0|club=[[FC Surkhon|Surkhon Termiz]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Avazbek Ulmasaliev]]|sortname=Ulmasaliev, Avazbek|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|27}}|caps=0|goals=0|club=[[FC AGMK|AGMK]]|clubnat=UZB}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jakhongir Urozov]]|sortname=Urozov, Jakhongir|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|1|18}}|caps=4|goals=0|club=[[FC Dinamo Samarqand|Dinamo Samarqand]]|clubnat=UZB}} {{nat fs end}} ==Group L== ===Croatia=== Coach: [[Zlatko Dalić]] [[Croatia national football team|Croatia]] announced their final squad on May 18.<ref>{{cite web |url=https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |title=Zlatko Dalić objavio popis igrača za Svjetsko prvenstvo u Kanadi, Meksiku i SAD-u |trans-title=Zlatko Dalić announces list of players for the World Cup in Canada, Mexico and the USA |publisher=[[Croatian Football Federation]] |date=May 18, 2026 |access-date=May 18, 2026 |language=hr |archive-date=May 18, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518183013/https://hns.team/vijesti/31132/zlatko-dalic-objavio-popis-igraca-za-svjetsko-prvenstvo-u-kanadi-meksiku-i-sad-u/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Dominik Livaković]]|sortname=Livakovic, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=75|goals=0|club=[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Josip Stanišić]]|sortname=Stanisic, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|4|2}}|caps=31|goals=0|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Marin Pongračić]]|sortname=Pongracic, Marin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|9|11}}|caps=20|goals=0|club=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Joško Gvardiol]]|sortname=Gvardiol, Josko|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|1|23}}|caps=48|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|sortname=Caleta-Car, Duje|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|9|17}}|caps=38|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Josip Šutalo]]|sortname=Sutalo, Josip|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|28}}|caps=33|goals=0|club=[[AFC Ajax|Ajax]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Nikola Moro]]|sortname=Moro, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|12}}|caps=10|goals=0|club=[[Bologna FC 1909|Bologna]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Mateo Kovačić]]|sortname=Kovacic, Mateo|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|6}}|caps=113|goals=5|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Andrej Kramarić]]|sortname=Kramaric, Andrej|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|6|19}}|caps=116|goals=36|club=[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Luka Modrić]]|sortname=Modric, Luka|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1985|9|9}}|caps=198|goals=29|club=[[AC Milan|Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ante Budimir]]|sortname=Budimir, Ante|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|7|22}}|caps=38|goals=6|club=[[CA Osasuna|Osasuna]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ivor Pandur]]|sortname=Pandur, Ivor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|3|25}}|caps=0|goals=0|club=[[Hull City A.F.C.|Hull City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Nikola Vlašić]]|sortname=Vlasic, Nikola|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|4}}|caps=63|goals=10|club=[[Torino FC|Torino]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Ivan Perišić]]|sortname=Perisic, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1989|2|2}}|caps=154|goals=38|club=[[PSV Eindhoven]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Mario Pašalić]]|sortname=Pasalic, Mario|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|2|9}}|caps=85|goals=12|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Martin Baturina]]|sortname=Baturina, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|2|16}}|caps=19|goals=1|club=[[Como 1907|Como]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Petar Sučić]]|sortname=Sucic, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|10|25}}|caps=17|goals=1|club=[[Inter Milan]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Kristijan Jakić]]|sortname=Jakic, Kristijan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|14}}|caps=17|goals=2|club=[[FC Augsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Toni Fruk]]|sortname=Fruk, Toni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|3|9}}|caps=7|goals=1|club=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Igor Matanović]]|sortname=Matanovic, Igor|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|3|31}}|caps=9|goals=2|club=[[SC Freiburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Luka Sučić]]|sortname=Sucic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|9|8}}|caps=21|goals=1|club=[[Real Sociedad]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Luka Vušković]]|sortname=Vuskovic, Luka|age={{birth date and age2|2026|6|11|2007|2|24}}|caps=5|goals=1|club=[[Hamburger SV]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dominik Kotarski]]|sortname=Kotarski, Dominik|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|10}}|caps=4|goals=0|club=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Marco Pašalić]]|sortname=Pasalic, Marco|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|9|14}}|caps=15|goals=1|club=[[Orlando City SC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Martin Erlić]]|sortname=Erlic, Martin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|1|24}}|caps=13|goals=1|club=[[FC Midtjylland|Midtjylland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=26|pos=FW|name=[[Petar Musa]]|sortname=Musa, Petar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|3|4}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs end}} ===England=== Coach: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Thomas Tuchel]] [[England national football team|England]] announced their final squad on May 22.<ref>{{cite web |last=Veevers |first=Nicholas |url=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |title=Three Lions Come Together for World Cup |publisher=[[The Football Association]] |date=May 22, 2026 |access-date=May 22, 2026 |archive-date=May 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522101615/https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205 |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|sortname=Pickford, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|3|7}}|caps=84|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|sortname=Konsa, Ezri|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Nico O'Reilly]]|sortname=O'Reilly, Nico|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|3|21}}|caps=5|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|sortname=Rice, Declan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|1|14}}|caps=73|goals=7|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|sortname=Stones, John|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|5|28}}|caps=89|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|sortname=Guehi, Marc|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|7|13}}|caps=29|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|sortname=Saka, Bukayo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|9|5}}|caps=49|goals=14|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]|sortname=Anderson, Elliot|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|6}}|caps=9|goals=0|club=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|sortname=Kane, Harry|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|7|28}}|caps=114|goals=79|club=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|sortname=Bellingham, Jude|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|6|29}}|caps=48|goals=6|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|sortname=Rashford, Marcus|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|10|31}}|caps=72|goals=18|club=[[FC Barcelona|Barcelona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Tino Livramento]]|sortname=Livramento, Tino|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|11|12}}|caps=6|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|sortname=Henderson, Dean|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|3|12}}|caps=5|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|sortname=Henderson, Jordan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|6|17}}|caps=90|goals=3|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Dan Burn]]|sortname=Burn, Dan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|5|9}}|caps=8|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|sortname=Mainoo, Kobbie|age={{birth date and age2|2026|6|11|2005|4|19}}|caps=14|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Morgan Rogers]]|sortname=Rogers, Morgan|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|7|26}}|caps=15|goals=1|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|sortname=Gordon, Anthony|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|2|24}}|caps=19|goals=3|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|sortname=Watkins, Ollie|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|12|30}}|caps=22|goals=7|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]|sortname=Madueke, Noni|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|3|10}}|caps=11|goals=1|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]|sortname=Eze, Eberechi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|29}}|caps=17|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|sortname=Toney, Ivan|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|3|16}}|caps=8|goals=1|club=[[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[James Trafford]]|sortname=Trafford, James|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|10|10}}|caps=2|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=24|pos=DF|name=[[Reece James]]|sortname=James, Reece|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|12|8}}|caps=24|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Djed Spence]]|sortname=Spence, Djed|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|8|9}}|caps=6|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jarell Quansah]]|sortname=Quansah, Jarell|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|1|29}}|caps=3|goals=0|club=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} ===Ghana=== Coach: {{#invoke:flag|icon|POR}} [[Carlos Queiroz]] [[Ghana national football team|Ghana]] announced a 28-man preliminary squad on May 25.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/black-stars-coach-carlos-queiroz-names-28-man-squad-for-world-cup-preparations-and-wales-friendly |title=Black Stars coach Carlos Queiroz names 28-man squad for World Cup preparations and Wales friendly |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026}}</ref> [[Alexander Djiku]] withdrew injured and was replaced by [[Derrick Luckassen]] on June 1.<ref>{{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/ghana-delay-naming-world-cup-squad |title=Ghana delay naming World Cup squad |work=[[The Straits Times]] |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026}}</ref> They announced their final squad on June 2.<ref>{{cite web |url=https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |title=Carlos Queiroz names 2026 FIFA World Cup squad |publisher=[[Ghana Football Association]] |date=June 2, 2026 |access-date=June 2, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602044349/https://www.ghanafa.org/carlos-queiroz-names-2026-fifa-world-cup-squad |url-status=live }}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Lawrence Ati-Zigi]]|sortname=Ati-Zigi, Lawrence|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|11|29}}|caps=29|goals=0|club=[[FC St. Gallen|St. Gallen]]|clubnat=SUI}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Alidu Seidu]]|sortname=Seidu, Alidu|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|4}}|caps=24|goals=1|club=[[Stade Rennais FC|Rennes]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=MF|name=[[Caleb Yirenkyi]]|sortname=Yirenkyi, Caleb|age={{birth date and age2|2026|6|11|2006|1|15}}|caps=11|goals=1|club=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|clubnat=DEN}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Jonas Adjetey]]|sortname=Adjetey, Jonas|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|12|13}}|caps=10|goals=0|club=[[VfL Wolfsburg]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Thomas Partey]]|sortname=Partey, Thomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|6|13}}|caps=57|goals=15|club=[[Villarreal CF|Villarreal]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Abdul Mumin]]|sortname=Mumin, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|6}}|caps=5|goals=0|club=[[Rayo Vallecano]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Abdul Fatawu]]|sortname=Fatawu, Abdul|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|3|8}}|caps=28|goals=3|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Kwasi Sibo]]|sortname=Sibo, Kwasi|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|24}}|caps=8|goals=0|club=[[Real Oviedo|Oviedo]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Jordan Ayew]]|sortname=Ayew, Jordan|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|9|11}}|caps=120|goals=34|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Brandon Thomas-Asante]]|sortname=Thomas-Asante, Brandon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|12|29}}|caps=8|goals=1|club=[[Coventry City F.C.|Coventry City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Antoine Semenyo]]|sortname=Semenyo, Antoine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|1|7}}|caps=34|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Joseph Anang]]|sortname=Anang, Joseph|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|6|8}}|caps=1|goals=0|club=[[St Patrick's Athletic F.C.|St Patrick's Athletic]]|clubnat=IRL}} {{nat fs g player|no=13|pos=FW|name=[[Christopher Bonsu Baah]]|sortname=Bonsu Baah, Christopher|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|12|14}}|caps=9|goals=0|club=[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]|sortname=Mensah, Gideon|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|7|18}}|caps=40|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Elisha Owusu]]|sortname=Owusu, Elisha|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|11|7}}|caps=20|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Benjamin Asare]]|sortname=Asare, Benjamin|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|7|13}}|caps=11|goals=0|club=[[Accra Hearts of Oak S.C.|Hearts of Oak]]|clubnat=GHA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Abdul Rahman Baba]]|sortname=Baba, Abdul Rahman|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|7|2}}|caps=51|goals=1|club=[[PAOK FC|PAOK]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Jerome Opoku]]|sortname=Opoku, Jerome|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|14}}|caps=11|goals=1|club=[[İstanbul Başakşehir F.K.|İstanbul Başakşehir]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Iñaki Williams]]|sortname=Williams, Inaki|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|6|15}}|caps=26|goals=2|club=[[Athletic Bilbao]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Augustine Boakye]]|sortname=Boakye, Augustine|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|11|3}}|caps=0|goals=0|club=[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Kojo Peprah Oppong]]|sortname=Peprah Oppong, Kojo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2004|6|4}}|caps=4|goals=0|club=[[OGC Nice|Nice]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Kamaldeen Sulemana]]|sortname=Sulemana, Kamaldeen|age={{birth date and age2|2026|6|11|2002|2|15}}|caps=28|goals=1|club=[[Atalanta BC|Atalanta]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Derrick Luckassen]]|sortname=Luckassen, Derrick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|7|3}}|caps=1|goals=0|club=[[Pafos FC|Pafos]]|clubnat=CYP}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Ernest Nuamah]]|sortname=Nuamah, Ernest|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|11|1}}|caps=18|goals=4|club=[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=25|pos=FW|name=[[Prince Kwabena Adu]]|sortname=Adu, Prince Kwabena|age={{birth date and age2|2026|6|11|2003|9|23}}|caps=5|goals=0|club=[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|clubnat=CZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Marvin Senaya]]|sortname=Senaya, Marvin|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|1|28}}|caps=2|goals=0|club=[[AJ Auxerre|Auxerre]]|clubnat=FRA}} {{nat fs end}} ===Panama=== Coach: {{#invoke:flag|icon|ESP}} [[Thomas Christiansen]] [[Panama national football team|Panama]] announced their final squad on May 26.<ref>{{cite web |url=https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |title=Los 26 Mundialistas de Panamá |trans-title=Panama's 26-Man World Cup Squad |publisher=[[Panamanian Football Federation]] |date=May 26, 2026 |access-date=May 26, 2026 |language=es |archive-date=May 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526170649/https://www.fepafut.com/blog/2026/05/26/los-26-mundialistas-de-panama/ |url-status=live}}</ref> {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Luis Mejía]]|sortname=Mejia, Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|16}}|caps=56|goals=0|club=[[Club Nacional de Football|Nacional]]|clubnat=URU}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[César Blackman]]|sortname=Blackman, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|4|2}}|caps=40|goals=3|club=[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|clubnat=SVK}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[José Córdoba]]|sortname=Cordoba, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|3}}|caps=32|goals=1|club=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Fidel Escobar]]|sortname=Escobar, Fidel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1995|1|9}}|caps=99|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Edgardo Fariña]]|sortname=Farina, Edgardo|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|10|19}}|caps=18|goals=0|club=[[FC Pari Nizhny Novgorod|Pari Nizhny Novgorod]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[Cristian Martínez (Panamanian footballer)|Cristian Martínez]]|sortname=Martinez, Cristian|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|2|6}}|caps=66|goals=2|club=[[Hapoel Ironi Kiryat Shmona F.C.|Ironi Kiryat Shmona]]|clubnat=ISR}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1998)|José Luis Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Jose Luis|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|6|19}}|caps=70|goals=8|club=[[FC Juárez|Juárez]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Adalberto Carrasquilla]]|sortname=Carrasquilla, Adalberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|11|28}}|caps=73|goals=3|club=[[Pumas UNAM|UNAM]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Tomás Rodríguez (footballer)|Tomás Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Tomas|age={{birth date and age2|2026|6|11|1999|3|9}}|caps=13|goals=4|club=[[Deportivo Saprissa|Saprissa]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Ismael Díaz (footballer, born 1997)|Ismael Díaz]]|sortname=Diaz, Ismael|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|5|12}}|caps=57|goals=17|club=[[Club León|León]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Yoel Bárcenas]]|sortname=Barcenas, Yoel|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|10|23}}|caps=104|goals=10|club=[[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[César Samudio]]|sortname=Samudio, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|2|23}}|caps=5|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Jiovany Ramos]]|sortname=Ramos, Jiovany|age={{birth date and age2|2026|6|11|1997|1|26}}|caps=23|goals=2|club=[[Academia Puerto Cabello|Puerto Cabello]]|clubnat=VEN}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Carlos Harvey]]|sortname=Harvey, Carlos|age={{birth date and age2|2026|6|11|2000|2|3}}|caps=28|goals=3|club=[[Minnesota United FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Eric Davis (Panamanian footballer)|Eric Davis]]|sortname=Davis, Eric|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|3|31}}|caps=107|goals=9|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Andrés Andrade (footballer, born 1998)|Andrés Andrade]]|sortname=Andrade, Andres|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|10|16}}|caps=50|goals=1|club=[[LASK]]|clubnat=AUT}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[José Fajardo (footballer)|José Fajardo]]|sortname=Fajardo, Jose|age={{birth date and age2|2026|6|11|1993|8|18}}|caps=68|goals=17|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Cecilio Waterman]]|sortname=Waterman, Cecilio|age={{birth date and age2|2026|6|11|1991|4|13}}|caps=55|goals=15|club=[[C.D. Universidad de Concepción|Universidad de Concepción]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Alberto Quintero (footballer)|Alberto Quintero]]|sortname=Quintero, Alberto|age={{birth date and age2|2026|6|11|1987|12|18}}|caps=141|goals=7|club=[[C.D. Plaza Amador|Plaza Amador]]|clubnat=PAN}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Aníbal Godoy]]|sortname=Godoy, Anibal|other=[[Captain (association football)|captain]]|age={{birth date and age2|2026|6|11|1990|2|10}}|caps=159|goals=4|club=[[San Diego FC]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[César Yanis]]|sortname=Yanis, Cesar|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|1|28}}|caps=56|goals=5|club=[[Cobresal]]|clubnat=CHI}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Orlando Mosquera]]|sortname=Mosquera, Orlando|age={{birth date and age2|2026|6|11|1994|12|25}}|caps=48|goals=0|club=[[Al-Fayha Club|Al-Fayha]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[Michael Amir Murillo]]|sortname=Murillo, Michael Amir|age={{birth date and age2|2026|6|11|1996|2|11}}|caps=94|goals=9|club=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Azarias Londoño]]|sortname=Londono, Azarias|age={{birth date and age2|2026|6|11|2001|6|21}}|caps=11|goals=0|club=[[C.D. Universidad Católica (Ecuador)|Universidad Católica]]|clubnat=ECU}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[Roderick Miller (footballer)|Roderick Miller]]|sortname=Miller, Roderick|age={{birth date and age2|2026|6|11|1992|4|3}}|caps=50|goals=2|club=[[Turan Tovuz]]|clubnat=AZE}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[Jorge Gutiérrez (footballer)|Jorge Gutiérrez]]|sortname=Gutierrez, Jorge|age={{birth date and age2|2026|6|11|1998|9|1}}|caps=18|goals=0|club=[[Deportivo La Guaira F.C.|Deportivo La Guaira]]|clubnat=VEN}} {{nat fs end}} ==Statistics== ===Age=== ====Players==== =====Outfield players===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/numbers-squads-stats |title=The squads in stats |publisher=FIFA.com |date=June 2, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|MEX}} [[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] ({{Age in years and days|2008|10|14|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |title=The 96-year-old World Cup record that could be erased by this young Mexican |publisher=As.com |date=June 1, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601211301/https://en.as.com/soccer/world-cup/the-96-year-old-world-cup-record-that-could-be-erased-by-this-young-mexican-f202606-n/ |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> =====Goalkeepers===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|SCO}} [[Craig Gordon]] ({{Age in years and days|1982|12|31|2026|6|11}})<ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |title=Scotland Includes 43-year-old Goalkeeper Craig Gordon In World Cup Squad |publisher=Fox Sports |date=May 19, 2026 |access-date=June 1, 2026 |archive-date=June 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602174508/https://www.foxsports.com/stories/soccer/scotland-craig-gordon-2026-fifa-world-cup-roster |url-status=live }}</ref><ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|BIH}} [[Mladen Jurkas]] ({{Age in years and days|2007|10|7|2026|6|11}}) =====Captains===== *Oldest: {{#invoke:flag|fbicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] ({{Age in years and days|1985|2|5|2026|6|11}})<ref name="FIFAstats"></ref> *Youngest: {{#invoke:flag|fbicon|CAN}} [[Alphonso Davies]] ({{Age in years and days|2000|11|2|2026|6|11}}) ====Coaches==== *Oldest: {{#invoke:flag|icon|NED}} [[Dick Advocaat]] ({{fb|CUW}}, {{Age in years and days|1947|9|27|2026|6|11}})<ref>{{cite web |last=Burrows |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/athletic/7275424/2026/05/13/dick-advocaat-curacao-return-world-cup/ |title=Dick Advocaat, 78, returns to Curacao role, will become oldest manager at a World Cup |publisher=The New York Times |date=May 13, 2026}}</ref> *Youngest: {{#invoke:flag|icon|GER}} [[Julian Nagelsmann]] ({{fb|GER}}, {{Age in years and days|1987|7|23|2026|6|11}}) ===Player representation by club=== {| class="wikitable sortable" |- ! Players !! Clubs |- | align=center | 19 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |- | align=center | 17 || {{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |- | align=center | 16 || {{#invoke:flag|fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |- | align=center | 15 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |- | align=center | 12 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|KSA}} [[Al Hilal SFC|Al-Hilal]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |- | align=center | 11 || {{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Galatasaray S.K. (football)|Galatasaray]] |- | align=center | 10 || {{#invoke:flag|fbaicon|CZE}} [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|TUR}} [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]<br>{{#invoke:flag|fbaicon|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |} ===Player representation by league system=== <span style="font-size:90%">Nations in '''bold''' are represented at the tournament.</span> {| class="wikitable sortable" |- !Country !! Players !! Percent !! Outside<br />national<br />squad !! Lower tier <br /> players |- | {{#invoke:flag|deco|ENG}} '''[[English football league system|England]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] and [[Wrexham A.F.C.|Wrexham]], which are based in Wales but play in the English league system.}} ||style="text-align:center"| 205 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:205/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 184 ||style="text-align:center"| 42{{refn|group=note|Includes five players from the [[EFL League One|third tier]] and one player from the [[National League (division)|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|GER}} '''[[German football league system|Germany]]''' ||style="text-align:center"| 108 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:108/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 89 ||style="text-align:center"| 8{{refn|group=note|Includes one player from the [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|fifth tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|FRA}} '''[[French football league system|France]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[AS Monaco FC|Monaco]], which is based in Monaco but plays in the French league system. Monaco is not a FIFA member.}} ||style="text-align:center" rowspan="2"| 86 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:86/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 78 ||style="text-align:center"| 7{{refn|group=note|Includes one player from the [[Ligue 3|third tier]].}} |- | {{#invoke:flag|deco|ESP}} '''[[Spanish football league system|Spain]]''' ||style="text-align:center"| 69 ||style="text-align:center"rowspan="2"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ITA}} [[Italian football league system|Italy]] ||style="text-align:center"| 71 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:71/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 71 |- | {{#invoke:flag|deco|KSA}} '''[[Football league system in Saudi Arabia|Saudi Arabia]]''' ||style="text-align:center"| 49 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:49/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 24 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|USA}} '''[[United States soccer league system|United States]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Toronto FC]] and [[Vancouver Whitecaps FC]], which are based in Canada but play in the American league system.}} ||style="text-align:center"| 48 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:48/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 41 ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|TUR}} '''[[Turkish football league system|Turkey]]''' ||style="text-align:center"| 45 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:45/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 30 ||style="text-align:center"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|NED}} '''[[Dutch football league system|Netherlands]]''' ||style="text-align:center"| 38 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:38/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 36 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BRA}} '''[[Brazilian football league system|Brazil]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 32 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:32/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 25 ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|POR}} '''[[Portuguese football league system|Portugal]]''' ||style="text-align:center"| 27 ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|BEL}} '''[[Belgian football league system|Belgium]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 29 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:29/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|QAT}} '''[[Qatar football league system|Qatar]]''' ||style="text-align:center"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="15"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|MEX}} '''[[Mexican football league system|Mexico]]''' ||style="text-align:center"| 26 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:26/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|IRN}} '''[[Iranian football league system|Iran]]''' ||style="text-align:center"| 23 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:23/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 6 |- | {{#invoke:flag|deco|CZE}} '''[[Czech Republic football league system|Czech Republic]]''' ||style="text-align:center"| 22 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:22/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|EGY}} '''[[Egyptian football league system|Egypt]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 20 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:20/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|SCO}} '''[[Scottish football league system|Scotland]]''' ||style="text-align:center"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RSA}} '''[[Soccer in South Africa|South Africa]]''' ||style="text-align:center"| 19 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:19/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ARG}} '''[[Argentine football league system|Argentina]]''' ||style="text-align:center"| 17 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:17/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|UZB}} '''[[Football in Uzbekistan|Uzbekistan]]''' ||style="text-align:center"| 16 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:16/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUS}} '''[[Australian soccer league system|Australia]]'''{{refn|group=note|Includes players from [[Auckland FC]] and [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]], which are based in New Zealand but play in the Australian league system.}} ||style="text-align:center" rowspan="3"| 15 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:15/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|IRQ}} '''[[Football in Iraq|Iraq]]''' ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|UAE}} [[Football league system in the United Arab Emirates|United Arab Emirates]] ||style="text-align:center"| 15 |- | {{#invoke:flag|deco|DEN}} [[Danish football league system|Denmark]] ||style="text-align:center"| 14 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:14/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 14 |- | {{#invoke:flag|deco|GRE}} [[Greek football league system|Greece]] ||style="text-align:center" rowspan="3"| 12 ||style="text-align:center" rowspan="3"| {{Decimals|{{#expr:12/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 12 |- | {{#invoke:flag|deco|RUS}} [[Russian football league system|Russia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SUI}} '''[[Swiss football league system|Switzerland]]''' ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|JOR}} '''[[Football in Jordan|Jordan]]''' ||style="text-align:center"| 11 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:11/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="4"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CYP}} [[Cypriot football league system|Cyprus]] ||style="text-align:center"| 10 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:10/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 10 |- | {{#invoke:flag|deco|KOR}} '''[[South Korean football league system|South Korea]]''' ||style="text-align:center"| 8 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AUT}} '''[[Austrian football league system|Austria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="4"| 7 ||style="text-align:center" rowspan="4"| {{Decimals|{{#expr:7/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|JPN}} '''[[Japanese football league system|Japan]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|NOR}} '''[[Norwegian football league system|Norway]]''' ||style="text-align:center"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="6"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|TUN}} '''[[Football in Tunisia|Tunisia]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|CRO}} '''[[Croatian football league system|Croatia]]''' ||style="text-align:center"| 6 ||style="text-align:center"| {{Decimals|{{#expr:6/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|ECU}} '''[[Ecuadorian football league system|Ecuador]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 5 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:5/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|POL}} [[Polish football league system|Poland]] ||style="text-align:center"| 5 |- | {{#invoke:flag|deco|ISR}} [[Israeli football league system|Israel]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 4 ||style="text-align:center" rowspan="2"| {{Decimals|{{#expr:4/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 4 |- | {{#invoke:flag|deco|SWE}} '''[[Swedish football league system|Sweden]]''' ||style="text-align:center"| 1 ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|ALG}} '''[[Algerian football league system|Algeria]]''' ||style="text-align:center" rowspan="5"| 3 ||style="text-align:center" rowspan="5"| {{Decimals|{{#expr:3/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center"| 0 ||style="text-align:center" rowspan="28"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HUN}} [[Hungarian football league system|Hungary]] ||style="text-align:center" rowspan="2"| 3 |- | {{#invoke:flag|deco|MAS}} [[Malaysian football league system|Malaysia]] |- | {{#invoke:flag|deco|MAR}} '''[[Moroccan football league system|Morocco]]''' ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|PAR}} '''[[Paraguayan football league system|Paraguay]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|BUL}} [[Bulgarian football league system|Bulgaria]] ||style="text-align:center" rowspan="10"| 2 ||style="text-align:center" rowspan="10"| {{Decimals|{{#expr:2/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="4"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|CHI}} [[Chilean football league system|Chile]] |- | {{#invoke:flag|deco|CRC}} [[Football in Costa Rica|Costa Rica]] |- | {{#invoke:flag|deco|IRL}} [[Republic of Ireland football league system|Ireland]] |- | {{#invoke:flag|deco|PAN}} '''[[Football in Panama|Panama]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|ROU}} [[Romanian football league system|Romania]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 2 |- | {{#invoke:flag|deco|SRB}} [[Serbian football league system|Serbia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVK}} [[Football in Slovakia|Slovakia]] |- | {{#invoke:flag|deco|SVN}} [[Football in Slovenia|Slovenia]] |- | {{#invoke:flag|deco|VEN}} [[Venezuelan football league system|Venezuela]] |- | {{#invoke:flag|deco|ARM}} [[Football in Armenia|Armenia]] ||style="text-align:center" rowspan="13"| 1 ||style="text-align:center" rowspan="13"| {{Decimals|{{#expr:1/1245*100}}|2}}% ||style="text-align:center" rowspan="2"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|AZE}} [[Football in Azerbaijan|Azerbaijan]] |- | {{#invoke:flag|deco|BIH}} '''[[Football in Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|CHN}} [[Chinese football league system|China]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|COL}} '''[[Colombian football league system|Colombia]]''' ||style="text-align:center"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|FIN}} [[Finnish football league system|Finland]] ||style="text-align:center"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|GHA}} '''[[Football in Ghana|Ghana]]''' ||style="text-align:center" rowspan="2"| 0 |- | {{#invoke:flag|deco|HAI}} '''[[Football in Haiti|Haiti]]''' |- | {{#invoke:flag|deco|HON}} [[Football in Honduras|Honduras]] ||style="text-align:center" rowspan="5"| 1 |- | {{#invoke:flag|deco|IDN}} [[Indonesian football league system|Indonesia]] |- | {{#invoke:flag|deco|KAZ}} [[Football in Kazakhstan|Kazakhstan]] |- | {{#invoke:flag|deco|THA}} [[Football in Thailand|Thailand]] |- | {{#invoke:flag|deco|URU}} '''[[Uruguayan football league system|Uruguay]]''' |- | '''Total''' ||style="text-align:center"| '''1245''' ||style="text-align:center"| '''100%''' ||style="text-align:center"| '''913 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:913/1245*100}}|2}}%)</span>''' ||style="text-align:center"| '''89 <span style="font-size:80%">({{Decimals|{{#expr:89/1245*100}}|2}}%)</span>''' |} * None of the squads are made up entirely of players from the countries' domestic leagues. The [[Qatar national football team|Qatar]] and [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]] squads have 25 players from their respective leagues.<ref name="FIFAstats"></ref> * The [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]], [[Senegal national football team|Senegal]] and [[Uruguay national football team|Uruguay]] squads don't include any players employed by clubs in their home country.<ref name="FIFAstats"></ref> * [[Uruguayan football league system|Uruguay league]] is the only domestic league represented at the tournament which doesn't provide any player for their national team. * The [[Canada men's national soccer team|Canada]] and [[New Zealand men's national football team|New Zealand]] squads both include players employed by domestic clubs, but no players employed in the [[Canadian soccer league system|Canadian]] or [[New Zealand football league system|New Zealand]] domestic league systems. All Canadian domestic players play for Canadian teams in the American [[Major League Soccer]]; all New Zealand domestic players play for New Zealand teams in the Australian [[A-League Men]]. * The [[Netherlands national football team|Netherlands]] squad has the most players from a single foreign federation, with 15 players employed in [[English football league system|England]]. * Of the countries not represented by a national team at the tournament, [[Italian football league system|Italy's league]] provided the most squad members, with 71.<ref name="FIFAstats"></ref> * The lowest leagues on a domestic pyramid to be represented at the tournament are [[National League (division)|National League]], the English fifth tier, and [[Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar|Oberliga]], the German fifth tier. They are represented by New Zealand player [[Tommy Smith (footballer, born 1990)|Tommy Smith]] ([[Braintree Town F.C.|Braintree Town]]) and Haiti player [[Josué Duverger]] ([[FC Cosmos Koblenz|Cosmos Koblenz]]), respectively. ===Player representation by club confederation=== {| class="wikitable sortable" |- ! Confederation !! Players !! Percentage |- | [[UEFA]] || align="center" | 855|| align="center" | {{Decimals|{{#expr:855/1245*100}}|2}}% |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] || align="center" | 186 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:186/1245*100}}|2}}% |- | [[CONCACAF]] || align="center" | 80 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:80/1245*100}}|2}}% |- | [[CONMEBOL]]|| align="center" | 63 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:63/1245*100}}|2}}% |- | [[Confederation of African Football|CAF]]|| align="center" | 53 || align="center" | {{Decimals|{{#expr:53/1245*100}}|2}}% |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] || align="center" | 8 || align=center | {{Decimals|{{#expr:8/1245*100}}|2}}% |} ===Average age of squads=== {| class="wikitable sortable" |- !Average age!!Countries |- |align="center"|25||[[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] |- |align="center"|26||[[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Ecuador national football team|Ecuador]], [[Ghana national football team|Ghana]], [[Morocco national football team|Morocco]], [[Norway national football team|Norway]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Spain national football team|Spain]], [[Tunisia national football team|Tunisia]] |- |align="center"|27||[[Australia men's national soccer team|Australia]], [[Czech Republic national football team|Czech Republic]], [[England national football team|England]], [[France national football team|France]], [[Haiti national football team|Haiti]], [[Iraq national football team|Iraq]], [[Japan national football team|Japan]], [[Netherlands national football team|Netherlands]], [[Sweden men's national football team|Sweden]], [[South Africa national soccer team|South Africa]], [[Turkey national football team|Turkey]], [[United States men's national soccer team|United States]] |- |align="center"|28||[[Argentina national football team|Argentina]], [[Austria national football team|Austria]], [[Belgium national football team|Belgium]], [[Croatia national football team|Croatia]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Germany national football team|Germany]], [[Jordan national football team|Jordan]], [[Mexico national football team|Mexico]], [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Portugal national football team|Portugal]], [[Saudi Arabia national football team|Saudi Arabia]], [[South Korea national football team|South Korea]], [[Switzerland national football team|Switzerland]], [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] |- |align="center"|29||[[Brazil national football team|Brazil]], [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[DR Congo national football team|DR Congo]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], [[Qatar national football team|Qatar]], [[Scotland national football team|Scotland]], [[Uruguay national football team|Uruguay]] |- |align="center"|30||[[Colombia national football team|Colombia]], [[Iran national football team|Iran]], [[Panama national football team|Panama]] |} ===Coach representation by country=== Coaches in '''bold''' represent their own country. {| class="wikitable sortable" |- !Number!!Country!!Coaches |- |align="center"|6||{{#invoke:flag|u|Argentina}}||'''[[Lionel Scaloni]]''', [[Gustavo Alfaro]] (Paraguay), [[Sebastián Beccacece]] (Ecuador), [[Marcelo Bielsa]] (Uruguay), [[Néstor Lorenzo]] (Colombia), [[Mauricio Pochettino]] (United States) |- |align="center"|5||{{#invoke:flag|u|France}}||'''[[Didier Deschamps]]''', [[Sébastien Desabre]] (DR Congo), [[Sabri Lamouchi]] (Tunisia), [[Rudi Garcia]] (Belgium), [[Sébastien Migné]] (Haiti) |- |align="center"|4||{{#invoke:flag|u|Spain}}||'''[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]''', [[Thomas Christiansen]] (Panama), [[Julen Lopetegui]] (Qatar), [[Roberto Martínez]] (Portugal) |- |rowspan="2" align="center"|3||{{#invoke:flag|u|Germany}}||'''[[Julian Nagelsmann]]''', [[Ralf Rangnick]] (Austria), [[Thomas Tuchel]] (England) |- |{{#invoke:flag|u|Italy}}||[[Carlo Ancelotti]] (Brazil), [[Fabio Cannavaro]] (Uzbekistan), [[Vincenzo Montella]] (Turkey) |- |rowspan="5" align="center"|2||{{#invoke:flag|u|Australia}}||'''[[Tony Popovic]]''', [[Graham Arnold]] (Iraq) |- |{{#invoke:flag|u|England}}||[[Darren Bazeley]] (New Zealand), [[Graham Potter]] (Sweden) |- |{{#invoke:flag|u|Morocco}}||'''[[Mohamed Ouahbi]]''', [[Jamal Sellami]] (Jordan) |- |{{#invoke:flag|u|Netherlands}}||'''[[Ronald Koeman]]''', [[Dick Advocaat]] (Curaçao) |- |{{#invoke:flag|u|Switzerland}}||'''[[Murat Yakin]]''', [[Vladimir Petković]] (Algeria) |- |rowspan="17" align="center"|1||{{#invoke:flag|u|Belgium}}||[[Hugo Broos]] (South Africa) |- |{{nowrap|{{#invoke:flag|u|Bosnia and Herzegovina}}}}||'''[[Sergej Barbarez]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Cape Verde}}||'''[[Bubista]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Croatia}}||'''[[Zlatko Dalić]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Czech Republic}}||'''[[Miroslav Koubek]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Egypt}}||'''[[Hossam Hassan]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Greece}}||[[Georgios Donis]] (Saudi Arabia) |- |{{#invoke:flag|u|Iran}}||'''[[Amir Ghalenoei]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Ivory Coast}}||'''[[Emerse Faé]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Japan}}||'''[[Hajime Moriyasu]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Mexico}}||'''[[Javier Aguirre]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Norway}}||'''[[Ståle Solbakken]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Portugal}}||[[Carlos Queiroz]] (Ghana) |- |{{#invoke:flag|u|Scotland}}||'''[[Steve Clarke]]''' |- |{{#invoke:flag|u|Senegal}}||'''[[Pape Thiaw]]''' |- |{{#invoke:flag|u|South Korea}}||'''[[Hong Myung-bo]]''' |- |{{#invoke:flag|u|United States}}||[[Jesse Marsch]] (Canada) |} ==نوت== {{reflist|group=note}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Official website| https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع|اسڪواد]] [[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ جا اسڪواڊ]] ppmswros1utlavst8v7gftppmqy3v7g 0 98488 384324 2026-06-11T12:43:02Z NVNkz 22354 صفحي "[[:ur:Special:Redirect/revision/6535950|11 جون]]" کي ترجمو ڪري سرجيل 384324 wikitext text/x-wiki {{پانچ دن|یدن=11|یماہ=6}} == واقعا == * [[1978ع|1978]] - [[ڪراچي يونيورسٽي]] جي شاگرد [[الطاف حسين]] آل پاڪستان يونائيٽيڊ اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن جو بنياد رکيو. * [[2008ع|2008]] - پاڪ-افغان سرحد جي ويجهو آمريڪي هوائي حملي ۾ ڏهه سيڪيورٽي اهلڪار مارجي ويا. پاڪستاني حڪومت آمريڪي حملي جي مذمت ڪئي. <ref name="uc">{{حوالو ڄار|عنوان=آج کا دن تاریخ میں|ناشر=اردو ڈاٹ کو}}</ref> * [[2008ع|2008]] - ناروي ۾ هم جنس پرست شادي کي قانوني قرار ڏنو ويو <ref name="uc" /> * [[1938ع|1938]] - قومپرست چيني حڪومت جاپاني فوجن کي روڪڻ لاءِ درياءَ ۾ ٻوڏ آڻي، جنهن ۾ اڌ کان نو ملين ماڻهو مارجي ويا <ref name="uc" /> * [[1892ع|1892]] - پهريون فلم اسٽوڊيو ميلبورن، آسٽريليا ۾ قائم ٿيو <ref name="uc" /> * [[786ع|786]] - فخڪ جي جنگ ۾ عباسين طرفان [[مڪو|مڪي]] ۾ [[علوي|حسن العيد]] جي بغاوت کي ڪچليو ويو. * [[1981ع|1981]] - [[ايران|ايران جي شهر گلباف ۾]] 6.9 شدت جو زلزلو آيو، جنهن ۾ 2,000 ماڻهو مارجي ويا. == ڄمڻ == * {{جهنڊو تصوير ننڍي|روس}} [[1811ع|1811ء]] - [[بیلنسکی|ویسارین بیلنسکی]]، روسی مصنف، نقاد، فلسفی * [[1840ع|1840ء]] - مصطفىٰ فہمی پاشا، ساتویں وزیر اعظم مصر * [[1912ع|1912ء]] - راشد بن سعید، وزیر اعظم متحدہ عرب امارات * [[1937ع|1937ء]] - رابن وارن، آسٹریلوی ماہر حیاتیات اور نوبل انعام یافتہ == موت == [[زمرو:جُونِ]] [[زمرو:سال جا ڏينهن]] s6bssr4zlcqgwco10lltk1grtsnco0w 384325 384324 2026-06-11T12:43:15Z NVNkz 22354 صفحي "[[:ur:Special:Redirect/revision/6535950|11 جون]]" کي ترجمو ڪري سرجيل 384325 wikitext text/x-wiki {{پانچ دن|یدن=11|یماہ=6}} == واقعا == * [[1978ع|1978]] - [[ڪراچي يونيورسٽي]] جي شاگرد [[الطاف حسين]] آل پاڪستان يونائيٽيڊ اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن جو بنياد رکيو. * [[2008ع|2008]] - پاڪ-افغان سرحد جي ويجهو آمريڪي هوائي حملي ۾ ڏهه سيڪيورٽي اهلڪار مارجي ويا. پاڪستاني حڪومت آمريڪي حملي جي مذمت ڪئي. <ref name="uc">{{حوالو ڄار|عنوان=آج کا دن تاریخ میں|ناشر=اردو ڈاٹ کو}}</ref> * [[2008ع|2008]] - ناروي ۾ هم جنس پرست شادي کي قانوني قرار ڏنو ويو <ref name="uc" /> * [[1938ع|1938]] - قومپرست چيني حڪومت جاپاني فوجن کي روڪڻ لاءِ درياءَ ۾ ٻوڏ آڻي، جنهن ۾ اڌ کان نو ملين ماڻهو مارجي ويا <ref name="uc" /> * [[1892ع|1892]] - پهريون فلم اسٽوڊيو ميلبورن، آسٽريليا ۾ قائم ٿيو <ref name="uc" /> * [[786ع|786]] - فخڪ جي جنگ ۾ عباسين طرفان [[مڪو|مڪي]] ۾ [[علوي|حسن العيد]] جي بغاوت کي ڪچليو ويو. * [[1981ع|1981]] - [[ايران|ايران جي شهر گلباف ۾]] 6.9 شدت جو زلزلو آيو، جنهن ۾ 2,000 ماڻهو مارجي ويا. == ڄمڻ == * {{جهنڊو تصوير ننڍي|روس}} [[1811ع|1811ء]] - [[بیلنسکی|ویسارین بیلنسکی]]، روسی مصنف، نقاد، فلسفی * [[1840ع|1840ء]] - مصطفىٰ فہمی پاشا، ساتویں وزیر اعظم مصر * [[1912ع|1912ء]] - راشد بن سعید، وزیر اعظم متحدہ عرب امارات * [[1937ع|1937ء]] - رابن وارن، آسٹریلوی ماہر حیاتیات اور نوبل انعام یافتہ == موت == * [[1964ع|1964]] – پليڪ فابونسونگخرم ، ٿائيلينڊ جو اڳوڻو وزيراعظم * [[1982ع]] - سنتوش ڪمار ، پاڪستاني فلمي اداڪار * [[2014ع|2014]] - روبي ڊي ، آمريڪي اداڪاره == حوالا == <templatestyles src="حوالہ جات/styles.css" />{{حوالو}}<templatestyles src="حوالہ جات/styles.css" />{{مهينا}} [[زمرو:جُونِ]] [[زمرو:سال جا ڏينهن]] pl74z5eoivej1a1p4j8eisubcfkjqmu 0 98489 384326 2026-06-11T12:54:53Z NVNkz 22354 صفحي "[[:ur:Special:Redirect/revision/6064423|5 مارچ]]" کي ترجمو ڪري سرجيل 384326 wikitext text/x-wiki {{پانچ دن|یدن=5|یماہ=3}} == واقعا == * [[1824ع|1824]] پهرين [[ميانمار|اينگلو-برمي جنگ]] . [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]] باضابطه طور تي جنگ شروع ڪري ٿو. * [[1913ع|1913]] گنگو بائي هنگل . هندستاني ڳائڻي == موت == * {{جهنڊو تصوير ننڍي|روس}} [[1966ع|1966ء]] - [[ائنا اخمتووا|انا اخماتووا]] ([[روس|روسی]] شاعرہ) * {{جهنڊو تصوير ننڍي|پاکستان}}[[2022ع|2022ء]]--- [[مسعود اختر]] پاکستانی ٹی وی اداکار * {{جهنڊو تصوير ننڍي|پاکستان}}[[2023ع|2023ء]]--- [[قوی خان]]، پاکستانی ٹی وی اداکار == موڪلون ۽ تہوار == {{مهينا}} [[زمرو:Short description is different from Wikidata]] [[زمرو:مارچ]] [[زمرو:سال جا ڏينهن]] 6stoj78uiqvqylgxnj2m8sn3b6kodeg 0 98490 384327 2026-06-11T13:03:36Z NVNkz 22354 صفحي "[[:ur:Special:Redirect/revision/5755679|6 مارچ]]" کي ترجمو ڪري سرجيل 384327 wikitext text/x-wiki {{پانچ دن|یدن=6|یماہ=3}} == واقعا == * [[1869ع|1869ع ۾]] روسي ڪيميادان دمتري مينڊليو پهريون پيريوڊڪ ٽيبل ٺاهيو. <ref name="pp" /> * ريئل ميڊريڊ [[1902ع]] ۾ قائم ٿيو. * [[1929ع|1929]] ترڪي ۽ بلغاريا دوستي جي معاهدي تي صحيحون ڪيون. <ref name="pp" /> * [[1945ع|1945]] [[ٻين مھاڀاري جنگ|ٻي عالمي جنگ]] : آمريڪي فوجن [[ڪولون]] تي قبضو ڪيو. * [[1957ع|1957ع ۾]] [[گھانا]] [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]] کان آزادي حاصل ڪندڙ پهريون [[سب صحارا آفريڪا|سب سهارا آفريقي]] ملڪ بڻجي ويو. * [[1987ع|1987 ۾]] ايڪواڊور ۾ 7.0 جي شدت جو زلزلو آيو، جنهن ۾ 1,000 ماڻهو مارجي ويا، 4,000 گم ٿي ويا، ۽ 20,000 بي گهر ٿي ويا. * [[1992ع]] مائيڪل اينجلو (ڪمپيوٽر وائرس) دنيا جي ڪمپيوٽرن کي متاثر ڪرڻ شروع ڪيو. == ڄمڻ == * {{جهنڊو تصوير ننڍي|روس}} [[1937ع|1937ء]] - [[ویلنٹینا ٹیرشکووا]]، [[روس]] سے تعلق رکھنے والی دنیا کی پہلی خلا باز خاتون == موت == * [1990] - مالا، مشهور [[پاڪستان|پاڪستاني]] ڳائڻي == موڪلون ۽ تہوار == * گھانا [[1957ع|1957 ۾]] برطانيه کان آزادي حاصل ڪئي. == حوالا == <templatestyles src="حوالہ جات/styles.css" />{{حوالو}}<templatestyles src="حوالہ جات/styles.css" />{{مهينا}} [[زمرو:Short description is different from Wikidata]] [[زمرو:مارچ]] [[زمرو:سال جا ڏينهن]] qeo4hyxmyfkb9h5pwazawa0wpxnd8es 0 98491 384328 2026-06-11T13:19:15Z NVNkz 22354 صفحي "[[:ur:Special:Redirect/revision/10006735|8 مارچ]]" کي ترجمو ڪري سرجيل 384328 wikitext text/x-wiki {{پانچ دن|یدن=8|یماہ=3}} == واقعا == * {{جهنڊو تصوير ننڍي|پاکستان}} [[1977ع|1977ء]] - [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پاکستان پیپلز پارٹی]] نے [[قومی اسمبلی]] کی 200 میں سے 155 نشستیں جیت لیں۔ * [[1983ع|1983ء]] آئی بی ایم نے پی سی ڈوس(ڈسک آپریٹنگ سسٹم) دواعشاریہ صفر متعارف کرایا۔ * [[1976ع|1976ء]] ایک ہزار سات سو چوہتر کلو گرام وزنی شہابی پتھر آسمان سے چین کے شہر جیلین پر گرا۔<ref name="pp" /> * [[1942ع|1942ء]] جنگ عظیم دوم:جاپان نے برما کے کے علاقے رنگون پر قبضہ کیا۔<ref name="pp" /> * [[1930ع|1930ء]] گاندھی نے ہندوستان میں سول نافرمانی کی تحریک شروع کی۔<ref name="pp" /> * [[1920ع|1920ء]] ڈنمارک اور کیوبا نے لیگ آف نیشنز میں شمولیت اختیار کی۔<ref name="pp" /> * [[1618ع|1618ء]] جرمنی کے ریاضی دان جوہانس کیپلر نے اجرام فلکی کی حرکت کا تیسرا قانون دریافت کیا۔ -- <ref name="pp" /> == ڄمڻ == * {{جهنڊو تصوير ننڍي|پاکستان}} [[1946ع|1946ء]] [[محمد نذیر]] پاکستان کرکٹ کھلاڑی * {{جهنڊو تصوير ننڍي|بھارت}} [[1921ع|1921ء]][[ساحر لڌيانوي|ساحر لدھیانوی]] ایک ہندوستانی شاعر اور فلمی گیت نگار == موت == * [[1977ع|1977]] – [[ڪرشن چندر]] ، ليکڪ، مختصر ڪهاڻي لکندڙ * [[1970ع|1970]] – [[خورشید احمد جامی|خورشيد احمد جامي]] ، هندستاني اردو شاعر * [[2026ع|2026]] – محمد نقيب عطاس ، ملائيشيا جو فلسفي * [[2026ع|2026]] – لطفيه الدليمي ، هڪ عراقي ليکڪ، صحافي، ۽ عورتن جي حقن جي ڪارڪن. * [[2026ع|2026]] - وليد خالدي ، فلسطيني مورخ * [[2026ع|2026]] – اينٿوني جيمس ليگٽ ، برطانوي طبيعيات دان == موڪلون ۽ تہوار == * [[عورتن جو عالمي ڏينهن]] == حوالا == <templatestyles src="حوالہ جات/styles.css" />{{حوالو}}<templatestyles src="حوالہ جات/styles.css" />{{مهينا}} [[زمرو:Short description is different from Wikidata]] [[زمرو:مارچ]] [[زمرو:سال جا ڏينهن]] 42h7445di8q9t61zwmsfi2r0ad971m8 10 98492 384331 2026-06-11T13:57:07Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{#switch: {{{valign|sub}}} | normal = <span style="line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}};">{{{1}}}</span></span> | super = <span style="vertical-align:super;"><span style="vertical-align:super;line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}}; vertical-align:super;">{{{1}}}</span></span></span> | sub = <span style="vertical-align:sub;"><span style="vertical-align:sub;line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="fon... 384331 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{valign|sub}}} | normal = <span style="line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}};">{{{1}}}</span></span> | super = <span style="vertical-align:super;"><span style="vertical-align:super;line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}}; vertical-align:super;">{{{1}}}</span></span></span> | sub = <span style="vertical-align:sub;"><span style="vertical-align:sub;line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}}; vertical-align:sub;">{{{1}}}</span></span></span> | <span style="vertical-align:sub;"><span style="vertical-align:sub;line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}}; vertical-align:sub;">{{{1}}}</span></span></span> }}<noinclude> <!-- Please add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you. --> {{documentation}} </noinclude> 384t5a4xxt2h7dl1bucj91ggtrmmo9k 10 98493 384332 2026-06-11T13:59:50Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين الويڪي ڳنڍڻا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> == استعمال == هي سانچو لسانياتي مضمونن ۾ اِعرابي نشانن (diacritic marks) جي ماپ وڏي ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جڏهن⁠تہ سٽ جي اوچائي (line height) کي به متوازن رکيو ويندو آهي، جيئن اِهي نشا... 384332 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين الويڪي ڳنڍڻا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> == استعمال == هي سانچو لسانياتي مضمونن ۾ اِعرابي نشانن (diacritic marks) جي ماپ وڏي ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جڏهن⁠تہ سٽ جي اوچائي (line height) کي به متوازن رکيو ويندو آهي، جيئن اِهي نشان وڌيڪ واضح نظر اچن ۽ هڪ ٻئي کان آسانيءَ سان فرق ڪري سگهجن. * {{tlx|Huge|<var>وڏو ڏيکارڻ لاءِ اِعرابي نشان</var>}} جيڪڏهن سانچي ڏانهن موڪليل قدر ۾ "=" (برابري جي نشاني) شامل هجي، ته ان کي هيئن لکڻ گهرجي: * {{tlx|Huge|1&#61;<var>&#61;</var>}} يا * {{tlx|Huge|<var>&amp;#61;</var>}} هي سانچو {{tl|IPA}} ۽ ساڳي نوعيت جي ٻين سانچن سان هم آهنگ آهي. ؛عام استعمال جو مثال: * <code><nowiki>فلاں فلاں {{Huge|῾}} بمقابله {{Huge|᾽}} فلاں فلاں.</nowiki></code> هي هن ريت نظر ايندو: * فلاں فلاں {{Huge|῾}} بمقابله {{Huge|᾽}} فلاں فلاں. ماپ پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿي، ۽ ان سان گڏ مناسب سٽ اوچائي پاڻمرادو لاڳو ٿيندي: {{tlx|Huge|<var>&amp;&#61;</var>|500%}} {{Huge|<var>&amp;&#61;</var>|500%}} يا، توهان سٽ اوچائي الڳ به مقرر ڪري سگهو ٿا: ---- {{tlx|Huge|&amp;<nowiki><br /></nowiki>&#61;|300%}} ---- {{tlx|Huge|&amp;<nowiki><br /></nowiki>&#61;|300%|0%}} ---- {{Huge|&amp;<br />&#61;|300%}} ---- {{Huge|&amp;<br />&#61;|300%|0%}} ---- <br /> ترتيب (Alignment) به تبديل ڪري سگهجي ٿي: '''valign''' کي "sub" (رٿيل قدر)، "super" يا "normal" تي مقرر ڪري سگهجي ٿو. {{tlx|Huge|sub}} {{tlx|Huge|super<nowiki>|valign=super</nowiki>}} {{tlx|Huge|normal<nowiki>|valign=normal</nowiki>}} {{Huge|sub}}{{Huge|super|valign=super}}{{Huge|normal|valign=normal}} <br /> آخر ۾، هي سڀ خاصيتون گڏ استعمال ڪرڻ جو مثال: {{tlx|Huge|Wiki<nowiki><br /></nowiki>Wiki|300%|200%<nowiki>|valign=super</nowiki>}}<nowiki><br /></nowiki>Wiki Wiki. ---- {{Huge|Wiki<br />Wiki|300%|200%|valign=super}}<br />Wiki Wiki. == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "اِعرابي نشانن جي ماپ وڏي ڪري ٿو ۽ سٽ جي اوچائي کي متوازن رکي ٿو.", "params": { "1": { "label": "نشان", "description": "اهو اِعرابي نشان جنهن کي وڏو ڏيکارڻو هجي.", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "فانٽ جي ماپ", "description": "فانٽ جي ماپ سيڪڙو ۾. رٿيل قدر 180٪ آهي.", "type": "string", "required": false }, "3": { "label": "سٽ جي اوچائي", "description": "سٽ جي اوچائي؛ رٿيل طور فانٽ جي ماپ يا 180٪ جي برابر هوندي.", "type": "string", "required": false }, "valign": { "label": "valign", "description": "عمودي ترتيب. 'normal'، 'super' يا 'sub' (رٿيل قدر) مان هڪ.", "type": "string", "required": false } } } </templatedata> == پڻ ڏسو == {{font size templates}} <includeonly>{{Sandbox other| | <!-- زمرا هن سٽ کان هيٺ شامل ڪريو --> [[زمرو:ماپ تبديل ڪندڙ سانچا]] }}</includeonly> p8jb1wtjnkakscmvadoe2s4gram4h9i 384333 384332 2026-06-11T14:00:22Z Intisar Ali 8681 /* سانچائي ڊيٽا */ 384333 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين الويڪي ڳنڍڻا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> == استعمال == هي سانچو لسانياتي مضمونن ۾ اِعرابي نشانن (diacritic marks) جي ماپ وڏي ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جڏهن⁠تہ سٽ جي اوچائي (line height) کي به متوازن رکيو ويندو آهي، جيئن اِهي نشان وڌيڪ واضح نظر اچن ۽ هڪ ٻئي کان آسانيءَ سان فرق ڪري سگهجن. * {{tlx|Huge|<var>وڏو ڏيکارڻ لاءِ اِعرابي نشان</var>}} جيڪڏهن سانچي ڏانهن موڪليل قدر ۾ "=" (برابري جي نشاني) شامل هجي، ته ان کي هيئن لکڻ گهرجي: * {{tlx|Huge|1&#61;<var>&#61;</var>}} يا * {{tlx|Huge|<var>&amp;#61;</var>}} هي سانچو {{tl|IPA}} ۽ ساڳي نوعيت جي ٻين سانچن سان هم آهنگ آهي. ؛عام استعمال جو مثال: * <code><nowiki>فلاں فلاں {{Huge|῾}} بمقابله {{Huge|᾽}} فلاں فلاں.</nowiki></code> هي هن ريت نظر ايندو: * فلاں فلاں {{Huge|῾}} بمقابله {{Huge|᾽}} فلاں فلاں. ماپ پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿي، ۽ ان سان گڏ مناسب سٽ اوچائي پاڻمرادو لاڳو ٿيندي: {{tlx|Huge|<var>&amp;&#61;</var>|500%}} {{Huge|<var>&amp;&#61;</var>|500%}} يا، توهان سٽ اوچائي الڳ به مقرر ڪري سگهو ٿا: ---- {{tlx|Huge|&amp;<nowiki><br /></nowiki>&#61;|300%}} ---- {{tlx|Huge|&amp;<nowiki><br /></nowiki>&#61;|300%|0%}} ---- {{Huge|&amp;<br />&#61;|300%}} ---- {{Huge|&amp;<br />&#61;|300%|0%}} ---- <br /> ترتيب (Alignment) به تبديل ڪري سگهجي ٿي: '''valign''' کي "sub" (رٿيل قدر)، "super" يا "normal" تي مقرر ڪري سگهجي ٿو. {{tlx|Huge|sub}} {{tlx|Huge|super<nowiki>|valign=super</nowiki>}} {{tlx|Huge|normal<nowiki>|valign=normal</nowiki>}} {{Huge|sub}}{{Huge|super|valign=super}}{{Huge|normal|valign=normal}} <br /> آخر ۾، هي سڀ خاصيتون گڏ استعمال ڪرڻ جو مثال: {{tlx|Huge|Wiki<nowiki><br /></nowiki>Wiki|300%|200%<nowiki>|valign=super</nowiki>}}<nowiki><br /></nowiki>Wiki Wiki. ---- {{Huge|Wiki<br />Wiki|300%|200%|valign=super}}<br />Wiki Wiki. == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "اِعرابي نشانن جي ماپ وڏي ڪري ٿو ۽ سٽ جي اوچائي کي متوازن رکي ٿو.", "params": { "1": { "label": "نشان", "description": "اهو اِعرابي نشان جنهن کي وڏو ڏيکارڻو هجي.", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "فانٽ جي ماپ", "description": "فانٽ جي ماپ سيڪڙو ۾. رٿيل قدر 180٪ آهي.", "type": "string", "required": false }, "3": { "label": "سٽ جي اوچائي", "description": "سٽ جي اوچائي؛ رٿيل طور فانٽ جي ماپ يا 180٪ جي برابر هوندي.", "type": "string", "required": false }, "valign": { "label": "valign", "description": "عمودي ترتيب. 'normal'، 'super' يا 'sub' (رٿيل قدر) مان هڪ.", "type": "string", "required": false } } } </templatedata> == پڻ ڏسو == {{font size templates}} <includeonly>{{Sandbox other| | <!-- زمرا هن سٽ کان هيٺ شامل ڪريو --> [[زمرو:ماپ تبديل ڪندڙ سانچا]] }}</includeonly> 0io6vl794vrz448iaexnhy6eszdhudn 10 98494 384334 2026-06-11T14:06:20Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-risk|ھزارين}} {{COinS safe|n}} {{Notice|[[خاص:فرق/724648585|10 جون 2016ع]] کان وٺي MediaWiki:Common.css ۾ هڪ ضابطو شامل ڪيو ويو آهي، جنهن سبب هاڻي {{tag|small|o}} هميشه ڀرپاسي واري متن جي 85٪ ماپ تي ظاهر ٿيندو آهي۔ هي سانچو رڳو سهولت خاطر هڪ سادي ڍانچي (wrapper) طور برقرار رکيو ويو آهي۔}} {{Templat... 384334 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-risk|ھزارين}} {{COinS safe|n}} {{Notice|[[خاص:فرق/724648585|10 جون 2016ع]] کان وٺي MediaWiki:Common.css ۾ هڪ ضابطو شامل ڪيو ويو آهي، جنهن سبب هاڻي {{tag|small|o}} هميشه ڀرپاسي واري متن جي 85٪ ماپ تي ظاهر ٿيندو آهي۔ هي سانچو رڳو سهولت خاطر هڪ سادي ڍانچي (wrapper) طور برقرار رکيو ويو آهي۔}} {{Template redirect|Smaller|Petit|HW-small|Sma}} {{tlb|Small}}، {{tag|small|link=y}} جو متبادل آهي۔ == استعمال == [[MOS:ACCESS#Font size]] ۽ [[MOS:SMALLFONT]] موجب، ”انهن عنصرن ۾ ننڍي فانٽ جو استعمال نه ڪيو وڃي جيڪي اڳ ئي ننڍي فانٽ استعمال ڪن ٿا، جهڙوڪ معلوماتي خانو (infobox)، نيويگيشن خانو (navbox) ۽ حوالن وارا ڀاڱا“۔ هن سانچي کي معلوماتي خاني اندر استعمال ڪرڻ سان متن جي ماپ صفحي جي بنيادي ماپ جي لڳ ڀڳ 75٪ رهجي ويندي، جيڪا مٿي ڄاڻايل هدايتن ۾ مقرر ڪيل گهٽ ۾ گهٽ 85٪ حد کان گهٽ آهي۔ هن سانچي جو واحد پيرا ميٽر مواد (content) آهي، جنهن ۾ سانچا، تصويرون وغيره به شامل ڪري سگهجن ٿيون۔ جيڪڏهن مواد ۾ <code>=</code> (برابري جي نشاني) موجود هجي، ته پيرا ميٽر کي واضح طور {{para|1}} ذريعي بيان ڪرڻ لازمي آهي۔ == گهڻ سٽين سان استعمال == هن سانچي کي ڪيترين سٽن تي مشتمل مواد لاءِ استعمال نه ڪيو وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان [[Special:LintErrors|لنٽر]] جون غلطيون پيدا ٿينديون۔ جيڪڏهن ڪيترن فهرستي نڪتن يا ڪيترن پيراگرافن کي ننڍو ڏيکارڻ ضروري هجي، ته سڄي بلاڪ جي چوڌاري {{tl|smalldiv}} استعمال ڪيو وڃي، يا هر فهرستي نڪتي يا پيراگراف کي الڳ الڳ ويڙهيو وڃي۔ تنهنڪري {{done|درست طريقو}}: {{anchor|small-dos}} {| class="wikitable" |- ! ان پُٽ ! نتيجو |- | <code><nowiki>What a wonderful world</nowiki></code> | What a wonderful world |- | <code><nowiki>{{small|What a wonderful world}}</nowiki></code> | {{small|What a wonderful world}} |- | <code><nowiki>{{small|1=3 + 2 = 5}}</nowiki></code> | {{small|1=3 + 2 = 5}} |- |<syntaxhighlight lang="wikitext">{{small|1=103}} {{small|1=+ 2}} —— {{small|1=105}}</syntaxhighlight> |{{small|1=103}} {{small|1=+ 2}} —— {{small|1=105}} |} {{not done|هيئن نه ڪريو}}: {{anchor|small-don'ts}} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{small| *One *Two *Three}}</syntaxhighlight> {{done|هن ريت ڪريو}}: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{smalldiv| *One *Two *Three}}</syntaxhighlight> == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "HTML جي \"small\" ٽيگ لاءِ هڪ سانچو، جيڪو متن جي ماپ ننڍي ڪري ٿو.", "params": { "1": { "label": "متن", "description": "اهو متن جيڪو ننڍي ماپ ۾ ڏيکارڻو هجي.", "type": "string", "required": true } } } </templatedata> == نگراني وارا زمرا == * {{clc|Pages using small with an empty input parameter}} * {{clc|Pages using small with unknown parameters}} == پڻ ڏسو == {{font size templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- سانچي جا زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:ماپ تبديل ڪندڙ سانچا|{{PAGENAME}}]] [[زمرو:وڪيپيڊيا HTML ٽيگ متبادل سانچا]] [[زمرو:نگراني وارو زمرو شامل ڪندڙ سانچا]] }}</includeonly> go7rpyemt3c7w6qtqcoex8gzrtwvwtq 0 98495 384344 2026-06-11T17:46:00Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: {{Infobox settlement|official_name=Shujabad Tehsil|name=شجاع آباد تعلقو|native_name={{nq|تحصیل شجاع آباد}}|native_name_lang=ur|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flag... 384344 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=Shujabad Tehsil|name=شجاع آباد تعلقو|native_name={{nq|تحصیل شجاع آباد}}|native_name_lang=ur|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_type3=[[ضلعو]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=شجاع آباد|subdivision_type5=يونين ڪائونسلون|subdivision_name5=7|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_total_km2=|area_metro_km2=|population_as_of=[[2017 Census of Pakistan|2017]]|population_footnotes=<ref name="census2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/punjab/MULTAN_SUMMARY.pdf|title=DISTRICT AND TEHSIL LEVEL POPULATION SUMMARY WITH REGION BREAKUP: PUNJAB|date=2018-01-03|access-date=2018-05-01|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref>|population_total=6,09,631|population_urban=5,29,596|population_rural=80,035|population_density_urban_km2=|coordinates=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|timezone=[[Pakistan Standard Time|PKT]]|utc_offset=+5|timezone_DST=|utc_offset_DST=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=}} <references /> '''شجاع آباد''' پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ملتان جو هڪ تعلقو آهي. سال [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|2017 جي مردم شماري]] جي مطابق تعلقي جي آبادي 6,09,631 آهي. ne2wwnd7vejpel05ggg2dget3ub5eku 0 98496 384367 2026-06-11T21:47:05Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[پٽ]] کي [[پُٽ]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو 384367 wikitext text/x-wiki #چوريو [[پُٽ]] ks1tzm7ogbci2fcgritxrkoyrkv8422 0 98497 384369 2026-06-11T22:00:28Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: '''پَٽُ''' سنڌ جي اُن ننڍڙي علائقي جو نالو آهي، جيڪو [[شڪارپور]] شهر ۽ [[بولان لڪ]] جي وچ ۾ لڳ ڀڳ 30 ميلن تائين پکڙيل آهي. هن وارياسي خطي ۾ آبپاشيءَ جا ڪي به ذريعا موجود ناهن. هي علائقو واريءَ جي دڙن سان ڍڪيل هوندو آهي، جن کي ''پَٽُ'' سڏيو ويندو آهي. هتي نباتات تمام ٿوري مقدا... 384369 wikitext text/x-wiki '''پَٽُ''' سنڌ جي اُن ننڍڙي علائقي جو نالو آهي، جيڪو [[شڪارپور]] شهر ۽ [[بولان لڪ]] جي وچ ۾ لڳ ڀڳ 30 ميلن تائين پکڙيل آهي. هن وارياسي خطي ۾ آبپاشيءَ جا ڪي به ذريعا موجود ناهن. هي علائقو واريءَ جي دڙن سان ڍڪيل هوندو آهي، جن کي ''پَٽُ'' سڏيو ويندو آهي. هتي نباتات تمام ٿوري مقدار ۾ اُڀري سگهي ٿي، ۽ اها به فقط مينهن جي ڪجهه وسڪارن کان پوءِ. هتي عام طور ''ڪنڊي'' ۽ اهڙا ٻوٽا پيدا ٿيندا آهن، جن جا ٿُلها، رس ڀريا ڏانڊا ۽ پن هوندا آهن، جڏهن ته انهن جون پاڙون تمام ڊگهيون هونديون آهن<ref>Spate, p. 507؛ پڻ ڏسو: M. B. Pithawalla, ''A Geographical Analysis of the Khairpur State'', ''Journal of Sindh Historical Society'', جلد I، حصو IV، 1935ع، ص. 44.</ref><ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019}}</ref> ==حوالا== hx4hckgbyghakzop13e7bxggamutqph 384370 384369 2026-06-11T22:01:36Z Intisar Ali 8681 /* */ 384370 wikitext text/x-wiki '''پَٽُ''' سنڌ جي اُن ننڍڙي علائقي جو نالو آهي، جيڪو [[شڪارپور]] شهر ۽ [[بولان لڪ]] جي وچ ۾ لڳ ڀڳ 30 ميلن تائين پکڙيل آهي. هن وارياسي خطي ۾ آبپاشيءَ جا ڪي به ذريعا موجود ناهن. هي علائقو واريءَ جي دڙن سان ڍڪيل هوندو آهي، جن کي ''پَٽُ'' سڏيو ويندو آهي. هتي نباتات تمام ٿوري مقدار ۾ اُڀري سگهي ٿي، ۽ اها به فقط مينهن جي ڪجهه وسڪارن کان پوءِ. هتي عام طور ''ڪنڊي'' ۽ اهڙا ٻوٽا پيدا ٿيندا آهن، جن جا ٿُلها، رس ڀريا ڏانڊا ۽ پن هوندا آهن، جڏهن ته انهن جون پاڙون تمام ڊگهيون هونديون آهن<ref>Spate, p. 507؛ پڻ ڏسو: M. B. Pithawalla, ''A Geographical Analysis of the Khairpur State'', ''Journal of Sindh Historical Society'', جلد I، حصو IV، 1935ع، ص. 44.</ref><ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> ==حوالا== 8wb4k2iq4ao9m9ko3ncj5qiuqhvgn6i 384371 384370 2026-06-11T22:02:31Z Intisar Ali 8681 /* */ 384371 wikitext text/x-wiki '''پَٽُ''' سنڌ جي اُن ننڍڙي علائقي جو نالو آهي، جيڪو [[شڪارپور]] شهر ۽ [[بولان لڪ]] جي وچ ۾ لڳ ڀڳ 30 ميلن تائين پکڙيل آهي. هن وارياسي خطي ۾ آبپاشيءَ جا ڪي به ذريعا موجود ناهن. هي علائقو واريءَ جي دڙن سان ڍڪيل هوندو آهي، جن کي ''پَٽُ'' سڏيو ويندو آهي. هتي نباتات تمام ٿوري مقدار ۾ اُڀري سگهي ٿي، ۽ اها به فقط مينهن جي ڪجهه وسڪارن کان پوءِ. هتي عام طور ''ڪنڊي'' ۽ اهڙا ٻوٽا پيدا ٿيندا آهن، جن جا ٿُلها، رس ڀريا ڏانڊا ۽ پن هوندا آهن، جڏهن ته انهن جون پاڙون تمام ڊگهيون هونديون آهن<ref>Spate, p. 507؛ پڻ ڏسو: M. B. Pithawalla, ''A Geographical Analysis of the Khairpur State'', ''Journal of Sindh Historical Society'', جلد I، حصو IV، 1935ع، ص. 44.</ref><ref name="ArshadIslam1990">{{cite thesis |last=Islam |first=Arshad |title=History of Sindh During Pre-Mughal Period |degree=Doctor of Philosophy (History) |publisher=Centre of Advanced Study, Department of History, Aligarh Muslim University |location=Aligarh, India |year=1990 |note=Reproduced by Sani H. Panhwar, 2019|page=7}}</ref> ==وڌيڪ ڏسو== [[پٽ فيڊر]] ==حوالا== nlnosikjcqut3hplyklii1x18kvt6y9 10 98498 384393 2026-06-11T23:12:42Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Infobox | autoheaders = yes | bodystyle = width:25em;line-height:1.5em; | abovestyle = background-color:#cde5b2; color:inherit; | headerstyle = background-color:#cde5b2; color:inherit; | above = {{{name|}}} | subheader2 = {{{category|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=272px|maxsize=312px|alt={{{image_alt|}}} }} | caption = {{if empty|{{{caption|}}}|{{{image_caption|}}} }} | image2 = {{... 384393 wikitext text/x-wiki {{Infobox | autoheaders = yes | bodystyle = width:25em;line-height:1.5em; | abovestyle = background-color:#cde5b2; color:inherit; | headerstyle = background-color:#cde5b2; color:inherit; | above = {{{name|}}} | subheader2 = {{{category|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=272px|maxsize=312px|alt={{{image_alt|}}} }} | caption = {{if empty|{{{caption|}}}|{{{image_caption|}}} }} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=272px|maxsize=312px|alt={{{map_alt|}}} }} | caption2 = {{{map_caption|}}} | header1 = ماحوليات | label2 = [[حياتياتي خطو|خطو]] | data2 = {{{biogeographic_realm|{{{ecozone|}}}}}} | label3 = [[حياتي جُغرافيائي علائقو]] | data3 = {{{biome|}}} | label4 = سرحدون | data4 = {{if empty|{{{borders|}}}|{{#invoke:Compact list|main|border}}}} | label5 = جانور | data5 = {{{animals|}}} | label6 = پکين جا قسم | data6 = {{{bird_species|}}} | label7 = کير پياريندڙ جانورن جا قسم | data7 = {{{mammal_species|}}} | header8 = جاگرافي | label9 = پکيڙ | data9 = {{if empty|{{{surface|}}}|{{#if:{{{area|}}}|{{convert|{{{area}}}|km2|mi2|abbr=on}} }} }} | label10 = {{#if:{{{countries|}}}{{{country1|}}}|ملڪ|ملڪ}} | data10 = {{if empty|{{{countries|}}}|{{#invoke:Compact list|main|country}}}} | label11 = {{#if:{{{region_type|}}}|{{{region_type}}}|{{#if:{{{state1|}}}|رياستون|رياست}} }} | data11 = {{if empty|{{{states|}}}|{{#invoke:Compact list|main|state|_limit=8}}}} | label12 = اوچائي | data12 = {{{elevation|}}} | label13 = بيهڪ جا انگ | data13 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark|{{#if:{{{area|}}}|dim:{{Infobox dim|area_km2={{{area|}}}}}|scale:3000000}}}} }} | label14 = ارضياتي بناوت | data14 = {{{geology|}}} | label15 = {{longitem|سمنڊ يا بحيرائون}} | data15 = {{{seas|}}} | label16 = درياهه | data16 = {{{rivers|}}} | label17 = {{longitem|آبهوا جو قسم}} | data17 = {{{climate|}}} | label18 = {{longitem|زمين جا قسم}} | data18 = {{{soil|}}} | header19 = تحفظ | label20 = {{longitem|[[ماحولياتي علائقي جي تحفظ جي حيثيت|تحفظ جي حيثيت]]}} | data20 = {{{conservation|}}} | label21 = [[گلوبل 200]] | data21 = {{{global200|}}} | label22 = {{longitem|رھائش گاهه جو نقصان}} | data22 = {{#if:{{{habitat_loss|}}}|{{{habitat_loss}}}%{{{habitat_loss_ref|}}} }} | label23 = محفوظ علائقو | data23 = {{#if:{{{protected|}}}|{{{protected}}}%{{{protected_ref|}}} }} | header24 = _BLANK_ | data25 = {{{embedded|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان ماحولياتي علائقي وارو سانچو استعمال ڪندڙ صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=صفحو [[سانچو:Infobox ecoregion]] ۾ اڻڄاتل پيرا ميٽر "_VALUE_" استعمال ڪري رهيو آهي|ignoreblank=y| animals | area | biogeographic_realm | biome | bird_species | borders | caption | category | climate | conservation | coordinates | countries | ecozone | elevation | embedded | geology | global200 | habitat_loss | habitat_loss_ref | image | image_alt | image_caption | image_size | mammal_species | map | map_alt | map_caption | map_size | name | protected | protected_ref | region_type | rivers | seas | soil | states | surface | regexp1=border_?%d* | regexp2=country_?%d* | regexp3=state_?%d*}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> d7eyac0a64x2msptw5mzgeu2cnuamnx 10 98499 384394 2026-06-11T23:14:19Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!--زمرا هيٺ شامل ڪيا وڃن؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪيون وڃن--> {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Parameter names example | animals | area | biogeographic_realm | biome | bird_species | caption | category | climate | conservation | coordinates | countries | ecozone | eleva... 384394 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا هيٺ شامل ڪيا وڃن؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪيون وڃن--> {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Parameter names example | animals | area | biogeographic_realm | biome | bird_species | caption | category | climate | conservation | coordinates | countries | ecozone | elevation | embedded | geology | global200 | habitat_loss | habitat_loss_ref | image | image_alt | image_caption | image_size | mammal_species | map | map_alt | map_caption | map_size | name | protected | protected_ref | region_type | rivers | seas | soil | surface }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox ecoregion |name = |category = |image = |image_size = |image_alt = |caption = |map = |map_size = |map_alt = |map_caption = |biogeographic_realm = |biome = |animals = |bird_species = |mammal_species = |border = |borders = |area = |country = |countries = |state = |region_type = |elevation = |coordinates = |geology = |seas = |rivers = |climate = |soil = |conservation = |global200 = |habitat_loss = |habitat_loss_ref = |protected = |protected_ref = |embedded = }} </syntaxhighlight> ===پيرا ميٽر=== {| class="wikitable" style="text-align:left" |- ! نالو | ماحولياتي علائقي جو نالو |- ! category | ماحولياتي علائقي جي درجابندي يا قسم |- ! colspan="2" | تصوير ۽ نقشو |- ! image | تصوير جي فائل جو نالو، ''File:'' شامل نه ڪيو وڃي (مثال: foo.jpg) |- ! image_size | تصوير جي ويڪر پکسلن ۾، بنيادي طور 300 |- ! image_alt | تصوير لاءِ متبادل متن (رسائي جي سهولت لاءِ) |- ! image_caption | تصوير هيٺ وضاحتي عنوان |- ! map | نقشي جي فائل جو نالو، ''File:'' شامل نه ڪيو وڃي (مثال: foo.png) |- ! map_size | نقشي جي ويڪر پکسلن ۾ (بنيادي طور 300) |- ! map_alt | نقشي لاءِ متبادل متن |- ! map_caption | نقشي هيٺ وضاحتي عنوان |- ! colspan="2" | ماحوليات |- ! biogeographic_realm | اهو [[حياتياتي خطو]] جنهن ۾ ماحولياتي علائقو واقع هجي |- ! biome | ماحولياتي علائقي جو [[حياتي جغرافيائي علائقو]] |- ! animals | اهم جانورن جا قسم |- ! bird_species | ماحولياتي علائقي ۾ پکين جي قسمن جو تعداد |- ! mammal_species | ماحولياتي علائقي ۾ کير پياريندڙ جانورن جي قسمن جو تعداد |- ! border | جيڪڏهن ماحولياتي علائقو رڳو هڪ ٻئي علائقي سان لڳو لڳ هجي ته هتي ڄاڻايو |- ! border(n) | جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ علائقن سان سرحد هجي ته border1، border2، border3 وغيره استعمال ڪريو |- ! colspan="2" | جاگرافي |- ! area | ماحولياتي علائقي جي پکيڙ چورس ڪلوميٽرن ۾ (رڳو عدد، ڪا اِڪائي نه) |- ! country | جيڪڏهن ماحولياتي علائقو رڳو هڪ ملڪ ۾ هجي ته هي پيرا ميٽر استعمال ڪيو |- ! country(n) | جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ ملڪن ۾ هجي ته country1، country2 وغيره استعمال ڪريو |- ! state | جيڪڏهن ماحولياتي علائقو رڳو هڪ رياست يا انتظامي حصي ۾ هجي ته هي پيرا ميٽر استعمال ڪيو |- ! state(n) | جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ رياستن ۾ هجي ته state1، state2 وغيره استعمال ڪريو |- ! region_type | جيڪڏهن انتظامي حصو رياست نه هجي ته هتي مناسب نالو ڏيو، مثال طور "صوبو" |- ! elevation | اوچائي جي حد ({{tl|convert}} سانچو استعمال ڪيو) |- ! geology | ماحولياتي علائقي جي عام ارضياتي بناوت |- ! seas | جيڪڏهن ماحولياتي علائقو ڪنهن سمنڊ يا بحيري سان لاڳاپيل هجي ته هتي ڄاڻايو |- ! rivers | جيڪڏهن ماحولياتي علائقي ۾ ڪو درياهه هجي يا ان سان لاڳاپيل هجي ته هتي ڄاڻايو |- ! climate | [[ڪوپن آبهوا درجابندي]] موجب آبهوا جو قسم |- ! soil | ماحولياتي علائقي ۾ موجود زمين جا قسم |- ! colspan="2" | بيهڪ جا انگ |- ! coordinates | ماحولياتي علائقي جي لڳ ڀڳ مرڪز جا بيهڪ جا انگ ({{tl|Coord}} استعمال ڪيو) |- ! colspan="2" | تحفظ بابت ڄاڻ |- ! conservation | [[ماحولياتي علائقي جي تحفظ جي حيثيت]]؛ عام طور "بحراني/خطري هيٺ"، "خطري جو شڪار" يا "نسبتاً مستحڪم/محفوظ" |- ! global200 | ڇا هي ماحولياتي علائقو [[گلوبل 200]] ۾ شامل آهي؟ |- ! habitat_loss | رهائش گاهه جي نقصان جو سيڪڙو (0 کان 100 تائين، % نشان ڏيڻ جي ضرورت ناهي) |- ! habitat_loss_ref | رهائش گاهه جي نقصان لاءِ حوالو |- ! protected | ماحولياتي علائقي جو محفوظ ڪيل حصو سيڪڙو ۾ (0 کان 100 تائين، % نشان ڏيڻ جي ضرورت ناهي) |- ! protected_ref | محفوظ حصي جي سيڪڙو لاءِ حوالو |- ! embedded | ٻيو ڪو انفوباڪس جيڪو هن انفوباڪس جي اندر ڏيکارڻو هجي. ان انفوباڪس ۾ "embed" يا "child" پيرا ميٽر 1 يا yes مقرر ٿيل هجي. |} == ٽريڪنگ زمرو == * {{clc|Pages using infobox ecoregion with unknown parameters}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!--زمرا هيٺ شامل ڪيا وڃن؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪيون وڃن--> [[زمرو:حياتياتي انفوباڪس سانچا|Ecoregion]] [[زمرو:جڳهن جا انفوباڪس سانچا|Ecoregion]] [[زمرو:ٽريڪنگ زمرو شامل ڪندڙ سانچا]] }}</includeonly> hluzupbvsdbd40n6nz0x70pfr7dm51n 828 98500 384395 2026-06-11T23:16:09Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local clist = require('Module:Collapsible list').main local hlist = require('Module:List').horizontal local compressSparseArray = require('Module:TableTools').compressSparseArray local p = {} --[[ Combine named-and-numbered arguments into a pretty list. "Named-and-numbered" means foo, foo0, foo_1, foo234: anything that matches foo_?%d+ Arguments: args[1] = name to search arguments rest of args = arguments to search... 384395 Scribunto text/plain local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local clist = require('Module:Collapsible list').main local hlist = require('Module:List').horizontal local compressSparseArray = require('Module:TableTools').compressSparseArray local p = {} --[[ Combine named-and-numbered arguments into a pretty list. "Named-and-numbered" means foo, foo0, foo_1, foo234: anything that matches foo_?%d+ Arguments: args[1] = name to search arguments rest of args = arguments to search Returns: Pretty list, in order of argument number. "foo" comes first, then "foo0", "foo1", ... "fooN" The argument numbering does not have to be sequential If number of args that match <= args[_limit] (4 default), returns text list of the form "A, B, C and D" otherwise returns collapsible list ({{clist}}) --]] function p._main(args) local pattern = "^"..args[1].."_?(%d+)$" -- pattern to match local values = {} for k, v in pairs(args) do --- loop through all arguments if k == args[1] then --- if argument is just "foo", put it first values[1] = v else ord = tonumber(mw.ustring.match(k,pattern)) --- if "foo_?%d+", extract number if ord then values[ord+2] = v --- put value into list at number+2 (to keep "foo" first, even for foo0) end end end values = compressSparseArray(values) --- squeeze out gaps/nils in values, keep ordering local limit = tonumber(args._limit) or 4 if #values == 0 then return '' end if #values == 1 then return values[1] end if #values > limit then return clist(values) --- if longer than limit, call Module:Collapsible list end return hlist(values) --- otherwise create horizontal list end function p.main(frame) local args = getArgs(frame) return p._main(args) end return p e0td2ty0fhutc4bjldpjaxtiopzfwx9 0 98501 384429 2026-06-12T05:03:42Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1350697306|Multan Tehsil]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384429 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ملتان شهر تعلقو|official_name=Multan City Tehsil|native_name={{Nastaliq| تحصیل ملتان شہر}}|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Pakistan}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_type3=[[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=[[ملتان|ملتان شهر]]|subdivision_type5=يونين ڪائونسلون|subdivision_name5=10|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_total_km2=|area_metro_km2=|population_as_of=2023|population_footnotes=<ref name="x661">{{cite web | title=Area, population by sex, sex ratio, population density, urban population, household size and annual growth rate, Census-2023, Punjab | website=pbs.gov.pk | date=10 January 2025 | url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_1_punjab_districts.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250315044346/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_1_punjab_districts.pdf | archive-date=15 March 2025 | url-status=dead | access-date=20 May 2025}}</ref>|population_total=25,55,486|population_density_km2=|population_urban=|population_density_urban_km2=|coordinates=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|timezone=[[Pakistan Standard Time|PST]]|utc_offset=+5|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} <references /> '''ملتان شهر تعلقو''' ( [[اردو]] ۽ [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] : ملتان شہر)، [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جي [[ملتان ضلعو|ملتان ضلعي]] جو هڪ [[پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست|تعلقو]] آهي. [[ملتان]] شهر تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. <ref>{{حوالو ويب|date=2022-10-15|quote=2022-10-15}}</ref> 7o3eu8qbe55mko919el4k3ej4akee6o 384430 384429 2026-06-12T05:07:35Z Ibne maryam 17680 /* */ 384430 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ملتان شهر تعلقو|official_name=Multan City Tehsil|native_name={{Nastaliq| تحصیل ملتان شہر}}|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Pakistan}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_type3=[[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=[[ملتان|ملتان شهر]]|subdivision_type5=يونين ڪائونسلون|subdivision_name5=10|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_total_km2=|area_metro_km2=|population_as_of=2023|population_footnotes=<ref name="x661">{{cite web | title=Area, population by sex, sex ratio, population density, urban population, household size and annual growth rate, Census-2023, Punjab | website=pbs.gov.pk | date=10 January 2025 | url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_1_punjab_districts.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250315044346/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_1_punjab_districts.pdf | archive-date=15 March 2025 | url-status=dead | access-date=20 May 2025}}</ref>|population_total=25,55,486|population_density_km2=|population_urban=|population_density_urban_km2=|coordinates=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|timezone=[[Pakistan Standard Time|PST]]|utc_offset=+5|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} '''ملتان شهر تعلقو''' ([[اردو]] ۽ [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: ملتان شہر)، [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جي [[ملتان ضلعو|ملتان ضلعي]] جو هڪ [[پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست|تعلقو]] آهي. [[ملتان]] شهر تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي.<ref>{{حوالو ويب|date=2022-10-15|quote=2022-10-15}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ملتان شهر تعلقو]] [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا تعلقا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تعلقا]] noswmgn6duswxn1erroc8ym0kc9jesx 384458 384430 2026-06-12T10:07:49Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا]] جو اضافو + ترتيب 384458 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ملتان شهر تعلقو|official_name=Multan City Tehsil|native_name={{Nastaliq| تحصیل ملتان شہر}}|settlement_type=[[تعلقو]]|other_name=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_map=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=پاڪستان ۾ جاء|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Pakistan}}|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_name1={{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_type3=[[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=[[ملتان|ملتان شهر]]|subdivision_type5=يونين ڪائونسلون|subdivision_name5=10|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_total_km2=|area_metro_km2=|population_as_of=2023|population_footnotes=<ref name="x661">{{cite web | title=Area, population by sex, sex ratio, population density, urban population, household size and annual growth rate, Census-2023, Punjab | website=pbs.gov.pk | date=10 January 2025 | url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_1_punjab_districts.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250315044346/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_1_punjab_districts.pdf | archive-date=15 March 2025 | url-status=dead | access-date=20 May 2025}}</ref>|population_total=25,55,486|population_density_km2=|population_urban=|population_density_urban_km2=|coordinates=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|timezone=[[Pakistan Standard Time|PST]]|utc_offset=+5|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} '''ملتان شهر تعلقو''' ([[اردو]] ۽ [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: ملتان شہر)، [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جي [[ملتان ضلعو|ملتان ضلعي]] جو هڪ [[پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست|تعلقو]] آهي. [[ملتان]] شهر تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي.<ref>{{حوالو ويب|date=2022-10-15|quote=2022-10-15}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تعلقا]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا تعلقا]] [[زمرو:ملتان شهر تعلقو]] [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] jqqbseu1b2amqy0ddot6qqyk1keuzpe 14 98502 384431 2026-06-12T05:09:15Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] 384431 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] 04e80sen0o3giy6tsvbz445i1bua8rd 14 98503 384432 2026-06-12T05:09:53Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا تعلقا]] 384432 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا تعلقا]] 2oj872t4xoc4yib1ogdzljq9se9atjx 14 98504 384433 2026-06-12T05:10:20Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تعلقا]] 384433 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ملتان ڊويزن]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تعلقا]] jpl1xkyrqnoiruxtcdfkuaq0a2kf38f 0 98505 384435 2026-06-12T05:25:51Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1345732430|Multan Saddar Tehsil]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384435 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|image_skyline=|image_map1=|map_caption=Location in Pakistan|name=ملتان صدر تعلقو|official_name=Multan Saddar Tehsil|native_name_lang=ملتان صدر تحصيل|settlement_type=[[تعلقو]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_name1={{flag|Punjab, Pakistan}}|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|population_total=1566755|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_type3=[[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=ملتان شهر}}'''ملتان صدر تعلقو''' پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ملتان جو هڪ [[تعلقو]] آهي. سال [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|2017ع جي مردم شماري]] جي مطابق تعلقي جي آبادي 13,22,756 آهي. humvb4bi2179wpc3a9u3jnhlsvsfd2g 384436 384435 2026-06-12T05:26:23Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ملتان شهر تعلقو]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 384436 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|image_skyline=|image_map1=|map_caption=Location in Pakistan|name=ملتان صدر تعلقو|official_name=Multan Saddar Tehsil|native_name_lang=ملتان صدر تحصيل|settlement_type=[[تعلقو]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_name1={{flag|Punjab, Pakistan}}|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|population_total=1566755|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_type3=[[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=ملتان شهر}}'''ملتان صدر تعلقو''' پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ملتان جو هڪ [[تعلقو]] آهي. سال [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|2017ع جي مردم شماري]] جي مطابق تعلقي جي آبادي 13,22,756 آهي. [[زمرو:ملتان شهر تعلقو]] jue9aclzq8vswvhhaitv9lzj00g0gbq 384437 384436 2026-06-12T05:28:21Z Ibne maryam 17680 /* */ 384437 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|image_skyline=|image_map1=|map_caption=Location in Pakistan|name=ملتان صدر تعلقو|official_name=Multan Saddar Tehsil|native_name_lang=ملتان صدر تحصيل|settlement_type=[[تعلقو]]|subdivision_name={{پرچم|پاڪستان}}|subdivision_name1={{flag|Punjab, Pakistan}}|subdivision_name2=[[ملتان ڊويزن]]|subdivision_name3=[[ملتان ضلعو]]|population_total=1566755|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=[[صوبو]]|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]|subdivision_type3=[[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]|subdivision_type4=هيڊ ڪوارٽر|subdivision_name4=ملتان شهر}}'''ملتان صدر تعلقو''' پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ملتان جو هڪ [[تعلقو]] آهي. سال [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|2017ع جي مردم شماري]] جي مطابق تعلقي جي آبادي 13,22,756 آهي. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ملتان صدر تعلقو]] [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] [[زمرو:ملتان ڊويزن جا تعلقا]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تعلقا]] iksmh6teh0tqicj4c5wyj646oeb6tnd 14 98506 384438 2026-06-12T05:28:41Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] 384438 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ملتان ضلعو]] [[زمرو:ملتان ضلعي جا تعلقا]] 04e80sen0o3giy6tsvbz445i1bua8rd 0 98507 384445 2026-06-12T07:34:32Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1357635205|Aosta Valley]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384445 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=استا وادي<br> Aosta Valley|native_name={{native name|it|Valle d'Aosta}}<br/>{{native name|fr|Vallée d'Aoste}}<br/>{{native name|frp|Vâl d'Aoûta}}|native_name_lang=|settlement_type=[[Regions of Italy#Autonomous regions with special statute|Autonomous region]] and [[Provinces of Italy|province]]|image_skyline=CastelloDiFénisJuly292023 06.jpg|image_alt=Aerial view of a medieval castle in the middle of a green valley|image_caption=The 13th-century [[Fénis Castle]] in the Aosta Valley|image_flag=Flag of Valle d'Aosta.svg|flag_alt=|image_shield=Valle d'Aosta-Stemma.svg|shield_size=50px|shield_alt=|nickname=|motto=|anthem=''[[Montagnes Valdôtaines]]''<br />{{center|[[File:Montagnes Valdotaines - Orchestra.ogg]]}}|image_map=Aosta Valley in Italy.svg|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|coordinates={{Coord|45 |45|N|7 |26 |E|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{ITA}}|established_title=|established_date=|founder=|named_for=|seat_type=Capital|seat=[[Aosta]]|parts_type=[[Comune|Municipalities]]|parts=74|government_footnotes=|government_type=[[Parliamentary system]]|leader_party=[[Valdostan Union|UV]]|leader_title=[[List of presidents of Aosta Valley|President]]|leader_name=[[Renzo Testolin]]|total_type=|unit_pref=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3260.90|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}} (On the search form, choose the statistical region of the municipality in the Area section, the Region, the Province, and the name of the Municipality)</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url= https://demo.istat.it/data/posas/POSAS_2026_en_All_files.zip |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}}The file URL linking on technical dataset.</ref>|population_total=122,554|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|population_demonyms={{langx|en|i=yes|Valdostan}}<ref>{{Citation |first=James G. |last=Kellas |title=Nationalist Politics in Europe: The Constitutional and Electoral Dimensions |publisher=Palgrave |year=2004 |page=99}}</ref> or ''Valdostanian''<ref>{{cite book|editor=Tom Lansford|title=Political Handbook of the World 2013|url=https://books.google.com/books?id=lUF1AwAAQBAJ&pg=PA714|year=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-5825-6|page=714}}</ref><br/>{{langx|it|links=no|valdostano}} (man), {{lang|it|valdostana}} (woman)<br/>{{langx|fr|links=no|Valdôtain}} (man), {{lang|fr|Valdôtaine}} (woman)<br/>{{langx|frp|links=no|vâldotèn}} (man), {{lang|frp|vâldotèna}} (woman)|demographics_type1=Demographics|demographics1_footnotes=<ref name="StatDemo"/>|demographics1_title1=Citizenship|demographics1_title2=Official languages<ref name=statut>{{cite web |title=Statut spécial de la Vallee d'Aoste|volume=Titre VI Art. 38 |year=2001 |publisher=Conseil régional de la Vallée d'Aoste |language=fr |url=https://www.consiglio.vda.it/fr/app/statuto |access-date=2025-01-27}}</ref>|demographics1_title3=Regional language|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€5.852 billion (2024)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€47,967 (2024)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=[[ISO 3166 code]]|area_code=IT-23|blank2_name_sec1=[[Human Development Index|HDI]] (2021)|blank2_info_sec1=0.889<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2023-03-05}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|14th of 21]]|blank_name_sec2=[[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]]|blank_info_sec2=ITC|website=[https://www.regione.vda.it/ Regione.vda.it]|footnotes=}} <references /> '''آوستا وادي يا والي دست''' ( {{langx|it|Valle d'Aosta}} {{بول|it|ˈvalle daˈɔsta|}} ؛ {{langx|fr|Vallée d'Aoste}} {{بول|fr|vale dɔst||Fr-Vallée d'Aoste.mp3}} ؛ {{Efn|If pronounced in [[Aostan French]]; {{IPA|fr|vale daɔst|}} if pronounced in [[Standard French]].<ref>{{cite book|author=Jean-Marie Pierret|title=Phonétique historique du français et notions de phonétique générale|language=fr|publisher=Peeters|location=Louvain-la-Neuve|year=1994|page=104}}</ref>}} {{Efn|Also informally known as {{lang|it|Val d'Aosta}} or {{lang|fr|Val d'Aoste}} in Italian and French respectively.}} {{langx|frp|Vâl d'Aoûta|label=[[Valdôtain]]}} {{بول|frp|val duta||Frp-Val d'Oûta.mp3}} ؛ {{langx|wae|Augschtalann}} يا {{ٻولي|wae|Ougstalland}} ؛ {{langx|pms|Val d'Osta}})، سرڪاري طور تي '''اوستا وادي جو خودمختيار علائقو''' ، {{Efn|{{langx|it|Regione Autonoma Valle d'Aosta|links=no}}; {{langx|fr|Région autonome Vallée d'Aoste|links=no}}.}} اتر اولهه [[اٽلي]] جو هڪ جبل وارو [[اٽلي جا ريجن|خودمختيار علائقو]] <ref>{{حوالو ويب|date=1948|quote=2017-07-10}}</ref> آهي. ان جي اولهه ۾ فرانس جو اوورگن-رون-الپس؛ اتر ۾ سوئٽزرلينڊ جو واليس اهي ۽ ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ اٽلي جي پيڊمونٽ ريجن سان حدون آهن. علائقائي گاديء جو هنڌ آئوستا (Aosta) آهي. 3,261 چورس ڪلوميٽر (1,259 چورس ميل) جي ايراضي تي 1,22,554 جي آبادي سان، اهو اٽلي جو سڀ کان ننڍو، گهٽ آبادي وارو ۽ گهٽ گهاٽائي وارو علائقو آهي. <ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> سال <small>1945</small>ع ۾ آوستا صوبو ختم ٿيڻ کان پوءِ، آوستا وادي ريجن [[اٽلي جا ريجن|اٽلي جو پهريون علائقو]] هو جنهن صوبائي ذيلي تقسيم کي ختم ڪيو، (پوءِ سال <small>2017</small>ع ۾ فريولي-وينزيا گيوليا) جتي اهي بعد ۾ ٻيهر قائم ڪيا ويا. صوبائي انتظامي ڪم علائقائي حڪومت پاران مهيا ڪيا ويندا آهن. هي علائقو 74 ڪميونيئن ({{langx|fr|communes|link=no}}) ۾ ورهايل آهي. [[اطالوي ٻولي|اطالوي]] ۽ فرانسيسي سرڪاري ٻوليون آهن ۽ فرانڪو-پروونسل جي والڊوٽين لهجي کي پڻ سرڪاري طور تي تسليم ڪيو ويندو آهي. آبادي جو <small>77.29</small> سيڪڙو اطالوي، <small>17.91</small> سيڪڙو والدوتينيئن ۽ <small>1.25</small> سيڪڙو فرانسيسي کي مادري زبان طور ڳالهائي ٿو. سال 2009ع جي هڪ رپورٽ موجب %50.53 آبادي ٽئي ٻوليون ڳالهائي سگهي ٿي. <ref name="Vallée d 2009, p. 20">{{Cite book |title=Profil de la politique linguistique de la Vallée d'Aoste |publisher=Le Château |year=2009 |editor-last=Decime |editor-first=R. |page=20 |language=fr |editor-last2=Vernetto |editor-first2=G.}}</ref> 585v8hu3a4not8rj41lvayx4o81b26v 384446 384445 2026-06-12T07:35:20Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 384446 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=استا وادي<br> Aosta Valley|native_name={{native name|it|Valle d'Aosta}}<br/>{{native name|fr|Vallée d'Aoste}}<br/>{{native name|frp|Vâl d'Aoûta}}|native_name_lang=|settlement_type=[[Regions of Italy#Autonomous regions with special statute|Autonomous region]] and [[Provinces of Italy|province]]|image_skyline=CastelloDiFénisJuly292023 06.jpg|image_alt=Aerial view of a medieval castle in the middle of a green valley|image_caption=The 13th-century [[Fénis Castle]] in the Aosta Valley|image_flag=Flag of Valle d'Aosta.svg|flag_alt=|image_shield=Valle d'Aosta-Stemma.svg|shield_size=50px|shield_alt=|nickname=|motto=|anthem=''[[Montagnes Valdôtaines]]''<br />{{center|[[File:Montagnes Valdotaines - Orchestra.ogg]]}}|image_map=Aosta Valley in Italy.svg|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|coordinates={{Coord|45 |45|N|7 |26 |E|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{ITA}}|established_title=|established_date=|founder=|named_for=|seat_type=Capital|seat=[[Aosta]]|parts_type=[[Comune|Municipalities]]|parts=74|government_footnotes=|government_type=[[Parliamentary system]]|leader_party=[[Valdostan Union|UV]]|leader_title=[[List of presidents of Aosta Valley|President]]|leader_name=[[Renzo Testolin]]|total_type=|unit_pref=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3260.90|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}} (On the search form, choose the statistical region of the municipality in the Area section, the Region, the Province, and the name of the Municipality)</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url= https://demo.istat.it/data/posas/POSAS_2026_en_All_files.zip |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}}The file URL linking on technical dataset.</ref>|population_total=122,554|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|population_demonyms={{langx|en|i=yes|Valdostan}}<ref>{{Citation |first=James G. |last=Kellas |title=Nationalist Politics in Europe: The Constitutional and Electoral Dimensions |publisher=Palgrave |year=2004 |page=99}}</ref> or ''Valdostanian''<ref>{{cite book|editor=Tom Lansford|title=Political Handbook of the World 2013|url=https://books.google.com/books?id=lUF1AwAAQBAJ&pg=PA714|year=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-5825-6|page=714}}</ref><br/>{{langx|it|links=no|valdostano}} (man), {{lang|it|valdostana}} (woman)<br/>{{langx|fr|links=no|Valdôtain}} (man), {{lang|fr|Valdôtaine}} (woman)<br/>{{langx|frp|links=no|vâldotèn}} (man), {{lang|frp|vâldotèna}} (woman)|demographics_type1=Demographics|demographics1_footnotes=<ref name="StatDemo"/>|demographics1_title1=Citizenship|demographics1_title2=Official languages<ref name=statut>{{cite web |title=Statut spécial de la Vallee d'Aoste|volume=Titre VI Art. 38 |year=2001 |publisher=Conseil régional de la Vallée d'Aoste |language=fr |url=https://www.consiglio.vda.it/fr/app/statuto |access-date=2025-01-27}}</ref>|demographics1_title3=Regional language|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€5.852 billion (2024)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€47,967 (2024)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=[[ISO 3166 code]]|area_code=IT-23|blank2_name_sec1=[[Human Development Index|HDI]] (2021)|blank2_info_sec1=0.889<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2023-03-05}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|14th of 21]]|blank_name_sec2=[[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]]|blank_info_sec2=ITC|website=[https://www.regione.vda.it/ Regione.vda.it]|footnotes=}} <references /> '''آوستا وادي يا والي دست''' ( {{langx|it|Valle d'Aosta}} {{بول|it|ˈvalle daˈɔsta|}} ؛ {{langx|fr|Vallée d'Aoste}} {{بول|fr|vale dɔst||Fr-Vallée d'Aoste.mp3}} ؛ {{Efn|If pronounced in [[Aostan French]]; {{IPA|fr|vale daɔst|}} if pronounced in [[Standard French]].<ref>{{cite book|author=Jean-Marie Pierret|title=Phonétique historique du français et notions de phonétique générale|language=fr|publisher=Peeters|location=Louvain-la-Neuve|year=1994|page=104}}</ref>}} {{Efn|Also informally known as {{lang|it|Val d'Aosta}} or {{lang|fr|Val d'Aoste}} in Italian and French respectively.}} {{langx|frp|Vâl d'Aoûta|label=[[Valdôtain]]}} {{بول|frp|val duta||Frp-Val d'Oûta.mp3}} ؛ {{langx|wae|Augschtalann}} يا {{ٻولي|wae|Ougstalland}} ؛ {{langx|pms|Val d'Osta}})، سرڪاري طور تي '''اوستا وادي جو خودمختيار علائقو''' ، {{Efn|{{langx|it|Regione Autonoma Valle d'Aosta|links=no}}; {{langx|fr|Région autonome Vallée d'Aoste|links=no}}.}} اتر اولهه [[اٽلي]] جو هڪ جبل وارو [[اٽلي جا ريجن|خودمختيار علائقو]] <ref>{{حوالو ويب|date=1948|quote=2017-07-10}}</ref> آهي. ان جي اولهه ۾ فرانس جو اوورگن-رون-الپس؛ اتر ۾ سوئٽزرلينڊ جو واليس اهي ۽ ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ اٽلي جي پيڊمونٽ ريجن سان حدون آهن. علائقائي گاديء جو هنڌ آئوستا (Aosta) آهي. 3,261 چورس ڪلوميٽر (1,259 چورس ميل) جي ايراضي تي 1,22,554 جي آبادي سان، اهو اٽلي جو سڀ کان ننڍو، گهٽ آبادي وارو ۽ گهٽ گهاٽائي وارو علائقو آهي. <ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> سال <small>1945</small>ع ۾ آوستا صوبو ختم ٿيڻ کان پوءِ، آوستا وادي ريجن [[اٽلي جا ريجن|اٽلي جو پهريون علائقو]] هو جنهن صوبائي ذيلي تقسيم کي ختم ڪيو، (پوءِ سال <small>2017</small>ع ۾ فريولي-وينزيا گيوليا) جتي اهي بعد ۾ ٻيهر قائم ڪيا ويا. صوبائي انتظامي ڪم علائقائي حڪومت پاران مهيا ڪيا ويندا آهن. هي علائقو 74 ڪميونيئن ({{langx|fr|communes|link=no}}) ۾ ورهايل آهي. [[اطالوي ٻولي|اطالوي]] ۽ فرانسيسي سرڪاري ٻوليون آهن ۽ فرانڪو-پروونسل جي والڊوٽين لهجي کي پڻ سرڪاري طور تي تسليم ڪيو ويندو آهي. آبادي جو <small>77.29</small> سيڪڙو اطالوي، <small>17.91</small> سيڪڙو والدوتينيئن ۽ <small>1.25</small> سيڪڙو فرانسيسي کي مادري زبان طور ڳالهائي ٿو. سال 2009ع جي هڪ رپورٽ موجب %50.53 آبادي ٽئي ٻوليون ڳالهائي سگهي ٿي. <ref name="Vallée d 2009, p. 20">{{Cite book |title=Profil de la politique linguistique de la Vallée d'Aoste |publisher=Le Château |year=2009 |editor-last=Decime |editor-first=R. |page=20 |language=fr |editor-last2=Vernetto |editor-first2=G.}}</ref> [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] 0qzy9ffd850x873zseidzdqbb14cp65 384447 384446 2026-06-12T07:43:46Z Ibne maryam 17680 /* */ 384447 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=استا وادي<br> Aosta Valley|native_name={{native name|it|Valle d'Aosta}}<br/>{{native name|fr|Vallée d'Aoste}}<br/>{{native name|frp|Vâl d'Aoûta}}|native_name_lang=|settlement_type=[[Regions of Italy#Autonomous regions with special statute|Autonomous region]] and [[Provinces of Italy|province]]|image_skyline=CastelloDiFénisJuly292023 06.jpg|image_alt=Aerial view of a medieval castle in the middle of a green valley|image_caption=The 13th-century [[Fénis Castle]] in the Aosta Valley|image_flag=Flag of Valle d'Aosta.svg|flag_alt=|image_shield=Valle d'Aosta-Stemma.svg|shield_size=50px|shield_alt=|nickname=|motto=|anthem=''[[Montagnes Valdôtaines]]''<br />{{center|[[File:Montagnes Valdotaines - Orchestra.ogg]]}}|image_map=Aosta Valley in Italy.svg|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|coordinates={{Coord|45 |45|N|7 |26 |E|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{ITA}}|established_title=|established_date=|founder=|named_for=|seat_type=Capital|seat=[[Aosta]]|parts_type=[[Comune|Municipalities]]|parts=74|government_footnotes=|government_type=[[Parliamentary system]]|leader_party=[[Valdostan Union|UV]]|leader_title=[[List of presidents of Aosta Valley|President]]|leader_name=[[Renzo Testolin]]|total_type=|unit_pref=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3260.90|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}} (On the search form, choose the statistical region of the municipality in the Area section, the Region, the Province, and the name of the Municipality)</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url= https://demo.istat.it/data/posas/POSAS_2026_en_All_files.zip |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}}The file URL linking on technical dataset.</ref>|population_total=122,554|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|population_demonyms={{langx|en|i=yes|Valdostan}}<ref>{{Citation |first=James G. |last=Kellas |title=Nationalist Politics in Europe: The Constitutional and Electoral Dimensions |publisher=Palgrave |year=2004 |page=99}}</ref> or ''Valdostanian''<ref>{{cite book|editor=Tom Lansford|title=Political Handbook of the World 2013|url=https://books.google.com/books?id=lUF1AwAAQBAJ&pg=PA714|year=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-5825-6|page=714}}</ref><br/>{{langx|it|links=no|valdostano}} (man), {{lang|it|valdostana}} (woman)<br/>{{langx|fr|links=no|Valdôtain}} (man), {{lang|fr|Valdôtaine}} (woman)<br/>{{langx|frp|links=no|vâldotèn}} (man), {{lang|frp|vâldotèna}} (woman)|demographics_type1=Demographics|demographics1_footnotes=<ref name="StatDemo"/>|demographics1_title1=Citizenship|demographics1_title2=Official languages<ref name=statut>{{cite web |title=Statut spécial de la Vallee d'Aoste|volume=Titre VI Art. 38 |year=2001 |publisher=Conseil régional de la Vallée d'Aoste |language=fr |url=https://www.consiglio.vda.it/fr/app/statuto |access-date=2025-01-27}}</ref>|demographics1_title3=Regional language|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€5.852 billion (2024)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€47,967 (2024)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=[[ISO 3166 code]]|area_code=IT-23|blank2_name_sec1=[[Human Development Index|HDI]] (2021)|blank2_info_sec1=0.889<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2023-03-05}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|14th of 21]]|blank_name_sec2=[[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]]|blank_info_sec2=ITC|website=[https://www.regione.vda.it/ Regione.vda.it]|footnotes=}} '''آوستا وادي يا والي دست''' (اطالوي: Valle d'Aosta، {{بول|it|ˈvalle daˈɔsta|}}؛ فرانسيسي: Vallée d'Aoste، {{بول|fr|vale dɔst||Fr-Vallée d'Aoste.mp3}}) {{Efn|If pronounced in [[Aostan French]]; {{IPA|fr|vale daɔst|}} if pronounced in [[Standard French]].<ref>{{cite book|author=Jean-Marie Pierret|title=Phonétique historique du français et notions de phonétique générale|language=fr|publisher=Peeters|location=Louvain-la-Neuve|year=1994|page=104}}</ref>}} {{Efn|Also informally known as {{lang|it|Val d'Aosta}} or {{lang|fr|Val d'Aoste}} in Italian and French respectively.}} {{langx|frp|Vâl d'Aoûta|label=[[Valdôtain]]}} {{بول|frp|val duta||Frp-Val d'Oûta.mp3}} ؛ {{langx|wae|Augschtalann}} يا {{ٻولي|wae|Ougstalland}} ؛ {{langx|pms|Val d'Osta}})، سرڪاري طور تي '''اوستا وادي جو خودمختيار علائقو''' ، {{Efn|{{langx|it|Regione Autonoma Valle d'Aosta|links=no}}; {{langx|fr|Région autonome Vallée d'Aoste|links=no}}.}} اتر اولهه [[اٽلي]] جو هڪ جبل وارو [[اٽلي جا ريجن|خودمختيار علائقو]]<ref>{{حوالو ويب|date=1948|quote=2017-07-10}}</ref> آهي. ان جي اولهه ۾ [[فرانس]] جو اوورگن-رون-الپس؛ اتر ۾ [[سوئٽزرلينڊ]] جو واليس آھي ۽ ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ [[اٽلي]] جي پيڊمونٽ ريجن سان حدون آهن. علائقائي گاديء جو هنڌ آئوستا (Aosta) آهي. 3,261 چورس ڪلوميٽر (1,259 چورس ميل) جي ايراضي تي 1,22,554 جي آبادي سان، اهو اٽلي جو سڀ کان ننڍو، گهٽ آبادي وارو ۽ گهٽ گهاٽائي وارو علائقو آهي.<ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> سال <small>1945</small>ع ۾ آوستا صوبو ختم ٿيڻ کان پوءِ، آوستا وادي ريجن [[اٽلي جا ريجن|اٽلي جو پهريون علائقو]] هو جنهن صوبائي ذيلي تقسيم کي ختم ڪيو، (پوءِ سال <small>2017</small>ع ۾ فريولي-وينزيا گيوليا) جتي اهي بعد ۾ ٻيهر قائم ڪيا ويا. صوبائي انتظامي ڪم علائقائي حڪومت پاران مهيا ڪيا ويندا آهن. هي علائقو 74 ڪميونيئن (فرانسيسي: communes) ۾ ورهايل آهي. [[اطالوي ٻولي|اطالوي]] ۽ [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]] سرڪاري ٻوليون آهن ۽ فرانڪو-پروونسل جي والڊوٽين لهجي کي پڻ سرڪاري طور تي تسليم ڪيو ويندو آهي. آبادي جو <small>77.29</small> سيڪڙو اطالوي، <small>17.91</small> سيڪڙو والدوتينيئن ۽ <small>1.25</small> سيڪڙو فرانسيسي کي مادري زبان طور ڳالهائي ٿو. سال 2009ع جي هڪ رپورٽ موجب %50.53 آبادي ٽئي ٻوليون ڳالهائي سگهي ٿي.<ref name="Vallée d 2009, p. 20">{{Cite book |title=Profil de la politique linguistique de la Vallée d'Aoste |publisher=Le Château |year=2009 |editor-last=Decime |editor-first=R. |page=20 |language=fr |editor-last2=Vernetto |editor-first2=G.}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:استا وادي علائقو]] [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] ppo0zb282twl1clhsjgbi28ki33f63d 384448 384447 2026-06-12T07:44:38Z Ibne maryam 17680 /* */ 384448 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=استا وادي<br> Aosta Valley|native_name={{native name|it|Valle d'Aosta}}<br/>{{native name|fr|Vallée d'Aoste}}<br/>{{native name|frp|Vâl d'Aoûta}}|native_name_lang=|settlement_type=[[Regions of Italy#Autonomous regions with special statute|Autonomous region]] and [[Provinces of Italy|province]]|image_skyline=CastelloDiFénisJuly292023 06.jpg|image_alt=Aerial view of a medieval castle in the middle of a green valley|image_caption=The 13th-century [[Fénis Castle]] in the Aosta Valley|image_flag=Flag of Valle d'Aosta.svg|flag_alt=|image_shield=Valle d'Aosta-Stemma.svg|shield_size=50px|shield_alt=|nickname=|motto=|anthem=''[[Montagnes Valdôtaines]]''<br />{{center|[[File:Montagnes Valdotaines - Orchestra.ogg]]}}|image_map=Aosta Valley in Italy.svg|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|coordinates={{Coord|45 |45|N|7 |26 |E|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{ITA}}|established_title=|established_date=|founder=|named_for=|seat_type=Capital|seat=[[Aosta]]|parts_type=[[Comune|Municipalities]]|parts=74|government_footnotes=|government_type=[[Parliamentary system]]|leader_party=[[Valdostan Union|UV]]|leader_title=[[List of presidents of Aosta Valley|President]]|leader_name=[[Renzo Testolin]]|total_type=|unit_pref=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3260.90|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}} (On the search form, choose the statistical region of the municipality in the Area section, the Region, the Province, and the name of the Municipality)</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title= Resident population by age, sex and marital status on 1st January 2026 |url= https://demo.istat.it/data/posas/POSAS_2026_en_All_files.zip |website=demo.istat.it |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |access-date=2026-04-01}}The file URL linking on technical dataset.</ref>|population_total=122,554|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|population_demonyms={{langx|en|i=yes|Valdostan}}<ref>{{Citation |first=James G. |last=Kellas |title=Nationalist Politics in Europe: The Constitutional and Electoral Dimensions |publisher=Palgrave |year=2004 |page=99}}</ref> or ''Valdostanian''<ref>{{cite book|editor=Tom Lansford|title=Political Handbook of the World 2013|url=https://books.google.com/books?id=lUF1AwAAQBAJ&pg=PA714|year=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-5825-6|page=714}}</ref><br/>{{langx|it|links=no|valdostano}} (man), {{lang|it|valdostana}} (woman)<br/>{{langx|fr|links=no|Valdôtain}} (man), {{lang|fr|Valdôtaine}} (woman)<br/>{{langx|frp|links=no|vâldotèn}} (man), {{lang|frp|vâldotèna}} (woman)|demographics_type1=Demographics|demographics1_footnotes=<ref name="StatDemo"/>|demographics1_title1=Citizenship|demographics1_title2=Official languages<ref name=statut>{{cite web |title=Statut spécial de la Vallee d'Aoste|volume=Titre VI Art. 38 |year=2001 |publisher=Conseil régional de la Vallée d'Aoste |language=fr |url=https://www.consiglio.vda.it/fr/app/statuto |access-date=2025-01-27}}</ref>|demographics1_title3=Regional language|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€5.852 billion (2024)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€47,967 (2024)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=[[ISO 3166 code]]|area_code=IT-23|blank2_name_sec1=[[Human Development Index|HDI]] (2021)|blank2_info_sec1=0.889<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2023-03-05}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|14th of 21]]|blank_name_sec2=[[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]]|blank_info_sec2=ITC|website=[https://www.regione.vda.it/ Regione.vda.it]|footnotes=}} '''آوستا وادي يا والي دست''' (اطالوي: Valle d'Aosta، {{بول|it|ˈvalle daˈɔsta|}}؛ فرانسيسي: Vallée d'Aoste، {{بول|fr|vale dɔst||Fr-Vallée d'Aoste.mp3}}) {{Efn|If pronounced in [[Aostan French]]; {{IPA|fr|vale daɔst|}} if pronounced in [[Standard French]].<ref>{{cite book|author=Jean-Marie Pierret|title=Phonétique historique du français et notions de phonétique générale|language=fr|publisher=Peeters|location=Louvain-la-Neuve|year=1994|page=104}}</ref>}} {{Efn|Also informally known as {{lang|it|Val d'Aosta}} or {{lang|fr|Val d'Aoste}} in Italian and French respectively.}} {{langx|frp|Vâl d'Aoûta|label=[[Valdôtain]]}} {{بول|frp|val duta||Frp-Val d'Oûta.mp3}} ؛ {{langx|wae|Augschtalann}} يا {{ٻولي|wae|Ougstalland}} ؛ {{langx|pms|Val d'Osta}})، سرڪاري طور تي '''اوستا وادي جو خودمختيار علائقو''' ، {{Efn|{{langx|it|Regione Autonoma Valle d'Aosta|links=no}}; {{langx|fr|Région autonome Vallée d'Aoste|links=no}}.}} اتر اولهه [[اٽلي]] جو هڪ جبل وارو [[اٽلي جا ريجن|خودمختيار علائقو]]<ref>{{حوالو ويب|date=1948|quote=2017-07-10}}</ref> آهي. ان جي اولهه ۾ [[فرانس]] جو اوورگن-رون-الپس؛ اتر ۾ [[سوئٽزرلينڊ]] جو واليس آھي ۽ ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ [[اٽلي]] جي پيڊمونٽ ريجن سان حدون آهن. علائقائي گاديء جو هنڌ آئوستا (Aosta) آهي. 3,261 چورس ڪلوميٽر (1,259 چورس ميل) جي ايراضي تي 1,22,554 جي آبادي سان، اهو اٽلي جو سڀ کان ننڍو، گهٽ آبادي وارو ۽ گهٽ گهاٽائي وارو علائقو آهي.<ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=2026-01-01|quote=2026-04-01}}</ref> سال <small>1945</small>ع ۾ آوستا صوبو ختم ٿيڻ کان پوءِ، آوستا وادي ريجن [[اٽلي جا ريجن|اٽلي جو پهريون علائقو]] هو جنهن صوبائي ذيلي تقسيم کي ختم ڪيو، (پوءِ سال <small>2017</small>ع ۾ فريولي-وينزيا گيوليا) جتي اهي بعد ۾ ٻيهر قائم ڪيا ويا. صوبائي انتظامي ڪم علائقائي حڪومت پاران مهيا ڪيا ويندا آهن. هي علائقو 74 ڪميونيئن (فرانسيسي: communes) ۾ ورهايل آهي. [[اطالوي ٻولي|اطالوي]] ۽ [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]] سرڪاري ٻوليون آهن ۽ فرانڪو-پروونسل جي والڊوٽين لهجي کي پڻ سرڪاري طور تي تسليم ڪيو ويندو آهي. آبادي جو <small>77.29</small> سيڪڙو اطالوي، <small>17.91</small> سيڪڙو والدوتينيئن ۽ <small>1.25</small> سيڪڙو فرانسيسي کي مادري زبان طور ڳالهائي ٿو. سال 2009ع جي هڪ رپورٽ موجب %50.53 آبادي ٽئي ٻوليون ڳالهائي سگهي ٿي.<ref name="Vallée d 2009, p. 20">{{Cite book |title=Profil de la politique linguistique de la Vallée d'Aoste |publisher=Le Château |year=2009 |editor-last=Decime |editor-first=R. |page=20 |language=fr |editor-last2=Vernetto |editor-first2=G.}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:استا وادي علائقو]] [[زمرو:اٽلي]] [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] 4j8a34s5z3zoe1ahd54w3sgg2ctg26j 14 98508 384449 2026-06-12T07:45:18Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] 384449 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اٽلي جا ريجن]] [[زمرو:اٽلي جي انتظامي ورھاستون]] d5hg5a3eeg44ssm9rps95bxhfvnt0my 0 98509 384459 2026-06-12T10:52:37Z ساجد ٻانڀڻ 12057 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1330413917|Rachel Starr]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384459 wikitext text/x-wiki {{ڄاڻخانو شخصيت|name=ريچل اسٽار|image=ريچل اسٽار گهر ۾ 2020 (ڪٽيل).جي پي جي|caption=2020 ۾ اسٽار|birth_name=<!--See WP:BLPPRIVACY before adding birth names/dates-->|birth_date=<!--See WP:BLPPRIVACY before adding birth names/dates-->|birth_place=|death_date=|death_place=|children=|height=|alias=|website={{url|rachelstarr.com}}|signature=Rachel-starr-signature.png}} '''ريچل اسٽار''' هڪ آمريڪي [[فحش اداڪار|فحش فلم اداڪاره]] آهي. کيس 2022 ۾ اي وي اين هال آف فيم ۾ شامل ڪيو ويو. k03a988orbj0qnqfmmgnf16xonl8d2s 384460 384459 2026-06-12T10:57:07Z ~2026-34582-22 22360 /* */ 384460 wikitext text/x-wiki {{ڄاڻخانو شخصيت|name=ريچل اسٽار|image=Rachel_Starr_at_Home_2020_(cropped).jpg|caption=2020 ۾ اسٽار|birth_name=<!--See WP:BLPPRIVACY before adding birth names/dates-->|birth_date=<!--See WP:BLPPRIVACY before adding birth names/dates-->|birth_place=|death_date=|death_place=|children=|height=|alias=|website={{url|rachelstarr.com}}|signature=Rachel-starr-signature.png}} '''ريچل اسٽار''' هڪ آمريڪي [[فحش اداڪار|فحش فلم اداڪاره]] آهي. کيس 2022 ۾ اي وي اين هال آف فيم ۾ شامل ڪيو ويو. ent5li2vmkjidyogbc0r2dctx7wh90t 0 98510 384461 2026-06-12T11:10:52Z ساجد ٻانڀڻ 12057 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1358938257|JD Vance]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384461 wikitext text/x-wiki {{Stack begin}} 3a082i57f3s16gh89mngtd315som9f2 384463 384461 2026-06-12T11:30:37Z فھد علي ٻانڀڻ 22362 384463 wikitext text/x-wiki &nbsp;جيمس ڊيوڊ وينس (پيدائش جيمس ڊونلڊ بومن؛ [a] 2 آگسٽ 1984) هڪ آمريڪي سياستدان ۽ ليکڪ آهي جيڪو آمريڪا جي 50 هين نائب صدر جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي. ريپبلڪن پارٽي جو ميمبر، هن 2023 کان 2025 تائين آمريڪي سينيٽ ۾ اوهائيو جي نمائندگي ڪئي.<ref><nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/JD%20Vance</nowiki></ref>{{Stack begin}} oi905a01vvhon94y7n9pqlxlfm2m2ga 0 98511 384464 2026-06-12T11:42:15Z فھد علي ٻانڀڻ 22362 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1355454754|Secretary of state]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 384464 wikitext text/x-wiki ٻين استعمالن لاءِ، ڏسو سيڪريٽري آف اسٽيٽ (ابهام ختم ڪرڻ). '''رياست جو سيڪريٽري''' يا '''رياست جو سيڪريٽري جو''' لقب {{NoteTag|1=This and many other government and judiciary titles are often capitalized in government documents in violation of the much more common rule in English to capitalize titles only before a name (see e.g. Chicago Manual of Style, 17th ed., 2017, sec. 8.19, 8.22), when it in fact becomes part of the name. Therefore lowercase spelling is the first or only variant recorded in some major dictionaries such as the [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=secretary+of+state+&submit.x=0&submit.y=0 American Heritage Dictionary], the [https://web.archive.org/web/20161010213403/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/judiciary Oxford Online Dictionaries], and the [http://dictionary.infoplease.com/secretary-of-state Random House Dictionary].}} عام طور تي دنيا جي [[حڪومت|حڪومتن]] ۾ سينئر يا وچولي سطح جي پوسٽن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ڪردار ملڪن جي وچ ۾ مختلف هوندو آهي، ۽ ڪجهه حالتن ۾ ملڪ جي حڪومت جي نظام ۾ ڪيترائي '''سيڪريٽري آف اسٽيٽ''' هوندا آهن. ڪيترن ئي ملڪن ۾، سيڪريٽري آف اسٽيٽ هڪ اعليٰ يا وچولي سطح جو عهدو هوندو آهي. اهو عام طور تي سياسي طور تي مقرر ڪيل عهدو آهي، جيتوڻيڪ ڪجهه ملڪن ۾، جهڙوڪ [[جرمني]] ۽ [[سويڊن]] ، ان کي ايگزيڪيوٽو بيوروڪريسي (سول سروس) جي ميمبر طرفان سياسي مقرري ( مستقل سيڪريٽري جي برابر) طور ڀرائي سگهجي ٿو. [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|ڪيٿولڪ چرچ]] جي انتظامي اداري، هولي سي ۾، سيڪريٽري آف اسٽيٽ رومن ڪيوريا جي سڀني شعبن کي هم آهنگ ڪري ٿو ۽ ان لحاظ کان، هڪ [[وزير اعظم|وزيراعظم]] جي برابر آهي. آمريڪا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ آمريڪا جي وفاقي حڪومت جو پرڏيهي وزير هوندو آهي، جڏهن ته آمريڪا جي گهڻن ئي رياستن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ هڪ انتظامي آفيسر هوندو آهي جيڪو ڪجهه سرڪاري ڪمن جو ذميوار هوندو آهي، جنهن ۾ اڪثر چونڊن جي نگراني شامل هوندي آهي، اهي ڪم جيڪي گهڻن ٻين قومن ۾ گهرو وزيرن يا سيڪريٽرين پاران ڪيا ويندا آهن. سيڪريٽري آف اسٽيٽ جو اصطلاح 17 صدي جي شروعات ۾ انگلينڊ ۾ شروع ٿيو . 68z5v2iq13ja0ga8tm618zimajov7en