زمرو:علم طبعي سائنس

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>زمرو:علم طبعي سائنس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>16618</id>
    <revision>
      <id>401609</id>
      <parentid>321974</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="ellwkdwqhro8kf8t3a5p08xpd2tcwxi" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]


[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>ellwkdwqhro8kf8t3a5p08xpd2tcwxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401610</id>
      <parentid>401609</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="kfwx1tn3gfrr5jd0mr348orzjyplamx" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]


[[زمرو:علم طبعي سائنس]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>kfwx1tn3gfrr5jd0mr348orzjyplamx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401611</id>
      <parentid>401610</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="kln2d0myajzih62llkj0oncjhwsxdhz" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>kln2d0myajzih62llkj0oncjhwsxdhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401612</id>
      <parentid>401611</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="3sxmnztc4kf1l9fzpht419fr4es7g3n" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]</text>
      <sha1>3sxmnztc4kf1l9fzpht419fr4es7g3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401613</id>
      <parentid>401612</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="ixnjajmi3jz9l2eq3ozjpzb3mp7xgzl" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]


[[زمرو:علم طبعي سائنس]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]


[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جون ذيلي شاخون]]
[[زمرو:سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>ixnjajmi3jz9l2eq3ozjpzb3mp7xgzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401616</id>
      <parentid>401613</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202" sha1="6rqm5odavl66fksnnu7l85616icdc6d" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جا شعبا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>6rqm5odavl66fksnnu7l85616icdc6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401620</id>
      <parentid>401616</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="bscu57s2p9ewt2cqmw12x084qvfmw7z" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جون ذيلي شاخون]]

[[زمرو:علم طبعي سائنس]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جا شعبا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]
[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جا شعبا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>bscu57s2p9ewt2cqmw12x084qvfmw7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401621</id>
      <parentid>401620</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="mfoffo44gbsr4zpbf11wrsk49qtj0c3" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>mfoffo44gbsr4zpbf11wrsk49qtj0c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم فطري سائنس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>16619</id>
    <revision>
      <id>401605</id>
      <parentid>321965</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="sfhw8oko5lkt6jn8dpfhbm0r2vuag5a" xml:space="preserve">{{portal|سائنس}}
[[زمرو:فطرت]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]

[[زمرو:سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>sfhw8oko5lkt6jn8dpfhbm0r2vuag5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401606</id>
      <parentid>401605</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="s5f1li4bt4prb2bqql5znn2d99a2tyq" xml:space="preserve">{{portal|سائنس}}
[[زمرو:فطرت]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]


[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>s5f1li4bt4prb2bqql5znn2d99a2tyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401608</id>
      <parentid>401606</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="1bs4o5h4i5l1pf0ajbi3dl9sx9v93oe" xml:space="preserve">{{portal|سائنس}}
[[زمرو:فطرت]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]</text>
      <sha1>1bs4o5h4i5l1pf0ajbi3dl9sx9v93oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آيورويد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17709</id>
    <revision>
      <id>401639</id>
      <parentid>297475</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>401639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="bhu70uuzbqwnfprahjevjbuux126mj8" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (''Ayurveda'') لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

==حوالا==
{{حوالا}}
== Enlaces externos ==
{{Portal|Medicina}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «La Medicina en la antigua India. Evolución de la Medicina. Concepto de enfermedad. Higiene. Organización de la profesión médica»], monografía publicada en la Universidad Nacional del Nordeste, 2007.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 Ayurveda Pharmacopoeial Publication], farmacopea ayurvédica publicada por la Comisión para la Medicina India y Homeopatía del [[gobierno de India]], actualizada en mayo de 2019 (en inglés).
{{Control de autoridades}}

[[Categoría:Ayurveda|Pseudociencias]]
[[Categoría:Seudociencia]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:ويدڪ دور]]
[[زمرو:لسانيات]]
[[زمرو:سنڌ]]</text>
      <sha1>bhu70uuzbqwnfprahjevjbuux126mj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401640</id>
      <parentid>401639</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="bd2t1hoxtuinjhmjvktseiphvxapdz0" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (''Ayurveda'') لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا}}
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.


*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:ويدڪ دور]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]
[[زمرو:طب جو ارتقا]]
[[زمرو:بيماري جو تصور]]
[[زمرو:طبي پيشي جي تنظيم]]
[[زمرو:سائنس]]
[[زمرو:مصنوعي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان]]</text>
      <sha1>bd2t1hoxtuinjhmjvktseiphvxapdz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401641</id>
      <parentid>401640</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>401641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="r07jiqrtxx1m1d7mwam9thhnftwip7d" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (''Ayurveda'') لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.


*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:ويدڪ دور]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]
[[زمرو:طب جو ارتقا]]
[[زمرو:بيماري جو تصور]]
[[زمرو:طبي پيشي جي تنظيم]]
[[زمرو:سائنس]]
[[زمرو:مصنوعي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان]]</text>
      <sha1>r07jiqrtxx1m1d7mwam9thhnftwip7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401642</id>
      <parentid>401641</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3491" sha1="rozc72hklnietfn6swck3ezw1mrq7mz" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (''Ayurveda'') لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.


*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]
[[زمرو:ويدڪ دور]]

[[زمرو:طب جو ارتقا]]
[[زمرو:بيماري جو تصور]]
[[زمرو:طبي پيشي جي تنظيم]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:هندستان]]</text>
      <sha1>rozc72hklnietfn6swck3ezw1mrq7mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401647</id>
      <parentid>401642</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="au67ud7wyqvgichi2d420ho2rjql1d4" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (''Ayurveda'') لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.


*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>au67ud7wyqvgichi2d420ho2rjql1d4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401648</id>
      <parentid>401647</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12635" sha1="sna53we7znehswel1pwu1xbvy2xpitt" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|Imagen del médico [[Dhanu Antari|Dhanwantari]], avatar del dios [[Visnú]] y como él, representado con cuatro brazos. Los hinduistas creen en el origen divino de la medicina ayurvédica.]]
'''Ayurveda''' (en [[sánscrito]]: [[AITS|आयुर्वेद]], {{IPA|[ajuɽvedə]}}) es el nombre de un sistema de [[medicina tradicional]] integrativa originario del [[subcontinente indio]].&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; Basado en curas naturales y cambios en el estilo de vida. 
&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; [[Medicina alternativa]] La teoría y la práctica del [http://www.ayurmax.com/ Ayurveda] son [[Pseudociencia|pseudocientíficas]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |fecha=08-04-2019 |título=Los nutricionistas catalanes advierten que la medicina ayurvédica es una “pseudociencia peligrosa” |publicación=La Vanguardia |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20190408/461524106513/nutricionistas-catalanes-advierten-medicina-ayurvedica.html |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellidos=Güell |nombre=Oriol |fecha=17-12-2019 |título=Las primeras pseudoterapias a examen, sin evidencias sólidas de eficacia |publicación=El País |url=https://elpais.com/sociedad/2019/12/17/actualidad/1576601109_107408.html |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellidos=Romero |nombre=Víctor |fecha=24/07/2017 |título=Ni yoga ni homeopatía en hospitales: Valencia lanza una ofensiva contra las pseudociencias |publicación=El Confidencial |url=https://www.elconfidencial.com/espana/comunidad-valenciana/2017-07-24/yoga-homeopatia-quiromasaje-shiatsu-ofensiva-sanidad-valencia-pseudociencias-carmen-monton_1420072/ |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxpsych&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=626fDwAAQBAJ&amp;pg=PA24|title=Chapter 1: Thinking about psychiatry|work=Oxford Handbook of Psychiatry|publisher=Oxford University Press|year=2019|isbn=978-0-19-879555-1|edition=4th|page=24|doi=10.1093/med/9780198795551.003.0001|quote=These pseudoscientific theories may...confuse metaphysical with empirical claims (e.g....Ayurvedic medicine)}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; La Asociación Médica de la India califica de ''[[quackery]]'' a los practicantes de ayurveda que dicen practicar la medicina.&lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; Según el Consejo General de Colegios Oficiales de Médicos de España las prácticas ayurvédicas carecen de base científica.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=R.C. |fecha=09/12/2018 |título=Lista pseudociencias y pseudoterapias que carecerían de base científica |publicación=Diari de Tarragona |url=https://www.diaridetarragona.com/tarragona/Lista-pseudociencias-y-pseudoterapias-que-carecerian-de-base-cientifica-20181209-0008.html |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt; La ayurveda se practica extensamente en la India y Nepal, donde alrededor del 80% de la población afirma utilizarla.&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; 

No hay pruebas fehacientes de que la ayurveda sea eficaz para tratar ninguna enfermedad.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; Se ha descubierto que los preparados rotulados como ayurvédicos contienen plomo, mercurio y arsénico, sustancias que se sabe que son perjudiciales para el ser humano.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; En un estudio realizado en 2008, se descubrió que cerca del 21% de los medicamentos supuestamente ayurvédicos de patente fabricados en Estados Unidos y la India que se vendían a través de Internet contenían niveles tóxicos de metales pesados, concretamente plomo, mercurio y arsénico.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;Se desconocen las consecuencias para la salud pública de estos contaminantes metálicos en la India.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.


*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>sna53we7znehswel1pwu1xbvy2xpitt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401649</id>
      <parentid>401648</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14704" sha1="fivm0xspozj6sxxxehqi0qs4plmx8x5" xml:space="preserve">'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''Ayurveda''' (en [[sánscrito]]: [[AITS|आयुर्वेद]], {{IPA|[ajuɽvedə]}}) es el nombre de un sistema 


&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; آيوورويڊ (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني برصغير ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي. اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي. آيوورويڊ کي متبادل طب (alternative medicine) سمجهيو ويندو آهي؛ ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل (يا ’سيوڊو سائنسي‘) آهن. انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيوورويڊڪ معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (quacks) قرار ڏئي ٿي. اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيوورويڊڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيوورويڊ هندستان ۽ نيپال ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي، جتي تقريبن 80 سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي. * اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيوورويڊ ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي. آيوورويڊڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ سيسو (lead)، پارو (mercury) ۽ آرسينڪ (arsenic) جهڙا مادا مليا آهن، جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا. 2008ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته آمريڪا ۽ هندستان ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيوورويڊڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن (heavy metals)—خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ—جي زهريلي مقدار موجود هئي. هندستان ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.

de [[medicina tradicional]] integrativa originario del [[subcontinente indio]].&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; Basado en curas naturales y cambios en el estilo de vida. 
&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; [[Medicina alternativa]] La teoría y la práctica del [http://www.ayurmax.com/ Ayurveda] son [[Pseudociencia|pseudocientíficas]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |fecha=08-04-2019 |título=Los nutricionistas catalanes advierten que la medicina ayurvédica es una “pseudociencia peligrosa” |publicación=La Vanguardia |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20190408/461524106513/nutricionistas-catalanes-advierten-medicina-ayurvedica.html |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellidos=Güell |nombre=Oriol |fecha=17-12-2019 |título=Las primeras pseudoterapias a examen, sin evidencias sólidas de eficacia |publicación=El País |url=https://elpais.com/sociedad/2019/12/17/actualidad/1576601109_107408.html |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellidos=Romero |nombre=Víctor |fecha=24/07/2017 |título=Ni yoga ni homeopatía en hospitales: Valencia lanza una ofensiva contra las pseudociencias |publicación=El Confidencial |url=https://www.elconfidencial.com/espana/comunidad-valenciana/2017-07-24/yoga-homeopatia-quiromasaje-shiatsu-ofensiva-sanidad-valencia-pseudociencias-carmen-monton_1420072/ |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxpsych&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=626fDwAAQBAJ&amp;pg=PA24|title=Chapter 1: Thinking about psychiatry|work=Oxford Handbook of Psychiatry|publisher=Oxford University Press|year=2019|isbn=978-0-19-879555-1|edition=4th|page=24|doi=10.1093/med/9780198795551.003.0001|quote=These pseudoscientific theories may...confuse metaphysical with empirical claims (e.g....Ayurvedic medicine)}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; La Asociación Médica de la India califica de ''[[quackery]]'' a los practicantes de ayurveda que dicen practicar la medicina.&lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; Según el Consejo General de Colegios Oficiales de Médicos de España las prácticas ayurvédicas carecen de base científica.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=R.C. |fecha=09/12/2018 |título=Lista pseudociencias y pseudoterapias que carecerían de base científica |publicación=Diari de Tarragona |url=https://www.diaridetarragona.com/tarragona/Lista-pseudociencias-y-pseudoterapias-que-carecerian-de-base-cientifica-20181209-0008.html |fechaacceso=6 de diciembre de 2020}}&lt;/ref&gt; La ayurveda se practica extensamente en la India y Nepal, donde alrededor del 80% de la población afirma utilizarla.&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; 

No hay pruebas fehacientes de que la ayurveda sea eficaz para tratar ninguna enfermedad.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; Se ha descubierto que los preparados rotulados como ayurvédicos contienen plomo, mercurio y arsénico, sustancias que se sabe que son perjudiciales para el ser humano.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; En un estudio realizado en 2008, se descubrió que cerca del 21% de los medicamentos supuestamente ayurvédicos de patente fabricados en Estados Unidos y la India que se vendían a través de Internet contenían niveles tóxicos de metales pesados, concretamente plomo, mercurio y arsénico.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;Se desconocen las consecuencias para la salud pública de estos contaminantes metálicos en la India.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.


*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>fivm0xspozj6sxxxehqi0qs4plmx8x5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401652</id>
      <parentid>401649</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11459" sha1="poryk5tp8ii917ffxggnze30k81qmgi" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويڊ''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني برصغير ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (veda) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويڊ کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل (&lt;small&gt;pseudoscience&lt;/small&gt;) آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويڊڪ معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيوورويڊڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيوورويڊ [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويڊ ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويڊڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ شيهو، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويڊڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن, خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ, جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;
==See also==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>poryk5tp8ii917ffxggnze30k81qmgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401653</id>
      <parentid>401652</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11488" sha1="ovzepjey9pivpp2xuk0w07v8rfa2oio" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويڊ''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني برصغير ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (veda) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويڊ کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل &quot;حاشيائي سائنس&quot; (&lt;small&gt;pseudoscience&lt;/small&gt;) آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويڊڪ معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيوورويڊڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيوورويڊ [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويڊ ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويڊڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ شيهو، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويڊڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن, خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ, جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==See also==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>ovzepjey9pivpp2xuk0w07v8rfa2oio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401654</id>
      <parentid>401653</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11495" sha1="648x2x5d878twxtd55omln0emdn6z2w" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويڊ''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني برصغير ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (veda) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويڊ کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل &quot;[[حاشيائي سائنس]]&quot; (&lt;small&gt;pseudoscience&lt;/small&gt;) آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويڊڪ معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪالجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويڊڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويڊ [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويڊ ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويڊڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ شيهو، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويڊڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==See also==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>648x2x5d878twxtd55omln0emdn6z2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401655</id>
      <parentid>401654</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11500" sha1="d8lbo719b5o9hbbt4u193cs5cxvvaki" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (veda) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل &quot;[[حاشيائي سائنس]]&quot; (&lt;small&gt;pseudoscience&lt;/small&gt;) آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪالجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ شيهو، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==See also==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>d8lbo719b5o9hbbt4u193cs5cxvvaki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401656</id>
      <parentid>401655</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[آيرويد]] کي [[آيورويد]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>401655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11500" sha1="d8lbo719b5o9hbbt4u193cs5cxvvaki" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (veda) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل &quot;[[حاشيائي سائنس]]&quot; (&lt;small&gt;pseudoscience&lt;/small&gt;) آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪالجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ شيهو، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==See also==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>d8lbo719b5o9hbbt4u193cs5cxvvaki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401705</id>
      <parentid>401656</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* See also */</comment>
      <origin>401705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11504" sha1="mlhbqzw57gfdxuv88o3iqn0kj3pinc8" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (veda) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنيادن کان وانجهيل &quot;[[حاشيائي سائنس]]&quot; (&lt;small&gt;pseudoscience&lt;/small&gt;) آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين کي، جيڪي طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪالجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ شيهو، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي سيسو، پارو ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو ==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>mlhbqzw57gfdxuv88o3iqn0kj3pinc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401706</id>
      <parentid>401705</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11553" sha1="m4mojwgvyhl8evbiyirz5i06a49doh1" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو ==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>m4mojwgvyhl8evbiyirz5i06a49doh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401707</id>
      <parentid>401706</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15134" sha1="sakx1c1jxoxhih5lxbcxnp1pctr7d8x" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (ميڊيٽيشن)، يوگا، مالش، جلاب (قبض ڪشا)، انيما (آنتن جي صفائي جو عمل) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ جي تعميرِ نو (rhinoplasty)، پٿري ڪڍڻ جو عمل (lithotomy)، ٽانڪا هڻڻ، موتيي (cataract) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. * آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سن کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (Buddhist Canon) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سن جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشنمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. * آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==پڻ ڏسو ==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>sakx1c1jxoxhih5lxbcxnp1pctr7d8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401708</id>
      <parentid>401707</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15218" sha1="fq3s4fmxwyeg9qk2w4v41bbhycnwiuk" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==پڻ ڏسو ==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>fq3s4fmxwyeg9qk2w4v41bbhycnwiuk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401709</id>
      <parentid>401708</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>401709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15866" sha1="l6w2ilj83ulehmwzmxfeuzzfl961wlw" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==اشتقاق==
لفظ &quot;آيورويد&quot; (سنسڪرت: आयुर्वेद) ٻن لفظن: &quot;آيوس&quot; (आयुस्، &quot;زندگي&quot; يا &quot;ڊگهي عمر&quot;) ۽ &quot;ويد&quot; (वेद، &quot;علم&quot;) مان ٺهيل آهي. ان جو ترجمو &quot;ڊگهي عمر جو علم&quot; يا &quot;زندگي ۽ ڊگهي عمر جو علم&quot; ڪيو ويندو آهي. 
==اٺ جزا==
==اصول ۽ اصطلاح==
==عملي استعمال==
==موجوده حيثيت==
==درجه بندي ۽ افاديت==
==تاريخ== 
==وڌيڪ ڏسو==
* عطائيت (Quackery) 
* يوناني طب 
* ايڪيوپنڪچر 
* متبادل طب جي تاريخ 
==حاشيا==
==پڻ ڏسو==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>l6w2ilj83ulehmwzmxfeuzzfl961wlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401710</id>
      <parentid>401709</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>401710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19973" sha1="aw85top44wtjanh6lihi66o68oqgg7m" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==اشتقاق==
لفظ &quot;آيورويد&quot; (سنسڪرت: आयुर्वेद) ٻن لفظن: &quot;آيوس&quot; (आयुस्، &quot;زندگي&quot; يا &quot;ڊگهي عمر&quot;) ۽ &quot;ويد&quot; (वेद، &quot;علم&quot;) مان ٺهيل آهي. ان جو ترجمو &quot;ڊگهي عمر جو علم&quot; يا &quot;زندگي ۽ ڊگهي عمر جو علم&quot; ڪيو ويندو آهي. 
==اٺ جزا==
[[File:Nagarjuna.gif|thumb|[[Nagarjuna]], known for the ''[[Madhyamaka]]'' (middle path), wrote the medical works ''The Hundred Prescriptions'' and ''The Precious Collection''.&lt;ref name=&quot;CliffordMLBD&quot;&gt;Clifford, Terry; Chandra, Lokesh (2017). [https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda ''Tibetan Buddhist Medicine and Psychiatry''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230508175039/https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda |date=8 May 2023}} 42. Motilal Banarsidass Publications. {{ISBN|978-8120812055}}.&lt;/ref&gt;|left]]

The earliest classical [[Sanskrit]] works on ayurveda describe medicine as being divided into eight components (Skt. ''aṅga'').&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Suśrutasaṃhitā |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1945 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |pages=2–3 |chapter=Sūtrasthāna 1.7–9 |chapter-url=https://archive.org/stream/sushrutasamhita/sushruta_samhita_critical#page/n229/mode/2up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Carakasaṃhitā of Caraka, with the commentary by Cakrapāṇidatta, edited by Yadavaśarman Trivikarama Ācārya |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1941 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |page=189 |chapter=Sūtrasthāna 30.28 |chapter-url=https://archive.org/stream/TheCarakasahitOrCharakasamhitaOfCarakaEditedByYadavaarman/Carakasamhita-Trikamji1941#page/n253/mode/2up}}&lt;/ref&gt; This characterization of the physician's art, &quot;the medicine that has eight components&quot; ({{Langx|sa|चिकित्सायामष्टाङ्गायाम्|translit=cikitsāyām aṣṭāṅgāyāṃ}}), is first found in the Sanskrit epic the [[Mahabharata|''Mahābhārata'']], c. 4th century BCE.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wujastyk |first=Dominik |title=The Blackwell Companion to Hinduism |publisher=Blackwell |year=2003b |isbn=978-1-4051-3251-0 |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |location=Oxford |page=394 |chapter=Indian Medicine}}&lt;/ref&gt; The components are:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sharma |first=Priya Vrat |title=Suśruta-Samhitā With English Translation of text&amp;nbsp;... |publisher=Chaukhambha Visvabharati |year=1999 |volume=1 |location=Varanasi |pages=7–11}}{{Request quotation|date=November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GregoryFields&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhishagratna |first=Kaviraj Kunja Lal |url=https://archive.org/stream/englishtranslati01susruoft#page/2/mode/2up |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit Text |publisher=The Author |year=1907 |volume=1 |location=Calcutta |pages=2–6}}&lt;/ref&gt;
* ''Kāyachikitsā'': general medicine, medicine of the body
* ''Kaumāra-bhṛtya'' (Pediatrics): Discussions about prenatal and postnatal care of baby and mother; methods of conception; choosing the child's sex, intelligence, and constitution; childhood diseases; and midwifery&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Swami Sadashiva Tirtha |url=https://archive.org/details/ayurvedaencyclop00tirt |title=The Ãyurveda Encyclopedia: Natural Secrets to Healing, Prevention &amp; Longevity |publisher=Ayurveda Holistic Center Press |year=1998 |isbn=0-9658042-2-4 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
* ''Śalyatantra'': [[History of surgery#India|surgical techniques]] and the extraction of foreign objects
* ''Śhālākyatantra:'' treatment of ailments affecting openings or cavities in the upper body: ears, eyes, nose, mouth, etc.
* ''Bhūtavidyā'': pacification of possessing spirits, and the people whose minds are affected by such possession
* ''[[Agada]]tantra''/''Vishagara-vairodh Tantra'' (Toxicology): includes epidemics; toxins in animals, vegetables and minerals; and keys for recognizing those anomalies and their antidotes
* ''Rasāyantantra'': [[rejuvenation]] and tonics for increasing lifespan, intellect and strength
* ''Vājīkaraṇatantra'': [[aphrodisiacs]]; treatments for increasing the volume and viability of semen and sexual pleasure; infertility problems.
Note, however, that the chapter-divisions of the major ancient encyclopedias of ayurveda do not follow these divisions.

==اصول ۽ اصطلاح==
==عملي استعمال==
==موجوده حيثيت==
==درجه بندي ۽ افاديت==
==تاريخ== 
==وڌيڪ ڏسو==
* عطائيت (Quackery) 
* يوناني طب 
* ايڪيوپنڪچر 
* متبادل طب جي تاريخ 
==حاشيا==
==پڻ ڏسو==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>aw85top44wtjanh6lihi66o68oqgg7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401711</id>
      <parentid>401710</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T09:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* اٺ جزا */</comment>
      <origin>401711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21606" sha1="3lozkgj72s9ya910h7sd6ofs91s7t79" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==اشتقاق==
لفظ &quot;آيورويد&quot; (سنسڪرت: आयुर्वेद) ٻن لفظن: &quot;آيوس&quot; (आयुस्، &quot;زندگي&quot; يا &quot;ڊگهي عمر&quot;) ۽ &quot;ويد&quot; (वेद، &quot;علم&quot;) مان ٺهيل آهي. ان جو ترجمو &quot;ڊگهي عمر جو علم&quot; يا &quot;زندگي ۽ ڊگهي عمر جو علم&quot; ڪيو ويندو آهي. 
==اٺ جزا==
[[File:Nagarjuna.gif|thumb|ناگارجنا (&lt;small&gt;Nagarjuna&lt;/small&gt;)، جيڪو &quot;مڌيمڪا&quot; (وچيون رستو) جي فلسفي لاءِ مشهور آهي، طبي موضوعن تي ڪتاب پڻ لکيا؛ جن ۾ &quot;سو نسخا&quot; ۽ &quot;قيمتي مجموعو&quot; شامل آهن.&lt;ref name=&quot;CliffordMLBD&quot;&gt;Clifford, Terry; Chandra, Lokesh (2017). [https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda ''Tibetan Buddhist Medicine and Psychiatry''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230508175039/https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda |date=8 May 2023}} 42. Motilal Banarsidass Publications. {{ISBN|978-8120812055}}.&lt;/ref&gt;|left]]

آيورويد بابت قديم ترين ڪلاسيڪي سنسڪرت لکڻين ۾ طب کي اٺن حصن (انگ) ۾ ورهايل بيان ڪيو ويو آهي. طبيب جي فن جي اها وصف، يعني ”اٺن حصن وارو طب“ (سنسڪرت: *&lt;small&gt;cikitsāyām&lt;/small&gt; &lt;small&gt;aṣṭāṅgāyāṃ&lt;/small&gt;)، سڀ کان پهريان چوٿين صدي قبل مسيح جي سنسڪرت رزمايي ”مهاڀارت“ ۾ ملي ٿي. اهي حصا هيٺيان آهن: # ڪايا چڪتسا (&lt;small&gt;Kāyachikitsā&lt;/small&gt;): عام طب يا جسماني بيمارين جو علاج. # ڪومار ڀرتيا (&lt;small&gt;Kaumāra&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;bhṛtya&lt;/small&gt; - ٻارن جو طب): ماءُ ۽ ٻار جي ڄمڻ کان اڳ ۽ پوءِ جي سنڀال، حمل ٺهڻ جا طريقا، ٻار جي جنس، ذهانت ۽ جسماني بناوٽ جو تعين، ٻارن جون بيماريون ۽ زچگي (دائيءَ جو ڪم) بابت بحث.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Swami Sadashiva Tirtha |url=https://archive.org/details/ayurvedaencyclop00tirt |title=The Ãyurveda Encyclopedia: Natural Secrets to Healing, Prevention &amp; Longevity |publisher=Ayurveda Holistic Center Press |year=1998 |isbn=0-9658042-2-4 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; # شليا تنتر (&lt;small&gt;Śalyatantra&lt;/small&gt;): جراحي (سرجري) جا طريقا ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين (جهڙوڪ تير يا ڪنڊا) کي ٻاهر ڪڍڻ. # شالاڪيا تنتر (&lt;small&gt;Śhālākyatantra&lt;/small&gt;): مٿئين جسم جي کليل حصن يا سوراخن (جهڙوڪ ڪن، اکيون، نڪ، وات وغيره) جي بيمارين جو علاج. # ڀوٽا وديا (&lt;small&gt;Bhūtavidyā&lt;/small&gt;): روحن يا بدروحن جي اثر (آسيبي اثر) کي ختم ڪرڻ ۽ انهن ماڻهن جو علاج جن جو ذهن اهڙي اثر هيٺ هجي. # اگادا تنتر / وشاگارا-ويروڌ تنتر (&lt;small&gt;Agadatantra&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Vishagara&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;vairodh&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Tantra&lt;/small&gt; - زهر شناسي): ان ۾ وبائي مرض، جانورن، ٻوٽن ۽ معدنيات ۾ موجود زهر، ۽ انهن جي سڃاڻپ توڙي انهن جي زهر مار دوائن (&lt;small&gt;antidotes&lt;/small&gt;) بابت ڄاڻ شامل آهي. # رسائن تنتر (&lt;small&gt;Rasāyantantra&lt;/small&gt;): جسماني بحالي (&lt;small&gt;rejuvenation&lt;/small&gt;) ۽ طاقت بخشيندڙ دوائون (ٽونڪس) جن سان عمر، ذهانت ۽ جسماني طاقت ۾ اضافو ٿئي. # واجڪرڻ تنتر (&lt;small&gt;Vājīkaraṇatantra&lt;/small&gt;): جنسي قوت وڌائيندڙ دوائون؛ مني (&lt;small&gt;semen&lt;/small&gt;) جي مقدار ۽ معيار (زرخيزي) توڙي جنسي لذت وڌائڻ جا علاج؛ ۽ بانجھ پن جا مسئلا. 

نوٽ: تنهن هوندي به، آيورويد جي وڏن قديم انسائيڪلوپيڊيا ۾ بابن جي ورڇ انهن حصن جي ترتيب مطابق ناهي ڪئي وئي.


earliest classical [[Sanskrit]] works on ayurveda describe medicine as being divided into eight components (Skt. ''aṅga'').&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Suśrutasaṃhitā |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1945 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |pages=2–3 |chapter=Sūtrasthāna 1.7–9 |chapter-url=https://archive.org/stream/sushrutasamhita/sushruta_samhita_critical#page/n229/mode/2up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Carakasaṃhitā of Caraka, with the commentary by Cakrapāṇidatta, edited by Yadavaśarman Trivikarama Ācārya |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1941 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |page=189 |chapter=Sūtrasthāna 30.28 |chapter-url=https://archive.org/stream/TheCarakasahitOrCharakasamhitaOfCarakaEditedByYadavaarman/Carakasamhita-Trikamji1941#page/n253/mode/2up}}&lt;/ref&gt; This characterization of the physician's art, &quot;the medicine that has eight components&quot; ({{Langx|sa|चिकित्सायामष्टाङ्गायाम्|translit=cikitsāyām aṣṭāṅgāyāṃ}}), is first found in the Sanskrit epic the [[Mahabharata|''Mahābhārata'']], c. 4th century BCE.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wujastyk |first=Dominik |title=The Blackwell Companion to Hinduism |publisher=Blackwell |year=2003b |isbn=978-1-4051-3251-0 |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |location=Oxford |page=394 |chapter=Indian Medicine}}&lt;/ref&gt; The components are:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sharma |first=Priya Vrat |title=Suśruta-Samhitā With English Translation of text&amp;nbsp;... |publisher=Chaukhambha Visvabharati |year=1999 |volume=1 |location=Varanasi |pages=7–11}}{{Request quotation|date=November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GregoryFields&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhishagratna |first=Kaviraj Kunja Lal |url=https://archive.org/stream/englishtranslati01susruoft#page/2/mode/2up |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit Text |publisher=The Author |year=1907 |volume=1 |location=Calcutta |pages=2–6}}&lt;/ref&gt;

==اصول ۽ اصطلاح==
==عملي استعمال==
==موجوده حيثيت==
==درجه بندي ۽ افاديت==
==تاريخ== 
==وڌيڪ ڏسو==
* عطائيت (Quackery) 
* يوناني طب 
* ايڪيوپنڪچر 
* متبادل طب جي تاريخ 
==حاشيا==
==پڻ ڏسو==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>3lozkgj72s9ya910h7sd6ofs91s7t79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401712</id>
      <parentid>401711</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T09:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21611" sha1="mjfuqdqjrtu3p1tbobjdh1tay3itix1" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==اشتقاق==
لفظ &quot;آيورويد&quot; (سنسڪرت: आयुर्वेद) ٻن لفظن: &quot;آيوس&quot; (आयुस्، &quot;زندگي&quot; يا &quot;ڊگهي عمر&quot;) ۽ &quot;ويد&quot; (वेद، &quot;علم&quot;) مان ٺهيل آهي. ان جو ترجمو &quot;ڊگهي عمر جو علم&quot; يا &quot;زندگي ۽ ڊگهي عمر جو علم&quot; ڪيو ويندو آهي. 
==اٺ جزا==
[[File:Nagarjuna.gif|thumb|ناگارجنا (&lt;small&gt;Nagarjuna&lt;/small&gt;)، جيڪو &quot;مڌيمڪا&quot; (وچيون رستو) جي فلسفي لاءِ مشهور آهي، طبي موضوعن تي ڪتاب پڻ لکيا؛ جن ۾ &quot;سو نسخا&quot; ۽ &quot;قيمتي مجموعو&quot; شامل آهن.&lt;ref name=&quot;CliffordMLBD&quot;&gt;Clifford, Terry; Chandra, Lokesh (2017). [https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda ''Tibetan Buddhist Medicine and Psychiatry''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230508175039/https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda |date=8 May 2023}} 42. Motilal Banarsidass Publications. {{ISBN|978-8120812055}}.&lt;/ref&gt;|left]]

آيورويد بابت قديم ترين ڪلاسيڪي سنسڪرت لکڻين ۾ طب کي اٺن حصن (انگ) ۾ ورهايل بيان ڪيو ويو آهي. طبيب جي فن جي اها وصف، يعني ”اٺن حصن وارو طب“ (سنسڪرت: &lt;small&gt;cikitsāyām&lt;/small&gt; &lt;small&gt;aṣṭāṅgāyāṃ&lt;/small&gt;)، سڀ کان پهريان چوٿين صدي قبل مسيح جي سنسڪرت رزمايي ”مهاڀارت“ ۾ ملي ٿي. اهي حصا هيٺيان آهن: 

earliest classical [[Sanskrit]] works on ayurveda describe medicine as being divided into eight components (Skt. ''aṅga'').&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Suśrutasaṃhitā |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1945 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |pages=2–3 |chapter=Sūtrasthāna 1.7–9 |chapter-url=https://archive.org/stream/sushrutasamhita/sushruta_samhita_critical#page/n229/mode/2up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Carakasaṃhitā of Caraka, with the commentary by Cakrapāṇidatta, edited by Yadavaśarman Trivikarama Ācārya |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1941 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |page=189 |chapter=Sūtrasthāna 30.28 |chapter-url=https://archive.org/stream/TheCarakasahitOrCharakasamhitaOfCarakaEditedByYadavaarman/Carakasamhita-Trikamji1941#page/n253/mode/2up}}&lt;/ref&gt; This characterization of the physician's art, &quot;the medicine that has eight components&quot; ({{Langx|sa|चिकित्सायामष्टाङ्गायाम्|translit=cikitsāyām aṣṭāṅgāyāṃ}}), is first found in the Sanskrit epic the [[Mahabharata|''Mahābhārata'']], c. 4th century BCE.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wujastyk |first=Dominik |title=The Blackwell Companion to Hinduism |publisher=Blackwell |year=2003b |isbn=978-1-4051-3251-0 |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |location=Oxford |page=394 |chapter=Indian Medicine}}&lt;/ref&gt; The components are:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sharma |first=Priya Vrat |title=Suśruta-Samhitā With English Translation of text&amp;nbsp;... |publisher=Chaukhambha Visvabharati |year=1999 |volume=1 |location=Varanasi |pages=7–11}}{{Request quotation|date=November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GregoryFields&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhishagratna |first=Kaviraj Kunja Lal |url=https://archive.org/stream/englishtranslati01susruoft#page/2/mode/2up |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit Text |publisher=The Author |year=1907 |volume=1 |location=Calcutta |pages=2–6}}&lt;/ref&gt;

# ڪايا چڪتسا (&lt;small&gt;Kāyachikitsā&lt;/small&gt;): عام طب يا جسماني بيمارين جو علاج. 
# ڪومار ڀرتيا (&lt;small&gt;Kaumāra&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;bhṛtya&lt;/small&gt; - ٻارن جو طب): ماءُ ۽ ٻار جي ڄمڻ کان اڳ ۽ پوءِ جي سنڀال، حمل ٺهڻ جا طريقا، ٻار جي جنس، ذهانت ۽ جسماني بناوٽ جو تعين، ٻارن جون بيماريون ۽ زچگي (دائيءَ جو ڪم) بابت بحث.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Swami Sadashiva Tirtha |url=https://archive.org/details/ayurvedaencyclop00tirt |title=The Ãyurveda Encyclopedia: Natural Secrets to Healing, Prevention &amp; Longevity |publisher=Ayurveda Holistic Center Press |year=1998 |isbn=0-9658042-2-4 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 
# شليا تنتر (&lt;small&gt;Śalyatantra&lt;/small&gt;): جراحي (سرجري) جا طريقا ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين (جهڙوڪ تير يا ڪنڊا) کي ٻاهر ڪڍڻ. 
# شالاڪيا تنتر (&lt;small&gt;Śhālākyatantra&lt;/small&gt;): مٿئين جسم جي کليل حصن يا سوراخن (جهڙوڪ ڪن، اکيون، نڪ، وات وغيره) جي بيمارين جو علاج. 
# ڀوٽاوديا (&lt;small&gt;Bhūtavidyā&lt;/small&gt;): روحن يا بدروحن جي اثر (آسيبي اثر) کي ختم ڪرڻ ۽ انهن ماڻهن جو علاج جن جو ذهن اهڙي اثر هيٺ هجي.
# اگادا تنتر / وشاگارا-ويروڌ تنتر (&lt;small&gt;Agadatantra&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Vishagara&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;vairodh&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Tantra&lt;/small&gt; - زهر شناسي): ان ۾ وبائي مرض، جانورن، ٻوٽن ۽ معدنيات ۾ موجود زهر، ۽ انهن جي سڃاڻپ توڙي انهن جي زهر مار دوائن (&lt;small&gt;antidotes&lt;/small&gt;) بابت ڄاڻ شامل آهي. 
# رسائن تنتر (&lt;small&gt;Rasāyantantra&lt;/small&gt;): جسماني بحالي (&lt;small&gt;rejuvenation&lt;/small&gt;) ۽ طاقت بخشيندڙ دوائون (ٽونڪس) جن سان عمر، ذهانت ۽ جسماني طاقت ۾ اضافو ٿئي. 
# واجڪرڻ تنتر (&lt;small&gt;Vājīkaraṇatantra&lt;/small&gt;): جنسي قوت وڌائيندڙ دوائون؛ مني (&lt;small&gt;semen&lt;/small&gt;) جي مقدار ۽ معيار (زرخيزي) توڙي جنسي لذت وڌائڻ جا علاج؛ ۽ بانجھ پن جا مسئلا. 

نوٽ: تنهن هوندي به، آيورويد جي وڏن قديم انسائيڪلوپيڊيا ۾ بابن جي ورڇ انهن حصن جي ترتيب مطابق ناهي ڪئي وئي.

==اصول ۽ اصطلاح==
==عملي استعمال==
==موجوده حيثيت==
==درجه بندي ۽ افاديت==
==تاريخ== 
==وڌيڪ ڏسو==
* عطائيت (Quackery) 
* يوناني طب 
* ايڪيوپنڪچر 
* متبادل طب جي تاريخ 
==حاشيا==
==پڻ ڏسو==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>mjfuqdqjrtu3p1tbobjdh1tay3itix1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401713</id>
      <parentid>401712</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T09:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* اٺ جزا */</comment>
      <origin>401713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21321" sha1="9wn2jp0spme3ka5imhgylyjuglpidmk" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' (سنسڪرت: आयुर्वेद) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي (&lt;small&gt;veda&lt;/small&gt;) ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==اشتقاق==
لفظ &quot;آيورويد&quot; (سنسڪرت: आयुर्वेद) ٻن لفظن: &quot;آيوس&quot; (आयुस्، &quot;زندگي&quot; يا &quot;ڊگهي عمر&quot;) ۽ &quot;ويد&quot; (वेद، &quot;علم&quot;) مان ٺهيل آهي. ان جو ترجمو &quot;ڊگهي عمر جو علم&quot; يا &quot;زندگي ۽ ڊگهي عمر جو علم&quot; ڪيو ويندو آهي. 
==اٺ جزا==
[[File:Nagarjuna.gif|thumb|ناگارجنا (&lt;small&gt;Nagarjuna&lt;/small&gt;)، جيڪو &quot;مڌيمڪا&quot; (وچيون رستو) جي فلسفي لاءِ مشهور آهي، طبي موضوعن تي ڪتاب پڻ لکيا؛ جن ۾ &quot;سو نسخا&quot; ۽ &quot;قيمتي مجموعو&quot; شامل آهن.&lt;ref name=&quot;CliffordMLBD&quot;&gt;Clifford, Terry; Chandra, Lokesh (2017). [https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda ''Tibetan Buddhist Medicine and Psychiatry''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230508175039/https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda |date=8 May 2023}} 42. Motilal Banarsidass Publications. {{ISBN|978-8120812055}}.&lt;/ref&gt;|left]]

آيورويد بابت قديم ترين ڪلاسيڪي سنسڪرت لکڻين ۾ طب کي اٺن حصن ۾ ورهايل بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Suśrutasaṃhitā |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1945 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |pages=2–3 |chapter=Sūtrasthāna 1.7–9 |chapter-url=https://archive.org/stream/sushrutasamhita/sushruta_samhita_critical#page/n229/mode/2up}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Carakasaṃhitā of Caraka, with the commentary by Cakrapāṇidatta, edited by Yadavaśarman Trivikarama Ācārya |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1941 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |page=189 |chapter=Sūtrasthāna 30.28 |chapter-url=https://archive.org/stream/TheCarakasahitOrCharakasamhitaOfCarakaEditedByYadavaarman/Carakasamhita-Trikamji1941#page/n253/mode/2up}}&lt;/ref&gt; طبيب جي فن جي اها وصف، يعني ”اٺن حصن وارو طب“ (سنسڪرت:  {{Langx|sa|चिकित्सायामष्टाङ्गायाम्|translit=cikitsāyām aṣṭāṅgāyāṃ}}   &lt;small&gt;cikitsāyām&lt;/small&gt; &lt;small&gt;aṣṭāṅgāyāṃ&lt;/small&gt;)، سڀ کان پهريان چوٿين صدي قبل مسيح جي سنسڪرت رزمايي ”مهاڀارت“ ۾ ملي ٿي. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wujastyk |first=Dominik |title=The Blackwell Companion to Hinduism |publisher=Blackwell |year=2003b |isbn=978-1-4051-3251-0 |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |location=Oxford |page=394 |chapter=Indian Medicine}}&lt;/ref&gt; اهي حصا هيٺيان آهن:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sharma |first=Priya Vrat |title=Suśruta-Samhitā With English Translation of text&amp;nbsp;... |publisher=Chaukhambha Visvabharati |year=1999 |volume=1 |location=Varanasi |pages=7–11}}{{Request quotation|date=November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GregoryFields&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhishagratna |first=Kaviraj Kunja Lal |url=https://archive.org/stream/englishtranslati01susruoft#page/2/mode/2up |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit Text |publisher=The Author |year=1907 |volume=1 |location=Calcutta |pages=2–6}}&lt;/ref&gt; 

# '''ڪايا چڪتسا''' (&lt;small&gt;Kāyachikitsā&lt;/small&gt;): عام طب يا جسماني بيمارين جو علاج. 
# '''ڪومار ڀرتيا''' (&lt;small&gt;Kaumāra&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;bhṛtya&lt;/small&gt; - ٻارن جو طب): ماءُ ۽ ٻار جي ڄمڻ کان اڳ ۽ پوءِ جي سنڀال، حمل ٺهڻ جا طريقا، ٻار جي جنس، ذهانت ۽ جسماني بناوٽ جو تعين، ٻارن جون بيماريون ۽ زچگي (دائيءَ جو ڪم) بابت بحث.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Swami Sadashiva Tirtha |url=https://archive.org/details/ayurvedaencyclop00tirt |title=The Ãyurveda Encyclopedia: Natural Secrets to Healing, Prevention &amp; Longevity |publisher=Ayurveda Holistic Center Press |year=1998 |isbn=0-9658042-2-4 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 
# '''شليا تنتر''' (&lt;small&gt;Śalyatantra&lt;/small&gt;): جراحي (سرجري) جا طريقا ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين (جهڙوڪ تير يا ڪنڊا) کي ٻاهر ڪڍڻ. 
# '''شالاڪيا تنتر''' (&lt;small&gt;Śhālākyatantra&lt;/small&gt;): مٿئين جسم جي کليل حصن يا سوراخن (جهڙوڪ ڪن، اکيون، نڪ، وات وغيره) جي بيمارين جو علاج. 
# '''ڀوٽاوديا''' (&lt;small&gt;Bhūtavidyā&lt;/small&gt;): روحن يا بدروحن جي اثر (آسيبي اثر) کي ختم ڪرڻ ۽ انهن ماڻهن جو علاج جن جو ذهن اهڙي اثر هيٺ هجي.
# '''اگادا تنتر'''/وشاگارا-ويروڌ تنتر (&lt;small&gt;Agadatantra&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Vishagara&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;vairodh&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Tantra&lt;/small&gt; - زهر شناسي): ان ۾ وبائي مرض، جانورن، ٻوٽن ۽ معدنيات ۾ موجود زهر، ۽ انهن جي سڃاڻپ توڙي انهن جي زهر مار دوائن (&lt;small&gt;antidotes&lt;/small&gt;) بابت ڄاڻ شامل آهي. 
# '''رسائن تنتر''' (&lt;small&gt;Rasāyantantra&lt;/small&gt;): جسماني بحالي (&lt;small&gt;rejuvenation&lt;/small&gt;) ۽ طاقت بخشيندڙ دوائون (ٽونڪس) جن سان عمر، ذهانت ۽ جسماني طاقت ۾ اضافو ٿئي. 
# '''واجڪرڻ تنتر''' (&lt;small&gt;Vājīkaraṇatantra&lt;/small&gt;): جنسي قوت وڌائيندڙ دوائون؛ مني (&lt;small&gt;semen&lt;/small&gt;) جي مقدار ۽ معيار (زرخيزي) توڙي جنسي لذت وڌائڻ جا علاج؛ ۽ بانجھ پن جا مسئلا. 

نوٽ: تنهن هوندي به، آيورويد جي وڏن قديم انسائيڪلوپيڊيا ۾ بابن جي ورڇ انهن حصن جي ترتيب مطابق ناهي ڪئي وئي.

==اصول ۽ اصطلاح==
==عملي استعمال==
==موجوده حيثيت==
==درجه بندي ۽ افاديت==
==تاريخ== 
==وڌيڪ ڏسو==
* عطائيت (Quackery) 
* يوناني طب 
* ايڪيوپنڪچر 
* متبادل طب جي تاريخ 
==حاشيا==
==پڻ ڏسو==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>9wn2jp0spme3ka5imhgylyjuglpidmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401714</id>
      <parentid>401713</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T09:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21318" sha1="rl5t6kq0eisruhsksosp4mey2zzw8t7" xml:space="preserve">[[File:Godofayurveda.jpg|thumb|هتي طبيب ڌنونتري جي تصوير ڏنل آهي، جيڪو ڀڳوان وشنو جو اوتار آهي ۽ وشنو وانگر، کيس به چار هٿن سان ڏيکاريو ويو آهي. هندن جو عقيدو آهي ته آيوورويڊڪ طب جو بنياد خدائي آهي.]]
'''آيورويد''' ([[سنسڪرت]]: &lt;small&gt;आयुर्वेद&lt;/small&gt;) هندستاني [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​مان نڪتل هڪ روايتي ۽ جامع طبي نظام جو نالو آهي.&lt;ref name=&quot;HIML-intro&quot;&gt;{{cite book|last1=Meulenbeld|first1=Gerrit Jan|title=A History of Indian Medical Literature|date=1999|publisher=Egbert Forsten|location=Groningen|isbn=978-90-6980-124-7|chapter=Introduction}}&lt;!--|access-date=16 October 2015--&gt;&lt;/ref&gt; اهو قدرتي علاج ۽ طرز زندگي ۾ تبديلين تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.currentschoolnews.com/es/noticias-de-educaci%C3%B3n/licenciatura-en-medicina-ayurv%C3%A9dica-y-cirug%C3%ADa-bams-actualizaci%C3%B3n-de-carrera/|título=Licenciatura en Medicina y Cirugía Ayurvédica (BAMS) 2021 Actualización de carrera|fechaacceso=2023-02-27|fecha=2021-05-04|sitioweb=Current School News|idioma=es}}&lt;/ref&gt; آيورويد کي متبادل طب سمجهيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book|author=Alam, Zulfeequar|year=2008|title=Herbal Medicines|location=New Delhi, India|publisher=A.P.H. Publishing|page=122|isbn=978-81-313-0358-0}}&lt;/ref&gt; ان جو نظريو ۽ عمل سائنسي بنياد کان ونجهيل [[حاشيائي سائنس]] &lt;small&gt;(pseudoscience)&lt;/small&gt; آهن.&lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&amp;pg=PA293|title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science|publisher=MIT Press|year=2018|isbn=978-0-262-03742-6|editor-last1=Kaufman|editor-first1=Allison B.|page=293|quote=Ayurveda, a traditional Indian medicine, is the subject of more than a dozen, with some of these &quot;scholarly&quot; journals devoted to Ayurveda alone..., others to Ayurveda and some other pseudoscience....Most current Ayurveda research can be classified as &quot;tooth fairy science,&quot; research that accepts as its premise something not scientifically known to exist....Ayurveda is a long-standing system of beliefs and traditions, but its claimed effects have not been scientifically proven. Most Ayurveda researchers might as well be studying the tooth fairy. The German publisher Wolters Kluwer bought the Indian open-access publisher Medknow in 2011....It acquired its entire fleet of journals, including those devoted to pseudoscience topics such as ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''.|editor-last2=Kaufman|editor-first2=James C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quack-2011&quot;&gt;{{cite book|last=Quack|first=Johannes|year=2011|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-981260-8|pages=[https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA213 213], [https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&amp;pg=PA3 3]|quote=ordinary members told me how they practice some of these pseudosciences, either privately or as certified doctors themselves, most often Ayurveda.}}&lt;/ref&gt; انڊين ميڊيڪل ايسوسيئيشن آيورويد معالجين، جيڪا طب جي مشق ڪرڻ جي دعويٰ ڪن ٿا، کي عطائي (&lt;small&gt;quackery&lt;/small&gt;) قرار ڏئي ٿي. &lt;ref name=&quot;IMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143|title=IMA Anti Quackery Wing|work=Indian Medical Association|quote=The purpose of this compendium of court orders and various rules and regulations is to acquaint doctors regarding specific provisions and orders barring quackery by unqualified people, practitioners of Indian &amp; Integrated Medicine to practice Modern Medicine.}}&lt;/ref&gt; اسپين جي سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجز جي جنرل ڪائونسل موجب، آيورويدڪ طريقن ۾ سائنسي بنيادن جي کوٽ آهي. آيورويد [[ڀارت]] ۽ [[نيپال]] ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''The majority of India's population uses Ayurveda exclusively or combined with conventional Western medicine, and it is practiced in varying forms in Southeast Asia.'' {{cite web|url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|title=Ayurvedic Medicine: An Introduction|date=August 2008|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm|archive-date=2014-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Weeklong programme to observe Health Day|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&amp;NewsID=395245|archive-date=2017-03-23|access-date=2015-01-07|agency=The Himalayan Times|work=The Himalayan Times|date=2013-10-28|quote=In Nepal, 80 per cent of the population receives Ayurvedic medicine as first aid treatment.}}&lt;/ref&gt; جتي تقريبن &lt;small&gt;80&lt;/small&gt; سيڪڙو آبادي ان جي استعمال جي ڳالهه ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اهڙو ڪو به حتمي ثبوت موجود ناهي ته آيورويد ڪنهن به بيماري جي علاج ۾ اثرائتو آهي.&lt;ref name=&quot;cruk&quot;&gt;{{cite web|url=https://about-cancer.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine|title=Ayurvedic medicine|date=2018-12-03|publisher=[[Cancer Research UK]]|quote=There is no scientific evidence to prove that Ayurvedic medicine can treat or cure cancer, or any other disease.}}&lt;/ref&gt; آيورويدڪ ليبل هيٺ تيار ڪيل شين ۾ [[ليڊ (شيھو)|شيهو]]، [[مرڪري (پارو)|پارو]] ۽ [[آرسينڪ]] جهڙا مادا مليا آهن،&lt;ref name=&quot;Dargan&quot;&gt;{{cite journal|title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem?|last1=Dargan|first1=Paul I.|last2=Gawarammana|first2=Indika B.|journal=International Journal of Environment and Health|volume=2|issue=3/4|pages=463|doi=10.1504/IJENVH.2008.020936|last3=Archer|first3=John R.H.|last4=House|first4=Ivan M.|last5=Shaw|first5=Debbie|last6=Wood|first6=David M.|year=2008}}&lt;/ref&gt; جيڪي انسانن لاءِ نقصانڪار سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us|title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S?|work=WebMD}}&lt;/ref&gt; سال &lt;small&gt;2008&lt;/small&gt;ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ ڀارت ۾ تيار ٿيندڙ ۽ آن لائن وڪرو ٿيندڙ آيورويدڪ دوائن مان تقريبن 21 سيڪڙو ۾ ڳري ڌاتن، خاص طور تي شيهي، پاري ۽ آرسينڪ، جي زهريلي مقدار موجود هئي.&lt;ref name=&quot;Saper20083&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ انهن ڌاتن جي آلودگي جا عوامي صحت تي ڪهڙا اثر پون ٿا، ان بابت ڪا ڄاڻ موجود ناهي.&lt;ref name=&quot;Saper20082&quot;&gt;{{cite journal|title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet|journal=JAMA|volume=300|issue=8|pages=915–923|doi=10.1001/jama.300.8.915|pmc=2755247|pmid=18728265|author3=Sehgal A|last4=Khouri|first4=N|last5=Davis|first5=RB|last6=Paquin|first6=J|last7=Thuppil|first7=V|last8=Kales|first8=SN|year=2008|display-authors=2|author2=Phillips RS|author1=Saper RB}}&lt;/ref&gt;

آيورويدڪ علاج جا طريقا ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران تبديل ۽ ارتقا پذير ٿيندا رهيا آهن. انهن علاج جي طريقن ۾ جڙي ٻوٽين واريون دوائون، خاص خوراڪ، مراقبو (&lt;small&gt;meditation&lt;/small&gt;)، يوگا، مالش، جلاب، آنتن جي صفائي جي عمل (&lt;small&gt;anemia&lt;/small&gt;) ۽ طبي تيل شامل آهن. شروعاتي آيورويدڪ دوائون تقريبن مڪمل طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جي طبي مواد (&lt;small&gt;materia&lt;/small&gt; &lt;small&gt;medica&lt;/small&gt;) تي ٻڌل پيچيده جڙي ٻوٽين جي مرڪبن تي مشتمل هونديون هيون. يارهين صديءَ کان پوءِ، شروعاتي هندستاني ڪيمياگري (رساشاستر) جي اثر هيٺ، معدنيات ۽ ٻيون ڌاتوي شيون روايتي طبي نسخن جي ذخيري ۾ وڏي پيماني تي شامل ٿيڻ لڳيون. آيورويدڪ جي قديم متنن ۾ جراحي جا طريقا پڻ سيکاريا ويا آهن، جن ۾ نڪ کي ٻيهر جوڙڻ (&lt;small&gt;rhinoplasty&lt;/small&gt;)، پتي جي پٿري ڪڍڻ جو عمل (&lt;small&gt;lithotomy&lt;/small&gt;)، ٽانڪا هڻڻ، موتيا (اک جو) جو آپريشن ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين کي ٻاهر ڪڍڻ شامل آهن. 

آيورويدڪ اصطلاحن ۽ تصورن جا تاريخي ثبوت عيسوي سال کان اڳ واري پهرين هزار سالي جي وچ واري دور کان وٺي ٻڌمت جي مقدس لکڻين (&lt;small&gt;Buddhist&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Canon&lt;/small&gt;) ۾ ملن ٿا. آيورويد جا اهم ڪلاسيڪي متن، پنهنجي موجوده شڪل ۾، عيسوي سال جي شروعاتي صدين سان تعلق رکن ٿا. قديم دور جي ڪيترن ئي متنن وانگر، اهي لکڻيون به ان بيان سان شروع ٿين ٿيون ته ڪيئن طبي علم ديوتائن کان رشن (دانشمند بزرگن) ۽ پوءِ انساني طبيبن تائين پهتو. ”سشروتا سمهتا“ (سشروتا جو مجموعو) جا ڇپيل نسخا هن ڪم کي ڌنونتري (آيورويد جي هندو ديوتا، جن وارانسي جي راجا ديووداسا جو روپ ڌاريو هو) پاران طبيبن جي هڪ گروهه - جنهن ۾ سشروتا به شامل هو - کي ڏنل تعليمات طور پيش ڪن ٿا. تنهن هوندي به، هن ڪم جا قديم ترين قلمي نسخا هن پس منظر يا فريم کي شامل نٿا ڪن ۽ ان ڪم کي سڌو سنئون راجا ديووداسا سان منسوب ڪن ٿا. 

آيورويد جي متنن ۾ ”دوش“ (dosha) جي توازن تي زور ڏنو ويو آهي، ۽ قدرتي تقاضائن (جهڙوڪ پيشاب، پاخانو وغيره) کي دٻائڻ کي صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو ۽ چيو وڃي ٿو ته ان سان بيماري پيدا ٿئي ٿي. آيورويد جا مقالا ٽن بنيادي دوشن جو ذڪر ڪن ٿا: وات (vāta)، پِت (pitta) ۽ ڪف (kapha)؛ ۽ بيان ڪن ٿا ته دوشن جو توازن (سنسڪرت: سامياتوا) صحت جو سبب بڻجي ٿو، جڏهن ته عدم توازن (وِشاماتوا) بيماريءَ جو سبب بڻجي ٿو. آيورويد جا مقالا طب کي اٺن بنيادي حصن ۾ ورڇين ٿا. آيورويد جي طبيبن گهٽ ۾ گهٽ عيسوي سن جي شروعات کان وٺي مختلف طبي مرڪب ۽ جراحي طريقا تيار ڪري ورتا هئا.

==اشتقاق==
لفظ &quot;آيورويد&quot; (سنسڪرت: आयुर्वेद) ٻن لفظن: &quot;آيوس&quot; (आयुस्، &quot;زندگي&quot; يا &quot;ڊگهي عمر&quot;) ۽ &quot;ويد&quot; (वेद، &quot;علم&quot;) مان ٺهيل آهي. ان جو ترجمو &quot;ڊگهي عمر جو علم&quot; يا &quot;زندگي ۽ ڊگهي عمر جو علم&quot; ڪيو ويندو آهي. 
==اٺ جزا==
[[File:Nagarjuna.gif|thumb|ناگارجنا (&lt;small&gt;Nagarjuna&lt;/small&gt;)، جيڪو &quot;مڌيمڪا&quot; (وچيون رستو) جي فلسفي لاءِ مشهور آهي، طبي موضوعن تي ڪتاب پڻ لکيا؛ جن ۾ &quot;سو نسخا&quot; ۽ &quot;قيمتي مجموعو&quot; شامل آهن.&lt;ref name=&quot;CliffordMLBD&quot;&gt;Clifford, Terry; Chandra, Lokesh (2017). [https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda ''Tibetan Buddhist Medicine and Psychiatry''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230508175039/https://books.google.com/books?id=FiEzEAAAQBAJ&amp;q=Ayurveda |date=8 May 2023}} 42. Motilal Banarsidass Publications. {{ISBN|978-8120812055}}.&lt;/ref&gt;|left]]

آيورويد بابت قديم ترين ڪلاسيڪي سنسڪرت لکڻين ۾ طب کي اٺن حصن ۾ ورهايل بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Suśrutasaṃhitā |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1945 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |pages=2–3 |chapter=Sūtrasthāna 1.7–9 |chapter-url=https://archive.org/stream/sushrutasamhita/sushruta_samhita_critical#page/n229/mode/2up}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Carakasaṃhitā of Caraka, with the commentary by Cakrapāṇidatta, edited by Yadavaśarman Trivikarama Ācārya |publisher=Nirṇayasāgara Press |year=1941 |editor-last=Ācārya |editor-first=Yādava Trivikramātmaja |location=Bombay |page=189 |chapter=Sūtrasthāna 30.28 |chapter-url=https://archive.org/stream/TheCarakasahitOrCharakasamhitaOfCarakaEditedByYadavaarman/Carakasamhita-Trikamji1941#page/n253/mode/2up}}&lt;/ref&gt; طبيب جي فن جي اها وصف، يعني ”اٺن حصن وارو طب“ (سنسڪرت:  {{Langx|sa|चिकित्सायामष्टाङ्गायाम्|translit=cikitsāyām aṣṭāṅgāyāṃ}}   &lt;small&gt;cikitsāyām&lt;/small&gt; &lt;small&gt;aṣṭāṅgāyāṃ&lt;/small&gt;)، سڀ کان پهريان چوٿين صدي قبل مسيح جي سنسڪرت رزمايي ”مهاڀارت“ ۾ ملي ٿي. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wujastyk |first=Dominik |title=The Blackwell Companion to Hinduism |publisher=Blackwell |year=2003b |isbn=978-1-4051-3251-0 |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |location=Oxford |page=394 |chapter=Indian Medicine}}&lt;/ref&gt; اهي حصا هيٺيان آهن:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sharma |first=Priya Vrat |title=Suśruta-Samhitā With English Translation of text&amp;nbsp;... |publisher=Chaukhambha Visvabharati |year=1999 |volume=1 |location=Varanasi |pages=7–11}}{{Request quotation|date=November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GregoryFields&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhishagratna |first=Kaviraj Kunja Lal |url=https://archive.org/stream/englishtranslati01susruoft#page/2/mode/2up |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit Text |publisher=The Author |year=1907 |volume=1 |location=Calcutta |pages=2–6}}&lt;/ref&gt; 

# '''ڪايا چڪتسا''' (&lt;small&gt;Kāyachikitsā&lt;/small&gt;): عام طب يا جسماني بيمارين جو علاج. 
# '''ڪومار ڀرتيا''' (&lt;small&gt;Kaumāra&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;bhṛtya&lt;/small&gt; - ٻارن جو طب): ماءُ ۽ ٻار جي ڄمڻ کان اڳ ۽ پوءِ جي سنڀال، حمل ٺهڻ جا طريقا، ٻار جي جنس، ذهانت ۽ جسماني بناوٽ جو تعين، ٻارن جون بيماريون ۽ زچگي (دائيءَ جو ڪم) بابت بحث.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Swami Sadashiva Tirtha |url=https://archive.org/details/ayurvedaencyclop00tirt |title=The Ãyurveda Encyclopedia: Natural Secrets to Healing, Prevention &amp; Longevity |publisher=Ayurveda Holistic Center Press |year=1998 |isbn=0-9658042-2-4 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 
# '''شليا تنتر''' (&lt;small&gt;Śalyatantra&lt;/small&gt;): جراحي (سرجري) جا طريقا ۽ جسم ۾ داخل ٿيل غير ضروري شين (جهڙوڪ تير يا ڪنڊا) کي ٻاهر ڪڍڻ. 
# '''شالاڪيا تنتر''' (&lt;small&gt;Śhālākyatantra&lt;/small&gt;): مٿئين جسم جي کليل حصن يا سوراخن (جهڙوڪ ڪن، اکيون، نڪ، وات وغيره) جي بيمارين جو علاج. 
# '''ڀوٽاوديا''' (&lt;small&gt;Bhūtavidyā&lt;/small&gt;): روحن يا بدروحن جي اثر (آسيبي اثر) کي ختم ڪرڻ ۽ انهن ماڻهن جو علاج جن جو ذهن اهڙي اثر هيٺ هجي.
# '''اگادا تنتر'''/وشاگارا-ويروڌ تنتر (&lt;small&gt;Agadatantra&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Vishagara&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;vairodh&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Tantra&lt;/small&gt; - زهر شناسي): ان ۾ وبائي مرض، جانورن، ٻوٽن ۽ معدنيات ۾ موجود زهر، ۽ انهن جي سڃاڻپ توڙي انهن جي زهر مار دوائن (&lt;small&gt;antidotes&lt;/small&gt;) بابت ڄاڻ شامل آهي. 
# '''رسائن تنتر''' (&lt;small&gt;Rasāyantantra&lt;/small&gt;): جسماني بحالي (&lt;small&gt;rejuvenation&lt;/small&gt;) ۽ طاقت بخشيندڙ دوائون (ٽونڪس) جن سان عمر، ذهانت ۽ جسماني طاقت ۾ اضافو ٿئي. 
# '''واجڪرڻ تنتر''' (&lt;small&gt;Vājīkaraṇatantra&lt;/small&gt;): جنسي قوت وڌائيندڙ دوائون؛ مني (&lt;small&gt;semen&lt;/small&gt;) جي مقدار ۽ معيار (زرخيزي) توڙي جنسي لذت وڌائڻ جا علاج؛ ۽ بانجھ پن جا مسئلا. 

نوٽ: تنهن هوندي به، آيورويد جي وڏن قديم انسائيڪلوپيڊيا ۾ بابن جي ورڇ انهن حصن جي ترتيب مطابق ناهي ڪئي وئي.

==اصول ۽ اصطلاح==
==عملي استعمال==
==موجوده حيثيت==
==درجه بندي ۽ افاديت==
==تاريخ== 
==وڌيڪ ڏسو==
* عطائيت (Quackery) 
* يوناني طب 
* ايڪيوپنڪچر 
* متبادل طب جي تاريخ 
==حاشيا==
==پڻ ڏسو==
'''آيرويد''' (Ayurveda) لفظ جي معنيٰ آهي &quot;زندگيءَ جو علم&quot;، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري]]ءَ جا [[موهن جو دڙو]]، ڪاشي ۽ [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] هوندا هئا.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF آيرويد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (''Yajrveda'') يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
 {{Portal|طب}}
*[https://web.archive.org/web/20131017201646/http://www.med.unne.edu.ar/kinesiologia/catedras/introduc/historia/02_07.pdf «قديم هندستان ۾ طب. طب جو ارتقا. بيماريءَ جو تصور. صفائي سٿرائي. طبي پيشي جي تنظيم»] نيشنل يونيورسٽي آف دي نارٿ ايسٽ پاران 2007ع ۾ شايع ٿيل مونوگراف.
*[https://pcimh.gov.in/show_content.php?lang=1&amp;level=1&amp;ls_id=56&amp;lid=54 آيورويدڪ فارماڪوپيا (Ayurveda Pharmacopoeial Publication)؛ حڪومتِ هند جي انڊين ميڊيسن اينڊ هوميوپيٿي ڪميشن پاران شايع ٿيل آيورويدڪ فارماڪوپيا، مئي 2019ع ۾ اپڊيٽ ٿيل (انگريزيءَ ۾)

[[زمرو:آيورويد]]
[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>rl5t6kq0eisruhsksosp4mey2zzw8t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رائن ندي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38995</id>
    <revision>
      <id>401715</id>
      <parentid>338541</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6157" sha1="dd881kddbz18r88fuc8rxg32jkjl4j4" xml:space="preserve">'''رائن ندي''' (انگريزي: Rhine  انگريزي:Rhein  ، انگريزي: le Rhin) يورپي ندي يا درياء آھي جيڪو [[سوئٽزرلينڊ]] جي [[الپس جبل]] جي ڏکڻ اوڀر پاسي کان [[گرابنڊن|گريسنس ڪينٽن]] مان نڪري ٿو ۽ [[سوئيز ليچٽن اسٽائن|سوئيز ليچٽنسٽائن]] کا ٿيندو  سوئس آسٽريا سرحد کان ۽ فرينڪو جرمن سرحد مان گذري [[رائن لينڊ]]، جرمنيءَ مان پار ٿي [[نيدرلينڊز]] کي سيراب ڪندي اتر سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ھي جرمنيءَ جو مشھور درياءَ ۽ آبي گذر گاھ آھي. 1,233 ڪلو میٽر (766 میل) ڊگھو رائن یورپ جو 122ھون سڀ کان وڏو درياءَ آھي. 
{{Infobox river 
 | river_name = رائن ندي&lt;br&gt;Rhine 
 | image_name = 
 | caption =يورپ جي وڏن درياهن مان ھڪ درياءَ رائن آھي
 | origin = [[گرابیندن]]، [[سوئيزلینڈ]]
 | mouth = [[اتر سمنڊ]]&lt;br&gt;
{{coord|51|58|52|N|4|5|35|E|name=North Sea-Rhine|display=inline,title}}
 | basin_countries = * [[جرمني]]
* [[سوئيٽزرلينڊ]]
* [[اٽلي]]
* [[ليخنسٽائن]]
* [[فرانس]]
* [[لڪسمبرگ]]
* [[بيلجيم]]
* [[نيدرلينڊز]] 
 | length = {{convert|1230|km|abbr=on}}
 | elevation =  رائن شروعات: 
2,602 میٹر (8,500 فوت) &lt;br /&gt; رائن آخر:2,500 میتر
(8,200 فوت)
 | discharge = [[باسل]]:
{{convert|1060|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[استراسبورگ]]: {{convert|1080|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[ڪولون]]: {{convert|2090|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;
نیدرلینڊز جی سرحد: {{convert|2260|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
 | watershed = {{convert|185000|km2|sqmi|abbr=on}}
}} 
{{Geobox|
| name = 
| native_name = 
Rhenus (Latin)
Rein (Romanian)
Rhein (German)     
Rijn (Dutch)
| other_name = 
| category =  
| etymology =  Celtic ''Rēnos''
| nickname = 
| image = Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
| image_caption = The [[Lorelei]] rock in [[Rhineland-Palatinate]]
| image_size = 300 
| country    = Switzerland
| country1   = Liechtenstein
| country2   = Austria
| country3   = Germany
| country4   = France
| country5   = Netherlands
| state_type = Rhine Basin
| state      = Switzerland
| state1     = Liechtenstein
| state2     = Vorarlberg
| state3     = South and Western Germany
| state4     = North-Eastern France
| state5     = Belgium
| state6     = Netherlands
| state7     = [[Val di Lei]], Italy  
| region     = Central and Western Europe
| parent =
| tributary_left =
| tributary_right = 
| city = 
| landmark = 
| river =
| source = [[Vorderrhein|Rein Anteriur/Vorderrhein]]
| source_location = [[Tomasee]] ({{lang-rm|Lai da Tuma}})
| source_region =[[Surselva (district)|Surselva]], [[Graubünden]]
| source_country = Switzerland
| source_elevation = 2345
| source_coordinates = 
| source1 = [[Hinterrhein (river)|Rein Posteriur/Hinterrhein]]
| source1_location=[[Paradies Glacier]]|source1_region=[[Graubünden]]|source1_country=Switzerland
| source_confluence = [[Reichenau, Switzerland|Reichenau]]
| source_confluence_location = [[Tamins]]
| source_confluence_region = Graubünden
| source_confluence_country = Switzerland
| source_confluence_elevation = 585
| source_confluence_coordinates = 
| mouth = North Sea 
| mouth_location=[[Hook of Holland|Hoek van Holland]]|mouth_region=Rotterdam|mouth_country=Netherlands
| mouth_elevation = 0
| capital_coordinates = 
| mouth_coordinates = 
| length = 1230| length_orientation = 
| width = | width_orientation = 
| depth = 
| watershed = 185000
| discharge = 2900
| discharge_max = 13000
| discharge_min = 800
| whs_name =
| whs_year =2002
| whs_number =1066
| whs_region = 4
| whs_criteria =
| iucn_category =
| free = 
| free_type = 
| map = Flusssystemkarte_Rhein_04.jpg
| map_caption = Map of the Rhine basin
| map_size = 240
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
| website =
| commons = 
| footnotes = 
}}

[[Image:Rhein Mainzer Becken stromab von Mainz bei Eltville und Erbach vor Bingen Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0263.jpg|thumb|ميئنز بيسن جو وھڪرو ايلٽول ۽ ارباخ کان بنين تائين]]

[[Image:Rhein 800.jpg|thumb | رائن (سامھون) ۽ تائين ڪئنال (پٺيان) [[برائيزاخ]] لڳ]]
[[فائل:Rheinzusammenfluss.JPG|thumb|اڳئين تائين ۽ پوئين تائين جو سنگم جيڪو الپائين رائن کي ٺاھي ٿو جيڪو سوئٽزرلينڊ۾ داخل ٿئي ٿو]]

رومي سلطنت کان وٺي ھن درياءَ ۾ واپار لاء جھاز گذرندا رھيا آھن. جرمني جي ھن سڀ کان وڏي درياءَ مان پاڻيءَ جو نيڪال 22,900 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي. ھن جي ويڪر 400 ميثر يا 1200 فٽ آهي. [[سوئٽزرلينڊ]] ۾ باسل، [[فرانس]] ۾  اسٽراسبورگ، جرمنی ۾  مینھائیم، لڊوگ شافن، مینز، بون، ڪولون، ڊسلڊورف ۽ نیدرلینڊز ۾ اتریخت ۽ روٽرڊیم جھڙا وڏا شهر ھن درياءَ جي ڪنارن تي واقع آھن. ھي درياء [[سوئٽزرلينڊ]]، [[آسٽريا]] ۽ [[جرمني]] جي سرحدن تي مشھور ڍنڍ ڪونسٽانس جوڙي ٿو جيڪو ڏکڻ اولھ جرمني جو پاڻي جو سڀ کان وڏو ذخيرو آهي.

==جاگرافي==
[[فائل:Rhein-Karte2.png|thumb]]


[[Image:Above Tomasee.JPG|thumb|[[Lake Toma]], seen from the upstream end]]

[[Image:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|The Rhine between [[Sargans]] (CH, left) and [[Balzers]] (Liechtenstein, right) with the [[Gonzen]] ({{convert|1829|m|abbr=on}}, left), the [[Girrenspitz]] ({{convert|2099|m|abbr=on}}) in the back, and the [[Maziferchopf]] ({{convert|855|m|abbr=on}}) to the right]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]]
[[زمرو:جاگرافي يورپ]]
[[زمرو:جرمني جي جاگرافي]]
[[زمرو:جرمني]]</text>
      <sha1>dd881kddbz18r88fuc8rxg32jkjl4j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401716</id>
      <parentid>401715</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6085" sha1="tfputn57b6rxq1rw445ggodrwy83lpx" xml:space="preserve">'''رائن ندي''' (انگريزي: Rhine  انگريزي:Rhein  ، انگريزي: le Rhin) يورپي ندي يا درياء آھي جيڪو [[سوئٽزرلينڊ]] جي [[الپس جبل]] جي ڏکڻ اوڀر پاسي کان [[گرابنڊن|گريسنس ڪينٽن]] مان نڪري ٿو ۽ [[سوئيز ليچٽن اسٽائن|سوئيز ليچٽنسٽائن]] کا ٿيندو  سوئس آسٽريا سرحد کان ۽ فرينڪو جرمن سرحد مان گذري [[رائن لينڊ]]، جرمنيءَ مان پار ٿي [[نيدرلينڊز]] کي سيراب ڪندي اتر سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ھي جرمنيءَ جو مشھور درياءَ ۽ آبي گذر گاھ آھي. 1,233 ڪلو میٽر (766 میل) ڊگھو رائن یورپ جو 122ھون سڀ کان وڏو درياءَ آھي. 
{{Infobox river 
 | river_name = رائن ندي&lt;br&gt;Rhine 
 | image_name = 
 | caption =يورپ جي وڏن درياهن مان ھڪ درياءَ رائن آھي
 | origin = [[گرابیندن]]، [[سوئيزلینڈ]]
 | mouth = [[اتر سمنڊ]]&lt;br&gt;
 | basin_countries = * [[جرمني]]
* [[سوئيٽزرلينڊ]]
* [[اٽلي]]
* [[ليخنسٽائن]]
* [[فرانس]]
* [[لڪسمبرگ]]
* [[بيلجيم]]
* [[نيدرلينڊز]] 
 | length = {{convert|1230|km|abbr=on}}
 | elevation =  رائن شروعات: 
2,602 میٹر (8,500 فوت) &lt;br /&gt; رائن آخر:2,500 میتر
(8,200 فوت)
 | discharge = [[باسل]]:
{{convert|1060|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[استراسبورگ]]: {{convert|1080|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[ڪولون]]: {{convert|2090|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;
نیدرلینڊز جی سرحد: {{convert|2260|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
 | watershed = {{convert|185000|km2|sqmi|abbr=on}}
}} 
{{Geobox|
| name = 
| native_name = 
Rhenus (Latin)
Rein (Romanian)
Rhein (German)     
Rijn (Dutch)
| other_name = 
| category =  
| etymology =  Celtic ''Rēnos''
| nickname = 
| image = Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
| image_caption = The [[Lorelei]] rock in [[Rhineland-Palatinate]]
| image_size = 300 
| country    = Switzerland
| country1   = Liechtenstein
| country2   = Austria
| country3   = Germany
| country4   = France
| country5   = Netherlands
| state_type = Rhine Basin
| state      = Switzerland
| state1     = Liechtenstein
| state2     = Vorarlberg
| state3     = South and Western Germany
| state4     = North-Eastern France
| state5     = Belgium
| state6     = Netherlands
| state7     = [[Val di Lei]], Italy  
| region     = Central and Western Europe
| parent =
| tributary_left =
| tributary_right = 
| city = 
| landmark = 
| river =
| source = [[Vorderrhein|Rein Anteriur/Vorderrhein]]
| source_location = [[Tomasee]] ({{lang-rm|Lai da Tuma}})
| source_region =[[Surselva (district)|Surselva]], [[Graubünden]]
| source_country = Switzerland
| source_elevation = 2345
| source_coordinates = 
| source1 = [[Hinterrhein (river)|Rein Posteriur/Hinterrhein]]
| source1_location=[[Paradies Glacier]]|source1_region=[[Graubünden]]|source1_country=Switzerland
| source_confluence = [[Reichenau, Switzerland|Reichenau]]
| source_confluence_location = [[Tamins]]
| source_confluence_region = Graubünden
| source_confluence_country = Switzerland
| source_confluence_elevation = 585
| source_confluence_coordinates = 
| mouth = North Sea 
| mouth_location=[[Hook of Holland|Hoek van Holland]]|mouth_region=Rotterdam|mouth_country=Netherlands
| mouth_elevation = 0
| capital_coordinates = 
| mouth_coordinates = 
| length = 1230| length_orientation = 
| width = | width_orientation = 
| depth = 
| watershed = 185000
| discharge = 2900
| discharge_max = 13000
| discharge_min = 800
| whs_name =
| whs_year =2002
| whs_number =1066
| whs_region = 4
| whs_criteria =
| iucn_category =
| free = 
| free_type = 
| map = Flusssystemkarte_Rhein_04.jpg
| map_caption = Map of the Rhine basin
| map_size = 240
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
| website =
| commons = 
| footnotes = 
}}

[[Image:Rhein Mainzer Becken stromab von Mainz bei Eltville und Erbach vor Bingen Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0263.jpg|thumb|ميئنز بيسن جو وھڪرو ايلٽول ۽ ارباخ کان بنين تائين]]

[[Image:Rhein 800.jpg|thumb | رائن (سامھون) ۽ تائين ڪئنال (پٺيان) [[برائيزاخ]] لڳ]]
[[فائل:Rheinzusammenfluss.JPG|thumb|اڳئين تائين ۽ پوئين تائين جو سنگم جيڪو الپائين رائن کي ٺاھي ٿو جيڪو سوئٽزرلينڊ۾ داخل ٿئي ٿو]]

رومي سلطنت کان وٺي ھن درياءَ ۾ واپار لاء جھاز گذرندا رھيا آھن. جرمني جي ھن سڀ کان وڏي درياءَ مان پاڻيءَ جو نيڪال 22,900 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي. ھن جي ويڪر 400 ميثر يا 1200 فٽ آهي. [[سوئٽزرلينڊ]] ۾ باسل، [[فرانس]] ۾  اسٽراسبورگ، جرمنی ۾  مینھائیم، لڊوگ شافن، مینز، بون، ڪولون، ڊسلڊورف ۽ نیدرلینڊز ۾ اتریخت ۽ روٽرڊیم جھڙا وڏا شهر ھن درياءَ جي ڪنارن تي واقع آھن. ھي درياء [[سوئٽزرلينڊ]]، [[آسٽريا]] ۽ [[جرمني]] جي سرحدن تي مشھور ڍنڍ ڪونسٽانس جوڙي ٿو جيڪو ڏکڻ اولھ جرمني جو پاڻي جو سڀ کان وڏو ذخيرو آهي.

==جاگرافي==
[[فائل:Rhein-Karte2.png|thumb]]


[[Image:Above Tomasee.JPG|thumb|[[Lake Toma]], seen from the upstream end]]

[[Image:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|The Rhine between [[Sargans]] (CH, left) and [[Balzers]] (Liechtenstein, right) with the [[Gonzen]] ({{convert|1829|m|abbr=on}}, left), the [[Girrenspitz]] ({{convert|2099|m|abbr=on}}) in the back, and the [[Maziferchopf]] ({{convert|855|m|abbr=on}}) to the right]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]]
[[زمرو:جاگرافي يورپ]]
[[زمرو:جرمني جي جاگرافي]]
[[زمرو:جرمني]]</text>
      <sha1>tfputn57b6rxq1rw445ggodrwy83lpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401717</id>
      <parentid>401716</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6075" sha1="5feypp4l582nd1tqq5kfjb2pvwxsqlt" xml:space="preserve">'''رائن ندي''' (انگريزي: Rhine  انگريزي:Rhein  ، انگريزي: le Rhin) يورپي ندي يا درياء آھي جيڪو [[سوئٽزرلينڊ]] جي [[الپس جبل]] جي ڏکڻ اوڀر پاسي کان [[گرابنڊن|گريسنس ڪينٽن]] مان نڪري ٿو ۽ [[سوئيز ليچٽن اسٽائن|سوئيز ليچٽنسٽائن]] کا ٿيندو  سوئس آسٽريا سرحد کان ۽ فرينڪو جرمن سرحد مان گذري [[رائن لينڊ]]، جرمنيءَ مان پار ٿي [[نيدرلينڊز]] کي سيراب ڪندي اتر سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ھي جرمنيءَ جو مشھور درياءَ ۽ آبي گذر گاھ آھي. 1,233 ڪلو میٽر (766 میل) ڊگھو رائن یورپ جو 122ھون سڀ کان وڏو درياءَ آھي. 
{{Infobox river 
 | river_name = رائن ندي&lt;br&gt;Rhine 
 | image_name = 
 | caption =يورپ جي وڏن درياهن مان ھڪ درياءَ رائن آھي
 | origin = [[گرابیندن]]، [[سوئيزلینڈ]]
 | mouth = [[اتر سمنڊ]]
 | basin_countries = * [[جرمني]]
* [[سوئيٽزرلينڊ]]
* [[اٽلي]]
* [[ليخنسٽائن]]
* [[فرانس]]
* [[لڪسمبرگ]]
* [[بيلجيم]]
* [[نيدرلينڊز]] 
 | length = {{convert|1230|km|abbr=on}}
 | elevation =  رائن شروعات: 
2,602 میٹر (8,500 فوت) &lt;br /&gt; رائن آخر:2,500 میتر
(8,200 فوت)
 | discharge = [[باسل]]:
{{convert|1060|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[استراسبورگ]]: {{convert|1080|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[ڪولون]]: {{convert|2090|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;
نیدرلینڊز جی حد: {{convert|2260|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
 | watershed = {{convert|185000|km2|sqmi|abbr=on}}
}} 
{{Geobox|
| name = 
| native_name = 
Rhenus (Latin)
Rein (Romanian)
Rhein (German)     
Rijn (Dutch)
| other_name = 
| category =  
| etymology =  Celtic ''Rēnos''
| nickname = 
| image = Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
| image_caption = The [[Lorelei]] rock in [[Rhineland-Palatinate]]
| image_size = 300 
| country    = Switzerland
| country1   = Liechtenstein
| country2   = Austria
| country3   = Germany
| country4   = France
| country5   = Netherlands
| state_type = Rhine Basin
| state      = Switzerland
| state1     = Liechtenstein
| state2     = Vorarlberg
| state3     = South and Western Germany
| state4     = North-Eastern France
| state5     = Belgium
| state6     = Netherlands
| state7     = [[Val di Lei]], Italy  
| region     = Central and Western Europe
| parent =
| tributary_left =
| tributary_right = 
| city = 
| landmark = 
| river =
| source = [[Vorderrhein|Rein Anteriur/Vorderrhein]]
| source_location = [[Tomasee]] ({{lang-rm|Lai da Tuma}})
| source_region =[[Surselva (district)|Surselva]], [[Graubünden]]
| source_country = Switzerland
| source_elevation = 2345
| source_coordinates = 
| source1 = [[Hinterrhein (river)|Rein Posteriur/Hinterrhein]]
| source1_location=[[Paradies Glacier]]|source1_region=[[Graubünden]]|source1_country=Switzerland
| source_confluence = [[Reichenau, Switzerland|Reichenau]]
| source_confluence_location = [[Tamins]]
| source_confluence_region = Graubünden
| source_confluence_country = Switzerland
| source_confluence_elevation = 585
| source_confluence_coordinates = 
| mouth = North Sea 
| mouth_location=[[Hook of Holland|Hoek van Holland]]|mouth_region=Rotterdam|mouth_country=Netherlands
| mouth_elevation = 0
| capital_coordinates = 
| mouth_coordinates = 
| length = 1230| length_orientation = 
| width = | width_orientation = 
| depth = 
| watershed = 185000
| discharge = 2900
| discharge_max = 13000
| discharge_min = 800
| whs_name =
| whs_year =2002
| whs_number =1066
| whs_region = 4
| whs_criteria =
| iucn_category =
| free = 
| free_type = 
| map = Flusssystemkarte_Rhein_04.jpg
| map_caption = Map of the Rhine basin
| map_size = 240
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
| website =
| commons = 
| footnotes = 
}}
[[Image:Rhein Mainzer Becken stromab von Mainz bei Eltville und Erbach vor Bingen Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0263.jpg|thumb|ميئنز بيسن جو وھڪرو ايلٽول ۽ ارباخ کان بنين تائين]]
[[Image:Rhein 800.jpg|thumb | رائن (سامھون) ۽ تائين ڪئنال (پٺيان) [[برائيزاخ]] لڳ]]
[[فائل:Rheinzusammenfluss.JPG|thumb|اڳئين تائين ۽ پوئين تائين جو سنگم جيڪو الپائين رائن کي ٺاھي ٿو جيڪو سوئٽزرلينڊ۾ داخل ٿئي ٿو]]

رومي سلطنت کان وٺي ھن درياءَ ۾ واپار لاء جھاز گذرندا رھيا آھن. جرمني جي ھن سڀ کان وڏي درياءَ مان پاڻيءَ جو نيڪال 22,900 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي. ھن جي ويڪر 400 ميثر يا 1200 فٽ آهي. [[سوئٽزرلينڊ]] ۾ باسل، [[فرانس]] ۾  اسٽراسبورگ، جرمنی ۾  مینھائیم، لڊوگ شافن، مینز، بون، ڪولون، ڊسلڊورف ۽ نیدرلینڊز ۾ اتریخت ۽ روٽرڊیم جھڙا وڏا شهر ھن درياءَ جي ڪنارن تي واقع آھن. ھي درياء [[سوئٽزرلينڊ]]، [[آسٽريا]] ۽ [[جرمني]] جي سرحدن تي مشھور ڍنڍ ڪونسٽانس جوڙي ٿو جيڪو ڏکڻ اولھ جرمني جو پاڻي جو سڀ کان وڏو ذخيرو آهي.

==جاگرافي==
[[فائل:Rhein-Karte2.png|thumb]]


[[Image:Above Tomasee.JPG|thumb|[[Lake Toma]], seen from the upstream end]]

[[Image:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|The Rhine between [[Sargans]] (CH, left) and [[Balzers]] (Liechtenstein, right) with the [[Gonzen]] ({{convert|1829|m|abbr=on}}, left), the [[Girrenspitz]] ({{convert|2099|m|abbr=on}}) in the back, and the [[Maziferchopf]] ({{convert|855|m|abbr=on}}) to the right]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]]
[[زمرو:جاگرافي يورپ]]
[[زمرو:جرمني جي جاگرافي]]
[[زمرو:جرمني]]</text>
      <sha1>5feypp4l582nd1tqq5kfjb2pvwxsqlt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401718</id>
      <parentid>401717</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6073" sha1="7n29tv8tp080ll7qrazg3wfo91wzjnp" xml:space="preserve">'''رائن ندي''' (انگريزي: Rhine  انگريزي:Rhein  ، انگريزي: le Rhin) يورپي ندي يا درياء آھي جيڪو [[سوئٽزرلينڊ]] جي [[الپس جبل]] جي ڏکڻ اوڀر پاسي کان [[گرابنڊن|گريسنس ڪينٽن]] مان نڪري ٿو ۽ [[سوئيز ليچٽن اسٽائن|سوئيز ليچٽنسٽائن]] کا ٿيندو  سوئس آسٽريا سرحد کان ۽ فرينڪو جرمن سرحد مان گذري [[رائن لينڊ]]، جرمنيءَ مان پار ٿي [[نيدرلينڊز]] کي سيراب ڪندي اتر سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ھي جرمنيءَ جو مشھور درياءَ ۽ آبي گذر گاھ آھي. 1,233 ڪلو میٽر (766 میل) ڊگھو رائن یورپ جو 122ھون سڀ کان وڏو درياءَ آھي. 
{{Infobox river 
 | river_name = رائن ندي&lt;br&gt;Rhine 
 | image_name = 
 | caption =يورپ جي وڏن درياهن مان ھڪ درياءَ رائن آھي
 | origin = [[گرابیندن]]، [[سوئيزلینڈ]]
 | mouth = [[اتر سمنڊ]]
 | basin_countries = * [[جرمني]]
* [[سوئيٽزرلينڊ]]
* [[اٽلي]]
* [[ليخنسٽائن]]
* [[فرانس]]
* [[لڪسمبرگ]]
* [[بيلجيم]]
* [[نيدرلينڊز]] 
 | length = {{convert|1230|km|abbr=on}}
 | elevation =  رائن شروعات: 
2,602 میٹر (8,500 فوت) &lt;br /&gt; رائن آخر:2,500 میتر
(8,200 فوت)
 | discharge = [[باسل]]:
{{convert|1060|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[استراسبورگ]]: {{convert|1080|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[ڪولون]]: {{convert|2090|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;
نیدرلینڊز جی حد: {{convert|2260|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
 | watershed = {{convert|185000|km2|sqmi|abbr=on}}
}} 
{{Geobox|
| name = 
| native_name = 
Rhenus (Latin)
Rein (Romanian)
Rhein (German)     
Rijn (Dutch)
| other_name = 
| category =  
| etymology =  Celtic ''Rēnos''
| nickname = 
| image = Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
| image_caption = The [[Lorelei]] rock in [[Rhineland-Palatinate]]
| image_size = 300 
| country    = Switzerland
| country1   = Liechtenstein
| country2   = Austria
| country3   = Germany
| country4   = France
| country5   = Netherlands
| state_type = Rhine Basin
| state      = Switzerland
| state1     = Liechtenstein
| state2     = Vorarlberg
| state3     = South and Western Germany
| state4     = North-Eastern France
| state5     = Belgium
| state6     = Netherlands
| state7     = [[Val di Lei]], Italy  
| region     = Central and Western Europe
| parent =
| tributary_left =
| tributary_right = 
| city = 
| landmark = 
| river =
| source = [[Vorderrhein|Rein Anteriur/Vorderrhein]]
| source_location = [[Tomasee]] 
Lai da Tuma (Romanian)
| source_region =[[Surselva (district)|Surselva]], [[Graubünden]]
| source_country = Switzerland
| source_elevation = 2345
| source_coordinates = 
| source1 = [[Hinterrhein (river)|Rein Posteriur/Hinterrhein]]
| source1_location=[[Paradies Glacier]]|source1_region=[[Graubünden]]|source1_country=Switzerland
| source_confluence = [[Reichenau, Switzerland|Reichenau]]
| source_confluence_location = [[Tamins]]
| source_confluence_region = Graubünden
| source_confluence_country = Switzerland
| source_confluence_elevation = 585
| source_confluence_coordinates = 
| mouth = North Sea 
| mouth_location=[[Hook of Holland|Hoek van Holland]]|mouth_region=Rotterdam|mouth_country=Netherlands
| mouth_elevation = 0
| capital_coordinates = 
| mouth_coordinates = 
| length = 1230| length_orientation = 
| width = | width_orientation = 
| depth = 
| watershed = 185000
| discharge = 2900
| discharge_max = 13000
| discharge_min = 800
| whs_name =
| whs_year =2002
| whs_number =1066
| whs_region = 4
| whs_criteria =
| iucn_category =
| free = 
| free_type = 
| map = Flusssystemkarte_Rhein_04.jpg
| map_caption = Map of the Rhine basin
| map_size = 240
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
| website =
| commons = 
| footnotes = 
}}
[[Image:Rhein Mainzer Becken stromab von Mainz bei Eltville und Erbach vor Bingen Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0263.jpg|thumb|ميئنز بيسن جو وھڪرو ايلٽول ۽ ارباخ کان بنين تائين]]
[[Image:Rhein 800.jpg|thumb | رائن (سامھون) ۽ تائين ڪئنال (پٺيان) [[برائيزاخ]] لڳ]]
[[فائل:Rheinzusammenfluss.JPG|thumb|اڳئين تائين ۽ پوئين تائين جو سنگم جيڪو الپائين رائن کي ٺاھي ٿو جيڪو سوئٽزرلينڊ۾ داخل ٿئي ٿو]]

رومي سلطنت کان وٺي ھن درياءَ ۾ واپار لاء جھاز گذرندا رھيا آھن. جرمني جي ھن سڀ کان وڏي درياءَ مان پاڻيءَ جو نيڪال 22,900 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي. ھن جي ويڪر 400 ميثر يا 1200 فٽ آهي. [[سوئٽزرلينڊ]] ۾ باسل، [[فرانس]] ۾  اسٽراسبورگ، جرمنی ۾  مینھائیم، لڊوگ شافن، مینز، بون، ڪولون، ڊسلڊورف ۽ نیدرلینڊز ۾ اتریخت ۽ روٽرڊیم جھڙا وڏا شهر ھن درياءَ جي ڪنارن تي واقع آھن. ھي درياء [[سوئٽزرلينڊ]]، [[آسٽريا]] ۽ [[جرمني]] جي سرحدن تي مشھور ڍنڍ ڪونسٽانس جوڙي ٿو جيڪو ڏکڻ اولھ جرمني جو پاڻي جو سڀ کان وڏو ذخيرو آهي.

==جاگرافي==
[[فائل:Rhein-Karte2.png|thumb]]


[[Image:Above Tomasee.JPG|thumb|[[Lake Toma]], seen from the upstream end]]

[[Image:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|The Rhine between [[Sargans]] (CH, left) and [[Balzers]] (Liechtenstein, right) with the [[Gonzen]] ({{convert|1829|m|abbr=on}}, left), the [[Girrenspitz]] ({{convert|2099|m|abbr=on}}) in the back, and the [[Maziferchopf]] ({{convert|855|m|abbr=on}}) to the right]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]]
[[زمرو:جاگرافي يورپ]]
[[زمرو:جرمني جي جاگرافي]]
[[زمرو:جرمني]]</text>
      <sha1>7n29tv8tp080ll7qrazg3wfo91wzjnp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401719</id>
      <parentid>401718</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6100" sha1="o1lqc167pku4tl2kthfaml0w3nj01gt" xml:space="preserve">'''رائن ندي''' (انگريزي: Rhine  انگريزي:Rhein  ، انگريزي: le Rhin) يورپي ندي يا درياء آھي جيڪو [[سوئٽزرلينڊ]] جي [[الپس جبل]] جي ڏکڻ اوڀر پاسي کان [[گرابنڊن|گريسنس ڪينٽن]] مان نڪري ٿو ۽ [[سوئيز ليچٽن اسٽائن|سوئيز ليچٽنسٽائن]] کا ٿيندو  سوئس آسٽريا سرحد کان ۽ فرينڪو جرمن سرحد مان گذري [[رائن لينڊ]]، جرمنيءَ مان پار ٿي [[نيدرلينڊز]] کي سيراب ڪندي اتر سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. ھي جرمنيءَ جو مشھور درياءَ ۽ آبي گذر گاھ آھي. 1,233 ڪلو میٽر (766 میل) ڊگھو رائن یورپ جو 122ھون سڀ کان وڏو درياءَ آھي. 
{{Infobox river 
 | river_name = رائن ندي&lt;br&gt;Rhine 
 | image_name = 
 | caption =يورپ جي وڏن درياهن مان ھڪ درياءَ رائن آھي
 | origin = [[گرابیندن]]، [[سوئيزلینڈ]]
 | mouth = [[اتر سمنڊ]]
 | basin_countries = * [[جرمني]]
* [[سوئيٽزرلينڊ]]
* [[اٽلي]]
* [[ليخنسٽائن]]
* [[فرانس]]
* [[لڪسمبرگ]]
* [[بيلجيم]]
* [[نيدرلينڊز]] 
 | length = {{convert|1230|km|abbr=on}}
 | elevation =  رائن شروعات: 
2,602 میٹر (8,500 فوت) &lt;br /&gt; رائن آخر:2,500 میتر
(8,200 فوت)
 | discharge = [[باسل]]:
{{convert|1060|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[استراسبورگ]]: {{convert|1080|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;[[ڪولون]]: {{convert|2090|m3/s|cuft/s|abbr=on}} &lt;br /&gt;
نیدرلینڊز جی حد: {{convert|2260|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
 | watershed = {{convert|185000|km2|sqmi|abbr=on}}
}} 
{{Geobox|
| name = 
| native_name = 
Rhenus (Latin)
Rein (Romanian)
Rhein (German)     
Rijn (Dutch)
| other_name = 
| category =  
| etymology =  Celtic ''Rēnos''
| nickname = 
| image = Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
| image_caption = The [[Lorelei]] rock in [[Rhineland-Palatinate]]
| image_size = 300 
| country    = Switzerland
| country1   = Liechtenstein
| country2   = Austria
| country3   = Germany
| country4   = France
| country5   = Netherlands
| state_type = Rhine Basin
| state      = Switzerland
| state1     = Liechtenstein
| state2     = Vorarlberg
| state3     = South and Western Germany
| state4     = North-Eastern France
| state5     = Belgium
| state6     = Netherlands
| state7     = [[Val di Lei]], Italy  
| region     = Central and Western Europe
| parent =
| tributary_left =
| tributary_right = 
| city = 
| landmark = 
| river =[[Tomasee]] &lt;br&gt;
Lai da Tuma (Romanian) (2345 meter)
[[Hinterrhein (river)|Rein Posteriur/Hinterrhein]]
[[Paradies Glacier]]
[[Reichenau, Switzerland|Reichenau]]
[[Tamins]] (585 meters)
| source = [[Vorderrhein|Rein Anteriur/Vorderrhein]]
| source_location = 
| source_region =[[Surselva (district)|Surselva]], [[Graubünden]]
| source_country = Switzerland
| source_elevation = 
| source_coordinates = 
| source1 = 
| source1_location=|source1_region=[[Graubünden]]|source1_country=Switzerland
| source_confluence = 
| source_confluence_location = 
| source_confluence_region = Graubünden
| source_confluence_country = Switzerland
| source_confluence_elevation = 
| source_confluence_coordinates = 
| mouth = North Sea 
| mouth_location=[[Hook of Holland|Hoek van Holland]]|mouth_region=Rotterdam|mouth_country=Netherlands
| mouth_elevation = 0
| capital_coordinates = 
| mouth_coordinates = 
| length = 1230| length_orientation = 
| width = | width_orientation = 
| depth = 
| watershed = 185000
| discharge = 2900
| discharge_max = 13000
| discharge_min = 800
| whs_name =
| whs_year =2002
| whs_number =1066
| whs_region = 4
| whs_criteria =
| iucn_category =
| free = 
| free_type = 
| map = Flusssystemkarte_Rhein_04.jpg
| map_caption = Map of the Rhine basin
| map_size = 240
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
| website =
| commons = 
| footnotes = 
}}
[[Image:Rhein Mainzer Becken stromab von Mainz bei Eltville und Erbach vor Bingen Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0263.jpg|thumb|ميئنز بيسن جو وھڪرو ايلٽول ۽ ارباخ کان بنين تائين]]
[[Image:Rhein 800.jpg|thumb | رائن (سامھون) ۽ تائين ڪئنال (پٺيان) [[برائيزاخ]] لڳ]]
[[فائل:Rheinzusammenfluss.JPG|thumb|اڳئين تائين ۽ پوئين تائين جو سنگم جيڪو الپائين رائن کي ٺاھي ٿو جيڪو سوئٽزرلينڊ۾ داخل ٿئي ٿو]]

رومي سلطنت کان وٺي ھن درياءَ ۾ واپار لاء جھاز گذرندا رھيا آھن. جرمني جي ھن سڀ کان وڏي درياءَ مان پاڻيءَ جو نيڪال 22,900 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي. ھن جي ويڪر 400 ميثر يا 1200 فٽ آهي. [[سوئٽزرلينڊ]] ۾ باسل، [[فرانس]] ۾  اسٽراسبورگ، جرمنی ۾  مینھائیم، لڊوگ شافن، مینز، بون، ڪولون، ڊسلڊورف ۽ نیدرلینڊز ۾ اتریخت ۽ روٽرڊیم جھڙا وڏا شهر ھن درياءَ جي ڪنارن تي واقع آھن. ھي درياء [[سوئٽزرلينڊ]]، [[آسٽريا]] ۽ [[جرمني]] جي سرحدن تي مشھور ڍنڍ ڪونسٽانس جوڙي ٿو جيڪو ڏکڻ اولھ جرمني جو پاڻي جو سڀ کان وڏو ذخيرو آهي.

==جاگرافي==
[[فائل:Rhein-Karte2.png|thumb]]


[[Image:Above Tomasee.JPG|thumb|[[Lake Toma]], seen from the upstream end]]

[[Image:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|The Rhine between [[Sargans]] (CH, left) and [[Balzers]] (Liechtenstein, right) with the [[Gonzen]] ({{convert|1829|m|abbr=on}}, left), the [[Girrenspitz]] ({{convert|2099|m|abbr=on}}) in the back, and the [[Maziferchopf]] ({{convert|855|m|abbr=on}}) to the right]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]]
[[زمرو:جاگرافي يورپ]]
[[زمرو:جرمني جي جاگرافي]]
[[زمرو:جرمني]]</text>
      <sha1>o1lqc167pku4tl2kthfaml0w3nj01gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عمارتي ڪاٺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39325</id>
    <revision>
      <id>401659</id>
      <parentid>401589</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69766" sha1="8pjde50bwro8onrpqn4tk9s91rbubmp" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8pjde50bwro8onrpqn4tk9s91rbubmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401660</id>
      <parentid>401659</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74482" sha1="6oh8w04es19dlghbil1lovewelv2gsu" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

==لمبر جا ماحولياتي اثر==
[[سائي عمارت سازي]] (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ''ماحولياتي نقشِ قدم'' کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt; اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ [[فولاد]] ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;[http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110121510/http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf |date=2011-11-10 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي [[ٻيلن جي واڍي]] جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;[[Peter Dauvergne]] and Jane Lister, ''[https://www.polity.co.uk/resources/peter-timber.asp Timber] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205904/https%3A//www.polity.co.uk/resources/peter%2Dtimber.asp |date=2016-05-22 }}'' (Polity Press, 2011).&lt;/ref&gt;

===ڪاٺ جا بچيل مادا===
آمريڪا ۾ [[ڪوئلو|ڪوئلي]] مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران [[حياتياتي مادو|بايوماس]]  کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |title=EERE News: EERE Network News |access-date=29 March 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529013518/http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ [[ڪاٺ جي واڍي]]، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825173945/http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf |date=2008-08-25 }}&lt;/ref&gt;

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>6oh8w04es19dlghbil1lovewelv2gsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401661</id>
      <parentid>401660</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80422" sha1="9xvjzpzg77x9mtn0gb0shofkcmgomy4" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

==لمبر جا ماحولياتي اثر==
[[سائي عمارت سازي]] (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ''ماحولياتي نقشِ قدم'' کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt; اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ [[فولاد]] ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;[http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110121510/http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf |date=2011-11-10 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي [[ٻيلن جي واڍي]] جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;[[Peter Dauvergne]] and Jane Lister, ''[https://www.polity.co.uk/resources/peter-timber.asp Timber] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205904/https%3A//www.polity.co.uk/resources/peter%2Dtimber.asp |date=2016-05-22 }}'' (Polity Press, 2011).&lt;/ref&gt;

===ڪاٺ جا بچيل مادا===
آمريڪا ۾ [[ڪوئلو|ڪوئلي]] مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران [[حياتياتي مادو|بايوماس]]  کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |title=EERE News: EERE Network News |access-date=29 March 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529013518/http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ [[ڪاٺ جي واڍي]]، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825173945/http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf |date=2008-08-25 }}&lt;/ref&gt;

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

==ماحولياتي اثر==

لمبر کي هڪ پائيدار ۽ ماحول دوست تعميراتي مواد سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پنهنجي ڍانچائي ڪارڪردگي، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) کي ذخيرو ڪرڻ جي صلاحيت ۽ تياريءَ دوران نسبتاً گهٽ توانائيءَ جي گهرج سبب [[ڪنڪريٽ]] ۽ [[فولاد]] جهڙن جديد تعميراتي مواد جي متبادل طور استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Roberts 2020 r215&quot;&gt;{{cite web | last=Roberts | first=David | title=The hottest new thing in sustainable building is, uh, wood | website=Vox | date=15 January 2020 | url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2020/1/15/21058051/climate-change-building-materials-mass-timber-cross-laminated-clt | access-date=5 April 2024}}&lt;/ref&gt;

ڪنڪريٽ يا فولاد جي جاءِ تي لمبر استعمال ڪرڻ سان انهن مواد جي پيداوار سان لاڳاپيل [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي اخراج کان بچي سگهجي ٿو. سيمينٽ ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار عالمي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو، جڏهن ته لوهه ۽ فولاد جي صنعت وڌيڪ 5 سيڪڙو اخراج جي ذميوار آهي. هڪ ٽن ڪنڪريٽ جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ اڌ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، جڏهن ته هڪ ٽن فولاد جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ ٻه ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; خارج ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Energy Technology Perspectives 2016 – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2016|access-date=2021-10-08|website=IEA|date=June 2016 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

'''لمبر جا فائدا:'''

* '''باهه جي مقابلي ۾ ڪارڪردگي:''' باهه لڳڻ جي صورت ۾ [[ماس ٽمبر]] جي ٻاهرين سطح هڪ اڳڪٿي لائق نموني سان سڙي ڪوئلي جهڙي تهه (Char) ٺاهي ٿي. اها تهه اندروني ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شديد باهه دوران به ڍانچو ڪيترن ڪلاڪن تائين پنهنجي ساختي مضبوطي برقرار رکي سگهي ٿو.

* '''ڪاربان جي اخراج ۾ گهٽتائي:''' تعميراتي مواد ۽ عمارت سازي عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو پيدا ڪن ٿا. صحيح مقدار وڻ جي جنس، ٻيلن جي انتظام، آمدورفت جي خرچ ۽ ٻين عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، پر اندازي موجب هڪ مڪعب ميٽر لمبر لڳ ڀڳ هڪ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Puettmann|first1=Maureen|last2=Sinha|first2=Arijit|last3=Ganguly|first3=Indroneil|date=2019-09-01|title=Life Cycle Energy and Environmental Impacts of Cross Laminated Timber Made with Coastal Douglas-fir|journal=Journal of Green Building|volume=14|issue=4|pages=17–33|doi=10.3992/1943-4618.14.4.17|s2cid=214201061|issn=1552-6100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اندازو لڳايو ويو آهي ته ڪاٺ جو استعمال فضا ۾ خارج ٿيندڙ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; جي مقدار کي اڌ تائين گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hurmekoski |first=Elias |url=https://efi.int/sites/default/files/files/publication-bank/2018/efi_hurmekoski_wood_construction_2017_oct.pdf |title=How can wood construction reduce environmental degradation? |date=April 2017 |publisher=European Forest Institute |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Could wooden buildings be a solution to climate change? |url=https://www.bbc.com/future/article/20190717-climate-change-wooden-architecture-concrete-global-warming |access-date=2024-07-10 |website=www.bbc.com |date=25 July 2019 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪاٺ ۾ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪرڻ جي نمايان صلاحيت موجود آهي، جنهن سان ڪاربان جي فضا ۾ خارج ٿيڻ کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. تنهن هوندي به، جڏهن ڪاٺ قدرتي طور سڙي يا باهه وسيلي ساڙيو وڃي ٿو ته ان ۾ اڳ ذخيرو ٿيل CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٻيهر فضا ۾ آزاد ٿي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wood burning and our climate |url=https://www.dsawsp.org/environment/climate |access-date=2024-07-10 |website=www.dsawsp.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

* '''قدرتي حرارتي موصليت:''' لمبر قدرتي [[حرارتي موصل]] آهي، تنهنڪري اهو خاص طور [[دري|درين]] ۽ [[دروازو|دروازن]] جي تعمير لاءِ موزون مواد آهي.

* '''گهٽ تعميراتي وقت، مزدوريءَ جو خرچ ۽ فضلو:''' اڳواٽ تيار ڪيل لمبر  آسانيءَ سان ڪارخاني ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ ان جا مختلف حصا تعميراتي هنڌ تي هڪ ئي وقت نسبتاً گهٽ مزدوريءَ سان گڏ ڪري سگهجن ٿا. ان سان تعميراتي مواد جو فضلو گهٽجي ٿو، تعميراتي هنڌ تي وڏي مقدار ۾ مواد گڏ ڪرڻ جي ضرورت گهٽ ٿئي ٿي ۽ ڪم سبب پيدا ٿيندڙ خلل پڻ محدود رهي ٿو. نرم ڪاٺ جي صنعت موجب ماس ٽمبر جون عمارتون ڪنڪريٽ جي عمارتن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو وڌيڪ تيزيءَ سان تعمير ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تعمير لاءِ تعميراتي آمدورفت لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو گهٽ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2018-04-25|title=4 Things to Know About Mass Timber|url=https://www.thinkwood.com/blog/4-things-to-know-about-mass-timber|access-date=2021-10-08|website=Think Wood|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>9xvjzpzg77x9mtn0gb0shofkcmgomy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401662</id>
      <parentid>401661</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82344" sha1="8pf1foam5suj739nkg7b80vupxeim7a" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

==لمبر جا ماحولياتي اثر==
[[سائي عمارت سازي]] (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ''ماحولياتي نقشِ قدم'' کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt; اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ [[فولاد]] ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;[http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110121510/http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf |date=2011-11-10 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي [[ٻيلن جي واڍي]] جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;[[Peter Dauvergne]] and Jane Lister, ''[https://www.polity.co.uk/resources/peter-timber.asp Timber] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205904/https%3A//www.polity.co.uk/resources/peter%2Dtimber.asp |date=2016-05-22 }}'' (Polity Press, 2011).&lt;/ref&gt;

===ڪاٺ جا بچيل مادا===
آمريڪا ۾ [[ڪوئلو|ڪوئلي]] مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران [[حياتياتي مادو|بايوماس]]  کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |title=EERE News: EERE Network News |access-date=29 March 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529013518/http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ [[ڪاٺ جي واڍي]]، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825173945/http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf |date=2008-08-25 }}&lt;/ref&gt;

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

==ماحولياتي اثر==

لمبر کي هڪ پائيدار ۽ ماحول دوست تعميراتي مواد سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پنهنجي ڍانچائي ڪارڪردگي، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) کي ذخيرو ڪرڻ جي صلاحيت ۽ تياريءَ دوران نسبتاً گهٽ توانائيءَ جي گهرج سبب [[ڪنڪريٽ]] ۽ [[فولاد]] جهڙن جديد تعميراتي مواد جي متبادل طور استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Roberts 2020 r215&quot;&gt;{{cite web | last=Roberts | first=David | title=The hottest new thing in sustainable building is, uh, wood | website=Vox | date=15 January 2020 | url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2020/1/15/21058051/climate-change-building-materials-mass-timber-cross-laminated-clt | access-date=5 April 2024}}&lt;/ref&gt;

ڪنڪريٽ يا فولاد جي جاءِ تي لمبر استعمال ڪرڻ سان انهن مواد جي پيداوار سان لاڳاپيل [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي اخراج کان بچي سگهجي ٿو. سيمينٽ ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار عالمي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو، جڏهن ته لوهه ۽ فولاد جي صنعت وڌيڪ 5 سيڪڙو اخراج جي ذميوار آهي. هڪ ٽن ڪنڪريٽ جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ اڌ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، جڏهن ته هڪ ٽن فولاد جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ ٻه ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; خارج ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Energy Technology Perspectives 2016 – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2016|access-date=2021-10-08|website=IEA|date=June 2016 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

'''لمبر جا فائدا:'''

* '''باهه جي مقابلي ۾ ڪارڪردگي:''' باهه لڳڻ جي صورت ۾ [[ماس ٽمبر]] جي ٻاهرين سطح هڪ اڳڪٿي لائق نموني سان سڙي ڪوئلي جهڙي تهه (Char) ٺاهي ٿي. اها تهه اندروني ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شديد باهه دوران به ڍانچو ڪيترن ڪلاڪن تائين پنهنجي ساختي مضبوطي برقرار رکي سگهي ٿو.

* '''ڪاربان جي اخراج ۾ گهٽتائي:''' تعميراتي مواد ۽ عمارت سازي عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو پيدا ڪن ٿا. صحيح مقدار وڻ جي جنس، ٻيلن جي انتظام، آمدورفت جي خرچ ۽ ٻين عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، پر اندازي موجب هڪ مڪعب ميٽر لمبر لڳ ڀڳ هڪ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Puettmann|first1=Maureen|last2=Sinha|first2=Arijit|last3=Ganguly|first3=Indroneil|date=2019-09-01|title=Life Cycle Energy and Environmental Impacts of Cross Laminated Timber Made with Coastal Douglas-fir|journal=Journal of Green Building|volume=14|issue=4|pages=17–33|doi=10.3992/1943-4618.14.4.17|s2cid=214201061|issn=1552-6100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اندازو لڳايو ويو آهي ته ڪاٺ جو استعمال فضا ۾ خارج ٿيندڙ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; جي مقدار کي اڌ تائين گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hurmekoski |first=Elias |url=https://efi.int/sites/default/files/files/publication-bank/2018/efi_hurmekoski_wood_construction_2017_oct.pdf |title=How can wood construction reduce environmental degradation? |date=April 2017 |publisher=European Forest Institute |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Could wooden buildings be a solution to climate change? |url=https://www.bbc.com/future/article/20190717-climate-change-wooden-architecture-concrete-global-warming |access-date=2024-07-10 |website=www.bbc.com |date=25 July 2019 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪاٺ ۾ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪرڻ جي نمايان صلاحيت موجود آهي، جنهن سان ڪاربان جي فضا ۾ خارج ٿيڻ کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. تنهن هوندي به، جڏهن ڪاٺ قدرتي طور سڙي يا باهه وسيلي ساڙيو وڃي ٿو ته ان ۾ اڳ ذخيرو ٿيل CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٻيهر فضا ۾ آزاد ٿي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wood burning and our climate |url=https://www.dsawsp.org/environment/climate |access-date=2024-07-10 |website=www.dsawsp.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

* '''قدرتي حرارتي موصليت:''' لمبر قدرتي [[حرارتي موصل]] آهي، تنهنڪري اهو خاص طور [[دري|درين]] ۽ [[دروازو|دروازن]] جي تعمير لاءِ موزون مواد آهي.

* '''گهٽ تعميراتي وقت، مزدوريءَ جو خرچ ۽ فضلو:''' اڳواٽ تيار ڪيل لمبر  آسانيءَ سان ڪارخاني ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ ان جا مختلف حصا تعميراتي هنڌ تي هڪ ئي وقت نسبتاً گهٽ مزدوريءَ سان گڏ ڪري سگهجن ٿا. ان سان تعميراتي مواد جو فضلو گهٽجي ٿو، تعميراتي هنڌ تي وڏي مقدار ۾ مواد گڏ ڪرڻ جي ضرورت گهٽ ٿئي ٿي ۽ ڪم سبب پيدا ٿيندڙ خلل پڻ محدود رهي ٿو. نرم ڪاٺ جي صنعت موجب ماس ٽمبر جون عمارتون ڪنڪريٽ جي عمارتن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو وڌيڪ تيزيءَ سان تعمير ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تعمير لاءِ تعميراتي آمدورفت لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو گهٽ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2018-04-25|title=4 Things to Know About Mass Timber|url=https://www.thinkwood.com/blog/4-things-to-know-about-mass-timber|access-date=2021-10-08|website=Think Wood|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

==استعمال جي مدت جي پڄاڻي==

آمريڪا جي [[ماحولياتي تحفظ واري اداري]] (EPA) جي هڪ مطالعي ۾ [[ميونسپل ٺوس فضلو]] (MSW)، ڪاٺ جي پيڪنگ ۽ ڪاٺ مان ٺهيل ٻين مختلف شين مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ ان جي نيڪال يا ٻيهر استعمال جي صورتحال جو جائزو ورتو ويو. 2018ع جي انگن اکرن موجب آمريڪا ۾ ڪاٺ جي فضلي جو لڳ ڀڳ 67 سيڪڙو [[لينڊ فل]] ۾ دفن ڪيو ويو، 16 سيڪڙو کي توانائي حاصل ڪرڻ لاءِ ساڙيو ويو، جڏهن ته 17 سيڪڙو کي [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق]] بڻايو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/wood-material-specific-data EPA’s study on Wood Waste]&lt;/ref&gt;

2020ع ۾ [[ايڊنبرا نيپيئر يونيورسٽي]] پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ برطانيا ۾ ٻيهر حاصل ڪيل لمبر جي فضلي جي مختلف ذريعن جو تناسب بيان ڪيو ويو. مطالعي موجب گڏ ڪيل ڪاٺ جي فضلي مان 13 سيڪڙو ميونسپل ٺوس فضلي ۽ 26 سيڪڙو [[پيڪنگ جو فضلو|پيڪنگ جي فضلي]] مان حاصل ٿيو. [[تعميراتي ۽ ڊاهڻ جو فضلو]] سڀ کان وڏو حصو هو، جيڪو مجموعي ڪاٺ جي فضلي جو 52 سيڪڙو بڻيو، جڏهن ته باقي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو صنعتي ذريعن مان آيو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=cramer |first=marlene |date=2020-11-02 |title=Insights in Timber Recycling and Demolition |url=https://blogs.napier.ac.uk/cwst/timber-recycling-and-demolition/ |access-date=2024-02-10 |website=Centre for Wood Science &amp; Technology |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8pf1foam5suj739nkg7b80vupxeim7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401663</id>
      <parentid>401662</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85701" sha1="2pjnayxy4b41tvxe7twjm229r3qh7qg" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

==لمبر جا ماحولياتي اثر==
[[سائي عمارت سازي]] (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ''ماحولياتي نقشِ قدم'' کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt; اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ [[فولاد]] ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;[http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110121510/http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf |date=2011-11-10 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي [[ٻيلن جي واڍي]] جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;[[Peter Dauvergne]] and Jane Lister, ''[https://www.polity.co.uk/resources/peter-timber.asp Timber] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205904/https%3A//www.polity.co.uk/resources/peter%2Dtimber.asp |date=2016-05-22 }}'' (Polity Press, 2011).&lt;/ref&gt;

===ڪاٺ جا بچيل مادا===
آمريڪا ۾ [[ڪوئلو|ڪوئلي]] مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران [[حياتياتي مادو|بايوماس]]  کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |title=EERE News: EERE Network News |access-date=29 March 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529013518/http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ [[ڪاٺ جي واڍي]]، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825173945/http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf |date=2008-08-25 }}&lt;/ref&gt;

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

==ماحولياتي اثر==

لمبر کي هڪ پائيدار ۽ ماحول دوست تعميراتي مواد سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پنهنجي ڍانچائي ڪارڪردگي، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) کي ذخيرو ڪرڻ جي صلاحيت ۽ تياريءَ دوران نسبتاً گهٽ توانائيءَ جي گهرج سبب [[ڪنڪريٽ]] ۽ [[فولاد]] جهڙن جديد تعميراتي مواد جي متبادل طور استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Roberts 2020 r215&quot;&gt;{{cite web | last=Roberts | first=David | title=The hottest new thing in sustainable building is, uh, wood | website=Vox | date=15 January 2020 | url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2020/1/15/21058051/climate-change-building-materials-mass-timber-cross-laminated-clt | access-date=5 April 2024}}&lt;/ref&gt;

ڪنڪريٽ يا فولاد جي جاءِ تي لمبر استعمال ڪرڻ سان انهن مواد جي پيداوار سان لاڳاپيل [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي اخراج کان بچي سگهجي ٿو. سيمينٽ ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار عالمي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو، جڏهن ته لوهه ۽ فولاد جي صنعت وڌيڪ 5 سيڪڙو اخراج جي ذميوار آهي. هڪ ٽن ڪنڪريٽ جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ اڌ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، جڏهن ته هڪ ٽن فولاد جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ ٻه ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; خارج ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Energy Technology Perspectives 2016 – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2016|access-date=2021-10-08|website=IEA|date=June 2016 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

'''لمبر جا فائدا:'''

* '''باهه جي مقابلي ۾ ڪارڪردگي:''' باهه لڳڻ جي صورت ۾ [[ماس ٽمبر]] جي ٻاهرين سطح هڪ اڳڪٿي لائق نموني سان سڙي ڪوئلي جهڙي تهه (Char) ٺاهي ٿي. اها تهه اندروني ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شديد باهه دوران به ڍانچو ڪيترن ڪلاڪن تائين پنهنجي ساختي مضبوطي برقرار رکي سگهي ٿو.

* '''ڪاربان جي اخراج ۾ گهٽتائي:''' تعميراتي مواد ۽ عمارت سازي عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو پيدا ڪن ٿا. صحيح مقدار وڻ جي جنس، ٻيلن جي انتظام، آمدورفت جي خرچ ۽ ٻين عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، پر اندازي موجب هڪ مڪعب ميٽر لمبر لڳ ڀڳ هڪ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Puettmann|first1=Maureen|last2=Sinha|first2=Arijit|last3=Ganguly|first3=Indroneil|date=2019-09-01|title=Life Cycle Energy and Environmental Impacts of Cross Laminated Timber Made with Coastal Douglas-fir|journal=Journal of Green Building|volume=14|issue=4|pages=17–33|doi=10.3992/1943-4618.14.4.17|s2cid=214201061|issn=1552-6100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اندازو لڳايو ويو آهي ته ڪاٺ جو استعمال فضا ۾ خارج ٿيندڙ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; جي مقدار کي اڌ تائين گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hurmekoski |first=Elias |url=https://efi.int/sites/default/files/files/publication-bank/2018/efi_hurmekoski_wood_construction_2017_oct.pdf |title=How can wood construction reduce environmental degradation? |date=April 2017 |publisher=European Forest Institute |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Could wooden buildings be a solution to climate change? |url=https://www.bbc.com/future/article/20190717-climate-change-wooden-architecture-concrete-global-warming |access-date=2024-07-10 |website=www.bbc.com |date=25 July 2019 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪاٺ ۾ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪرڻ جي نمايان صلاحيت موجود آهي، جنهن سان ڪاربان جي فضا ۾ خارج ٿيڻ کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. تنهن هوندي به، جڏهن ڪاٺ قدرتي طور سڙي يا باهه وسيلي ساڙيو وڃي ٿو ته ان ۾ اڳ ذخيرو ٿيل CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٻيهر فضا ۾ آزاد ٿي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wood burning and our climate |url=https://www.dsawsp.org/environment/climate |access-date=2024-07-10 |website=www.dsawsp.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

* '''قدرتي حرارتي موصليت:''' لمبر قدرتي [[حرارتي موصل]] آهي، تنهنڪري اهو خاص طور [[دري|درين]] ۽ [[دروازو|دروازن]] جي تعمير لاءِ موزون مواد آهي.

* '''گهٽ تعميراتي وقت، مزدوريءَ جو خرچ ۽ فضلو:''' اڳواٽ تيار ڪيل لمبر  آسانيءَ سان ڪارخاني ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ ان جا مختلف حصا تعميراتي هنڌ تي هڪ ئي وقت نسبتاً گهٽ مزدوريءَ سان گڏ ڪري سگهجن ٿا. ان سان تعميراتي مواد جو فضلو گهٽجي ٿو، تعميراتي هنڌ تي وڏي مقدار ۾ مواد گڏ ڪرڻ جي ضرورت گهٽ ٿئي ٿي ۽ ڪم سبب پيدا ٿيندڙ خلل پڻ محدود رهي ٿو. نرم ڪاٺ جي صنعت موجب ماس ٽمبر جون عمارتون ڪنڪريٽ جي عمارتن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو وڌيڪ تيزيءَ سان تعمير ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تعمير لاءِ تعميراتي آمدورفت لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو گهٽ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2018-04-25|title=4 Things to Know About Mass Timber|url=https://www.thinkwood.com/blog/4-things-to-know-about-mass-timber|access-date=2021-10-08|website=Think Wood|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

==استعمال جي مدت جي پڄاڻي==

آمريڪا جي [[ماحولياتي تحفظ واري اداري]] (EPA) جي هڪ مطالعي ۾ [[ميونسپل ٺوس فضلو]] (MSW)، ڪاٺ جي پيڪنگ ۽ ڪاٺ مان ٺهيل ٻين مختلف شين مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ ان جي نيڪال يا ٻيهر استعمال جي صورتحال جو جائزو ورتو ويو. 2018ع جي انگن اکرن موجب آمريڪا ۾ ڪاٺ جي فضلي جو لڳ ڀڳ 67 سيڪڙو [[لينڊ فل]] ۾ دفن ڪيو ويو، 16 سيڪڙو کي توانائي حاصل ڪرڻ لاءِ ساڙيو ويو، جڏهن ته 17 سيڪڙو کي [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق]] بڻايو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/wood-material-specific-data EPA’s study on Wood Waste]&lt;/ref&gt;

2020ع ۾ [[ايڊنبرا نيپيئر يونيورسٽي]] پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ برطانيا ۾ ٻيهر حاصل ڪيل لمبر جي فضلي جي مختلف ذريعن جو تناسب بيان ڪيو ويو. مطالعي موجب گڏ ڪيل ڪاٺ جي فضلي مان 13 سيڪڙو ميونسپل ٺوس فضلي ۽ 26 سيڪڙو [[پيڪنگ جو فضلو|پيڪنگ جي فضلي]] مان حاصل ٿيو. [[تعميراتي ۽ ڊاهڻ جو فضلو]] سڀ کان وڏو حصو هو، جيڪو مجموعي ڪاٺ جي فضلي جو 52 سيڪڙو بڻيو، جڏهن ته باقي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو صنعتي ذريعن مان آيو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=cramer |first=marlene |date=2020-11-02 |title=Insights in Timber Recycling and Demolition |url=https://blogs.napier.ac.uk/cwst/timber-recycling-and-demolition/ |access-date=2024-02-10 |website=Centre for Wood Science &amp; Technology |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==گردشي معيشت ۾==
لمبر جي صنعت، خاص طور ان جي تياريءَ واري عمل دوران، وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ڪري ٿي. ڪاٺ جي ٿُڙن تان ڇل لاهڻ کان وٺي تيار ٿيل شين تائين، پروسيسنگ جا ڪيترائي مرحلا اهڙا آهن جن مان وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو. ان ۾ ٺوس ڪاٺ جو فضلو، نقصانڪار گئسون ۽ بچيل يا گندو پاڻي شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=de Carvalho Araújo|first1=Cristiane Karyn|last2=Salvador|first2=Rodrigo|last3=Moro Piekarski|first3=Cassiano|last4=Sokulski|first4=Carla Cristiane|last5=de Francisco|first5=Antonio Carlos|last6=de Carvalho Araújo Camargo|first6=Sâmique Kyene|date=January 2019|title=Circular Economy Practices on Wood Panels: A Bibliographic Analysis|journal=Sustainability|language=en|volume=11|issue=4|page=1057|doi=10.3390/su11041057|bibcode=2019Sust...11.1057D |doi-access=free|hdl=11449/187368|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

[[هانگ ڪانگ]] ۾ ڪيل هڪ مطالعي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۾ [[زندگيءَ جي چڪر جو جائزو]] (لائيف سائيڪل اسيسمينٽ؛ LCA) استعمال ڪيو ويو. مطالعي جو مقصد هانگ ڪانگ ۾ عمارتن جي تعمير مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي انتظام لاءِ مختلف متبادل طريقن جي ماحولياتي اثرن جو جائزو وٺڻ ۽ انهن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ هو. لمبر ۽ ان مان پيدا ٿيندڙ فضلي جي مختلف فائدن جي باوجود، لمبر کي [[گردشي معيشت]] (سرڪيولر اڪانامي) ۾ شامل ڪرڻ بابت تحقيق اڃا تائين محدود آهي.

لمبر جي گردشي استعمال کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ هيٺيان قدم کنيا وڃي سگهن ٿا:

# '''ٻيهر استعمال ٿيل لمبر لاءِ ضابطا:''' [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق بڻايل]] لمبر جي استعمال جي حمايت لاءِ مناسب قانون ۽ ضابطا جوڙڻ، مثال طور معيار ۽ درجابنديءَ جا اصول مقرر ڪرڻ ۽ ڪاٺ جو فضلو غلط طريقي سان نيڪال ڪرڻ تي ڏنڊ لاڳو ڪرڻ. اهڙا ضابطا خاص طور [[تعمير]] ۽ عمارتن جي ڊاهڻ وارن شعبن لاءِ اهم آهن، جتي ڪاٺ جو فضلو وڏي مقدار ۾ پيدا ٿئي ٿو.
# '''فراهميءَ جي نظام کي مضبوط ڪرڻ:''' عمارتون ڊاهڻ جي طريقيڪار ۽ ٽيڪنالاجيءَ کي بهتر بڻائي استعمال لائق ڪاٺ جي ٻيهر حاصلات وڌائي سگهجي ٿي. ان سان گڏ [[گردشي ڪاروباري ماڊل]] اختيار ڪري ثانوي خام مال جي مارڪيٽ کي وڌيڪ مضبوط ڪري سگهجي ٿو.
# '''طلب ۾ واڌارو:''' تعميراتي شعبي ۽ نون گهرن جي مالڪن کي ٻيهر استعمال ٿيل لمبر اختيار ڪرڻ لاءِ مالي يا ٻين قسمن جون ترغيبون ڏئي سگهجن ٿيون. مثال طور، اهڙي لمبر استعمال ڪندڙ نين عمارتن جي تعمير تي ٽيڪسن ۾ رعايت ڏئي سگهجي ٿي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2pjnayxy4b41tvxe7twjm229r3qh7qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401664</id>
      <parentid>401663</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88865" sha1="m7v8e0dr6rjo81wt6ruxg2sv3diw4ip" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

==لمبر جا ماحولياتي اثر==
[[سائي عمارت سازي]] (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ''ماحولياتي نقشِ قدم'' کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt; اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ [[فولاد]] ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;[http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110121510/http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf |date=2011-11-10 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي [[ٻيلن جي واڍي]] جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;[[Peter Dauvergne]] and Jane Lister, ''[https://www.polity.co.uk/resources/peter-timber.asp Timber] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205904/https%3A//www.polity.co.uk/resources/peter%2Dtimber.asp |date=2016-05-22 }}'' (Polity Press, 2011).&lt;/ref&gt;

===ڪاٺ جا بچيل مادا===
آمريڪا ۾ [[ڪوئلو|ڪوئلي]] مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران [[حياتياتي مادو|بايوماس]]  کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |title=EERE News: EERE Network News |access-date=29 March 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529013518/http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ [[ڪاٺ جي واڍي]]، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825173945/http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf |date=2008-08-25 }}&lt;/ref&gt;

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

==ماحولياتي اثر==

لمبر کي هڪ پائيدار ۽ ماحول دوست تعميراتي مواد سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پنهنجي ڍانچائي ڪارڪردگي، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) کي ذخيرو ڪرڻ جي صلاحيت ۽ تياريءَ دوران نسبتاً گهٽ توانائيءَ جي گهرج سبب [[ڪنڪريٽ]] ۽ [[فولاد]] جهڙن جديد تعميراتي مواد جي متبادل طور استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Roberts 2020 r215&quot;&gt;{{cite web | last=Roberts | first=David | title=The hottest new thing in sustainable building is, uh, wood | website=Vox | date=15 January 2020 | url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2020/1/15/21058051/climate-change-building-materials-mass-timber-cross-laminated-clt | access-date=5 April 2024}}&lt;/ref&gt;

ڪنڪريٽ يا فولاد جي جاءِ تي لمبر استعمال ڪرڻ سان انهن مواد جي پيداوار سان لاڳاپيل [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي اخراج کان بچي سگهجي ٿو. سيمينٽ ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار عالمي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو، جڏهن ته لوهه ۽ فولاد جي صنعت وڌيڪ 5 سيڪڙو اخراج جي ذميوار آهي. هڪ ٽن ڪنڪريٽ جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ اڌ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، جڏهن ته هڪ ٽن فولاد جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ ٻه ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; خارج ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Energy Technology Perspectives 2016 – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2016|access-date=2021-10-08|website=IEA|date=June 2016 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

'''لمبر جا فائدا:'''

* '''باهه جي مقابلي ۾ ڪارڪردگي:''' باهه لڳڻ جي صورت ۾ [[ماس ٽمبر]] جي ٻاهرين سطح هڪ اڳڪٿي لائق نموني سان سڙي ڪوئلي جهڙي تهه (Char) ٺاهي ٿي. اها تهه اندروني ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شديد باهه دوران به ڍانچو ڪيترن ڪلاڪن تائين پنهنجي ساختي مضبوطي برقرار رکي سگهي ٿو.

* '''ڪاربان جي اخراج ۾ گهٽتائي:''' تعميراتي مواد ۽ عمارت سازي عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو پيدا ڪن ٿا. صحيح مقدار وڻ جي جنس، ٻيلن جي انتظام، آمدورفت جي خرچ ۽ ٻين عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، پر اندازي موجب هڪ مڪعب ميٽر لمبر لڳ ڀڳ هڪ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Puettmann|first1=Maureen|last2=Sinha|first2=Arijit|last3=Ganguly|first3=Indroneil|date=2019-09-01|title=Life Cycle Energy and Environmental Impacts of Cross Laminated Timber Made with Coastal Douglas-fir|journal=Journal of Green Building|volume=14|issue=4|pages=17–33|doi=10.3992/1943-4618.14.4.17|s2cid=214201061|issn=1552-6100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اندازو لڳايو ويو آهي ته ڪاٺ جو استعمال فضا ۾ خارج ٿيندڙ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; جي مقدار کي اڌ تائين گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hurmekoski |first=Elias |url=https://efi.int/sites/default/files/files/publication-bank/2018/efi_hurmekoski_wood_construction_2017_oct.pdf |title=How can wood construction reduce environmental degradation? |date=April 2017 |publisher=European Forest Institute |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Could wooden buildings be a solution to climate change? |url=https://www.bbc.com/future/article/20190717-climate-change-wooden-architecture-concrete-global-warming |access-date=2024-07-10 |website=www.bbc.com |date=25 July 2019 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪاٺ ۾ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪرڻ جي نمايان صلاحيت موجود آهي، جنهن سان ڪاربان جي فضا ۾ خارج ٿيڻ کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. تنهن هوندي به، جڏهن ڪاٺ قدرتي طور سڙي يا باهه وسيلي ساڙيو وڃي ٿو ته ان ۾ اڳ ذخيرو ٿيل CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٻيهر فضا ۾ آزاد ٿي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wood burning and our climate |url=https://www.dsawsp.org/environment/climate |access-date=2024-07-10 |website=www.dsawsp.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

* '''قدرتي حرارتي موصليت:''' لمبر قدرتي [[حرارتي موصل]] آهي، تنهنڪري اهو خاص طور [[دري|درين]] ۽ [[دروازو|دروازن]] جي تعمير لاءِ موزون مواد آهي.

* '''گهٽ تعميراتي وقت، مزدوريءَ جو خرچ ۽ فضلو:''' اڳواٽ تيار ڪيل لمبر  آسانيءَ سان ڪارخاني ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ ان جا مختلف حصا تعميراتي هنڌ تي هڪ ئي وقت نسبتاً گهٽ مزدوريءَ سان گڏ ڪري سگهجن ٿا. ان سان تعميراتي مواد جو فضلو گهٽجي ٿو، تعميراتي هنڌ تي وڏي مقدار ۾ مواد گڏ ڪرڻ جي ضرورت گهٽ ٿئي ٿي ۽ ڪم سبب پيدا ٿيندڙ خلل پڻ محدود رهي ٿو. نرم ڪاٺ جي صنعت موجب ماس ٽمبر جون عمارتون ڪنڪريٽ جي عمارتن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو وڌيڪ تيزيءَ سان تعمير ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تعمير لاءِ تعميراتي آمدورفت لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو گهٽ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2018-04-25|title=4 Things to Know About Mass Timber|url=https://www.thinkwood.com/blog/4-things-to-know-about-mass-timber|access-date=2021-10-08|website=Think Wood|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

==استعمال جي مدت جي پڄاڻي==

آمريڪا جي [[ماحولياتي تحفظ واري اداري]] (EPA) جي هڪ مطالعي ۾ [[ميونسپل ٺوس فضلو]] (MSW)، ڪاٺ جي پيڪنگ ۽ ڪاٺ مان ٺهيل ٻين مختلف شين مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ ان جي نيڪال يا ٻيهر استعمال جي صورتحال جو جائزو ورتو ويو. 2018ع جي انگن اکرن موجب آمريڪا ۾ ڪاٺ جي فضلي جو لڳ ڀڳ 67 سيڪڙو [[لينڊ فل]] ۾ دفن ڪيو ويو، 16 سيڪڙو کي توانائي حاصل ڪرڻ لاءِ ساڙيو ويو، جڏهن ته 17 سيڪڙو کي [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق]] بڻايو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/wood-material-specific-data EPA’s study on Wood Waste]&lt;/ref&gt;

2020ع ۾ [[ايڊنبرا نيپيئر يونيورسٽي]] پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ برطانيا ۾ ٻيهر حاصل ڪيل لمبر جي فضلي جي مختلف ذريعن جو تناسب بيان ڪيو ويو. مطالعي موجب گڏ ڪيل ڪاٺ جي فضلي مان 13 سيڪڙو ميونسپل ٺوس فضلي ۽ 26 سيڪڙو [[پيڪنگ جو فضلو|پيڪنگ جي فضلي]] مان حاصل ٿيو. [[تعميراتي ۽ ڊاهڻ جو فضلو]] سڀ کان وڏو حصو هو، جيڪو مجموعي ڪاٺ جي فضلي جو 52 سيڪڙو بڻيو، جڏهن ته باقي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو صنعتي ذريعن مان آيو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=cramer |first=marlene |date=2020-11-02 |title=Insights in Timber Recycling and Demolition |url=https://blogs.napier.ac.uk/cwst/timber-recycling-and-demolition/ |access-date=2024-02-10 |website=Centre for Wood Science &amp; Technology |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ثانوي خام مال==
'''[[خام مال|ثانوي خام مال]]''' (سيڪنڊري را مٽيريل) مان مراد اهڙو فضلو يا استعمال ٿيل مواد آهي، جنهن کي [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق]] بڻائي پيداواري عمل ۾ خام مال طور ٻيهر شامل ڪيو وڃي. لمبر کي ان جي پيداوار ۽ استعمال جي مختلف مرحلن تي ثانوي خام مال طور استعمال ڪرڻ جي وڏي صلاحيت موجود آهي. ان جا ڪجهه اهم طريقا هيٺ ڏجن ٿا:

;ٽارين ۽ پنن جي ڀاڻ طور ٻيهر استعمال
:وڻ مان گهربل شڪل، ماپ ۽ معيار جو تجارتي لمبر حاصل ڪرڻ کان اڳ ڪاٺ کي پروسيسنگ جي ڪيترن ئي مرحلن مان گذاريو ويندو آهي. انهن عملن دوران ٽارين، پنن ۽ ڪاٺ جي ٻين حصن سميت وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو، جنهن کي ڪيترين حالتن ۾ ضايع ڪيو ويندو آهي. جيئن ته اهڙو فضلو [[نامياتي فضلو]] آهي، تنهنڪري ان کي [[ڀاڻ]] ٺاهڻ يا سخت موسمي حالتن ۾ زمين ۽ مٽيءَ جي سطح کي بچائڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

;حرارتي توانائي پيدا ڪرڻ لاءِ [[ڪاٺ جا چِپ|ڪاٺ جي چِپن]] جي ٻيهر حاصلات
:لمبر جون شيون تيار ڪرڻ دوران پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي کي [[حرارتي توانائي]] حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. لمبر مان ٺهيل شيون پنهنجي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ [[ڊائون سائيڪلنگ]] ذريعي ڪاٺ جي چِپن ۾ تبديل ڪري سگهجن ٿيون، جن کي [[حياتياتي مادو|بايوماس]] طور ساڙي حرارتي توانائي پيدا ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اهو طريقو خاص طور انهن صنعتن لاءِ فائديمند ٿي سگهي ٿو، جن کي پنهنجي پيداواري عمل لاءِ حرارتي توانائي جي ضرورت هوندي آهي.

[[گردشي معيشت]] جا طريقا فضلي جي انتظام لاءِ مختلف حل مهيا ڪن ٿا. انهن جو مقصد فضلي جي غيرضروري پيداوار کي گهٽائڻ ۽ مواد جي ٻيهر استعمال توڙي [[ري سائيڪلنگ]] کي وڌائڻ آهي. ڪاٺ جي پينلن واري صنعت ۾ گردشي معيشت جي باقاعده ۽ وسيع استعمال بابت واضح ثبوت محدود آهن. تنهن هوندي به، گردشي معيشت جي اصولن جي بنياد تي ڪاٺ جي پينلن واري صنعت ۾ خام مال حاصل ڪرڻ کان وٺي پيداوار جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ تائين مختلف مرحلن تي گردشي طريقا اختيار ڪرڻ جا موقعا موجود آهن؛ تنهنڪري هن شعبي ۾ وڌيڪ تحقيق جي گنجائش موجود آهي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==گردشي معيشت ۾==
لمبر جي صنعت، خاص طور ان جي تياريءَ واري عمل دوران، وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ڪري ٿي. ڪاٺ جي ٿُڙن تان ڇل لاهڻ کان وٺي تيار ٿيل شين تائين، پروسيسنگ جا ڪيترائي مرحلا اهڙا آهن جن مان وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو. ان ۾ ٺوس ڪاٺ جو فضلو، نقصانڪار گئسون ۽ بچيل يا گندو پاڻي شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=de Carvalho Araújo|first1=Cristiane Karyn|last2=Salvador|first2=Rodrigo|last3=Moro Piekarski|first3=Cassiano|last4=Sokulski|first4=Carla Cristiane|last5=de Francisco|first5=Antonio Carlos|last6=de Carvalho Araújo Camargo|first6=Sâmique Kyene|date=January 2019|title=Circular Economy Practices on Wood Panels: A Bibliographic Analysis|journal=Sustainability|language=en|volume=11|issue=4|page=1057|doi=10.3390/su11041057|bibcode=2019Sust...11.1057D |doi-access=free|hdl=11449/187368|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

[[هانگ ڪانگ]] ۾ ڪيل هڪ مطالعي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۾ [[زندگيءَ جي چڪر جو جائزو]] (لائيف سائيڪل اسيسمينٽ؛ LCA) استعمال ڪيو ويو. مطالعي جو مقصد هانگ ڪانگ ۾ عمارتن جي تعمير مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي انتظام لاءِ مختلف متبادل طريقن جي ماحولياتي اثرن جو جائزو وٺڻ ۽ انهن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ هو. لمبر ۽ ان مان پيدا ٿيندڙ فضلي جي مختلف فائدن جي باوجود، لمبر کي [[گردشي معيشت]] (سرڪيولر اڪانامي) ۾ شامل ڪرڻ بابت تحقيق اڃا تائين محدود آهي.

لمبر جي گردشي استعمال کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ هيٺيان قدم کنيا وڃي سگهن ٿا:

# '''ٻيهر استعمال ٿيل لمبر لاءِ ضابطا:''' [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق بڻايل]] لمبر جي استعمال جي حمايت لاءِ مناسب قانون ۽ ضابطا جوڙڻ، مثال طور معيار ۽ درجابنديءَ جا اصول مقرر ڪرڻ ۽ ڪاٺ جو فضلو غلط طريقي سان نيڪال ڪرڻ تي ڏنڊ لاڳو ڪرڻ. اهڙا ضابطا خاص طور [[تعمير]] ۽ عمارتن جي ڊاهڻ وارن شعبن لاءِ اهم آهن، جتي ڪاٺ جو فضلو وڏي مقدار ۾ پيدا ٿئي ٿو.
# '''فراهميءَ جي نظام کي مضبوط ڪرڻ:''' عمارتون ڊاهڻ جي طريقيڪار ۽ ٽيڪنالاجيءَ کي بهتر بڻائي استعمال لائق ڪاٺ جي ٻيهر حاصلات وڌائي سگهجي ٿي. ان سان گڏ [[گردشي ڪاروباري ماڊل]] اختيار ڪري ثانوي خام مال جي مارڪيٽ کي وڌيڪ مضبوط ڪري سگهجي ٿو.
# '''طلب ۾ واڌارو:''' تعميراتي شعبي ۽ نون گهرن جي مالڪن کي ٻيهر استعمال ٿيل لمبر اختيار ڪرڻ لاءِ مالي يا ٻين قسمن جون ترغيبون ڏئي سگهجن ٿيون. مثال طور، اهڙي لمبر استعمال ڪندڙ نين عمارتن جي تعمير تي ٽيڪسن ۾ رعايت ڏئي سگهجي ٿي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>m7v8e0dr6rjo81wt6ruxg2sv3diw4ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401665</id>
      <parentid>401664</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88900" sha1="7dhsa9km9c8oeqma0cenhv0xahie4m3" xml:space="preserve">
{{Short description|تعميراتي استعمال لاءِ تيار ڪيل ڪاٺ}}

[[File:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا جي ''[[Eucalyptus regnans]]'' وڻ مان حاصل ڪيل ڪاٺ]]
[[File:Bellingham, Washington, harbor, filled with logs, 1972.jpg|thumb|upright=1.15|[[بيلنگهم، واشنگٽن]]، آمريڪا جي بندرگاهه ۾ رکيل ڪاٺ جا ٿنڀا، 1972ع]]

'''لمبر''' ({{lang-en|Lumber}})، جنهن کي برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ '''ٽمبر''' ({{lang-en|Timber}}) يا '''نفيس ڪاٺ''' (فائين ووڊ) پڻ چيو ويندو آهي، اهڙو [[ڪاٺ]] آهي، جنهن کي ڪٽائي ۽ [[واڍڪي]] جي عمل ذريعي هڪجهڙين ۽ استعمال لائق ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. ان ۾ [[شعاع (تعمير)|شعاعون]] (بيم) ۽ [[تختو|تختا]] (پلينڪ يا بورڊ) شامل هوندا آهن. لمبر جو بنيادي استعمال [[تعمير]] ۾ ڍانچو (فريمنگ) تيار ڪرڻ، ۽ مڪمل ڪرڻ وارن ڪمن جهڙوڪ فرش، [[ڀت پينل]] ۽ [[دريءَ جو چوڪٽ|دريءَ جي چوڪٽن]] ۾ ٿيندو آهي. گهرن جي تعمير کان سواءِ به لمبر جا ڪيترائي ٻيا استعمال آهن. دنيا جي ڪجهه حصن، خاص طور [[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] ۾، ''ٽمبر'' جو اصطلاح خاص طور اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ، جهڙوڪ ڪٽيل ٿنڀن يا بيٺل وڻن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي اڃا تائين ڪاٺ جي شڪل ۾ تيار نه ڪيا ويا هجن.

لمبر يا ته [[آري مل]] مان سڌو سنئون ڪٽيل ({{lang-en|Rough-sawn}}) حالت ۾ فراهم ڪيو ويندو آهي يا ان جي هڪ يا وڌيڪ پاسن کي هموار ڪيو ويندو آهي. ''رَف لمبر'' فرنيچر ۽ ٻين اهڙين شين جي تياري لاءِ خام مال طور استعمال ٿيندو آهي، جن کي وڌيڪ ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي ضرورت هوندي آهي. اهو مختلف قسمن جي وڻن مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[سخت ڪاٺ]] (ھارڊ ووڊ) ۽ [[نرم ڪاٺ]] (سافٽ ووڊ) ٻئي شامل آهن، جهڙوڪ [[اڇو پائن]] ۽ [[ڳاڙهو پائن]]، جيڪي نسبتاً گهٽ قيمت سبب وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southern Pine Cost Estimates|url=http://patscolor.com/materials/timber/the-southern-yellow-pine-flooring-decking-guide/|website=patscolor.com}}&lt;/ref&gt;

'''تيار ٿيل لمبر''' (فنشڊ لمبر) معياري ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي ۽ خاص طور تعميراتي صنعت لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو گهڻو ڪري [[مخروطي وڻ|مخروطي وڻن]] (ڪونيفر) جي [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جن ۾ [[پائن]]، [[فر]]، [[اسپروس]] (گڏيل طور ''[[اسپروس-پائين فر]] (spruce-pine-fir)''، [[ديودار]] ۽ [[هيملاڪ]] شامل آهن. ان کان علاوه، اعليٰ معيار جي فرشن لاءِ ڪجهه [[سخت ڪاٺ]] پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. عالمي سطح تي تيار ٿيندڙ لمبر جو لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو نرم ڪاٺ مان حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diffen.com/difference/Hardwood_vs_Softwood|title=Hardwood vs Softwood – Difference and Comparison |publisher=Diffen}}&lt;/ref&gt;

'''عمارتي ڪاٺ'''- (ٽمبر): ھونئن تہ تعمير سازيءَ ۾ علائقي ۽ ڪم جي نوعيت مطابق استعمال ٿيندڙ ڪاٺ جا ڪيترائي قسم آھن، پر سنڌ اندر عام طور ۽ سرڪاري ڪمن ۾ خاص طور [[ديال]] (Deodar Wood)، پين ۽ [[ساڳوان]] (Teak Wood) وغيره استعمال ٿين ٿا.
ڪن غير اھم ڪمن لاءِ پرتل، [[چلغوزو]] ۽ [[چِيل]] وغيره بہ استعمال ٿيندا آھن، پر جيئن تھ پرتل ۽ چلغوزو، ديال سان مشابھت رکن ٿا ۽ قيمت ۾ ديال کان سستا آھن، ان ڪري انھيءَ ڳالھ جو خيال رکيو وڃي تھ جيئن ديال جي جاءِ تي انھيءَ ٻئي قسم جو ڪاٺ استعمال نہ ٿئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي ؛  ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==اصطلاحات==

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ آري مل مان تيار ڪيل تختن ۽ ڪاٺ کي '''چيريل بنڊ''' (Lumber) چيو ويندو آهي، جڏهن ته '''ڪٽيل ٿڙ''' (ٽمبر) جو اصطلاح بيٺل يا تازو ڪٽيل وڻن ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;CRD&quot;&gt;{{cite web|title=Conceptual Reference Database for Building Envelope Research|url=http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|access-date=2008-03-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223221704/http://alcor.concordia.ca/~raojw/crd/concept/concept000069.html|archive-date=2008-02-23}}&lt;/ref&gt;
ان جي ابتڙ، برطانيا، آئرلينڊ ۽ ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه (ڪامن ويلٿ) ملڪن ۾ '''ٽمبر''' جو لفظ تيار ٿيل ڪاٺ ۽ اڻ پروسيس ٿيل ڪاٺ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. برطانيا ۾ ''لمبر'' جو لفظ ڪاٺ جي حوالي سان تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جا ٻيا به مختلف مطلب آهن.

===ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ===
{{See also|ٽمبر ريسائڪلنگ}}

'''ٻيهر تيار ڪيل چيريل بنڊ يا لمبر''' (ري مينيوفيڪچرڊ لمبر) اهڙو لمبر آهي، جيڪو اڳ ۾ تيار ڪيل ڪاٺ جي ثانوي يا ٽئين مرحلي جي پروسيسنگ کان پوءِ حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور صنعتي استعمال يا ڪاٺ جي پيڪنگ واري صنعت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙي لمبر کي [[رپ سا]] (Ripsaw) يا [[ريساءُ]] (Resaw) ذريعي ٻيهر ڪٽي اهڙين ماپن ۾ تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪي عام طور بنيادي [[آري مل]] ۾ تيار نه ٿينديون آهن.

'''ٻيھر چيرائي''' (Re-sawing) اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ 1 کان 12 انچ ٿلهي [[سخت ڪاٺ]] يا [[نرم ڪاٺ]] کي ڊگهي رخ ۾ چيري ٻن يا وڌيڪ پتلي تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. مثال طور، 10 فوٽ ڊگهي 2×4 ڪاٺ کي ساڳئي ڊيگهه وارن ٻن 2×2 ٽڪرن ۾ ورهائڻ کي ريساءُ چيو ويندو آهي.

===پلاسٽڪ لمبر===
{{Further|پلاسٽڪ لمبر|فائبر-ريئنفورسڊ ڪمپوزٽ|ووڊ-پلاسٽڪ ڪمپوزٽ}}

تعميراتي مقصدن لاءِ لمبر [[ريسائيڪل ٿيل پلاسٽڪ]] يا نئين پلاسٽڪ مان پڻ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي '''[[پلاسٽڪ لمبر]]''' چيو ويندو آهي. ان جي استعمال جي شروعات تي ٻيلن جي صنعت طرفان سخت مخالفت ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.volokh.com/sasha/resrec.html &quot;Recycling and Deregulation: Opportunities for Market Development&quot;] ''Resource Recycling,'' September 1996&lt;/ref&gt;

پلاسٽڪ لمبر ۾ [[فائبر گلاس]] ملائڻ سان ان جي مضبوطي، پائيداري ۽ باهه جي مزاحمت ۾ واڌارو اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.astm.org/COMMIT/SUBCOMMIT/D2020.htm &quot;ASTM D6108 – 09 Standard Test Method for Compressive Properties of Plastic Lumber and Shapes&quot;] ''ASTM Committee D20.20 on Plastic Lumber''&lt;/ref&gt; فائبر گلاس سان مضبوط ڪيل پلاسٽڪ لمبر کي ASTM معيار E84 موجب باهه پکڙجڻ جي درجي (فليم اسپريڊ ريٽنگ) ۾ 25 يا ان کان گهٽ درجو حاصل ٿي سگهي ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته اهو گهڻين علاج ٿيل ڪاٺين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهستي سڙي ٿو.&lt;ref&gt;[http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf &quot;SAFPLANK Interlocking Decking System&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426205658/http://www.strongwell.com/PDFfiles/Safdeck%20Safplank/SAFPLANK%20SAFDECK%20Fiberglass%20Decking%20Systems%20Brochure.pdf |date=2013-04-26 }} ''Strongwell.com''&lt;/ref&gt;

===ٽمبر مارڪ===

'''ٽمبر مارڪ''' (Timber mark) هڪ سڃاڻپ وارو نشان يا ڪوڊ هوندو آهي، جيڪو خاص ٺهيل ڌاتوءَ جي هٿيڙي سان ڪٽيل ڪاٺ تي هڻيو ويندو آهي. اهو نشان لاگنگ لائسنس، ڪاٺ جي اصليت يا ان جي قانوني ڪٽائي جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-06 |title=Drax, subsidies, greenwashing and dodgy accounting |url=https://redgreenlabour.org/2024/09/06/drax-subsidies-greenwashing-and-dodgy-accounting/ |access-date=2024-10-03 |website=Red Green Labour |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

ڪاٺ کي آري ذريعي تختن جي صورت ۾ تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح '''لمبر''' جو موجوده مفهوم سترهين صديءَ دوران اتر آمريڪا ۾ عام ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/lumber-word-history-lombard | title=The Strange Story of 'Lumber' }}&lt;/ref&gt;

1420ع ۾ [[ماديرا]] (Madeira) جي ٻيٽن تي [[پورچوگالي سلطنت]] قبضو ڪيو. [[پرنس هينري دي نيويگيٽر]] آبادڪارن کي اتي موڪليو، جن زراعت لاءِ وسيع ٻيلن کي صاف ڪيو. ڪٽيل وڻن کي آري ملن ۾ پروسيس ڪري تختن ۾ تبديل ڪيو ويندو هو ۽ پوءِ اهي پورچوگال جي مکيه زمين ڏانهن موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartwright |first1=Mark |title=The Portuguese Colonization of Madeira |url=https://www.worldhistory.org/article/1756/the-portuguese-colonization-of-madeira/ |website=World History Encyclopedia |date=21 May 2021 |access-date=14 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1593ع ۾ هالينڊ جي [[يوٽخيسٽ]] (Uitgeest) سان تعلق رکندڙ پن چڪيءَ جي مالڪ [[ڪورنيليس ڪورنيليسزون فان يوٽخيسٽ]] (Cornelis Corneliszoon va Uitgeest) پهرين هوا سان هلندڙ [[آري مل]] ايجاد ڪئي. هن ايجاد سبب ڪاٺ جي ٿُڙن کي تختن ۾ تبديل ڪرڻ جو عمل هٿ سان هلندڙ آري ملن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه ڀيرا تيز ٿي ويو، جنهن ڪاٺ جي صنعت ۾ اهم تبديلي آندي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.core77.com/posts/53123/A-Brief-History-of-Wood-Splitting-Technology-Part-3-The-Wind-Powered-Sawmill-That-Changed-Dutch-History | title=A Brief History of Wood-Splitting Technology, Part 3: The Wind-Powered Sawmill That Changed Dutch History }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehoop&quot;&gt;[http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html &quot;Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550–1607), inventor of the wind powered saw mill&quot;, Industrial Heritage Park ''De Hoop''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006214829/http://www.dehoopuitgeest.nl/engels/corneliszoonuk.html |date=2006-10-06 }}&lt;/ref&gt;

==ڪاٺ جي ٿُڙن کي چيريل بنڊن ۾ تبديل ڪرڻ==

[[File:L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|thumb|فنلينڊ جي شهر [[ڪوٽڪا]] ۾ [[آري مل]]، جتي پاڻيءَ وسيلي آندل ڪاٺ جا ٿُڙ پروسيس ڪيا پيا وڃن.]]

ڪاٺ جي ٿُڙن کي [[چيريل بنڊ]] (لمبر) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ انهن کي عام طور [[آري]] سان ڪٽيو، هٿن سان ڏاريو يا [[چيرائي|چيريو]] ويندو آهي. انهن مان [[رپ سا]] (Rip saw) ذريعي ڪٽائي سڀ کان وڌيڪ عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان گهٽ معيار واري، اڻبرابر رڳن (Grain) ۽ وڏين ڳنڍين (ناٽس) واري ڪاٺ کي به ڪارآمد نموني استعمال ڪري سگهجي ٿو، ۽ اهو اقتصادي طور وڌيڪ فائديمند پڻ آهي.

ڪاٺ ڪٽڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:

* '''سنئين چيرائي''' (Plain sawn)، جنهن کي '''فليٽ چيرائي''' (Flat sawn)، '''ٿرو اينڊ ٿرو''' (Through and through) يا '''باسٽرڊ چيرائي''' (Bastard sawn) پڻ چيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪاٺ جي ٿُڙ کي بغير ڦيرائڻ جي سڌو سنئون ڪٽيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪاٺ جون سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي ويڪر ۾ پکڙيل هونديون آهن.

* '''[[ڪوارٽر چيرائي]]''' (Quarter sawn) ۽ '''[[رفٽ چيرائي]]''' (Rift sawn) اهڙا طريقا آهن، جن ۾ ڪاٺ کي اهڙي نموني ڪٽيو ويندو آهي جو سالياني واڌ جون رِنگون تختي جي پاسن سان لڳ ڀڳ عمودي ([[پرپينڊيڪيولر]]) رهن. تاريخي طور انهن ٻنهي اصطلاحن جي استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن مونجهارو رهيو آهي.

* '''باڪسڊ هارٽ ''' (Boxed heart) ۾ وڻ جو مرڪزي حصو ([[گودو]] (Pith) ڪاٺ جي شهتير يا ٿنڀي جي اندر شامل رهندو آهي، پر ان جي ظاهر ٿيڻ لاءِ محدود گنجائش هوندي آهي.

* '''هارٽ سينٽر''' (Heart center) مان مراد وڻ جي ٿُڙ جو بلڪل مرڪزي گودو يا بنيادي حصو آهي.

* '''هارٽ سينٽر کان پاڪ''' (فري آف ھارٽ سينٽر، مخفف: '''FOHC''') اهڙي تختي، ٿنڀي يا شهتير کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ مرڪزي گودو (Pith) شامل نه هجي.

* '''ڳنڍين کان پاڪ''' (فري آف ناٽس، مخفف: '''FOK''') اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪا به ڳنڍ (Knot) موجود نه هجي.

== معياري ماپن وارو ڪاٺ (ڊامينشنل لمبر) ==


[[File:2 By 4 Clue Stick.jpg|thumb|هڪ عام {{convert|2|by|4|inch|mm|round=5|order=flip|abbr=in|adj=on}} تختو]]

'''معياري ماپن وارو ڪاٺ''' (Dimensional lumber) اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا معياري ويڪر ۽ ٿولهه (کوٽائي) موجب ڪٽي تيار ڪئي ويندي آهي. اهي ماپون عام طور ملي ميٽرن يا انچن ۾ بيان ڪيون وينديون آهن (پر هيٺ ''نامي ماپن'' (نامينل ڊائمينشنس) ۽ ''حقيقي ماپن'' (ايڪچوئل ڊائمينشنس) بابت وضاحت ڏسو). [[واڍو|واڍا]] ۽ [[ڪارپينٽر]] ڪاٺ جي اڏاوتن جي [[فريمنگ (تعميرات)|فريمنگ]] ۾ اهڙي ڪاٺ جو وڏي پيماني تي استعمال ڪندا آهن.

عام ماپن ۾ ''2×4'' (تصوير ۾ ڏيکاريل)، ''2×6'' ۽ ''4×4'' شامل آهن. آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ برطانيا ۾ ''2×4'' کي ڪڏهن ڪڏهن ''چار-باء-ٻہ'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪنهن تختي جي ڊيگهه عام طور ان جي ويڪر ۽ ٿولهه کان الڳ بيان ڪئي ويندي آهي. تنهنڪري 2×4 ماپ واري ڪاٺ 4، 8 يا 12 فوٽ ڊگهي به ملي سگهي ٿي.

ڪينيڊا ۽ آمريڪا ۾ ڪاٺ جون معياري ڊيگهيون {{convert|6|,|8|,|10|,|12|,|14|,|16|,|18|,|20|,|22|and|24|ft|m}} هونديون آهن. ڀتين جي فريمنگ لاءِ اڳواٽ ڪٽيل [[ديوار جو تختو|تختا]] (وال اسٽڊ) پڻ موجود هوندا آهن، جيڪي وڏي پيماني تي استعمال ڪيا ويندا آهن. {{convert|8|,|9|or|10|ft|m}} اوچين ڇتين لاءِ تختا (اسٽڊ) {{convert|92+5/8|in|m}}، {{convert|104+5/8|in|m}} ۽ {{convert|116+5/8|in|m}} ڊيگهه ۾ تيار ڪيا ويندا آهن.{{citation needed|date=August 2020}}

=== اتر آمريڪي نرم ڪاٺيون ===

معياري ماپن واري ڪاٺ جي هڪ ٽڪري جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه ان وڻ جي اوچائي ۽ ٿولهه تي دارومدار رکي ٿي، جنهن مان اها تيار ڪئي وڃي ٿي. عام طور تي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه {{convert|24|ft|m|2|abbr=on}} هوندي آهي.

[[انجنيري ڪاٺ]] جون تيار ڪيل شيون، جيڪي ڪاٺ جي ريشن، ذرڙن، فائبرن يا وينيرن کي چنبڙائيندڙ مادو استعمال ڪري گڏائي ٺاهيون وينديون آهن، روايتي ڪاٺيءَ جي تعميراتي مواد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوطي، بهتر ساختي صلاحيت ۽ ڊيزائن ۾ وڌيڪ لچڪ فراهم ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522030232/http://www.naturallywood.com/Build-and-Design/Wood-Applications/Engineered-Wood-Products.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

اڳواٽ ڪٽيل اسٽڊ واڍن ۽ ڪارپينٽرن جو گهڻو وقت بچائيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ٺاهيندڙ ڪمپني انهن کي 8، 9 ۽ 10 فوٽ اوچين ڇتين لاءِ اڳ ئي مناسب ڊيگهه ۾ تيار ڪري ٿي. انهن مان ڪجهه انچ يا سينٽي ميٽر گهٽ رکيا ويندا آهن، جيئن هيٺين ''سل پليٽ'' ۽ مٿين ٻيڻي ''ٽاپ پليٽ'' لڳائڻ کان پوءِ ڀت جي مجموعي اوچائي صحيح رهي ۽ وڌيڪ ڪٽائي جي ضرورت نه پوي.

آمريڪا ۾ ''ٻہ-ضربيان'' (جهڙوڪ 2×4، 2×6، 2×8، 2×10 ۽ 2×12) ۽ 4×4 ({{convert|3.5|×|3.5|in|mm|0|disp=out}}) جديد تعمير ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺيءَ جون معياري ماپون آهن. اهي [[بالون فريمنگ|بالون فريمنگ]] (balloon) ۽ [[پليٽفارم فريمنگ]] جهڙين رهائشي اڏاوتن جا بنيادي تعميراتي جزا آهن. [[نرم ڪاٺ]] مان تيار ڪيل معياري ڪاٺ گهڻو ڪري تعميراتي ڪم لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن⁠تہ [[سخت ڪاٺ]] مان ٺهيل تختا عام طور فرنيچر ۽ ڪٻٽن جي تياري لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.

ڪاٺ جون [[حقيقي ۽ نامي قدر#انجنيئرنگ|'''نامي ماپون''']] (''Nominal dimensions'') تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي معياري ماپن کان وڏيون هونديون آهن. تاريخي طور، نامي ماپون سائي (اڃا نه سڪيل) ۽ کُرڙي (اڻ رٿيل) تختن جون اصل ماپون هونديون هيون، جيڪي سڪائڻ ۽ رندڻ (ڪاٺ جي مٿاڇري هموار ڪرڻ) کان پوءِ تيار ٿيل ڪاٺ جي صورت ۾ ڪجهه ننڍيون ٿي وينديون هيون.

اڄڪلهه معيارن ۾ تيار ٿيل ڪاٺ جون آخري ماپون مقرر ڪيل هونديون آهن، ۽ آري جون ملون ڪاٺ جي ٿڙن کي اهڙي ماپ ۾ ڪٽينديون آهن، جيڪا رندڻ ۽ سڪائڻ کان پوءِ گهربل معياري ماپ حاصل ڪري سگهي. عام طور شروعاتي ڪٽ نامي ماپن کان ننڍي هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد ٽيڪنالاجي جي مدد سان ڪاٺ جي ٿڙن مان وڌيڪ مؤثر نموني ڪاٺ حاصل ڪري سگهجي ٿي.

مثال طور، ماضيءَ ۾ '''2×4''' تختو اصل ۾ {{convert|2|×|4|in}} ماپ وارو سائو ۽ کُرڙو تختو هوندو هو. سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جون ماپون غير معياري مقدار ۾ گهٽجي وينديون هيون. اڄڪلهه '''2×4''' تختو شروعات کان ئي 2×4 انچ کان ڪجهه ننڍو ڪٽيو ويندو آهي، جنهن جي ابتدائي ماپ معيارن ۾ مقرر نه هوندي آهي، ۽ سڪائڻ ۽ رندڻ کان پوءِ ان جي گهٽ ۾ گهٽ حقيقي ماپ {{convert|1+1/2|×|3+1/2|in}} هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://roofonline.com/american-softwood-lumber-standard|title=American Softwood Lumber Standard|website=Roof Online|language=en-US|access-date=2018-07-27}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:white; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي نرم ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | حقيقي ماپ
|-
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | انچ
! style=&quot;background:#F5FFF5;&quot; | ملي ميٽر
|-
| '''1 × 2'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|1|1|2}}
| 19 × 38
| '''2 × 2'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|1|1|2}}
| 38 × 38
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;5&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 3'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|2|1|2}}
| 19 × 64
| '''2 × 3'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|2|1|2}}
| 38 × 64
|-
| '''1 × 4'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|3|1|2}}
| 19 × 89
| '''2 × 4'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 38 × 89
| '''4 × 4'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|3|1|2}}
| 89 × 89
|-
| '''1 × 5'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|4|1|2}}
| 19 × 114
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 6'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|5|1|2}}
| 19 × 140
| '''2 × 6'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 38 × 140
| '''4 × 6'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 89 × 140
| '''6 × 6'''
| {{frac|5|1|2}} × {{frac|5|1|2}}
| 140 × 140
|-
| '''1 × 8'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|7|1|4}}
| 19 × 184
| '''2 × 8'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 38 × 184
| '''4 × 8'''
| {{frac|3|1|2}} × {{frac|7|1|4}}
| 89 × 184
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;3&quot; | &amp;nbsp;
| '''8 × 8'''
| {{frac|7|1|2}} × {{frac|7|1|2}}
| 191 × 191
|-
| '''1 × 10'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|9|1|4}}
| 19 × 235
| '''2 × 10'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|9|1|4}}
| 38 × 235
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
|-
| '''1 × 12'''
| {{frac|3|4}} × {{frac|11|1|4}}
| 19 × 286
| '''2 × 12'''
| {{frac|1|1|2}} × {{frac|11|1|4}}
| 38 × 286
|}

جيئن اڳ ذڪر ڪيو ويو آهي، اڄڪلهه ڪنهن مقرر تيار ٿيل ماپ جي ڪاٺ تيار ڪرڻ لاءِ اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڪاٺ جي ضرورت پوي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اڳ معيارن موجب سائي ڪاٺ کي مڪمل نامي ماپن مطابق رکيو ويندو هو. بهرحال، وقت سان گڏ تيار ٿيل ڪاٺ جي حقيقي ماپن ۾ پڻ تبديليون آيون آهن.

1910ع ۾ عام طور تي تيار ٿيل {{convert|1|in|mm|adj=on}} تختي جي ٿولهه {{convert|13/16|in|mm|abbr=on}} هوندي هئي. 1928ع ۾ ان کي 4 سيڪڙو گهٽايو ويو، ۽ 1956ع ۾ وري وڌيڪ 4 سيڪڙو گهٽايو ويو. 1961ع ۾ ''ڪاميٽي آن گريڊ سمپليفڪيشن اينڊ اسٽينڊرڊائيزيشن'' موجوده آمريڪي معيار تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت 1 انچ (نامي) تختي جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|3|4}} انچ مقرر ڪئي وئي، جڏهن⁠تہ 2 انچ (نامي) ڪاٺ جي تيار ٿيل ٿولهه {{frac|1|5|8}} انچ مان گهٽائي موجوده {{frac|1|1|2}} انچ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/misc/miscpub_6409.pdf|author=Smith, L. W. and L. W. Wood|date=1964|title=History of yard lumber size standards|publisher=USDA Forest Service, Forest Product Laboratory}}&lt;/ref&gt;

1964ع ۾ رسالي ''[[پاپولر ميڪينڪس]]'' هڪ آزاد اداري کي مختلف ماپن وارن 2×4 نمونن جي تقابلي مضبوطي جا تجربا ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. انهن ۾ (A) مڪمل 2×4 انچ، (B) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|5|8}} انچ، (C) {{frac|1|5|8}}×{{frac|3|1|2}} انچ، ۽ (D) {{frac|1|1|2}}×{{frac|3|1|2}} انچ (اڄ جو معيار) شامل هئا. جيڪڏهن (A) جي دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي کي 100٪ سمجهيو وڃي، ته (B)، (C) ۽ (D) جي مضبوطي ترتيبوار 90.7٪، 82.2٪ ۽ 73.6٪ هئي. ٻين لفظن ۾، 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ڪاٺ جي ننڍي پاسي جي ماپ {{frac|1|5|8}} انچ مان {{frac|1|1|2}} انچ ڪرڻ سان دٻاءُ برداشت ڪرڻ واري مضبوطي ۾ 10.46٪ گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Mikesell, Arthur. “They May Trim the 2×4 Some More.” Popular Mechanics 121:1 (January 1964), 113–115.&lt;/ref&gt;

معياري ماپن واري ڪاٺ سائي ۽ اڻ رٿيل حالت ۾ پڻ دستياب هوندي آهي، ۽ اهڙي قسم جي ڪاٺ لاءِ نامي ماپون ئي ان جون حقيقي ماپون هونديون آهن.

=== درجا ۽ معيار ===
{{main|ڪاٺ جي درجابندي}}


[[File:The longest board in the world (2002).jpg|thumb|دنيا جو سڀ کان ڊگهو تختو (2002ع) پولينڊ ۾، [[شمبارڪ، پوميرانين وئويوڊشپ|شمبارڪ]] جي ويجهو، موجود آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|36.83|m|ftin|sp=us}} آهي.]]

ڪاٺ جي الڳ الڳ ٽڪرن جي معيار ۽ ظاهري صورت ۾ ڳنڍن، ڪاٺ جي رڳن جي لاڙي، ڏارن ۽ ٻين قدرتي خاصيتن جي لحاظ کان گهڻو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. تنهنڪري انهن جي مضبوطي، استعمال جي صلاحيت ۽ قيمت پڻ گهڻي حد تائين مختلف هوندي آهي.

آمريڪا ۾ ڪاٺ لاءِ قومي معيار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش 1924ع ۾ ''آمريڪي ڪاٺ جو معيار'' جي اشاعت سان شروع ٿي، جنهن ۾ ڪاٺ جي ماپن، درجي ۽ نميءَ جي مقدار بابت وضاحتون مقرر ڪيون ويون؛ ان سان گڏ جاچ ۽ تصديق جا پروگرام پڻ تيار ڪيا ويا. ٺاهيندڙن ۽ ورهائيندڙن جي بدلجندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ وقت سان گڏ انهن معيارن ۾ تبديليون ڪيون ويون، جنهن جو مقصد ڪاٺ کي ٻين تعميراتي شين جي مقابلي ۾ مسابقتي رکڻ هو. هاڻوڪا معيار [[آمريڪي ڪاٺ جي معيار ڪميٽي]] مقرر ڪري ٿي، جنهن کي [[آمريڪا جو واپار وارو سيڪريٽري|آمريڪي واپار وارو سيڪريٽري]] مقرر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alsc.org/geninfo_history_mod.htm|title=American Lumber Standard Committee: History|website=www.alsc.org}}&lt;/ref&gt;

اکين سان درجابندي ڪيل گهڻين ساختي ڪاٺين جي قسمن ۽ درجن لاءِ ڊيزائن قدر [[ بين الاقوامي ايس ٽي ايم |اي ايس ٽي ايم]] جي معيارن موجب مقرر ڪيا ويندا آهن. انهن معيارن ۾ مضبوطي گهٽائيندڙ خاصيتن، بار رهڻ جي مدي، حفاظت ۽ ٻين اثرانداز ٿيندڙ عنصرن کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. لاڳو ٿيندڙ معيار انهن تجربن جي نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو زراعت کاتو|آمريڪي زراعت کاتي]] جي ''ٻيلي جي شين واري تجربيگاهه'' سان سهڪار ۾ ڪيا ويندا آهن. ''ڪاٺ جي تعمير لاءِ ڊيزائن قدر''، جيڪو ''اي اين ايس آءِ/اي ايف اينڊ پي اي قومي ڪاٺ تعمير ڊيزائن وضاحت'' جو ضميمو آهي، ڪاٺ جا اهي ڊيزائن قدر مهيا ڪري ٿو، جيڪي نمونياتي عمارت سازي ضابطن ۾ تسليم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;WoodWorks Structural Properties and Performance&quot;&gt;{{cite web|title=Structural Properties and Performance|url=http://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|website=woodworks.org|publisher=WoodWorks|access-date=7 May 2017|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326010734/https://www.woodworks.org/wp-content/uploads/Wood-design-structural-properties-performance-fact-sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪينيڊا ۾ اهڙا درجابندي ضابطا موجود آهن، جيڪي هڪجهڙي قسم جي ڪاٺ تيار ڪندڙ ملن ۾ هڪجهڙو معيار برقرار رکن ٿا، جيئن خريدارن کي يڪسان معيار جي ضمانت ملي سگهي. درجا ڪاٺ جي معيار کي مختلف سطحن تي معياري بڻائين ٿا ۽ اهي درجابندي، موڪلڻ ۽ خريدار پاران سامان لاهڻ وقت نميءَ جي مقدار، ماپ ۽ تياري جي معيار تي ٻڌل هوندا آهن. ''قومي ڪاٺ درجا اٿارٽي'' (اين ايل جي اي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|title=National Lumber Grades Authority (Canada)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811113224/http://www.nlga.org/app/dynarea/view_article/1.html|archive-date=2011-08-11}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا ۾ ڪاٺ جي درجابندي بابت ضابطا ۽ معيار لکڻ، انهن جي تشريح ڪرڻ ۽ انهن کي برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. ''ڪينيڊين ڪاٺ جي معيار جو تصديق بورڊ'' (سي ايل ايس اي بي)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clsab.ca/|title=CLSAB and Lumber Grading Quality |publisher= Canadian Lumber Standards Accreditation Board|website=www.clsab.ca}}&lt;/ref&gt; ڪينيڊا جي ڪاٺ جي درجابندي ۽ سڃاڻپ واري نظام جي معيار جي نگراني ڪري ٿو. انهن جو عام درجابندي مخفف ''سي ايل ايس''، يعني [[ڪينيڊين ڪاٺ جو معيار]]، تعميراتي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Homebuilding&quot;&gt;{{cite web | last=Jenkins | first=Steve | title=What is CLS timber and what DIY projects is it good for? | website=Homebuilding &amp; Renovating | date=2023-09-03 | url=https://www.homebuilding.co.uk/advice/what-is-cls-timber | access-date=2024-08-22}}&lt;/ref&gt;

وقت سان گڏ ڪاٺ جو معيار برقرار رکڻ جون ڪوششون آمريڪا جي ڪاٺي وسيلن ۾ آيل تاريخي تبديلين سبب ڏکيون ٿيون آهن—هڪ صدي کان وڌيڪ اڳ عام آهستي وڌندڙ [[اڻ ڇهيل ٻيلو|اڻ ڇهيل ٻيلن]] کان وٺي اڄ جي واپاري ٻيلن ۾ عام تيزيءَ سان وڌندڙ [[ٻيلو#ٻيلن جي پوک|پوکيل ٻيلن]] تائين. ان جي نتيجي ۾ ڪاٺ جي معيار ۾ آيل گهٽتائي [[ڪاٺ جي صنعت]] ۽ صارفن ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻجي آهي، ۽ ان سبب متبادل تعميراتي شين جو استعمال وڌيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|title=Minimizing the use of lumber products in residential construction|publisher=Nebraska Energy Office|website=www.neo.ne.gov|access-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320140257/http://www.neo.ne.gov/home_const/factsheets/min_use_lumber.htm|archive-date=2017-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfr.washington.edu/Research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|title=Material substitution in the U.S. residential construction industry|publisher=[[واشنگٽن يونيورسٽي]]، ''اسڪول آف فاريسٽ ريسورسز''|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620142144/http://www.cfr.washington.edu/research/factSheets/11-CINTRAmatsubstitute.pdf|archive-date=2010-06-20}}&lt;/ref&gt;

مشيني دٻاءَ جي بنياد تي درجابندي ڪيل ۽ مشيني طريقي سان جائزو ورتل ڪاٺ اهڙن استعمالن لاءِ آسانيءَ سان دستياب آهي، جتي تمام گهڻي مضبوطي ضروري هجي، جهڙوڪ [[ٽرس]]، [[رافٽر]]، ليمينيٽ ڪرڻ لاءِ ڪاٺ، [[آءِ-جوئسٽ|آءِ-بيم]] ۽ ويب جوڙ. مشيني درجابندي اهڙي خاصيت، جهڙوڪ سختي يا ڪثافت، ماپي ٿي، جيڪا گهربل ساختي خاصيتن، جهڙوڪ [[موڙڻ واري مضبوطي]]، سان لاڳاپيل هجي. ان طريقي سان ڪاٺ جي هر ٽڪري جي مضبوطي بابت اکين سان درجابندي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح ڄاڻ ملي ٿي، جنهن سان ڊيزائنر مڪمل ڊيزائن مضبوطي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ ضرورت کان وڌيڪ مضبوط اڏاوت کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|title=Naturally:wood|url-status=dead|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205856/http://naturallywood.com/Wood-Products/Wood-Performance/Grades-and-Quality.aspx|archive-date=2016-05-22}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾ مستطيل آري سان ڪٽيل ڪاٺ، جنهن ۾ نرم ۽ سخت ٻئي قسم شامل آهن، جي مضبوطيءَ جي درجابندي EN-14081&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Strength grading of sawn lumber/timber in Europe: an explanation for engineers and researchers|first1=Dan|last1=Ridley-Ellis|first2=Peter|last2=Stapel|first3=Vanesa|last3=Baño|s2cid=18860384|date=1 May 2016|journal=European Journal of Wood and Wood Products|volume=74|issue=3|pages=291–306|doi=10.1007/s00107-016-1034-1|url=https://napier-surface.worktribe.com/169717/1/EJWP%20ridleyellis%20et%20al%20submission%20Mar%202016%20revised%20after%20proofing%20check.pdf}}&lt;/ref&gt; موجب ڪئي ويندي آهي ۽ عام طور EN-338 ۾ مقرر ڪيل درجن ۾ ورهائي ويندي آهي. نرم ڪاٺين لاءِ عام درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، C16، C18، C24 ۽ C30 آهن. سخت ڪاٺين لاءِ پڻ الڳ درجا موجود آهن، جن مان عام استعمال ٿيندڙ درجا، وڌندڙ مضبوطيءَ جي ترتيب سان، D24، D30، D40، D50، D60 ۽ D70 آهن. انهن درجن ۾ انگ نئينٽن في چورس ملي ميٽر ۾ گهربل پنجين پرسينٽائل موڙڻ واري مضبوطيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان کان سواءِ ٻيا مضبوطي درجا پڻ آهن، جن ۾ ڇڪتاڻ تي ٻڌل T-درجا شامل آهن، جيڪي [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن.

* '''C14''' — [[پٽراٺ]] ۽ [[سانچو ڪم]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''C16 ۽ C24''' — عام تعمير لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* '''C30''' — اڳواٽ تيار ڪيل ڇت جي ٽرسن ۽ اهڙين جڳهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جتي ڊيزائن ۾ C24 جي ڀيٽ ۾ ڪجهه وڌيڪ مضبوط [[جوئسٽ]] گهربل هجن. TR26 پڻ ٽرس ٿيل رافٽرن لاءِ هڪ عام مضبوطي درجو آهي، جيڪو برطانيا ۾ گهڻي عرصي کان استعمال ٿيندو پيو اچي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.napier.ac.uk/cwst/what-is-tr26/|title=What is TR26? |publisher= Centre for Wood Science &amp; Technology|date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ridley-Ellis |first1=Dan |last2=Gil-Moreno |first2=David |last3=Harte |first3=Annette M. |title=Strength grading of timber in the UK and Ireland in 2021 |journal=International Wood Products Journal |date=19 March 2022 |volume=13 |issue=2 |pages=127–136 |doi=10.1080/20426445.2022.2050549 |s2cid=247578984 |issn=2042-6445|doi-access=free |hdl=10379/17124 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''C40''' — عام طور [[گلو ليمينيٽڊ ڪاٺ]] ۾ استعمال ٿيندو آهي.

آفريقي ۽ ڏکڻ آمريڪي آري سان ڪٽيل ڪاٺ لاءِ درجابندي جا ضابطا ''اي ٽي آءِ بي ٽي''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atibt.com/ |title=ATIBT |access-date=23 July 2014 |archive-date=16 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233446/http://atibt.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; پاران ''سياژ اَوي وي ٽروپيڪو آفريڪين'' (SATA) جي ضابطن موجب تيار ڪيا ويا آهن، ۽ اهي [[مڪمل وڻ ڪٽائي|صاف ڪٽائي]] تي ٻڌل آهن، جيڪا صاف مٿاڇري جي سيڪڙو جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;fordaq&quot;&gt;{{cite web|title=African and South American sawn timber|url=http://www.fordaq.com/fordaq/html/quality_africa_sata_En.htm|website=www.fordaq.com|publisher=Fordaq S.A., The Timber Network|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اتر آمريڪي سخت ڪاٺيون ===

اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ مان تيار ٿيندڙ معياري ماپن واري ڪاٺ جي مارڪيٽ جا طريقا{{efn
|قيمتي سخت ڪاٺ تي ڪم ڪرڻ نرم ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڏکيو ۽ مهانگو هوندو آهي، ۽ ڪنهن غير معمولي ويڪر واري تختي کي بچائي رکڻ ڪارائتو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪٻٽ جي پاسي يا ڪيترن ننڍن ويڪرن کي [[جوڙيندڙ اوزار|جوڙي]] ٺاهيل ميز جي مٿاڇري جهڙن ڪمن ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري صنعت عام طور تي رڳو گهٽ ۾ گهٽ مشيني پروسيسنگ ڪندي آهي ۽ ممڪن حد تائين تختي جي اصل ويڪر برقرار رکندي آهي. نتيجي ۾ ڇانٽي ڪرڻ ۽ ويڪر بابت آخري فيصلو مڪمل طور ان ڪاريگر جي هٿ ۾ رهندو آهي، جيڪو انهن تختن مان [[ڪٻٽ سازي|ڪٻٽ]] يا فرنيچر تيار ڪندو آهي.
}} نرم ڪاٺ جي وڪري ۽ وضاحتن لاءِ استعمال ٿيندڙ باقاعده ۽ معياري [[معياري ماپن واري ڪاٺ|معياري ماپن]] کان گهڻو مختلف هوندا آهن. سخت ڪاٺ جا تختا اڪثر مڪمل طور کُرڙي حالت ۾ آري سان ڪٽيل وڪرو ڪيا ويندا آهن،{{efn
|چوٿائي-ڪٽ ٿولهين ۾، يعني ٿولهه ۽ ويڪر جون اهي ماپون جيڪي آرا مل جي ميز تان نڪرڻ وقت هونديون آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيگهه گرمي پد جي تبديليءَ سان سڀ کان وڌيڪ بدلجندي آهي، تنهنڪري آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي تختن ۾ اڪثر ٿوري وڌيڪ ڊيگهه ڇڏي ويندي آهي.
}} يا رڳو ٻنهي وڏين مٿاڇرين تان مشيني رند سان هموار ڪيا ويندا آهن.

جڏهن سخت ڪاٺ جا تختا هموار ڪيل مٿاڇرين سان فراهم ڪيا وڃن ٿا، تڏهن عام طور انهن جي ٿولهه مقرر ٿيل هوندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري نرم ڪاٺ جي معياري مشيني ڪٽائيءَ جي برابر هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ويڪر ۽ ڊيگهه ڪجهه حد تائين بي ترتيب هونديون آهن. بهرحال، انهن پراڻن، روايتي ۽ عام طريقن کان علاوه، تازن سالن ۾ ڪجهه شين جي سلسلن کي وڌائي معياري اسٽاڪ ماپن وارا تختا پڻ وڪرو ڪرڻ شروع ڪيا ويا آهن. اهي عام طور [[وڏو پرچون دڪان|وڏن پرچون دڪانن]] ۾ وڪامندا آهن ۽ رڳو ڪجهه مقرر ڊيگهن ۾ دستياب هوندا آهن؛{{efn
|مقرر ڊيگهن جو ننڍو سلسلو: آمريڪا ۾ مقرر ڊيگهه وارا سخت ڪاٺ جا تختا گهڻو ڪري {{convert|4|–|6|ft|abbr=on}} ڊيگهه ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠تہ مختلف ويڪرن ۾ {{convert|8|ft|abbr=on}} ڊيگهه وارا تختا پڻ عام آهن، ۽ ڪجهه ويڪرن ۾ ڪڏهن ڪڏهن {{convert|12|ft|abbr=on}} تائين معياري ماپون پڻ ملن ٿيون. وڌيڪ ڊگهيون ماپون اڪثر خاص آرڊر تي گهرائڻيون پونديون آهن.
}} هر حالت ۾ سخت ڪاٺ صارف کي [[تختي-فوٽ]] ({{convert|144|cuin|disp=or}}) جي حساب سان وڪرو ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ اهو [[ماپ جو نظام|ماپو]] پرچون سطح تي نرم ڪاٺ جي وڪري لاءِ عام طور استعمال نه ڪيو ويندو آهي.{{efn
|name=On Australia|1= مقرر تختي ڊيگهه سڀني ملڪن ۾ لاڳو نٿي ٿئي؛ مثال طور، آسٽريليا ۽ آمريڪا ۾ ڪيترائي سخت ڪاٺ جا تختا ڪاٺ جي گودامن کي اهڙن ڳٺن ۾ وڪرو ڪيا ويندا آهن، جن جي ويڪر هڪجهڙي هوندي آهي، پر انهن ۾ شامل تختن جون ڊيگهيون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#2E8B57; color:#ffffff; font-size:110%;&quot; | اتر آمريڪي سخت ڪاٺ جي معياري ماپن واري ڪاٺ جا سائز
|-
! style=&quot;background:#CFE8CF;&quot; | نامي ماپ (کُرڙي آري سان ڪٽيل)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S1S (هڪ پاسي کان هموار)
! style=&quot;background:#E8F5E9;&quot; | S2S (ٻنهي پاسن کان هموار)
|-
| {{frac|1|2}} انچ
| {{convert|3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|5/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|5|8}} انچ
| {{convert|1/2|in|abbr=on}}
| {{convert|7/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|3|4}} انچ
| {{convert|5/8|in|abbr=on}}
| {{convert|9/16|in|abbr=on}}
|-
| 1 انچ يا {{frac|4|4}} انچ
| {{convert|7/8|in|abbr=on}}
| {{convert|13/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|4}} انچ يا {{frac|5|4}} انچ
| {{convert|1+1/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+1/16|in|abbr=on}}
|-
| {{frac|1|1|2}} انچ يا {{frac|6|4}} انچ
| {{convert|1+3/8|in|abbr=on}}
| {{convert|1+5/16|in|abbr=on}}
|-
| 2 انچ يا {{frac|8|4}} انچ
| {{convert|1+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|1+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 3 انچ يا {{frac|12|4}} انچ
| {{convert|2+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|2+3/4|in|abbr=on}}
|-
| 4 انچ يا {{frac|16|4}} انچ
| {{convert|3+13/16|in|abbr=on}}
| {{convert|3+3/4|in|abbr=on}}
|}
اتر آمريڪا ۾ سخت ڪاٺ جي ٿولهه بيان ڪرڻ لاءِ عام طور ''چوٿائي نظام'' پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. 4/4 (چار چوٿايون) مان مراد {{convert|1|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، جڏهن⁠تہ 8/4 (اٺ چوٿايون) مان مراد {{convert|2|in|mm|adj=mid|-thick}} ٿلهو تختو هوندو آهي، وغيره. هي ''چوٿائي نظام'' نرم ڪاٺ لاءِ تمام گهٽ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ نرم ڪاٺ جي ڊيڪنگ ڪڏهن ڪڏهن 5/4 طور وڪرو ڪئي ويندي آهي، حالانڪه ان جي حقيقي ٿولهه هڪ انچ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ تياري دوران موٽر سان هلندڙ [[ٿولهه رند|رندڻ]] واري مرحلي ۾ هر پاسي کان {{convert|1/8|in|abbr=on|disp=or}} ڪاٺ هٽايو ويندو آهي.

''چوٿائي نظام'' اتر آمريڪي ڪاٺ جي صنعت ۾ روايتي نالي وارو طريقو آهي، جيڪو خاص طور کُرڙي آري سان ڪٽيل سخت ڪاٺ جي ٿولهه ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

کُرڙي آري سان ڪٽيل ڪاٺ ۾ هي نظام فوري طور واضح ڪري ٿو ته ڪاٺ اڃا مشيني نموني تيار يا رنديل نه آهي، ۽ اهڙيءَ طرح تيار ٿيل معياري ڪاٺ سان مونجهاري کان بچائي ٿو، جنهن جي ٿولهه مشيني پروسيسنگ کان پوءِ حقيقي ماپ طور ڏني ويندي آهي. مثالن ۾ {{frac|3|4}} انچ، 19 ملي ميٽر، يا 1x شامل آهن.

تازن سالن ۾{{when|date=February 2020}} معمارن، ڊيزائنرن ۽ اڏاوت ڪندڙن{{who|date=September 2023}} وضاحتن ۾ ''چوٿائي نظام'' استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيئن صنعت اندروني ڄاڻ جي هڪ رواج طور، جيتوڻيڪ بيان ڪيل مواد تيار ٿيل ڪاٺ هوندو آهي. ان سان ٻن الڳ ماپ نظامن کي پاڻ ۾ ملائڻ سبب مونجهارو پيدا ٿيندو آهي.

فرنيچر لاءِ استعمال ٿيندڙ سخت ڪاٺ عام طور سرءُ ۽ سياري ۾ ڪٽي ويندي آهي، جڏهن وڻن ۾ رس جي وهڪري گهٽجي يا بند ٿي وڃي. جيڪڏهن سخت ڪاٺ بهار يا اونهاري ۾ ڪٽي وڃي، ته رس ڪاٺ جي قدرتي رنگ کي خراب ڪري سگهي ٿو ۽ فرنيچر ٺاهڻ لاءِ ان جي قيمت گهٽائي سگهي ٿو.

=== انجنيئري ڪاٺ ===
{{main|انجنيئري ڪاٺ}}

[[انجنيئري ڪاٺ]] اهڙي ڪاٺ کي چيو ويندو آهي، جيڪا ڪارخاني ۾ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ خاص ساختي مقصدن لاءِ ڊزائن ڪئي ويندي آهي. انجنيئرنگ ٿيل ڪاٺ جا مکيه قسم هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Austin Energy page describing engineered structural lumber|url=http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|access-date=2006-09-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822023120/http://www.austinenergy.com/Energy%20Efficiency/Programs/Green%20Building/Sourcebook/engineeredStructuralProducts.htm|archive-date=2006-08-22}}&lt;/ref&gt;

* [[پرتي چادرن مان تيار ڪيل ڪاٺ]] (LVL) – ايل وي ايل عام طور {{convert|1+3/4|in|adj=on}} ٿولهه ۾ تيار ڪئي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ ان جي کوٽائي {{convert|9+1/2|,|11+7/8|,|14|,|16|,|18|and|24|in}} تائين ٿي سگهي ٿي. گهڻو ڪري ٻه يا ٽي ٽڪرا پاڻ ۾ ڳنڍي استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي وڏن وٿيَن تي سهارو مهيا ڪرڻ لاءِ شعاعن (بيم) طور ڪم ڪندا آهن، جهڙوڪ سهارو ڏيندڙ ڀت هٽائڻ کان پوءِ، گيراج جي دروازن جي مٿان، يا اهڙين جڳهن تي جتي معياري ماپن واري ڪاٺ ڪافي نه هجي. اهي اتي به استعمال ٿيندا آهن، جتي مٿئين فرش، ڀت يا ڇت مان وڏو بار نسبتاً ننڍي وٿيءَ تي پوي ۽ عام ڪاٺ عملي طور مناسب نه هجي. جيڪڏهن هن ڪاٺ ۾ وٿيءَ جي وچ يا پڇاڙيءَ ۾ سوراخ يا چير ڪيا وڃن ته ان جي مضبوطي متاثر ٿي سگهي ٿي، پر ضرورت مطابق ان ۾ ميخون هڻي شعاع کي ٻڌي سگهجي ٿو يا [[آءِ-جوئسٽ]] ۽ عام [[جوئسٽ]] لاءِ هينگر لڳائي سگهجن ٿا، جيڪي ايل وي ايل شعاع تي ختم ٿيندا آهن.

* ڪاٺ جا [[آءِ-جوئسٽ]] – جن کي ڪڏهن ''TJI''، ''ٽرس جوئسٽ'' يا ''BCI'' پڻ چيو ويندو آهي (اهي سڀ واپاري نالا آهن). اهي مٿين ماڙن جي فرشن ۾ ۽ روايتي بنيادن واري پهرين ماڙ جي اڏاوت ۾ استعمال ٿيندا آهن. انهن کي ڊگهي وٿيءَ لاءِ انجنيئر ڪيو ويندو آهي، ۽ جتي مٿان ڀت اچي ٿي اتي ٻه گڏ، ۽ جتي تمام ڳري باربردار ڀت هجي اتي ٽي گڏ لڳايا ويندا آهن. اهي مٿئين ۽ هيٺئين پٽي (Flange) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي معياري ڪاٺ جون هونديون آهن، جڏهن⁠تہ وچ وارو حصو [[رخ ڏنل ڪاٺي چِپ بورڊ]] (OSB) مان تيار ٿيندو آهي (يا جديد قسمن ۾ اسٽيل جي جالي مان، جيڪا خدمتي پائپن وغيره جي گذر جي سهولت ڏئي ٿي). ٺاهيندڙ يا انجنيئر جي هدايتن موجب وچئين حصي مان محدود سائيز جا سوراخ ڪري سگهجن ٿا. ننڍن سوراخن لاءِ اڳواٽ ٺهيل ''ناڪ آئوٽس'' پڻ هوندا آهن، جتي انجنيئر جي منظوري کان سواءِ سوراخ ڪري سگهجن ٿا. وڏا سوراخ صرف وچئين حصي جي وچئين ٽئين حصي ۾ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. جيڪڏهن مٿيون يا هيٺيون حصو ڪٽيو وڃي ته جوئسٽ جي مضبوطي ختم ٿي ويندي آهي. سوراخ جي ماپ، شڪل ۽ هنڌ عام طور اڳواٽ انجنيئر کان منظور ڪرائڻا پوندا آهن، ۽ ڪيترن علائقن ۾ تعميراتي جاچ ڪندڙ اداري کي انجنيئر جا حساب پڻ پيش ڪرڻا پوندا آهن. ڪجهه آءِ-جوئسٽ ''W'' شڪل واري جالي سان ٺهندا آهن، جيئن ڪٽائي کان سواءِ هوا جي نالن يا ٻين خدمتن کي گذارڻ جي سهولت ملي.

* [[آڱري-جوڙيل ڪاٺ]] – عام مضبوط ڪاٺ جا ٽڪرا اڪثر {{convert|22|to(-)|24|ft}} کان وڌيڪ ڊگها ناهن هوندا، پر ''آڱري-جوڙ'' (Finger-jointing) جي طريقي سان انهن کي وڌيڪ ڊگهو بڻائي سگهجي ٿو. ان لاءِ عام طور {{convert|18|to(-)|24|in}} ڊگها ننڍا ڪاٺ جا ٽڪرا آڱري نما ڳانڍاپن ۽ گوند سان ڳنڍي {{convert|36|ft}} تائين ڊگها 2×6 تختا تيار ڪيا ويندا آهن. اڳواٽ تيار ٿيل ڀتين جي اسٽڊن ۾ به هي طريقو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. رنگ ٿيڻ واري غير ساختي سخت ڪاٺ لاءِ هي هڪ سستو متبادل پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ان تي داغ هنيا وڃن ته ڳانڍاپا نمايان نظر ايندا. تعمير دوران ڌيان رکيو ويندو آهي ته گوند لڳل ڳانڍاپي ۾ سڌي ميخ نه هنئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان اسٽڊ ڀڄي سگهي ٿو.

* [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] (گليولم) – هي 2×4 يا 2×6 ڪاٺ جا ٽڪرا هڪٻئي سان گوند ذريعي ڳنڍي 4×12 يا 6×16 جهڙا وڏا شعاع تيار ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح شعاع هڪ وڏي ڪاٺ جي ٽڪري وانگر ڪم ڪندو آهي، جنهن سان ساڳي ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ تمام وڏا ۽ پراڻا وڻ ڪاٽڻ جي ضرورت گهٽجي ويندي آهي.

* [[ٺهيل ٽرس]] – گهرن جي اڏاوت ۾ ٽرس اڳواٽ تيار ٿيل حصن طور استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ڇت جي رافٽرن ۽ ڇت جي جوئسٽن جي روايتي اڏاوت جو متبادل هوندا آهن. انهن جي لڳائڻ کي آسان ۽ ڇت کي سهارو ڏيڻ لاءِ عام ڪاٺ جي اسٽرٽن ۽ پرلنن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مناسب سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي ڏاکڻين رياستن ۽ ڪجهه ٻين علائقن ۾ اڃا تائين روايتي ڪاٺي رافٽرن واري اڏاوت وڌيڪ عام آهي. ٽرس جا بنيادي نقصان اٽاري جي گهٽ جڳهه، انجنيئرنگ ۽ آرڊر تي وڌيڪ وقت لڳڻ، ۽ روايتي ڪاٺي فريمنگ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خرچ آهن. جڏهن⁠تہ انهن جا اهم فائدا مزدوريءَ جي خرچ ۾ نمايان گهٽتائي، تيز تنصيب، هڪجهڙو معيار ۽ مجموعي تعميراتي وقت ۾ بچت آهن.

== ڪاٺ جا عيب ==

ڪاٺ ۾ پيدا ٿيندڙ عيبن کي عام طور هيٺين چئن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== ڪٽائي دوران پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڪاٺ کي واپاري استعمال لاءِ مختلف شڪلين ۾ ڪٽڻ ۽ تيار ڪرڻ دوران هيٺيان عيب پيدا ٿي سگهن ٿا:

* '''چِپ جا نشان''' (Chip mark): تيار ٿيل ڪاٺ جي مٿاڇري تي ڪٽيل چِپن يا اوزار جي اثر سبب رهجي ويل نشان.
* '''ترڇيون رڳون''' (Diagonal grain): ڪاٺ کي غلط رخ ۾ آري سان ڪٽڻ سبب رڳن جو ترڇو ٿيڻ.
* '''ڦاٽل رڳون''' (Torn grain): اوزار لڳڻ يا ڪاٺ جا ننڍڙا حصا نڪري وڃڻ سبب تيار ٿيل مٿاڇري تي ننڍا کڏا يا ڦاٽل حصا پيدا ٿيڻ.
* '''ڪنارو باقي رهجڻ''' (Wane): تيار ٿيل ڪاٺ ۾ وڻ جي اصل گول ٻاهرئين سطح جو ڪجهه حصو باقي رهجي وڃڻ.

=== ڦڦوند ۽ جانورن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

ڦڦوند ڪاٺ (ڪاٺي ۽ تختي ٻنهي) تي تڏهن حملو ڪندي آهي، جڏهن هيٺيان سڀ شرط موجود هجن:

* ڪاٺ ۾ نمي جو مقدار خشڪ وزن جي بنياد تي 25 سيڪڙو کان وڌيڪ هجي.
* ماحول مناسب حد تائين گرم هجي.
* آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) موجود هجي.

جيڪڏهن ڪاٺ ۾ نمي 25 سيڪڙو کان گهٽ هجي (خشڪ وزن جي بنياد تي)، ته اها سوين سالن تائين سڙڻ کان محفوظ رهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح، جيڪڏهن ڪاٺ پاڻيءَ ۾ ٻڏل هجي ۽ آڪسيجن ڪافي نه هجي، ته به ڦڦوند ان تي حملو نٿي ڪري.

ڦڦوند سبب پيدا ٿيندڙ اهم عيب هي آهن:

* [[نيري داغ واري ڦڦوند]]
* [[ڀوري سڙڻ]]
* [[سڪي سڙڻ]]
* [[اندروني سڙڻ]]
* رس جا داغ
* [[آلي سڙڻ]]
* [[اڇي سڙڻ]]

هيٺيان جيت ۽ [[نرم جسم وارا جانور]] عام طور ڪاٺ کي نقصان پهچائيندا آهن:

* [[ڪاٺ ۾ سوراخ ڪندڙ ڀونئر]]
* سامونڊي ڪاٺ کائيندڙ جانور (''Barnea similis'')
* [[ٽيريڊو نيويليس]]
* [[اڏوهي]]
* [[واڍي ڪوليون]]
* [[واڍي ماکيون]]

=== قدرتي قوتن سبب پيدا ٿيندڙ عيب ===

{{Main|ڪاٺ جو وڪڙجڻ}}

ڪاٺ ۾ قدرتي عيب پيدا ٿيڻ جا ٻه بنيادي سبب آهن: غير معمولي واڌ ۽ ڪاٺ جي بناوتي رڳن جو ڦاٽڻ.

بناوتي رڳن جي ڦاٽڻ ۾ اهي ڏار يا چير شامل آهن، جن کي ''شيڪز'' چيو ويندو آهي. '''حلقائي ڏار''' (رنگ شيڪ)، '''هوائي ڏار''' (ونڊ شيڪ)، يا '''حلقي جي ناڪامي''' (رنگ فيليوئر) تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪاٺ جون رڳون واڌ وارن حلقن جي وچ ۾ الڳ ٿي وڃن، خواه وڻ بيٺل هجي يا وڍڻ دوران. اهڙا ڏار ڪاٺ جي مضبوطي گهٽائيندا آهن، ان جي ظاهري صورت کي خراب ڪندا آهن، درجو گهٽائيندا آهن ۽ نمي گڏ ٿيڻ سبب سڙڻ جو امڪان وڌائيندا آهن. [[اوڀر وارو هيملاڪ]] خاص طور حلقائي ڏارن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=DA&gt;U. S. Department of Agriculture. &quot;Shake&quot;, ''The Encyclopedia of Wood''. New York: [[Skyhorse Pub.]], 2007. Print.&lt;/ref&gt;

'''سطحي ڏار''' (چيڪ) اهو ڏار آهي، جيڪو ڪاٺ جي ٻاهرئين حصي جي سڪڻ سبب مٿاڇري تي پيدا ٿيندو آهي. اهو ڪاٺ جي [[مرڪزي مغز]] تائين پهچي سگهي ٿو ۽ رڳن جي رخ سان اڳتي وڌي سگهي ٿو. اهڙا ڏار پڻ پاڻي گڏ ڪري سگهن ٿا، جنهن سان سڙڻ جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

'''چير''' (اسپلٽ) اهو ڏار هوندو آهي، جيڪو ڪاٺ کي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين مڪمل طور چيري ڇڏيندو آهي. ڏار ۽ چير عام طور ڪاٺ جي ٻنهي پڇاڙين تي وڌيڪ پيدا ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن حصن مان سڪڻ جو عمل وڌيڪ تيز هوندو آهي.&lt;ref name=DA/&gt;

عيبن کان علاوه، نميءَ جي مقدار ۾ تبديلي سبب ڪاٺ جي غير يڪسان ڦهلاءُ يا سُڪڙجڻ سان به آري سان ڪٽيل ڪاٺ وڪڙجي سگهي ٿي، جنهن ڪري اها ڪيترن ئي استعمالن لاءِ گهٽ مناسب رهجي وڃي ٿي.

=== سڪائڻ ===

[[ڪاٺ سڪائڻ|ڪاٺ کي سڪائڻ]] عام طور بٺي (ڪلن) ۾ يا کليل هوا ۾ ڪيو ويندو آهي. سڪائڻ دوران پيدا ٿيندڙ عيب ڪاٺ ۾ چير، وڪڙ ۽ اندروني خانا (ھني ڪامبنگ) پيدا ٿيڻ جا سڀ کان عام سبب هوندا آهن.

سڪائڻ اهو عمل آهي، جنهن ۾ ڪاٺ جي خلين جي ڀتين ۾ موجود بند نمي کي ڪڍيو ويندو آهي، جيئن سڪي ويل ڪاٺ حاصل ٿئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.woodworkingnetwork.com/best-practices-guide/solid-wood-machining/understanding-working-wood-defects|title=Understanding &amp; working with wood defects|last=karenkoenig|date=2016-04-04|work=Woodworking Network|access-date=2018-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

== پائيداري ۽ خدمت جو عرصو ==

مناسب حالتن ۾ ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين بهتر ۽ ڀروسي جوڳو ڪم ڏئي ٿي. تنهن هوندي به، ان جي خدمت واري عرصي کي ڪيترن ئي خطري وارن عنصرن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جهڙوڪ ڦڦوند جي واڌ ۽ جيتن جو حملو، جن کان مختلف طريقن سان بچي سگهجي ٿو. [[بين الاقوامي عمارتي ضابطو]] (انٽرنيشنل بلڊنگ ڪوڊ) جي شق 2304.11 ڪاٺ کي سڙڻ ۽ [[اڏوهي]] کان بچائڻ بابت هدايتون ڏئي ٿي. هن شق ۾ غير رهائشي عمارتن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ، جهڙوڪ فريمنگ، ڊيڪ، ڏاڪڻيون وغيره، ۽ ٻين استعمالن لاءِ ضروري گهرجون بيان ڪيل آهن.

ڪاٺ جي ڍانچي واري عمارت کي ڊگهي خدمت واري عرصي تائين محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان چار بنيادي طريقا تجويز ڪيا ويندا آهن، ۽ انهن سڀني لاءِ مناسب ڊيزائن ۽ صحيح تعمير ضروري آهي:

* نمي تي ضابطو رکي اهڙي ڊيزائن اختيار ڪرڻ، جيڪا سڙڻ کان بچائي.
* اڏوهي ۽ ٻين نقصانڪار جيتن جو مؤثر ڪنٽرول ڪرڻ.
* مناسب هنڌن تي دٻاءَ هيٺ محفوظ ڪيل يا قدرتي طور وڌيڪ پائيدار ڪاٺ استعمال ڪرڻ.
* ڊيزائن، تعمير ۽ عمارت جي سڄي استعمال واري عرصي دوران مناسب سار سنڀال ذريعي معيار جي يقين ڏيارڻ.

=== نميءَ تي ضابطو ===

ڪاٺ هڪ [[نمي جذب ڪندڙ مادو]] (ھائگرواسڪوپڪ مٽيريل) آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اها پنهنجي اندر موجود نمي کي چوڌاري ماحول سان توازن ۾ رکڻ لاءِ قدرتي طور پاڻي جذب ۽ خارج ڪندي رهي ٿي. ڪاٺ جي نمي جو مقدار ڪاٺ جي مڪمل خشڪ وزن جي مقابلي ۾ پاڻي جي وزن جي سيڪڙو طور ماپيو ويندو آهي.

ڪاٺ کي سڙڻ کان بچائڻ جو بنيادي اصول نمي تي ضابطو رکڻ آهي. هڪ ڀيرو سڙڻ واري ڦڦوند قائم ٿي وڃي، ته ان جي وڌڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22 کان 24 سيڪڙو نمي ضروري هوندي آهي. انهيءَ ڪري تعميراتي ماهر استعمال هيٺ ايندڙ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ ۾ وڌ ۾ وڌ 19 سيڪڙو نمي کي محفوظ حد سمجهن ٿا. پاڻي پاڻ ڪاٺ کي نقصان نٿو پهچائي، پر جيڪڏهن ڪاٺ ڊگهي عرصي تائين تمام گهڻي نمي ۾ رهي، ته ڦڦوند جي واڌ لاءِ سازگار ماحول پيدا ٿي ويندو آهي.

نميءَ جي مسئلن کي منهن ڏيڻ وقت بنيادي مقصد اهو هوندو آهي ته پاڻي کي عمارت جي ٻاهرئين حفاظتي ڍانچي ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ۽ عمارت جي اندر نميءَ جو توازن برقرار رکيو وڃي. قبوليل تعميراتي ڊيزائن ۽ تفصيلن ذريعي نميءَ تي ضابطو رکڻ [[ڪاٺي فريم واري عمارت]] کي سڙڻ کان بچائڻ جو سادو ۽ عملي طريقو آهي.

جن هنڌن تي ڪاٺ جي مسلسل آلي رهڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي، اتي ڊيزائنر قدرتي طور سڙڻ کان مزاحمت رکندڙ ڪاٺ يا [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادو]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن. [[ٻاهرين چادرڪاري]]، [[ڪاٺ جون ڇت ٽائليون]]، [[هيٺيون بنيادي پٽو]] ۽ ظاهر رهندڙ ڪاٺ يا [[گوند سان پرتيل ڪاٺ]] جا شعاع اهڙن استعمالن جا عام مثال آهن.

=== محفوظ ڪندڙ مادا ===

{{Main|ڪاٺ جو تحفظ}}

[[File:Treated timber.jpg|thumb|upright|محفوظ ڪيل ڪاٺ سان خاص قسم جا ڳنڍيندڙ اوزار استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي حفاظت لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا عام ڌاتن کي زنگ لڳائي سگهن ٿا.]]

ڪاٺ کي سڙڻ ۽ اڏوهي جي حملي کان بچائڻ لاءِ غير محفوظ ڪيل ڪاٺ کي زمين ۽ نميءَ جي ٻين ذريعن کان الڳ رکيو ويندو آهي. اهڙي الڳ رکڻ جي گهرج ڪيترن ئي عمارتي ضابطن ۾ شامل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ڪاٺ جي جزن کي محفوظ نميءَ جي سطح تي رکڻ لاءِ ضروري سمجهي ويندي آهي. جڏهن ڪاٺ کي نميءَ جي ذريعن کان الڳ رکڻ ممڪن نه هجي، تڏهن ڊيزائنر گهڻو ڪري [[ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو|محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن]] سان علاج ڪيل ڪاٺ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|title=WoodWorks Durability and Service Life|access-date=2011-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405185524/http://www.woodworks.org/files/PDF/publications/wood-design-durability-service-life-fact-sheet.pdf|archive-date=2012-04-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي اهڙن محفوظ ڪندڙ ڪيميائي مادن سان علاج ڪري سگهجي ٿو، جيڪي ان جي بنيادي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ کان سواءِ سخت حالتن ۾ ان جي خدمت واري عرصي کي گهڻو وڌائين ٿا. ان کي باهه جي مزاحمت وڌائيندڙ ڪيميائي مادن سان دٻاءَ هيٺ ڀري به سگهجي ٿو، جنهن سان باهه لڳڻ وقت ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0SkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA59 &quot;Wood That Fights.&quot;] ''Popular Sciences'', March 1944, p. 59.&lt;/ref&gt;

ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ واري شروعاتي طريقن مان هڪ 1936ع ۾ پروٽيڪسول ڪارپوريشن تيار ڪيو، جنهن ۾ ڪاٺ کي لوڻ سان وڏي مقدار ۾ علاج ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lNsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA560 &quot;Lumber is Made Fireproof by Salt Treatment&quot; ''Popular Mechanics'', April 1936] bottom-left p. 560&lt;/ref&gt;

ڪاٺ رڳو آلو ٿيڻ سبب خراب نه ٿيندو آهي؛ اهو تڏهن خراب ٿيندو آهي، جڏهن ڪو حياتياتي جاندار ان کي خوراڪ طور استعمال ڪرڻ لڳي. محفوظ ڪندڙ مادا انهن جاندارن لاءِ ڪاٺ کي غير خوراڪي بڻائي ڇڏيندا آهن. صحيح نموني علاج ڪيل ڪاٺ جي خدمت واري عمر غير محفوظ ڪيل ڪاٺ جي ڀيٽ ۾ پنج کان ڏهه ڀيرا وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. محفوظ ڪيل ڪاٺ عام طور ريلوي سليپرن، بجليءَ جي ٿنڀن، سامونڊي ٿنڀن، ڊيڪن، باڙن ۽ ٻين ٻاهرين اڏاوتن ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي. استعمال جي ضرورت ۽ گهربل تحفظ جي سطح مطابق مختلف علاج جا طريقا ۽ ڪيميائي مادا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;&gt;{{cite web|title=About Treated Wood|url=http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203121514/http://cwc.ca/design-with-wood/durability/pressure-treated-wood/about-treated-wood/|url-status=dead|archive-date=3 February 2015|website=CWC|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ڪاٺ جي علاج جا ٻه بنيادي طريقا آهن: دٻاءَ سان ۽ بغير دٻاءَ جي. بغير دٻاءَ واري طريقي ۾ محفوظ ڪندڙ مادو برش، اسپري يا ٻوڙي لڳايو ويندو آهي. وڌيڪ گهري ۽ مڪمل حفاظت لاءِ محفوظ ڪندڙ مادو دٻاءَ جي ذريعي ڪاٺ جي خلين ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. ان مقصد لاءِ دٻاءَ ۽ خال (ويڪيوم) جا مختلف ميلاپ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيئن مناسب مقدار ۾ ڪيميائي مادو ڪاٺ جي اندر تائين پهچي سگهي. دٻاءَ هيٺ استعمال ٿيندڙ محفوظ ڪندڙ مادا عام طور محلول ۾ مليل ڪيميائي مرڪبن تي مشتمل هوندا آهن.

[[ڪروميٽيڊ ٽامي آرسينيٽ]]، جيڪو هڪ وقت اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادو هو، 2004ع کان پوءِ گهڻين رهائشي اڏاوتن ۾ آهستي آهستي ختم ڪيو ويو. ان جي جاءِ تي ''ايمين ڪاپر ڪواٽ'' ۽ ''ڪاپر ايزول'' استعمال ٿيڻ لڳا.

آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ استعمال ٿيندڙ سڀئي ڪاٺ محفوظ ڪندڙ مادا حفاظت جي لحاظ کان باقاعدي رجسٽر ڪيا ويندا آهن ۽ وقت بوقت انهن جو ٻيهر جائزو ورتو ويندو آهي. اهو ڪم ترتيبوار [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ وارو ادارو]] ۽ [[هيلٿ ڪينيڊا]] جي [[جيتن جي انتظام ۽ ضابطي وارو ادارو]] پاران ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt;

==ٽمبر فريمنگ==
{{Main|ٽمبر فريمنگ}}

'''ٽمبر فريمنگ'''  عمارت سازيءَ جو هڪ طريقو آهي، جنهن ۾ جديد [[فريمنگ (تعميرات)|اسٽڪ فريمنگ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿلها ۽ ڳرا ڍانچائي حصا، جهڙوڪ وڏا ٿنڀا ۽ شهتير، استعمال ڪيا ويندا آهن. اسٽڪ فريمنگ ۾ ان جي ابتڙ ننڍن معياري ماپن وارو لمبر استعمال ٿيندو آهي.

ٽمبر فريمنگ لاءِ ڪاٺ وڻ جي ٿُڙن مان ڪٽي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي آري، ويڪري ڪهاڙي يا [[واھولو |واھولي]] (Adze) جي مدد سان چورس شڪل ڏني ويندي آهي. ان کان پوءِ انهن ڪاٺين حصن کي ڪوڪن کان سواءِ روايتي ڪاٺ جي جوڙن ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. جديد ٽمبر فريمنگ 1970ع واري ڏهاڪي کان آمريڪا ۾ ٻيهر مقبول ٿيندي رهي آهي.&lt;ref&gt;Roy, Robert L. Timber framing for the rest of us. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 2004. 6. Print. {{ISBN|0865715084}}&lt;/ref&gt;

==لمبر جا ماحولياتي اثر==
[[سائي عمارت سازي]] (گرين بلڊنگ) جو مقصد عمارت جي ماحول تي پوندڙ اثر يا ان جي ''ماحولياتي نقشِ قدم'' کي گهٽ ڪرڻ آهي. ڪاٺ عمارت سازيءَ جو هڪ اهم مواد آهي، جيڪو [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] آهي ۽ قدرتي چڪر وسيلي ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;About Treated Wood - CWC&quot;/&gt; اڀياسن موجب ڪاٺ جي تياريءَ ۾ [[فولاد]] ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي پيداوار جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ٿئي ٿي ۽ هوا توڙي پاڻيءَ جي آلودگي پڻ گهٽ پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;[http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf Lippke, B., E. Oneil, R. Harrison, K. Skog, L. Gustavsson, and R. Sathre. 2011. Life cycle impacts of forest management and wood utilization on carbon mitigation: knowns and unknowns. Carbon Management 2(3): 303–33.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110121510/http://www.corrim.org/pubs/articles/2011/FSG_Review_Carbon_Synthesis.pdf |date=2011-11-10 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، لمبر جي وڌندڙ طلب کي [[ٻيلن جي واڍي]] جو هڪ سبب پڻ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;[[Peter Dauvergne]] and Jane Lister, ''[https://www.polity.co.uk/resources/peter-timber.asp Timber] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522205904/https%3A//www.polity.co.uk/resources/peter%2Dtimber.asp |date=2016-05-22 }}'' (Polity Press, 2011).&lt;/ref&gt;

===ڪاٺ جا بچيل مادا===
آمريڪا ۾ [[ڪوئلو|ڪوئلي]] مان توانائي حاصل ڪرڻ بدران [[حياتياتي مادو|بايوماس]]  کي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |title=EERE News: EERE Network News |access-date=29 March 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529013518/http://apps1.eere.energy.gov/news/enn.cfm#id_11950 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

برطانيا، ازبڪستان، قازقستان، آسٽريليا، فجي، مڊگاسڪر، منگوليا، روس، ڊينمارڪ، سوئٽزرلينڊ ۽ ايسواٽيني جون حڪومتون پڻ بايوماس مان حاصل ٿيندڙ توانائيءَ جي وڌندڙ استعمال جي حمايت ڪن ٿيون. بايوماس ۾ اهي نامياتي مادا شامل آهن، جيڪي قابل تجديد بنيادن تي دستياب هجن، جهڙوڪ [[ڪاٺ جي واڍي]]، آري ملن ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جي عمل مان پيدا ٿيندڙ بچيل مادا يا ضمني پيداوارون. انهن ملڪن ۾ بايوماس کي تيل ۽ گئس جو استعمال گهٽائي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ۾ گهٽتائي آڻڻ سان گڏ ٻيلن، زراعت ۽ ڳوٺاڻي معيشت جي ترقيءَ ۾ مددگار ذريعو سمجهيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت جي اڀياسن موجب ملڪ جا ٻيلا ۽ زرعي زمينون گڏجي پائيدار طريقي سان ايترو بايوماس مهيا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون، جيڪو ملڪ جي موجوده پيٽروليم استعمال جي ٽئين حصي کان وڌيڪ توانائيءَ جي برابر ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Energy Biomass as a Feedstock for a Bioenergy and Bioproducts Industry: The Technical Feasibility of a Billion-Ton Annual Supply, 2005 Executive Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825173945/http://feedstockreview.ornl.gov/pdf/billion_ton_vision.pdf |date=2008-08-25 }}&lt;/ref&gt;

بايوماس اڳ ئي اتر آمريڪا جي ٻيلن سان لاڳاپيل مصنوعات واري صنعت لاءِ توانائيءَ جو هڪ اهم ذريعو آهي. ڪمپنين ۾ گڏيل گرمي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ نظام (ڪوجنريشن يا ڪمبائينڊ ھيٽ اينڊ پاور) لڳائڻ عام آهي. انهن نظامن ۾ ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار دوران نڪرندڙ بايوماس جو ڪجهه حصو استعمال ڪري بجلي ۽ ٻاڦ جي صورت ۾ حرارتي توانائي پيدا ڪئي ويندي آهي. پيدا ڪيل بجلي، ٻين مقصدن سان گڏ، لمبر کي سڪائڻ ۽ ڪاغذ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سڪائيندڙ مشينن کي گرمي مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

==ماحولياتي اثر==

لمبر کي هڪ پائيدار ۽ ماحول دوست تعميراتي مواد سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پنهنجي ڍانچائي ڪارڪردگي، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) کي ذخيرو ڪرڻ جي صلاحيت ۽ تياريءَ دوران نسبتاً گهٽ توانائيءَ جي گهرج سبب [[ڪنڪريٽ]] ۽ [[فولاد]] جهڙن جديد تعميراتي مواد جي متبادل طور استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Roberts 2020 r215&quot;&gt;{{cite web | last=Roberts | first=David | title=The hottest new thing in sustainable building is, uh, wood | website=Vox | date=15 January 2020 | url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2020/1/15/21058051/climate-change-building-materials-mass-timber-cross-laminated-clt | access-date=5 April 2024}}&lt;/ref&gt;

ڪنڪريٽ يا فولاد جي جاءِ تي لمبر استعمال ڪرڻ سان انهن مواد جي پيداوار سان لاڳاپيل [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي اخراج کان بچي سگهجي ٿو. سيمينٽ ۽ ڪنڪريٽ جي پيداوار عالمي [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 8 سيڪڙو، جڏهن ته لوهه ۽ فولاد جي صنعت وڌيڪ 5 سيڪڙو اخراج جي ذميوار آهي. هڪ ٽن ڪنڪريٽ جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ اڌ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، جڏهن ته هڪ ٽن فولاد جي پيداوار دوران لڳ ڀڳ ٻه ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; خارج ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Energy Technology Perspectives 2016 – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2016|access-date=2021-10-08|website=IEA|date=June 2016 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

'''لمبر جا فائدا:'''

* '''باهه جي مقابلي ۾ ڪارڪردگي:''' باهه لڳڻ جي صورت ۾ [[ماس ٽمبر]] جي ٻاهرين سطح هڪ اڳڪٿي لائق نموني سان سڙي ڪوئلي جهڙي تهه (Char) ٺاهي ٿي. اها تهه اندروني ڪاٺ کي باهه کان بچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شديد باهه دوران به ڍانچو ڪيترن ڪلاڪن تائين پنهنجي ساختي مضبوطي برقرار رکي سگهي ٿو.

* '''ڪاربان جي اخراج ۾ گهٽتائي:''' تعميراتي مواد ۽ عمارت سازي عالمي گرين هائوس گئسن جي اخراج جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو پيدا ڪن ٿا. صحيح مقدار وڻ جي جنس، ٻيلن جي انتظام، آمدورفت جي خرچ ۽ ٻين عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، پر اندازي موجب هڪ مڪعب ميٽر لمبر لڳ ڀڳ هڪ ٽن CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Puettmann|first1=Maureen|last2=Sinha|first2=Arijit|last3=Ganguly|first3=Indroneil|date=2019-09-01|title=Life Cycle Energy and Environmental Impacts of Cross Laminated Timber Made with Coastal Douglas-fir|journal=Journal of Green Building|volume=14|issue=4|pages=17–33|doi=10.3992/1943-4618.14.4.17|s2cid=214201061|issn=1552-6100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اندازو لڳايو ويو آهي ته ڪاٺ جو استعمال فضا ۾ خارج ٿيندڙ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; جي مقدار کي اڌ تائين گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hurmekoski |first=Elias |url=https://efi.int/sites/default/files/files/publication-bank/2018/efi_hurmekoski_wood_construction_2017_oct.pdf |title=How can wood construction reduce environmental degradation? |date=April 2017 |publisher=European Forest Institute |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Could wooden buildings be a solution to climate change? |url=https://www.bbc.com/future/article/20190717-climate-change-wooden-architecture-concrete-global-warming |access-date=2024-07-10 |website=www.bbc.com |date=25 July 2019 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪاٺ ۾ CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ذخيرو ڪرڻ جي نمايان صلاحيت موجود آهي، جنهن سان ڪاربان جي فضا ۾ خارج ٿيڻ کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. تنهن هوندي به، جڏهن ڪاٺ قدرتي طور سڙي يا باهه وسيلي ساڙيو وڃي ٿو ته ان ۾ اڳ ذخيرو ٿيل CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٻيهر فضا ۾ آزاد ٿي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wood burning and our climate |url=https://www.dsawsp.org/environment/climate |access-date=2024-07-10 |website=www.dsawsp.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

* '''قدرتي حرارتي موصليت:''' لمبر قدرتي [[حرارتي موصل]] آهي، تنهنڪري اهو خاص طور [[دري|درين]] ۽ [[دروازو|دروازن]] جي تعمير لاءِ موزون مواد آهي.

* '''گهٽ تعميراتي وقت، مزدوريءَ جو خرچ ۽ فضلو:''' اڳواٽ تيار ڪيل لمبر  آسانيءَ سان ڪارخاني ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ ان جا مختلف حصا تعميراتي هنڌ تي هڪ ئي وقت نسبتاً گهٽ مزدوريءَ سان گڏ ڪري سگهجن ٿا. ان سان تعميراتي مواد جو فضلو گهٽجي ٿو، تعميراتي هنڌ تي وڏي مقدار ۾ مواد گڏ ڪرڻ جي ضرورت گهٽ ٿئي ٿي ۽ ڪم سبب پيدا ٿيندڙ خلل پڻ محدود رهي ٿو. نرم ڪاٺ جي صنعت موجب ماس ٽمبر جون عمارتون ڪنڪريٽ جي عمارتن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو وڌيڪ تيزيءَ سان تعمير ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تعمير لاءِ تعميراتي آمدورفت لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو گهٽ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2018-04-25|title=4 Things to Know About Mass Timber|url=https://www.thinkwood.com/blog/4-things-to-know-about-mass-timber|access-date=2021-10-08|website=Think Wood|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

==استعمال جي مدت جي پڄاڻي==

آمريڪا جي [[ماحولياتي تحفظ واري اداري]] (EPA) جي هڪ مطالعي ۾ [[ميونسپل ٺوس فضلو]] (MSW)، ڪاٺ جي پيڪنگ ۽ ڪاٺ مان ٺهيل ٻين مختلف شين مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ ان جي نيڪال يا ٻيهر استعمال جي صورتحال جو جائزو ورتو ويو. 2018ع جي انگن اکرن موجب آمريڪا ۾ ڪاٺ جي فضلي جو لڳ ڀڳ 67 سيڪڙو [[لينڊ فل]] ۾ دفن ڪيو ويو، 16 سيڪڙو کي توانائي حاصل ڪرڻ لاءِ ساڙيو ويو، جڏهن ته 17 سيڪڙو کي [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق]] بڻايو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/wood-material-specific-data EPA’s study on Wood Waste]&lt;/ref&gt;

2020ع ۾ [[ايڊنبرا نيپيئر يونيورسٽي]] پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ برطانيا ۾ ٻيهر حاصل ڪيل لمبر جي فضلي جي مختلف ذريعن جو تناسب بيان ڪيو ويو. مطالعي موجب گڏ ڪيل ڪاٺ جي فضلي مان 13 سيڪڙو ميونسپل ٺوس فضلي ۽ 26 سيڪڙو [[پيڪنگ جو فضلو|پيڪنگ جي فضلي]] مان حاصل ٿيو. [[تعميراتي ۽ ڊاهڻ جو فضلو]] سڀ کان وڏو حصو هو، جيڪو مجموعي ڪاٺ جي فضلي جو 52 سيڪڙو بڻيو، جڏهن ته باقي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو صنعتي ذريعن مان آيو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=cramer |first=marlene |date=2020-11-02 |title=Insights in Timber Recycling and Demolition |url=https://blogs.napier.ac.uk/cwst/timber-recycling-and-demolition/ |access-date=2024-02-10 |website=Centre for Wood Science &amp; Technology |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ثانوي خام مال==
'''[[خام مال|ثانوي خام مال]]''' (سيڪنڊري را مٽيريل) مان مراد اهڙو فضلو يا استعمال ٿيل مواد آهي، جنهن کي [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق]] بڻائي پيداواري عمل ۾ خام مال طور ٻيهر شامل ڪيو وڃي. لمبر کي ان جي پيداوار ۽ استعمال جي مختلف مرحلن تي ثانوي خام مال طور استعمال ڪرڻ جي وڏي صلاحيت موجود آهي. ان جا ڪجهه اهم طريقا هيٺ ڏجن ٿا:

;ٽارين ۽ پنن جي ڀاڻ طور ٻيهر استعمال
:وڻ مان گهربل شڪل، ماپ ۽ معيار جو تجارتي لمبر حاصل ڪرڻ کان اڳ ڪاٺ کي پروسيسنگ جي ڪيترن ئي مرحلن مان گذاريو ويندو آهي. انهن عملن دوران ٽارين، پنن ۽ ڪاٺ جي ٻين حصن سميت وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو، جنهن کي ڪيترين حالتن ۾ ضايع ڪيو ويندو آهي. جيئن ته اهڙو فضلو [[نامياتي فضلو]] آهي، تنهنڪري ان کي [[ڀاڻ]] ٺاهڻ يا سخت موسمي حالتن ۾ زمين ۽ مٽيءَ جي سطح کي بچائڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

;حرارتي توانائي پيدا ڪرڻ لاءِ [[ڪاٺ جا چِپ|ڪاٺ جي چِپن]] جي ٻيهر حاصلات
:لمبر جون شيون تيار ڪرڻ دوران پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي کي [[حرارتي توانائي]] حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. لمبر مان ٺهيل شيون پنهنجي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ کان پوءِ [[ڊائون سائيڪلنگ]] ذريعي ڪاٺ جي چِپن ۾ تبديل ڪري سگهجن ٿيون، جن کي [[حياتياتي مادو|بايوماس]] طور ساڙي حرارتي توانائي پيدا ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اهو طريقو خاص طور انهن صنعتن لاءِ فائديمند ٿي سگهي ٿو، جن کي پنهنجي پيداواري عمل لاءِ حرارتي توانائي جي ضرورت هوندي آهي.

[[گردشي معيشت]] جا طريقا فضلي جي انتظام لاءِ مختلف حل مهيا ڪن ٿا. انهن جو مقصد فضلي جي غيرضروري پيداوار کي گهٽائڻ ۽ مواد جي ٻيهر استعمال توڙي [[ري سائيڪلنگ]] کي وڌائڻ آهي. ڪاٺ جي پينلن واري صنعت ۾ گردشي معيشت جي باقاعده ۽ وسيع استعمال بابت واضح ثبوت محدود آهن. تنهن هوندي به، گردشي معيشت جي اصولن جي بنياد تي ڪاٺ جي پينلن واري صنعت ۾ خام مال حاصل ڪرڻ کان وٺي پيداوار جي استعمال جي مدت پوري ٿيڻ تائين مختلف مرحلن تي گردشي طريقا اختيار ڪرڻ جا موقعا موجود آهن؛ تنهنڪري هن شعبي ۾ وڌيڪ تحقيق جي گنجائش موجود آهي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==گردشي معيشت ۾==
لمبر جي صنعت، خاص طور ان جي تياريءَ واري عمل دوران، وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ڪري ٿي. ڪاٺ جي ٿُڙن تان ڇل لاهڻ کان وٺي تيار ٿيل شين تائين، پروسيسنگ جا ڪيترائي مرحلا اهڙا آهن جن مان وڏي مقدار ۾ فضلو پيدا ٿئي ٿو. ان ۾ ٺوس ڪاٺ جو فضلو، نقصانڪار گئسون ۽ بچيل يا گندو پاڻي شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=de Carvalho Araújo|first1=Cristiane Karyn|last2=Salvador|first2=Rodrigo|last3=Moro Piekarski|first3=Cassiano|last4=Sokulski|first4=Carla Cristiane|last5=de Francisco|first5=Antonio Carlos|last6=de Carvalho Araújo Camargo|first6=Sâmique Kyene|date=January 2019|title=Circular Economy Practices on Wood Panels: A Bibliographic Analysis|journal=Sustainability|language=en|volume=11|issue=4|page=1057|doi=10.3390/su11041057|bibcode=2019Sust...11.1057D |doi-access=free|hdl=11449/187368|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

[[هانگ ڪانگ]] ۾ ڪيل هڪ مطالعي&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۾ [[زندگيءَ جي چڪر جو جائزو]] (لائيف سائيڪل اسيسمينٽ؛ LCA) استعمال ڪيو ويو. مطالعي جو مقصد هانگ ڪانگ ۾ عمارتن جي تعمير مان پيدا ٿيندڙ ڪاٺ جي فضلي جي انتظام لاءِ مختلف متبادل طريقن جي ماحولياتي اثرن جو جائزو وٺڻ ۽ انهن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ هو. لمبر ۽ ان مان پيدا ٿيندڙ فضلي جي مختلف فائدن جي باوجود، لمبر کي [[گردشي معيشت]] (سرڪيولر اڪانامي) ۾ شامل ڪرڻ بابت تحقيق اڃا تائين محدود آهي.

لمبر جي گردشي استعمال کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ هيٺيان قدم کنيا وڃي سگهن ٿا:

# '''ٻيهر استعمال ٿيل لمبر لاءِ ضابطا:''' [[ري سائيڪلنگ|ٻيهر استعمال لائق بڻايل]] لمبر جي استعمال جي حمايت لاءِ مناسب قانون ۽ ضابطا جوڙڻ، مثال طور معيار ۽ درجابنديءَ جا اصول مقرر ڪرڻ ۽ ڪاٺ جو فضلو غلط طريقي سان نيڪال ڪرڻ تي ڏنڊ لاڳو ڪرڻ. اهڙا ضابطا خاص طور [[تعمير]] ۽ عمارتن جي ڊاهڻ وارن شعبن لاءِ اهم آهن، جتي ڪاٺ جو فضلو وڏي مقدار ۾ پيدا ٿئي ٿو.
# '''فراهميءَ جي نظام کي مضبوط ڪرڻ:''' عمارتون ڊاهڻ جي طريقيڪار ۽ ٽيڪنالاجيءَ کي بهتر بڻائي استعمال لائق ڪاٺ جي ٻيهر حاصلات وڌائي سگهجي ٿي. ان سان گڏ [[گردشي ڪاروباري ماڊل]] اختيار ڪري ثانوي خام مال جي مارڪيٽ کي وڌيڪ مضبوط ڪري سگهجي ٿو.
# '''طلب ۾ واڌارو:''' تعميراتي شعبي ۽ نون گهرن جي مالڪن کي ٻيهر استعمال ٿيل لمبر اختيار ڪرڻ لاءِ مالي يا ٻين قسمن جون ترغيبون ڏئي سگهجن ٿيون. مثال طور، اهڙي لمبر استعمال ڪندڙ نين عمارتن جي تعمير تي ٽيڪسن ۾ رعايت ڏئي سگهجي ٿي.

== حوالا ==
{{حوالا}}

&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;</text>
      <sha1>7dhsa9km9c8oeqma0cenhv0xahie4m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مسالو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39326</id>
    <revision>
      <id>401666</id>
      <parentid>254822</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12184" sha1="pgknd7gv96dn7k9orxlhh2xk3tz0z89" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

[[فائل:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|پنج گئلن واري بالٽي۾ وڌل سيمنٽ جو تيار ڪيل مسالو ]]

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[Jericho|جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[Ganj Dareh|گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Roman Ghirshman|رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[Mehrgarh|مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[Balochistan|بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جپسم جو مسالو

'''جپسم جو مسالو''' ({{lang-en|Gypsum mortar}})، جنهن کي [[Plaster of Paris|پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[Gypsum|جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب

[[Indus Valley Civilisation|سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[Mohenjo-daro|موهن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[Great Bath, Mohenjo-daro|موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[Bitumen|بٽومين]] تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

قديم مصر ۽ بابل

[[Old Kingdom of Egypt|قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[Babylonia|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[Pitch (resin)|پچ]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

قديم يونان ۽ روم

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[Concrete|ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[Megara|ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[Pozzolan|پوزولاني]] مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[Hydraulic cement|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني رک [[Santorini|ٿيرا]] ۽ [[Nisyros|نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[Pozzuoli|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[Terracotta|ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

قديم چين

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[Sticky rice mortar|چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[Slaked lime|ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

وچئين دور ۾ استعمال

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[Middle Ages|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[Lime (material)|چن]] هو. سخت ٿيل [[Lime mortar|چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== حوالا ==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pgknd7gv96dn7k9orxlhh2xk3tz0z89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401667</id>
      <parentid>401666</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12076" sha1="eizn1s365zu6ykc8cjft54kdq8vm6if" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

[[فائل:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|پنج گئلن واري بالٽي۾ وڌل سيمنٽ جو تيار ڪيل مسالو ]]

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== حوالا ==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>eizn1s365zu6ykc8cjft54kdq8vm6if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401668</id>
      <parentid>401667</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12058" sha1="oc9sltduh2qztvztkpkxw9zyou7lwaz" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

[[فائل:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|پنج گئلن واري بالٽي۾ وڌل سيمنٽ جو تيار ڪيل مسالو ]]

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>oc9sltduh2qztvztkpkxw9zyou7lwaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401669</id>
      <parentid>401668</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16333" sha1="nkamax8v2pu8ud9wtogdjqx2acl4me8" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

[[فائل:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|پنج گئلن واري بالٽي۾ وڌل سيمنٽ جو تيار ڪيل مسالو ]]

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nkamax8v2pu8ud9wtogdjqx2acl4me8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401670</id>
      <parentid>401669</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16187" sha1="fzwi0wturx873clze58cmgr0zsdt2rd" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fzwi0wturx873clze58cmgr0zsdt2rd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401671</id>
      <parentid>401670</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20142" sha1="hf8b1o6s8nlc6cmwhnv21z07767szmp" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== پوليمر سيمينٽ جو مسالو ==
'''پوليمر سيمينٽ جا مسالا'''؛ (PCM) اهڙا تعميراتي مواد آهن، جن ۾ روايتي سيمينٽ جي مسالي جي هائيڊريٽ ٿيل ڳنڍيندڙ مادي جو ڪجهه حصو [[پوليمر]] سان مٽايو ويندو آهي. پوليمري ملاوٽن ۾ [[پولي ونائل ايسيٽيٽ|ليٽڪس]] يا ايمولشن، ٻيهر ڦهلجندڙ پوليمر پائوڊر، پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ پوليمر، پاڻياٺي [[حرارتي طور ڄمندڙ پوليمر|ٿرموسيٽ]] رالون ۽ مونومر شامل آهن.&lt;ref&gt;Polymer modified cements and repair mortars. Daniels LJ, PhD thesis Lancaster University 1992&lt;/ref&gt;

پوليمر کي اضافي مادي طور استعمال ڪرڻ سان مسالي جي قيمت وڌي ٿي، پر ان جون ڪجهه خاصيتون بهتر ٿين ٿيون. پوليمر مسالي جي نفوذ پذيري گهٽ هوندي آهي، تنهنڪري روايتي سرن، بلاڪن يا پٿرن جي ڀتين جي مرمت ۾ ان جو استعمال نمي گڏ ٿيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو. هي مسالو بنيادي طور [[ڪنڪريٽ]] جي اڏاوتن جي مرمت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي.

مسالن ۾ ٻيهر حاصل ڪيل پلاسٽڪ جي استعمال تي تحقيق جاري آهي ۽ ان جو استعمال وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Khan |first1=Kaffayatullah |last2=Jalal |first2=Fazal E. |last3=Iqbal |first3=Mudassir |last4=Khan |first4=Muhammad Imran |last5=Amin |first5=Muhammad Nasir |last6=Al-Faiad |first6=Majdi Adel |date=2022-04-23 |title=Predictive Modeling of Compression Strength of Waste PET/SCM Blended Cementitious Grout Using Gene Expression Programming |journal=Materials |language=en |volume=15 |issue=9 |pages=3077 |doi=10.3390/ma15093077 |issn=1996-1944 |pmc=9102582 |pmid=35591409|bibcode=2022Mate...15.3077K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مسالي جون خاصيتون بهتر ڪرڻ لاءِ [[پولي ايٿيلين ٽيريفٿاليٽ]] (PET) کي غير پوليمرائيز ڪري پوليمري ڳنڍيندڙ مادي طور استعمال ڪرڻ تي پڻ تحقيق ڪئي پئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dębska |first1=Bernardeta |last2=Brigolini Silva |first2=Guilherme Jorge |date=January 2021 |title=Mechanical Properties and Microstructure of Epoxy Mortars Made with Polyethylene and Poly(Ethylene Terephthalate) Waste |journal=Materials |language=en |volume=14 |issue=9 |pages=2203 |doi=10.3390/ma14092203 |issn=1996-1944 |pmc=8123358 |pmid=33923013|bibcode=2021Mate...14.2203D |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thorneycroft |first1=J. |last2=Orr |first2=J. |last3=Savoikar |first3=P. |last4=Ball |first4=R. J. |date=2018-02-10 |title=Performance of structural concrete with recycled plastic waste as a partial replacement for sand |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |journal=Construction and Building Materials |language=en |volume=161 |pages=63–69 |doi=10.1016/j.conbuildmat.2017.11.127 |issn=0950-0618 |access-date=2022-05-26 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204030020/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bahij |first1=Sifatullah |last2=Omary |first2=Safiullah |last3=Feugeas |first3=Francoise |last4=Faqiri |first4=Amanullah |date=2020-07-15 |title=Fresh and hardened properties of concrete containing different forms of plastic waste – A review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X20302981 |journal=Waste Management |language=en |volume=113 |pages=157–175 |doi=10.1016/j.wasman.2020.05.048 |pmid=32534235 |bibcode=2020WaMan.113..157B |s2cid=219637371 |issn=0956-053X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hf8b1o6s8nlc6cmwhnv21z07767szmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401672</id>
      <parentid>401671</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22643" sha1="hskxxcj44zwitz6nejyr36zvmy74u1y" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== پوليمر سيمينٽ جو مسالو ==
'''پوليمر سيمينٽ جا مسالا'''؛ (PCM) اهڙا تعميراتي مواد آهن، جن ۾ روايتي سيمينٽ جي مسالي جي هائيڊريٽ ٿيل ڳنڍيندڙ مادي جو ڪجهه حصو [[پوليمر]] سان مٽايو ويندو آهي. پوليمري ملاوٽن ۾ [[پولي ونائل ايسيٽيٽ|ليٽڪس]] يا ايمولشن، ٻيهر ڦهلجندڙ پوليمر پائوڊر، پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ پوليمر، پاڻياٺي [[حرارتي طور ڄمندڙ پوليمر|ٿرموسيٽ]] رالون ۽ مونومر شامل آهن.&lt;ref&gt;Polymer modified cements and repair mortars. Daniels LJ, PhD thesis Lancaster University 1992&lt;/ref&gt;

پوليمر کي اضافي مادي طور استعمال ڪرڻ سان مسالي جي قيمت وڌي ٿي، پر ان جون ڪجهه خاصيتون بهتر ٿين ٿيون. پوليمر مسالي جي نفوذ پذيري گهٽ هوندي آهي، تنهنڪري روايتي سرن، بلاڪن يا پٿرن جي ڀتين جي مرمت ۾ ان جو استعمال نمي گڏ ٿيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو. هي مسالو بنيادي طور [[ڪنڪريٽ]] جي اڏاوتن جي مرمت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي.

مسالن ۾ ٻيهر حاصل ڪيل پلاسٽڪ جي استعمال تي تحقيق جاري آهي ۽ ان جو استعمال وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Khan |first1=Kaffayatullah |last2=Jalal |first2=Fazal E. |last3=Iqbal |first3=Mudassir |last4=Khan |first4=Muhammad Imran |last5=Amin |first5=Muhammad Nasir |last6=Al-Faiad |first6=Majdi Adel |date=2022-04-23 |title=Predictive Modeling of Compression Strength of Waste PET/SCM Blended Cementitious Grout Using Gene Expression Programming |journal=Materials |language=en |volume=15 |issue=9 |pages=3077 |doi=10.3390/ma15093077 |issn=1996-1944 |pmc=9102582 |pmid=35591409|bibcode=2022Mate...15.3077K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مسالي جون خاصيتون بهتر ڪرڻ لاءِ [[پولي ايٿيلين ٽيريفٿاليٽ]] (PET) کي غير پوليمرائيز ڪري پوليمري ڳنڍيندڙ مادي طور استعمال ڪرڻ تي پڻ تحقيق ڪئي پئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dębska |first1=Bernardeta |last2=Brigolini Silva |first2=Guilherme Jorge |date=January 2021 |title=Mechanical Properties and Microstructure of Epoxy Mortars Made with Polyethylene and Poly(Ethylene Terephthalate) Waste |journal=Materials |language=en |volume=14 |issue=9 |pages=2203 |doi=10.3390/ma14092203 |issn=1996-1944 |pmc=8123358 |pmid=33923013|bibcode=2021Mate...14.2203D |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thorneycroft |first1=J. |last2=Orr |first2=J. |last3=Savoikar |first3=P. |last4=Ball |first4=R. J. |date=2018-02-10 |title=Performance of structural concrete with recycled plastic waste as a partial replacement for sand |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |journal=Construction and Building Materials |language=en |volume=161 |pages=63–69 |doi=10.1016/j.conbuildmat.2017.11.127 |issn=0950-0618 |access-date=2022-05-26 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204030020/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bahij |first1=Sifatullah |last2=Omary |first2=Safiullah |last3=Feugeas |first3=Francoise |last4=Faqiri |first4=Amanullah |date=2020-07-15 |title=Fresh and hardened properties of concrete containing different forms of plastic waste – A review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X20302981 |journal=Waste Management |language=en |volume=113 |pages=157–175 |doi=10.1016/j.wasman.2020.05.048 |pmid=32534235 |bibcode=2020WaMan.113..157B |s2cid=219637371 |issn=0956-053X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== چوني جو مسالو ==
{{Main|چوني جو مسالو}}
ڄمڻ جي رفتار وڌائڻ لاءِ [[بٺي]] ۾ غير خالص چن جو پٿر استعمال ڪري [[هائيڊرولڪ چن]] تيار ڪري سگهجي ٿو، جيڪو پاڻيءَ سان رابطي ۾ اچڻ تي ڄمي وڃي ٿو. اهڙي چن کي سڪل پائوڊر جي صورت ۾ محفوظ رکڻ ضروري هوندو آهي. ٻئي طريقي طور مسالي جي ملاوٽ ۾ [[پوزولان]] جهڙو مواد، مثال طور پچايل مٽي يا سرن جو چورو، شامل ڪري سگهجي ٿو. پوزولاني مواد پاڻيءَ سان ڪيميائي عمل ڪري مسالي جي ڄمڻ جي رفتار وڌائي ٿو.

انهن پراڻين عمارتن جي مرمت لاءِ، جيڪي اصل ۾ چوني جي مسالي سان تعمير ڪيون ويون هجن، پورٽلينڊ سيمينٽ جو مسالو استعمال ڪرڻ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو. چوني جو مسالو سيمينٽ جي مسالي جي ڀيٽ ۾ نرم هوندو آهي، جنهن سبب [[سرن جي اوساري]] ۾ زمين جي چرپر يا ٻين بدلجندڙ حالتن سان مطابقت پيدا ڪرڻ لاءِ ڪجهه لچڪ موجود رهندي آهي. ان جي ابتڙ، سيمينٽ جو مسالو وڌيڪ سخت ۽ گهٽ لچڪدار هوندو آهي. هڪ ئي ڀت ۾ ٻنهي قسمن جا مسالا موجود هئڻ جي صورت ۾ انهن جي خاصيتن جو فرق سرن جي اوساري ۾ ڏار پوڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

چوني جي مسالي کي نمي گذار سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو نمي کي پنهنجي اندر مان گذرڻ ۽ سطح تان [[ٻاڦ ٿيڻ]] جي اجازت ڏئي ٿو. وقت سان چرپر ڪندڙ پراڻين عمارتن جي ڀتين ۾ ڏار پيدا ٿي سگهن ٿا، جن مان مينهن جو پاڻي عمارت اندر داخل ٿي سگهي ٿو. چوني جو مسالو اهڙي نمي کي ٻاڦ بڻجي ٻاهر نڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو، جنهن سان ڀت سڪل رهي ٿي. پراڻي ڀت جي جوڙن کي ٻيهر سيمينٽ جي مسالي سان ڀرڻ يا ان تي سيمينٽ جو پلستر ڪرڻ ٻاڦ ٿيڻ جي عمل کي روڪي سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ سيمينٽ جي پٺيان نمي گڏ ٿيڻ سان لاڳاپيل مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hskxxcj44zwitz6nejyr36zvmy74u1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401673</id>
      <parentid>401672</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25056" sha1="sztv5bl6uzi0bn3jr5hg77wttcfbtq5" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== پوليمر سيمينٽ جو مسالو ==
'''پوليمر سيمينٽ جا مسالا'''؛ (PCM) اهڙا تعميراتي مواد آهن، جن ۾ روايتي سيمينٽ جي مسالي جي هائيڊريٽ ٿيل ڳنڍيندڙ مادي جو ڪجهه حصو [[پوليمر]] سان مٽايو ويندو آهي. پوليمري ملاوٽن ۾ [[پولي ونائل ايسيٽيٽ|ليٽڪس]] يا ايمولشن، ٻيهر ڦهلجندڙ پوليمر پائوڊر، پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ پوليمر، پاڻياٺي [[حرارتي طور ڄمندڙ پوليمر|ٿرموسيٽ]] رالون ۽ مونومر شامل آهن.&lt;ref&gt;Polymer modified cements and repair mortars. Daniels LJ, PhD thesis Lancaster University 1992&lt;/ref&gt;

پوليمر کي اضافي مادي طور استعمال ڪرڻ سان مسالي جي قيمت وڌي ٿي، پر ان جون ڪجهه خاصيتون بهتر ٿين ٿيون. پوليمر مسالي جي نفوذ پذيري گهٽ هوندي آهي، تنهنڪري روايتي سرن، بلاڪن يا پٿرن جي ڀتين جي مرمت ۾ ان جو استعمال نمي گڏ ٿيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو. هي مسالو بنيادي طور [[ڪنڪريٽ]] جي اڏاوتن جي مرمت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي.

مسالن ۾ ٻيهر حاصل ڪيل پلاسٽڪ جي استعمال تي تحقيق جاري آهي ۽ ان جو استعمال وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Khan |first1=Kaffayatullah |last2=Jalal |first2=Fazal E. |last3=Iqbal |first3=Mudassir |last4=Khan |first4=Muhammad Imran |last5=Amin |first5=Muhammad Nasir |last6=Al-Faiad |first6=Majdi Adel |date=2022-04-23 |title=Predictive Modeling of Compression Strength of Waste PET/SCM Blended Cementitious Grout Using Gene Expression Programming |journal=Materials |language=en |volume=15 |issue=9 |pages=3077 |doi=10.3390/ma15093077 |issn=1996-1944 |pmc=9102582 |pmid=35591409|bibcode=2022Mate...15.3077K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مسالي جون خاصيتون بهتر ڪرڻ لاءِ [[پولي ايٿيلين ٽيريفٿاليٽ]] (PET) کي غير پوليمرائيز ڪري پوليمري ڳنڍيندڙ مادي طور استعمال ڪرڻ تي پڻ تحقيق ڪئي پئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dębska |first1=Bernardeta |last2=Brigolini Silva |first2=Guilherme Jorge |date=January 2021 |title=Mechanical Properties and Microstructure of Epoxy Mortars Made with Polyethylene and Poly(Ethylene Terephthalate) Waste |journal=Materials |language=en |volume=14 |issue=9 |pages=2203 |doi=10.3390/ma14092203 |issn=1996-1944 |pmc=8123358 |pmid=33923013|bibcode=2021Mate...14.2203D |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thorneycroft |first1=J. |last2=Orr |first2=J. |last3=Savoikar |first3=P. |last4=Ball |first4=R. J. |date=2018-02-10 |title=Performance of structural concrete with recycled plastic waste as a partial replacement for sand |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |journal=Construction and Building Materials |language=en |volume=161 |pages=63–69 |doi=10.1016/j.conbuildmat.2017.11.127 |issn=0950-0618 |access-date=2022-05-26 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204030020/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bahij |first1=Sifatullah |last2=Omary |first2=Safiullah |last3=Feugeas |first3=Francoise |last4=Faqiri |first4=Amanullah |date=2020-07-15 |title=Fresh and hardened properties of concrete containing different forms of plastic waste – A review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X20302981 |journal=Waste Management |language=en |volume=113 |pages=157–175 |doi=10.1016/j.wasman.2020.05.048 |pmid=32534235 |bibcode=2020WaMan.113..157B |s2cid=219637371 |issn=0956-053X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== چوني جو مسالو ==
{{Main|چوني جو مسالو}}
ڄمڻ جي رفتار وڌائڻ لاءِ [[بٺي]] ۾ غير خالص چن جو پٿر استعمال ڪري [[هائيڊرولڪ چن]] تيار ڪري سگهجي ٿو، جيڪو پاڻيءَ سان رابطي ۾ اچڻ تي ڄمي وڃي ٿو. اهڙي چن کي سڪل پائوڊر جي صورت ۾ محفوظ رکڻ ضروري هوندو آهي. ٻئي طريقي طور مسالي جي ملاوٽ ۾ [[پوزولان]] جهڙو مواد، مثال طور پچايل مٽي يا سرن جو چورو، شامل ڪري سگهجي ٿو. پوزولاني مواد پاڻيءَ سان ڪيميائي عمل ڪري مسالي جي ڄمڻ جي رفتار وڌائي ٿو.

انهن پراڻين عمارتن جي مرمت لاءِ، جيڪي اصل ۾ چوني جي مسالي سان تعمير ڪيون ويون هجن، پورٽلينڊ سيمينٽ جو مسالو استعمال ڪرڻ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو. چوني جو مسالو سيمينٽ جي مسالي جي ڀيٽ ۾ نرم هوندو آهي، جنهن سبب [[سرن جي اوساري]] ۾ زمين جي چرپر يا ٻين بدلجندڙ حالتن سان مطابقت پيدا ڪرڻ لاءِ ڪجهه لچڪ موجود رهندي آهي. ان جي ابتڙ، سيمينٽ جو مسالو وڌيڪ سخت ۽ گهٽ لچڪدار هوندو آهي. هڪ ئي ڀت ۾ ٻنهي قسمن جا مسالا موجود هئڻ جي صورت ۾ انهن جي خاصيتن جو فرق سرن جي اوساري ۾ ڏار پوڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

چوني جي مسالي کي نمي گذار سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو نمي کي پنهنجي اندر مان گذرڻ ۽ سطح تان [[ٻاڦ ٿيڻ]] جي اجازت ڏئي ٿو. وقت سان چرپر ڪندڙ پراڻين عمارتن جي ڀتين ۾ ڏار پيدا ٿي سگهن ٿا، جن مان مينهن جو پاڻي عمارت اندر داخل ٿي سگهي ٿو. چوني جو مسالو اهڙي نمي کي ٻاڦ بڻجي ٻاهر نڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو، جنهن سان ڀت سڪل رهي ٿي. پراڻي ڀت جي جوڙن کي ٻيهر سيمينٽ جي مسالي سان ڀرڻ يا ان تي سيمينٽ جو پلستر ڪرڻ ٻاڦ ٿيڻ جي عمل کي روڪي سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ سيمينٽ جي پٺيان نمي گڏ ٿيڻ سان لاڳاپيل مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا.

== پوزولاني مسالو ==
{{Main|پوزولانا}}
[[پوزولانا]] سنهي، واريءَ جهڙي [[ٻرندڙ جبل جي رک]] آهي. اها اصل ۾ اٽليءَ ۾ [[پوزوولي]] وٽ، [[ويسوويس جبل]] جي ويجهو دريافت ڪئي وئي ۽ اتان کوٽي ڪڍي ويندي هئي؛ بعد ۾ ٻين هنڌن تان پڻ حاصل ٿيڻ لڳي. رومن معلوم ڪيو تہ چوني جي مسالي ۾ پوزولانا ملائڻ سان چن نسبتاً تيزيءَ سان ڄمي ٿو ۽ پاڻيءَ هيٺ پڻ ڄمي سگهي ٿو. رومي معمار [[وٽروويوس]] پوزولانا جي چئن قسمن جو ذڪر ڪيو آهي. اٽليءَ جي مختلف ٻرندڙ جبلن وارن علائقن ۾ اها ڪاري، اڇي، ڀوري ۽ ڳاڙهي رنگن ۾ ملي ٿي. بعد ۾ ”پوزولانا“ اصطلاح اهڙي هر سليڪا ۽/يا ايلومينا تي ٻڌل ملاوٽي مادي لاءِ عام نالو بڻجي ويو، جيڪو ٺاريل چن ۾ شامل ڪري [[هائيڊرولڪ سيمينٽ]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;&quot;pozzolana.&quot; ''Collins English Dictionary - Complete &amp; Unabridged 10th Edition''. HarperCollins Publishers. 14 May. 2014. &lt;Dictionary.com http://dictionary.reference.com/browse/pozzolana {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517120038/http://dictionary.reference.com/browse/pozzolana |date=2014-05-17 }}&gt;&lt;/ref&gt;

پوزولانا کي سنهو پيهي چن سان ملائڻ سان پورٽلينڊ سيمينٽ وانگر هائيڊرولڪ سيمينٽ ٺهي ٿو. ان مان تيار ڪيل مسالو مضبوط هوندو آهي ۽ پاڻيءَ هيٺ پڻ ڄمي سگهي ٿو.

پوزولانا ٺاهڻ لاءِ گهربل قدرتي مادا ڪن علائقن ۾ وڏي مقدار ۾ ملن ٿا، تنهنڪري اهڙن علائقن ۾ ان جو استعمال وڌيڪ عام رهيو آهي. [[وچ يورپ]] ۽ [[ڏکڻ يورپ]] جا ڪيترائي علائقا ان جا مثال آهن، خاص طور تي اتي موجود [[يورپ جي ٻرندڙ جبلن جي فهرست|ٻرندڙ جبلن]] جي ڪري. انهيءَ سبب پوزولانا جو استعمال [[رومي سلطنت]] پاران تعمير ڪرايل ڪيترين وڏين اڏاوتن سان تاريخي طور لاڳاپيل رهيو آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>sztv5bl6uzi0bn3jr5hg77wttcfbtq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401674</id>
      <parentid>401673</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29716" sha1="jlesa4xg6xz0g8ndx6jn4ewkt4juat7" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== پوليمر سيمينٽ جو مسالو ==
'''پوليمر سيمينٽ جا مسالا'''؛ (PCM) اهڙا تعميراتي مواد آهن، جن ۾ روايتي سيمينٽ جي مسالي جي هائيڊريٽ ٿيل ڳنڍيندڙ مادي جو ڪجهه حصو [[پوليمر]] سان مٽايو ويندو آهي. پوليمري ملاوٽن ۾ [[پولي ونائل ايسيٽيٽ|ليٽڪس]] يا ايمولشن، ٻيهر ڦهلجندڙ پوليمر پائوڊر، پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ پوليمر، پاڻياٺي [[حرارتي طور ڄمندڙ پوليمر|ٿرموسيٽ]] رالون ۽ مونومر شامل آهن.&lt;ref&gt;Polymer modified cements and repair mortars. Daniels LJ, PhD thesis Lancaster University 1992&lt;/ref&gt;

پوليمر کي اضافي مادي طور استعمال ڪرڻ سان مسالي جي قيمت وڌي ٿي، پر ان جون ڪجهه خاصيتون بهتر ٿين ٿيون. پوليمر مسالي جي نفوذ پذيري گهٽ هوندي آهي، تنهنڪري روايتي سرن، بلاڪن يا پٿرن جي ڀتين جي مرمت ۾ ان جو استعمال نمي گڏ ٿيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو. هي مسالو بنيادي طور [[ڪنڪريٽ]] جي اڏاوتن جي مرمت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي.

مسالن ۾ ٻيهر حاصل ڪيل پلاسٽڪ جي استعمال تي تحقيق جاري آهي ۽ ان جو استعمال وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Khan |first1=Kaffayatullah |last2=Jalal |first2=Fazal E. |last3=Iqbal |first3=Mudassir |last4=Khan |first4=Muhammad Imran |last5=Amin |first5=Muhammad Nasir |last6=Al-Faiad |first6=Majdi Adel |date=2022-04-23 |title=Predictive Modeling of Compression Strength of Waste PET/SCM Blended Cementitious Grout Using Gene Expression Programming |journal=Materials |language=en |volume=15 |issue=9 |pages=3077 |doi=10.3390/ma15093077 |issn=1996-1944 |pmc=9102582 |pmid=35591409|bibcode=2022Mate...15.3077K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مسالي جون خاصيتون بهتر ڪرڻ لاءِ [[پولي ايٿيلين ٽيريفٿاليٽ]] (PET) کي غير پوليمرائيز ڪري پوليمري ڳنڍيندڙ مادي طور استعمال ڪرڻ تي پڻ تحقيق ڪئي پئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dębska |first1=Bernardeta |last2=Brigolini Silva |first2=Guilherme Jorge |date=January 2021 |title=Mechanical Properties and Microstructure of Epoxy Mortars Made with Polyethylene and Poly(Ethylene Terephthalate) Waste |journal=Materials |language=en |volume=14 |issue=9 |pages=2203 |doi=10.3390/ma14092203 |issn=1996-1944 |pmc=8123358 |pmid=33923013|bibcode=2021Mate...14.2203D |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thorneycroft |first1=J. |last2=Orr |first2=J. |last3=Savoikar |first3=P. |last4=Ball |first4=R. J. |date=2018-02-10 |title=Performance of structural concrete with recycled plastic waste as a partial replacement for sand |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |journal=Construction and Building Materials |language=en |volume=161 |pages=63–69 |doi=10.1016/j.conbuildmat.2017.11.127 |issn=0950-0618 |access-date=2022-05-26 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204030020/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bahij |first1=Sifatullah |last2=Omary |first2=Safiullah |last3=Feugeas |first3=Francoise |last4=Faqiri |first4=Amanullah |date=2020-07-15 |title=Fresh and hardened properties of concrete containing different forms of plastic waste – A review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X20302981 |journal=Waste Management |language=en |volume=113 |pages=157–175 |doi=10.1016/j.wasman.2020.05.048 |pmid=32534235 |bibcode=2020WaMan.113..157B |s2cid=219637371 |issn=0956-053X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== چوني جو مسالو ==
{{Main|چوني جو مسالو}}
ڄمڻ جي رفتار وڌائڻ لاءِ [[بٺي]] ۾ غير خالص چن جو پٿر استعمال ڪري [[هائيڊرولڪ چن]] تيار ڪري سگهجي ٿو، جيڪو پاڻيءَ سان رابطي ۾ اچڻ تي ڄمي وڃي ٿو. اهڙي چن کي سڪل پائوڊر جي صورت ۾ محفوظ رکڻ ضروري هوندو آهي. ٻئي طريقي طور مسالي جي ملاوٽ ۾ [[پوزولان]] جهڙو مواد، مثال طور پچايل مٽي يا سرن جو چورو، شامل ڪري سگهجي ٿو. پوزولاني مواد پاڻيءَ سان ڪيميائي عمل ڪري مسالي جي ڄمڻ جي رفتار وڌائي ٿو.

انهن پراڻين عمارتن جي مرمت لاءِ، جيڪي اصل ۾ چوني جي مسالي سان تعمير ڪيون ويون هجن، پورٽلينڊ سيمينٽ جو مسالو استعمال ڪرڻ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو. چوني جو مسالو سيمينٽ جي مسالي جي ڀيٽ ۾ نرم هوندو آهي، جنهن سبب [[سرن جي اوساري]] ۾ زمين جي چرپر يا ٻين بدلجندڙ حالتن سان مطابقت پيدا ڪرڻ لاءِ ڪجهه لچڪ موجود رهندي آهي. ان جي ابتڙ، سيمينٽ جو مسالو وڌيڪ سخت ۽ گهٽ لچڪدار هوندو آهي. هڪ ئي ڀت ۾ ٻنهي قسمن جا مسالا موجود هئڻ جي صورت ۾ انهن جي خاصيتن جو فرق سرن جي اوساري ۾ ڏار پوڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

چوني جي مسالي کي نمي گذار سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو نمي کي پنهنجي اندر مان گذرڻ ۽ سطح تان [[ٻاڦ ٿيڻ]] جي اجازت ڏئي ٿو. وقت سان چرپر ڪندڙ پراڻين عمارتن جي ڀتين ۾ ڏار پيدا ٿي سگهن ٿا، جن مان مينهن جو پاڻي عمارت اندر داخل ٿي سگهي ٿو. چوني جو مسالو اهڙي نمي کي ٻاڦ بڻجي ٻاهر نڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو، جنهن سان ڀت سڪل رهي ٿي. پراڻي ڀت جي جوڙن کي ٻيهر سيمينٽ جي مسالي سان ڀرڻ يا ان تي سيمينٽ جو پلستر ڪرڻ ٻاڦ ٿيڻ جي عمل کي روڪي سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ سيمينٽ جي پٺيان نمي گڏ ٿيڻ سان لاڳاپيل مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا.

== پوزولاني مسالو ==
{{Main|پوزولانا}}
[[پوزولانا]] سنهي، واريءَ جهڙي [[ٻرندڙ جبل جي رک]] آهي. اها اصل ۾ اٽليءَ ۾ [[پوزوولي]] وٽ، [[ويسوويس جبل]] جي ويجهو دريافت ڪئي وئي ۽ اتان کوٽي ڪڍي ويندي هئي؛ بعد ۾ ٻين هنڌن تان پڻ حاصل ٿيڻ لڳي. رومن معلوم ڪيو تہ چوني جي مسالي ۾ پوزولانا ملائڻ سان چن نسبتاً تيزيءَ سان ڄمي ٿو ۽ پاڻيءَ هيٺ پڻ ڄمي سگهي ٿو. رومي معمار [[وٽروويوس]] پوزولانا جي چئن قسمن جو ذڪر ڪيو آهي. اٽليءَ جي مختلف ٻرندڙ جبلن وارن علائقن ۾ اها ڪاري، اڇي، ڀوري ۽ ڳاڙهي رنگن ۾ ملي ٿي. بعد ۾ ”پوزولانا“ اصطلاح اهڙي هر سليڪا ۽/يا ايلومينا تي ٻڌل ملاوٽي مادي لاءِ عام نالو بڻجي ويو، جيڪو ٺاريل چن ۾ شامل ڪري [[هائيڊرولڪ سيمينٽ]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;&quot;pozzolana.&quot; ''Collins English Dictionary - Complete &amp; Unabridged 10th Edition''. HarperCollins Publishers. 14 May. 2014. &lt;Dictionary.com http://dictionary.reference.com/browse/pozzolana {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517120038/http://dictionary.reference.com/browse/pozzolana |date=2014-05-17 }}&gt;&lt;/ref&gt;

پوزولانا کي سنهو پيهي چن سان ملائڻ سان پورٽلينڊ سيمينٽ وانگر هائيڊرولڪ سيمينٽ ٺهي ٿو. ان مان تيار ڪيل مسالو مضبوط هوندو آهي ۽ پاڻيءَ هيٺ پڻ ڄمي سگهي ٿو.

پوزولانا ٺاهڻ لاءِ گهربل قدرتي مادا ڪن علائقن ۾ وڏي مقدار ۾ ملن ٿا، تنهنڪري اهڙن علائقن ۾ ان جو استعمال وڌيڪ عام رهيو آهي. [[وچ يورپ]] ۽ [[ڏکڻ يورپ]] جا ڪيترائي علائقا ان جا مثال آهن، خاص طور تي اتي موجود [[يورپ جي ٻرندڙ جبلن جي فهرست|ٻرندڙ جبلن]] جي ڪري. انهيءَ سبب پوزولانا جو استعمال [[رومي سلطنت]] پاران تعمير ڪرايل ڪيترين وڏين اڏاوتن سان تاريخي طور لاڳاپيل رهيو آهي.

== ريڊيوڪاربن تاريخڪاري ==
جيئن جيئن مسالو ڄمندو ۽ سخت ٿيندو آهي، تيئن ان وقت جي فضا مان ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ ان ۾ جذب ٿي محفوظ ٿي ويندي آهي، جنهنڪري مسالي مان حاصل ڪيل نمونو تجزيي ۽ [[ريڊيوڪاربن تاريخڪاري]] لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. تنهن هوندي بہ ڪيترائي عنصر نموني تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا، جنهن سان تجزيي ۾ غلطيءَ جو امڪان وڌي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book|vauthors=Folk RL, Valastro S |title=Dating of lime mortar by 14C.|date=1979|publisher=Berkeley: University of California Press.|location=Proceedings of the Ninth International Conference|pages=721–730|edition=Berger R, Suess H.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hayen R, Van Strydonck M, Fontaine L, Boudin M, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom A, Michalska D, Hajdas I, Hueglin S, Marzaioli F, Terrasi F, Passariello I, Capano M, Maspero F, Panzeri L, Galli A, Artioli G, Addis A, Secco M, Boaretto E, Moreau C, Guibert P, Urbanova P, Czernik J, Goslar T, Caroselli M |title=Mortar dating methodology: intercomparison of available methods.|journal=Radiocarbon|date=2017|volume=59|issue=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hayen R, Van Strydonck M, Boaretto E, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom Å, Hueglin S, Michalska D, Hajdas I, Marzaoili F, Maspero F, Galli A, Artioli G, Moreau Ch, Guibert P, Caroselli M|title=Absolute dating of mortars – integrating chemical and physical techniques to characterize and select the mortar samples.|date=2016|publisher=Proceedings of the 4th Historic Mortars Conference - HMC2016|pages=656–667}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.americanscientist.org/issues/feature/2003/2/dating-ancient-mortar ''Dating Ancient Mortar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916172100/http://www.americanscientist.org/issues/feature/2003/2/dating-ancient-mortar |date=2016-09-16 }} - American Scientist Online vol. 91, 2003&lt;/ref&gt;

مسالي جي ريڊيوڪاربن تاريخڪاريءَ تي ڪم 1960ع واري ڏهاڪي ۾، هن طريقي جي قائم ٿيڻ کان ٿوري ئي عرصي پوءِ، شروع ٿي ويو هو (ڊيليبرياس ۽ لابيري 1964؛ اسٽوئور ۽ سمٿ 1965؛ فولڪ ۽ والاسٽرو 1976). شروعاتي انگ اکر وان اسٽريڊونڪ ۽ ساٿين (1983)، هائنيميئر ۽ ساٿين (1997)، ۽ رنگبوم ۽ ريمر (1995) مهيا ڪيا. بعد ۾ مختلف تحقيقي گروهن هن طريقي جي علمي ۽ فني پهلوئن کي وڌيڪ ترقي ڏني. انهن ۾ [[آبو اڪيڊمي يونيورسٽي]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ بين الاقوامي ٽيم، ۽ سرس، اي ٽي ايڇ زيڊ، پوزنان، رچ ۽ ميلانو-بيڪوڪا جي تجربيگاهن جون ٽيمون شامل هيون.

ريڊيوڪاربن تاريخڪاريءَ لاءِ انساني سرگرمين مان پيدا ٿيل ڪاربان کي ڪڍڻ جي مختلف طريقن جو جائزو وٺڻ، ۽ تاريخڪاريءَ جي مختلف طريقن، جهڙوڪ ريڊيوڪاربن ۽ [[آپٽيڪلي اسٽيميوليٽيڊ لومينيسينس]] (OSL)، جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ لاءِ پهريون تقابلي مطالعو، ''مسالو تاريخڪاري بين المقابلي مطالعو'' (MODIS)، قائم ڪيو ويو، جنهن جا نتيجا 2017ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hajdas I, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom Å, Marzaioli F, Terrasi F, Passariello I, Capano M, Artioli G, Addis A, Secco M, Michalska D, Czernik J, Goslar T, Hayen R, Van Strydonck M, Fontaine L, Boudin M, Maspero F, Panzeri L, Galli A, Urbanova P, Guibert P |title=Preparation and dating of mortar samples—Mortar Dating Inter-comparison Study (MODIS).|journal=Radiocarbon|date=2017|volume=59|issue=6|pages=1845–1858|doi=10.1017/RDC.2017.112|bibcode=2017Radcb..59.1845H |url=https://boa.unimib.it/bitstream/10281/182038/1/preparation_and_dating_of_mortar_samplesmortar_dating_intercomparison_study_modis.pdf|hdl=10281/182038|s2cid=67758123 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hayen R, Van Strydonck M, Fontaine L, Boudin M, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom A, Michalska D, Hajdas I, Hueglin S, Marzaioli F, Panzeri L, Galli A, Artioli G, Addis A, Secco M, Boaretto E, Moreau C, Guibert P, Urbanova P, Czernik J, Goslar T, Caroselli M |title=Mortar dating methodology: intercomparison of available methods|journal=Radiocarbon|date=2017|volume=59|issue=6}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>jlesa4xg6xz0g8ndx6jn4ewkt4juat7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401675</id>
      <parentid>401674</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30112" sha1="c8qvguyp69sh8kgsbdk0vnlwtzlfatz" xml:space="preserve">{{Short description|عمارتن جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍڻ لاءِ سخت ٿيندڙ ڪم لائق ليپ}}

[[File:Three old bricks held together with mortar.jpg|thumb|گاري سان پاڻ ۾ ڳنڍيل پراڻيون سرون]]

''مسالو''' (انگريزي: سيمينٽ مارٽر/Mortar) هڪ ڪم لائق [[چنبڙائيندڙ مادو|چنبڙائيندڙ ليپ]] آهي، جيڪو سخت ٿيڻ کان پوءِ [[پٿر]]، [[سر]] ۽ [[ڪنڪريٽ ميسنري يونٽ]] جهڙن عمارت سازيءَ جي بلاڪن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو. اهو انهن جي وچ ۾ موجود اڻبرابر خالن کي ڀرڻ ۽ بند ڪرڻ، انهن جو وزن هڪجهڙائيءَ سان ورهائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[ميسنري]] ڀتين کي آرائشي رنگ يا نمونا ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. وسيع مفهوم ۾ مسالي ۾ [[پچ (ريزن)|پچ]]، [[بٽومين|اسفالٽ]] ۽ نرم [[مٽي]] جهڙا اهي مادا پڻ شامل آهن، جيڪي سرن جي وچ ۾ استعمال ٿيندا آهن، ان سان گڏ [[سيمينٽ]] جو گارو پڻ شامل آهي. انگريزي لفظ ''مارٽر'' پراڻي فرانسيسي لفظ مورتيئي:''mortier'' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ”معمار جو گارو، پلستر؛ ملائڻ جو ٿانو“ آهي ۽ ان جو استعمال 13هين صديءَ کان ملي ٿو.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint &quot;mortar n.1&quot; entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808082229/https://www.etymonline.com/search?q=mortar&amp;ref=searchbar_searchhint |date=2021-08-08 }}, OED.&lt;/ref&gt;

[[سيمينٽ]] جو گارو [[پاڻي جي ترائي]] دوران سخت ٿي هڪ مضبوط [[مرڪب|مجموعي]] ڍانچو ٺاهي ٿو؛ تنهن هوندي به، رازڪي ڪم ۾ مسالو عام طور عمارت سازيءَ جي بلاڪن جي ڀيٽ ۾ ڪمزور جزو رکيو ويندو آهي ۽ قربانيءَ واري عنصر طور ڪم ڪندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خراب ٿيل سرن يا پٿرن جي ڀيٽ ۾ گاري جي مرمت ڪرڻ وڌيڪ آسان ۽ گهٽ خرچائتو هوندو آهي.

[[رازو|رازا]] عام طور [[ريتي]]، [[ٻنڌيندڙ مادو|ٻنڌيندڙ مادي]] ۽ پاڻيءَ کي ملائي گارو تيار ڪندا آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان وٺي سڀ کان عام ٻنڌيندڙ مادو [[پورٽلينڊ سيمينٽ]] رهيو آهي، جڏهن ته قديم زماني کان استعمال ٿيندڙ [[چونو]]، جنهن مان [[چوني جو گارو]] تيار ٿيندو آهي، اڄ به ڪجهه خاص قسم جي نئين اڏاوتن ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

چونو، چوني جو گارو ۽ [[پلستر آف پيرس]] جي صورت ۾ [[جپسم]] خاص طور تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن جي مرمت ۽ [[ري پوائنٽنگ]] ۾ استعمال ٿيندا آهن، جيئن مرمت ۾ استعمال ٿيندڙ مواد جي ڪارڪردگي ۽ ظاهري صورت اصل تعميراتي مواد سان ممڪن حد تائين مشابهت رکي. سيمينٽ جي گاري جا ڪيترائي قسم موجود آهن ۽ ان جي خاصيتن ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ مختلف اضافي مادا پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

==قديم مسالو==

قديم دور ۾ استعمال ٿيندڙ شروعاتي مسالا مٽي ۽ چيڪي مٽيءَ مان تيار ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Artioli|first=G.|date=2019|title=The Vitruvian legacy: mortars and binders before and after the Roman world|url=https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2019/08/emu-20-04_Art.pdf|journal=EMU Notes in Mineralogy|volume=20|pages=151–202|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152052/https://www.minersoc.org/wp-content/uploads/2020/07/emu-20-04_Art.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهڙي مسالي جي استعمال جا مثال ڏهين هزار سال قبل مسيح جي [[جيريڪو]] ۽ اٺين هزار سال قبل مسيح جي [[گنج دره]] جي عمارتن مان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[رومن گرشمن]] موجب، مسالي جهڙي تعميراتي مواد جي استعمال جي شروعاتي ثبوتن مان هڪ [[مهرڳڙهه]] مان ملي ٿو، جيڪو موجوده پاڪستان جي [[بلوچستان]] ۾ واقع آهي. اتي لڳ ڀڳ 6500 ق.م. ۾ اُس ۾ سڪايل سرن سان عمارتون تعمير ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1285495 |title=Ancient Bricks |publisher=Aurangzeb Khan |access-date=2013-02-16 |last1=Khan |first1=Aurangzeb |archive-date=2021-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829005017/https://www.academia.edu/1285495 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===جپسم جو مسالو===

'''جپسم جو مسالو''' ، جنهن کي [[پلاسٽر آف پيرس]] سان لاڳاپيل مسالو پڻ چيو وڃي ٿو، ڪيترين قديم عمارتن جي تعمير ۾ استعمال ٿيندو هو. اهو [[جپسم]] مان تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن کي چوني جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرمي پد تي ساڙڻ جي ضرورت پوي ٿي. ان ڪري ان جي تياري نسبتاً آسان ۽ ڄمڻ جو عمل تيز هوندو آهي. اهو ئي سبب ٿي سگهي ٿو جو قديم سرن جي محرابن ۽ گنبذي اڏاوتن ۾ جپسم جو مسالو وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو. تنهن هوندي به، آلي يا گهڻي نمي واري ماحول ۾ جپسم جو مسالو ٻين ڪيترن مسالن جي ڀيٽ ۾ گهٽ جٽادار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |title=Introduction to Mortars |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525232405/http://www.cemex.co.uk/Userfiles/datasheets/mortar-intro-to-mortar.pdf |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب===

[[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] جي آثارن مان مختلف قسمن جا ڳنڍيندڙ تعميراتي مواد مليا آهن. [[موئن جو دڙو|موئن جي دڙي]]، جنهن جي شهري آبادي 2600 ق.م. کان به اڳ جي آهي، مان جپسم تي ٻڌل سيمينٽي مواد جي استعمال جا ثبوت مليا آهن.

موهن جي دڙي ۾ کوهن، نالين ۽ ڪجهه اهم عمارتن جي ٻاهرين سطحن تي جپسم تي ٻڌل مسالو استعمال ڪيو ويو هو. تحقيق موجب ان مواد جو رنگ هلڪو ڀورو هو ۽ ان ۾ ريتي، چيڪي مٽي، ڪيلشيم ڪاربونيٽ جا آثار ۽ چوني جو مقدار شامل هو. [[شاھي تلاءُ، موئن جو دڙو |موهن جي دڙي جي وڏي حوض]] ۾ [[بٽومين]] (Bitumen) تي ٻڌل مسالو پڻ استعمال ٿيو هو، پر ان جو استعمال نسبتاً محدود هو.&lt;ref name=&quot;ref12ciceh&quot;&gt;{{Citation |title=History of science and technology in India, Volume 1 |author=O. P. Jaggi |year=1969 |publisher=Atma Ram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref60hozoj&quot;&gt;{{Citation |title=History of Indian science, technology, and culture |author=Abdur Rahman |year=1999 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564652-8}}&lt;/ref&gt;

===قديم مصر ۽ بابل===

[[قديم مصر جي پراڻي بادشاهت]] واري دور، لڳ ڀڳ 2600 کان 2500 ق.م.، جي شروعاتي اهرامن ۾ چن جي پٿر جي بلاڪن کي مٽي ۽ چيڪي مٽي يا چيڪي مٽي ۽ ريتيءَ جي مسالي سان ڳنڍيو ويندو هو. بعد وارن مصري اهرامن ۾ جپسم يا چوني تي ٻڌل مسالا استعمال ٿيا. جپسم جو مسالو بنيادي طور پلاسٽر ۽ ريتيءَ جي ملاوٽ تي مشتمل هوندو هو ۽ نسبتاً نرم هوندو هو.

ٻئي هزار سال قبل مسيح دوران [[بابل|بابلي]] تعميرات ۾ پڻ چوني يا [[رال جي تارڪول|رال جو تارڪول]] کي مسالي طور استعمال ڪيو ويندو هو.

===قديم يونان ۽ روم===

قديم يونان ۾ مسالي ۽ [[ڪنڪريٽ]] جي ٽيڪنالاجي وڌيڪ ترقي ڪئي. [[ميگارا]] جي هڪ زيرزمين آبي نالي جي کوٽائيءَ مان اهڙو حوض مليو، جنهن تي لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر ٿلهي [[پوزولاني]] (Pozzolan) مسالي جي تهه چڙهيل هئي. اهو آبي نظام لڳ ڀڳ 500 ق.م. جو سمجهيو وڃي ٿو.

'''پوزولاني مسالو''' چوني تي ٻڌل مسالو آهي، جنهن ۾ آتش فشاني رک شامل ڪئي ويندي آهي. ان خاصيت سبب اهو پاڻيءَ هيٺ به سخت ٿي سگهي ٿو ۽ ان کي [[هائيڊرالڪ سيمينٽ|هائيڊرالڪ]] خاصيت رکندڙ مواد شمار ڪيو وڃي ٿو. يوناني آتش فشاني خاڪ [[سانتوريني]] ۽ [[نيسيروس]] جهڙن ٻيٽن، ۽ بعد ۾ اٽليءَ ۾ موجود قديم يوناني آبادي [[پوزوولي|ڊيڪيارڪيا، موجوده پوزوولي]] مان حاصل ڪندا هئا. رومن بعد ۾ پوزولاني مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ ۽ استعمال جي طريقن کي وڌيڪ ترقي ڏني.

رومن پوزولانا موجود نه هئڻ جي صورت ۾ ڀڳل [[ٽيراڪوٽا]] پڻ استعمال ڪندا هئا، جنهن سان مسالي ۾ ايلومينيم آڪسائيڊ ۽ سليڪان ڊاءِ آڪسائيڊ شامل ٿيندا هئا. اهڙو مسالو پوزولاني مسالي جيترو مضبوط نه هوندو هو، پر وڌيڪ گهاٽو هجڻ سبب پاڻيءَ جي داخل ٿيڻ خلاف بهتر مزاحمت ڪندو هو.

===قديم چين===

قديم چين ۾ آتش فشاني رک جي کوٽ سبب يوناني ۽ رومي طرز جو هائيڊرالڪ مسالو عام نه هو. لڳ ڀڳ 500ع ڌاري [[چنبڙندڙ چانورن جو مسالو]] تيار ٿيڻ لڳو، جنهن ۾ چنبڙندڙ چانورن جي محلول کي [[ٺاريل چن]] سان ملايو ويندو هو. هي نامياتي ۽ غيرنامياتي جزن تي مشتمل مرڪب مسالو عام چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ پاڻيءَ جي خلاف وڌيڪ مزاحمتي هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ar9001944|volume=43|title=Study of Sticky Rice−Lime Mortar Technology for the Restoration of Historical Masonry Construction|year=2010|journal=Accounts of Chemical Research|pages=936–944|author=Yang Fuwei, Zhang Bingjian, Ma Qinglin|issue=6|pmid=20455571}}&lt;/ref&gt;

===وچئين دور ۾ استعمال===

قديم يونانين ۽ رومن وٽ هائيڊرالڪ مسالي ۽ سيمينٽ جي تياريءَ جا ترقي يافته طريقا موجود هئا، پر انهن مان ڪجهه ٽيڪنالاجيون بعد جي دورن ۾ وڏي پيماني تي استعمال هيٺ نه رهيون. [[وچون دور|وچئين دور]] ۾ گوٿڪ گرجا گهرن سميت ڪيترين يورپي اڏاوتن ۾ مسالي جو بنيادي فعال جزو [[چن (مادو)|چن]] هو. سخت ٿيل [[چوني جو مسالو]] مسلسل پاڻي ۽ نميءَ جي اثر هيٺ خراب ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب ڪيترين تاريخي اڏاوتن کي وقت سان برسات ۽ نميءَ کان نقصان پهتو.

== عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو ==
[[File:Brick and block laying.jpg|thumb|right|پورٽلئنڊ سيمينٽ جي مسالي سان سرون لڳائڻ]]
[[File:Mortar mixed inside bucket.jpg|thumb|right|{{cvt|5|USgal|L|adj=on}} گنجائش واري بالٽيءَ ۾ صاف پاڻي ۽ ٻوريءَ مان ورتل مسالو ملائيندي.]]

'''عام پورٽلئنڊ سيمينٽ جو مسالو'''، جنهن کي عام طور '''او پي سي مسالو''' يا رڳو '''سيمينٽ جو مسالو''' چيو ويندو آهي، پائوڊر ٿيل [[عام پورٽلئنڊ سيمينٽ]]، [[سنهو مجموعو]] ۽ پاڻي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي.
ان جو پيٽنٽ [[جوزف ايسپڊن]] ؛  21 آڪٽوبر 1824ع تي حاصل ڪيو (برطانوي پيٽنٽ نمبر 5022)، جيڪو گهڻي ڀاڱي وڌيڪ مضبوط مسالا تيار ڪرڻ جي ڪوششن جو نتيجو هو. اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ان جو استعمال مقبول ٿيو ۽ 1930ع تائين تعميراتي مواد طور [[چوني جو مسالو|چوني جي مسالي]] کان وڌيڪ مقبول ٿي ويو. پورٽلئنڊ سيمينٽ جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو تيزيءَ سان ڄمي سخت ٿئي ٿو، جنهن سان تعميراتي ڪم وڌيڪ تيزيءَ سان ڪري سگهجي ٿو ۽ چوني جي مسالي جي ڀيٽ ۾ گهٽ ماهر ڪاريگرن جي ضرورت پوي ٿي.

عام اصول طور، چوني جي مسالي سان ٺهيل پراڻين عمارتن جي مرمت يا [[جوڙن جي ٻيهر ڀرائي]] لاءِ پورٽلئنڊ سيمينٽ استعمال نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙين اڏاوتن جي مناسب ڪارڪردگيءَ لاءِ چوني جي لچڪ، نرمي ۽ ٻاڦ گذارڻ واري خاصيت ضروري هوندي آهي.&lt;ref&gt;''Masonry: the best of Fine homebuilding.''. Newtown, CT: Taunton Press, 1997. Print. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://limeworks.us/info-all.php|title=Information about Lime - LimeWorks.us|website=limeworks.us|access-date=2016-11-02|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104014953/http://limeworks.us/info-all.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ نئين تعمير ۽ مرمت لاءِ عام طور مسالي جا پنج معياري قسم استعمال ٿيندا آهن، جيڪي اڳواٽ سڪل ملاوٽ جي صورت ۾ پڻ دستياب هوندا آهن. هر قسم جي مسالي جي مضبوطي ان جي ملاوٽ جي تناسب مطابق مختلف هوندي آهي، جنهن جا معيار [[اي ايس ٽي ايم]] (ASTM) پاران مقرر ڪيا ويا آهن.
انهن اڳواٽ ملايل مسالن کي پنجن اکرن M، S، N، O ۽ K مان ڪنهن هڪ سان سڃاتو ويندو آهي. M قسم جو مسالو سڀ کان وڌيڪ مضبوط، جڏهن ته K قسم جو سڀ کان گهٽ مضبوط هوندو آهي. ملاوٽ جو تناسب هميشه حجمي بنياد تي '''پورٽلئنڊ سيمينٽ : چن : ريتي''' جي صورت ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | مسالي جو قسم
! scope=&quot;col&quot; | پورٽلئنڊ سيمينٽ
! scope=&quot;col&quot; | چن
! scope=&quot;col&quot; | ريتي
! scope=&quot;col&quot; | لڳ ڀڳ مضبوطي (پي ايس آءِ)
|-
! M
| 1
| {{frac|1|4}}
| {{frac|3|1|2}}
| 2500
|-
! S
| 1
| {{frac|1|2}}
| {{frac|4|1|2}}
| 1800
|-
! N
| 1
| 1
| 6
| 750
|-
! O
| 1
| 2
| 9
| 350
|-
! K
| 1
| 3
| 12
| 75
|}

بظاهر، انهن قسمن جا اکر انگريزي اصطلاح ''Masonry Work'' جي متبادل اکرن '''M-S-N-O-K''' مان ورتل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=75 Years of Developing Mortar and Grout Standards for Masonry Construction
|author=John Melander
|department=ASTM Committee C12
|date=December 2006
|url=https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|publisher=ASTM International
|access-date=27 September 2019
|archive-date=27 September 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927154806/https://www.astm.org/SNEWS/DECEMBER_2006/melander_dec06.html
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== پوليمر سيمينٽ جو مسالو ==
'''پوليمر سيمينٽ جا مسالا'''؛ (PCM) اهڙا تعميراتي مواد آهن، جن ۾ روايتي سيمينٽ جي مسالي جي هائيڊريٽ ٿيل ڳنڍيندڙ مادي جو ڪجهه حصو [[پوليمر]] سان مٽايو ويندو آهي. پوليمري ملاوٽن ۾ [[پولي ونائل ايسيٽيٽ|ليٽڪس]] يا ايمولشن، ٻيهر ڦهلجندڙ پوليمر پائوڊر، پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ پوليمر، پاڻياٺي [[حرارتي طور ڄمندڙ پوليمر|ٿرموسيٽ]] رالون ۽ مونومر شامل آهن.&lt;ref&gt;Polymer modified cements and repair mortars. Daniels LJ, PhD thesis Lancaster University 1992&lt;/ref&gt;

پوليمر کي اضافي مادي طور استعمال ڪرڻ سان مسالي جي قيمت وڌي ٿي، پر ان جون ڪجهه خاصيتون بهتر ٿين ٿيون. پوليمر مسالي جي نفوذ پذيري گهٽ هوندي آهي، تنهنڪري روايتي سرن، بلاڪن يا پٿرن جي ڀتين جي مرمت ۾ ان جو استعمال نمي گڏ ٿيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو. هي مسالو بنيادي طور [[ڪنڪريٽ]] جي اڏاوتن جي مرمت لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي.

مسالن ۾ ٻيهر حاصل ڪيل پلاسٽڪ جي استعمال تي تحقيق جاري آهي ۽ ان جو استعمال وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Khan |first1=Kaffayatullah |last2=Jalal |first2=Fazal E. |last3=Iqbal |first3=Mudassir |last4=Khan |first4=Muhammad Imran |last5=Amin |first5=Muhammad Nasir |last6=Al-Faiad |first6=Majdi Adel |date=2022-04-23 |title=Predictive Modeling of Compression Strength of Waste PET/SCM Blended Cementitious Grout Using Gene Expression Programming |journal=Materials |language=en |volume=15 |issue=9 |pages=3077 |doi=10.3390/ma15093077 |issn=1996-1944 |pmc=9102582 |pmid=35591409|bibcode=2022Mate...15.3077K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مسالي جون خاصيتون بهتر ڪرڻ لاءِ [[پولي ايٿيلين ٽيريفٿاليٽ]] (PET) کي غير پوليمرائيز ڪري پوليمري ڳنڍيندڙ مادي طور استعمال ڪرڻ تي پڻ تحقيق ڪئي پئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dębska |first1=Bernardeta |last2=Brigolini Silva |first2=Guilherme Jorge |date=January 2021 |title=Mechanical Properties and Microstructure of Epoxy Mortars Made with Polyethylene and Poly(Ethylene Terephthalate) Waste |journal=Materials |language=en |volume=14 |issue=9 |pages=2203 |doi=10.3390/ma14092203 |issn=1996-1944 |pmc=8123358 |pmid=33923013|bibcode=2021Mate...14.2203D |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thorneycroft |first1=J. |last2=Orr |first2=J. |last3=Savoikar |first3=P. |last4=Ball |first4=R. J. |date=2018-02-10 |title=Performance of structural concrete with recycled plastic waste as a partial replacement for sand |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |journal=Construction and Building Materials |language=en |volume=161 |pages=63–69 |doi=10.1016/j.conbuildmat.2017.11.127 |issn=0950-0618 |access-date=2022-05-26 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204030020/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950061817323474 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bahij |first1=Sifatullah |last2=Omary |first2=Safiullah |last3=Feugeas |first3=Francoise |last4=Faqiri |first4=Amanullah |date=2020-07-15 |title=Fresh and hardened properties of concrete containing different forms of plastic waste – A review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X20302981 |journal=Waste Management |language=en |volume=113 |pages=157–175 |doi=10.1016/j.wasman.2020.05.048 |pmid=32534235 |bibcode=2020WaMan.113..157B |s2cid=219637371 |issn=0956-053X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== چوني جو مسالو ==
{{Main|چوني جو مسالو}}
ڄمڻ جي رفتار وڌائڻ لاءِ [[بٺي]] ۾ غير خالص چن جو پٿر استعمال ڪري [[هائيڊرولڪ چن]] تيار ڪري سگهجي ٿو، جيڪو پاڻيءَ سان رابطي ۾ اچڻ تي ڄمي وڃي ٿو. اهڙي چن کي سڪل پائوڊر جي صورت ۾ محفوظ رکڻ ضروري هوندو آهي. ٻئي طريقي طور مسالي جي ملاوٽ ۾ [[پوزولان]] جهڙو مواد، مثال طور پچايل مٽي يا سرن جو چورو، شامل ڪري سگهجي ٿو. پوزولاني مواد پاڻيءَ سان ڪيميائي عمل ڪري مسالي جي ڄمڻ جي رفتار وڌائي ٿو.

انهن پراڻين عمارتن جي مرمت لاءِ، جيڪي اصل ۾ چوني جي مسالي سان تعمير ڪيون ويون هجن، پورٽلينڊ سيمينٽ جو مسالو استعمال ڪرڻ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو. چوني جو مسالو سيمينٽ جي مسالي جي ڀيٽ ۾ نرم هوندو آهي، جنهن سبب [[سرن جي اوساري]] ۾ زمين جي چرپر يا ٻين بدلجندڙ حالتن سان مطابقت پيدا ڪرڻ لاءِ ڪجهه لچڪ موجود رهندي آهي. ان جي ابتڙ، سيمينٽ جو مسالو وڌيڪ سخت ۽ گهٽ لچڪدار هوندو آهي. هڪ ئي ڀت ۾ ٻنهي قسمن جا مسالا موجود هئڻ جي صورت ۾ انهن جي خاصيتن جو فرق سرن جي اوساري ۾ ڏار پوڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

چوني جي مسالي کي نمي گذار سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو نمي کي پنهنجي اندر مان گذرڻ ۽ سطح تان [[ٻاڦ ٿيڻ]] جي اجازت ڏئي ٿو. وقت سان چرپر ڪندڙ پراڻين عمارتن جي ڀتين ۾ ڏار پيدا ٿي سگهن ٿا، جن مان مينهن جو پاڻي عمارت اندر داخل ٿي سگهي ٿو. چوني جو مسالو اهڙي نمي کي ٻاڦ بڻجي ٻاهر نڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو، جنهن سان ڀت سڪل رهي ٿي. پراڻي ڀت جي جوڙن کي ٻيهر سيمينٽ جي مسالي سان ڀرڻ يا ان تي سيمينٽ جو پلستر ڪرڻ ٻاڦ ٿيڻ جي عمل کي روڪي سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ سيمينٽ جي پٺيان نمي گڏ ٿيڻ سان لاڳاپيل مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا.

== پوزولاني مسالو ==
{{Main|پوزولانا}}
[[پوزولانا]] سنهي، واريءَ جهڙي [[ٻرندڙ جبل جي رک]] آهي. اها اصل ۾ اٽليءَ ۾ [[پوزوولي]] وٽ، [[ويسوويس جبل]] جي ويجهو دريافت ڪئي وئي ۽ اتان کوٽي ڪڍي ويندي هئي؛ بعد ۾ ٻين هنڌن تان پڻ حاصل ٿيڻ لڳي. رومن معلوم ڪيو تہ چوني جي مسالي ۾ پوزولانا ملائڻ سان چن نسبتاً تيزيءَ سان ڄمي ٿو ۽ پاڻيءَ هيٺ پڻ ڄمي سگهي ٿو. رومي معمار [[وٽروويوس]] پوزولانا جي چئن قسمن جو ذڪر ڪيو آهي. اٽليءَ جي مختلف ٻرندڙ جبلن وارن علائقن ۾ اها ڪاري، اڇي، ڀوري ۽ ڳاڙهي رنگن ۾ ملي ٿي. بعد ۾ ”پوزولانا“ اصطلاح اهڙي هر سليڪا ۽/يا ايلومينا تي ٻڌل ملاوٽي مادي لاءِ عام نالو بڻجي ويو، جيڪو ٺاريل چن ۾ شامل ڪري [[هائيڊرولڪ سيمينٽ]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;&quot;pozzolana.&quot; ''Collins English Dictionary - Complete &amp; Unabridged 10th Edition''. HarperCollins Publishers. 14 May. 2014. &lt;Dictionary.com http://dictionary.reference.com/browse/pozzolana {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517120038/http://dictionary.reference.com/browse/pozzolana |date=2014-05-17 }}&gt;&lt;/ref&gt;

پوزولانا کي سنهو پيهي چن سان ملائڻ سان پورٽلينڊ سيمينٽ وانگر هائيڊرولڪ سيمينٽ ٺهي ٿو. ان مان تيار ڪيل مسالو مضبوط هوندو آهي ۽ پاڻيءَ هيٺ پڻ ڄمي سگهي ٿو.

پوزولانا ٺاهڻ لاءِ گهربل قدرتي مادا ڪن علائقن ۾ وڏي مقدار ۾ ملن ٿا، تنهنڪري اهڙن علائقن ۾ ان جو استعمال وڌيڪ عام رهيو آهي. [[وچ يورپ]] ۽ [[ڏکڻ يورپ]] جا ڪيترائي علائقا ان جا مثال آهن، خاص طور تي اتي موجود [[يورپ جي ٻرندڙ جبلن جي فهرست|ٻرندڙ جبلن]] جي ڪري. انهيءَ سبب پوزولانا جو استعمال [[رومي سلطنت]] پاران تعمير ڪرايل ڪيترين وڏين اڏاوتن سان تاريخي طور لاڳاپيل رهيو آهي.

== ريڊيوڪاربن تاريخڪاري ==
جيئن جيئن مسالو ڄمندو ۽ سخت ٿيندو آهي، تيئن ان وقت جي فضا مان ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ ان ۾ جذب ٿي محفوظ ٿي ويندي آهي، جنهنڪري مسالي مان حاصل ڪيل نمونو تجزيي ۽ [[ريڊيوڪاربن تاريخڪاري]] لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. تنهن هوندي بہ ڪيترائي عنصر نموني تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا، جنهن سان تجزيي ۾ غلطيءَ جو امڪان وڌي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book|vauthors=Folk RL, Valastro S |title=Dating of lime mortar by 14C.|date=1979|publisher=Berkeley: University of California Press.|location=Proceedings of the Ninth International Conference|pages=721–730|edition=Berger R, Suess H.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hayen R, Van Strydonck M, Fontaine L, Boudin M, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom A, Michalska D, Hajdas I, Hueglin S, Marzaioli F, Terrasi F, Passariello I, Capano M, Maspero F, Panzeri L, Galli A, Artioli G, Addis A, Secco M, Boaretto E, Moreau C, Guibert P, Urbanova P, Czernik J, Goslar T, Caroselli M |title=Mortar dating methodology: intercomparison of available methods.|journal=Radiocarbon|date=2017|volume=59|issue=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hayen R, Van Strydonck M, Boaretto E, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom Å, Hueglin S, Michalska D, Hajdas I, Marzaoili F, Maspero F, Galli A, Artioli G, Moreau Ch, Guibert P, Caroselli M|title=Absolute dating of mortars – integrating chemical and physical techniques to characterize and select the mortar samples.|date=2016|publisher=Proceedings of the 4th Historic Mortars Conference - HMC2016|pages=656–667}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.americanscientist.org/issues/feature/2003/2/dating-ancient-mortar ''Dating Ancient Mortar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916172100/http://www.americanscientist.org/issues/feature/2003/2/dating-ancient-mortar |date=2016-09-16 }} - American Scientist Online vol. 91, 2003&lt;/ref&gt;

مسالي جي ريڊيوڪاربن تاريخڪاريءَ تي ڪم 1960ع واري ڏهاڪي ۾، هن طريقي جي قائم ٿيڻ کان ٿوري ئي عرصي پوءِ، شروع ٿي ويو هو (ڊيليبرياس ۽ لابيري 1964؛ اسٽوئور ۽ سمٿ 1965؛ فولڪ ۽ والاسٽرو 1976). شروعاتي انگ اکر وان اسٽريڊونڪ ۽ ساٿين (1983)، هائنيميئر ۽ ساٿين (1997)، ۽ رنگبوم ۽ ريمر (1995) مهيا ڪيا. بعد ۾ مختلف تحقيقي گروهن هن طريقي جي علمي ۽ فني پهلوئن کي وڌيڪ ترقي ڏني. انهن ۾ [[آبو اڪيڊمي يونيورسٽي]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ بين الاقوامي ٽيم، ۽ سرس، اي ٽي ايڇ زيڊ، پوزنان، رچ ۽ ميلانو-بيڪوڪا جي تجربيگاهن جون ٽيمون شامل هيون.

ريڊيوڪاربن تاريخڪاريءَ لاءِ انساني سرگرمين مان پيدا ٿيل ڪاربان کي ڪڍڻ جي مختلف طريقن جو جائزو وٺڻ، ۽ تاريخڪاريءَ جي مختلف طريقن، جهڙوڪ ريڊيوڪاربن ۽ [[آپٽيڪلي اسٽيميوليٽيڊ لومينيسينس]] (OSL)، جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ لاءِ پهريون تقابلي مطالعو، ''مسالو تاريخڪاري بين المقابلي مطالعو'' (MODIS)، قائم ڪيو ويو، جنهن جا نتيجا 2017ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hajdas I, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom Å, Marzaioli F, Terrasi F, Passariello I, Capano M, Artioli G, Addis A, Secco M, Michalska D, Czernik J, Goslar T, Hayen R, Van Strydonck M, Fontaine L, Boudin M, Maspero F, Panzeri L, Galli A, Urbanova P, Guibert P |title=Preparation and dating of mortar samples—Mortar Dating Inter-comparison Study (MODIS).|journal=Radiocarbon|date=2017|volume=59|issue=6|pages=1845–1858|doi=10.1017/RDC.2017.112|bibcode=2017Radcb..59.1845H |url=https://boa.unimib.it/bitstream/10281/182038/1/preparation_and_dating_of_mortar_samplesmortar_dating_intercomparison_study_modis.pdf|hdl=10281/182038|s2cid=67758123 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hayen R, Van Strydonck M, Fontaine L, Boudin M, Lindroos A, Heinemeier J, Ringbom A, Michalska D, Hajdas I, Hueglin S, Marzaioli F, Panzeri L, Galli A, Artioli G, Addis A, Secco M, Boaretto E, Moreau C, Guibert P, Urbanova P, Czernik J, Goslar T, Caroselli M |title=Mortar dating methodology: intercomparison of available methods|journal=Radiocarbon|date=2017|volume=59|issue=6}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|انجنيئرنگ}}
{{Commons category|Mortar (masonry)}}
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[سيمينٽ ڄمڻ جي تيزڪار]]
* [[ڪنڪريٽ]]
* [[توانائيءَ سان ترميم ڪيل سيمينٽ]]
* [[گروٽ]]
* [[ٿلهي تهه وارو مسالو]] (طريقو)
* [[سنهي تهه وارو مسالو]]
* [[جوڙن جي مرمت]]
{{Div col end}}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>c8qvguyp69sh8kgsbdk0vnlwtzlfatz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گارو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39327</id>
    <revision>
      <id>401676</id>
      <parentid>248642</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="npejqwy98l1xl8n9c6smr0icqeim5u3" xml:space="preserve">=== گارو ===
'''گارو''' مٽيءَ تي ٻڌل هڪ روايتي [[مسالو (اڏاوت)|اڏاوتي مسالو]] آهي، جيڪو عام طور مٽيءَ ۽ پاڻيءَ کي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور تي ڪچين سرن، مٽيءَ جي سرن ۽ ٻين روايتي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ سرن يا ٻين اڏاوتي جزن کي پاڻ ۾ ٻڌڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. گاري لاءِ استعمال ٿيندڙ مٽي صاف، ٺوس ۽ ڪلر، ڪچري، اڏوهيءَ توڙي ٻين غيرضروري مادن کان پاڪ هئڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

گارو تيار ڪرڻ لاءِ مٽيءَ ۾ مناسب مقدار ۾ پاڻي ملائي ان کي چڱيءَ طرح ڳوهيو ويندو آهي. روايتي طريقي ۾ مٽيءَ کي صاف زميني سطح تي پاڻيءَ سان ملائي ڪجهه وقت تائين لتاڙيو ويندو آهي، جيئن ان ۾ گهربل لچڪ ۽ هڪجهڙائي پيدا ٿئي، مٽيءَ جا ڀتر ڀڄي وڃن ۽ تيار ٿيل گاري ۾ ڳنڍا يا ڳوڙها باقي نه رهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ ۾ موجود [[چيڪي مٽي]] گاري ۾ ٻڌڻ واري مادي طور ڪم ڪري ٿي، جڏهن تہ [[واري]] جهڙا داڻيدار جزا ان جي بناوت ۽ پائيداريءَ تي اثرانداز ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; گهڻي چيڪي مٽي پاڻي جذب ڪرڻ وقت ڦهلجي ۽ سڪڻ وقت سُسي سگهي ٿي، جنهن سبب گاري يا مٽيءَ جي اڏاوت ۾ ڏار پيدا ٿيڻ جو امڪان وڌي وڃي ٿو. مناسب مقدار ۾ واري ملائڻ سان اهڙي سُسڻ ۽ ڏار پوڻ کي گهٽائي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preservation
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/peco/learn/historyculture/preservation.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; انهيءَ ڪري جيڪڏهن استعمال ٿيندڙ مٽي تمام گهڻي چيڪي هجي ۽ سڪڻ کان پوءِ ان ۾ ڏار پوڻ يا ٽڪرا ٿيڻ جو انديشو هجي تہ ان ۾ مناسب مقدار ۾ درياهي واري ملائي سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ جو مسالو خاص طور [[ايڊوبي]] ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اوسارين سان موافق هوندو آهي. اهڙين اڏاوتن ۾ مسالي جي جوڙجڪ عام طور اڏاوتي سرن يا بلاڪن جي مٽيءَ سان ملندڙ جلندڙ رکي ويندي آهي، جنهن سان ٻنهي مادن جي طبعي خاصيتن ۾ مطابقت برقرار رهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

گاري ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اڏاوتي مادن جي اهم ڪمزورين مان [[پاڻي]] ۽ موسمي گسڻ آهن. مينهن، وهندڙ پاڻي ۽ هوا سان ايندڙ واريءَ جا ذرڙا وقت سان مٽيءَ جي سطح کي کاڄي سگهن ٿا؛ انهيءَ ڪري تاريخي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ گاري جي مرمت ۽ جوڙن جي ٻيهر ڀرائي تحفظ جو اهم حصو هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - FAQs
 |publisher=National Park Service
 |url=https://home.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-faqs.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mortar Repair
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/chcu/learn/historyculture/mortar-repair.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>npejqwy98l1xl8n9c6smr0icqeim5u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401677</id>
      <parentid>401676</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8315" sha1="gpwfynawopdioqimddewjxdt126yczf" xml:space="preserve">
'''گارو''' مٽيءَ تي ٻڌل هڪ روايتي [[مسالو (اڏاوت)|اڏاوتي مسالو]] آهي، جيڪو عام طور مٽيءَ ۽ پاڻيءَ کي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور تي ڪچين سرن، مٽيءَ جي سرن ۽ ٻين روايتي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ سرن يا ٻين اڏاوتي جزن کي پاڻ ۾ ٻڌڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. گاري لاءِ استعمال ٿيندڙ مٽي صاف، ٺوس ۽ ڪلر، ڪچري، اڏوهيءَ توڙي ٻين غيرضروري مادن کان پاڪ هئڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

گارو تيار ڪرڻ لاءِ مٽيءَ ۾ مناسب مقدار ۾ پاڻي ملائي ان کي چڱيءَ طرح ڳوهيو ويندو آهي. روايتي طريقي ۾ مٽيءَ کي صاف زميني سطح تي پاڻيءَ سان ملائي ڪجهه وقت تائين لتاڙيو ويندو آهي، جيئن ان ۾ گهربل لچڪ ۽ هڪجهڙائي پيدا ٿئي، مٽيءَ جا ڀتر ڀڄي وڃن ۽ تيار ٿيل گاري ۾ ڳنڍا يا ڳوڙها باقي نه رهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ ۾ موجود [[چيڪي مٽي]] گاري ۾ ٻڌڻ واري مادي طور ڪم ڪري ٿي، جڏهن تہ [[واري]] جهڙا داڻيدار جزا ان جي بناوت ۽ پائيداريءَ تي اثرانداز ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; گهڻي چيڪي مٽي پاڻي جذب ڪرڻ وقت ڦهلجي ۽ سڪڻ وقت سُسي سگهي ٿي، جنهن سبب گاري يا مٽيءَ جي اڏاوت ۾ ڏار پيدا ٿيڻ جو امڪان وڌي وڃي ٿو. مناسب مقدار ۾ واري ملائڻ سان اهڙي سُسڻ ۽ ڏار پوڻ کي گهٽائي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preservation
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/peco/learn/historyculture/preservation.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; انهيءَ ڪري جيڪڏهن استعمال ٿيندڙ مٽي تمام گهڻي چيڪي هجي ۽ سڪڻ کان پوءِ ان ۾ ڏار پوڻ يا ٽڪرا ٿيڻ جو انديشو هجي تہ ان ۾ مناسب مقدار ۾ درياهي واري ملائي سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ جو مسالو خاص طور [[ايڊوبي]] ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اوسارين سان موافق هوندو آهي. اهڙين اڏاوتن ۾ مسالي جي جوڙجڪ عام طور اڏاوتي سرن يا بلاڪن جي مٽيءَ سان ملندڙ جلندڙ رکي ويندي آهي، جنهن سان ٻنهي مادن جي طبعي خاصيتن ۾ مطابقت برقرار رهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

گاري ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اڏاوتي مادن جي اهم ڪمزورين مان [[پاڻي]] ۽ موسمي گسڻ آهن. مينهن، وهندڙ پاڻي ۽ هوا سان ايندڙ واريءَ جا ذرڙا وقت سان مٽيءَ جي سطح کي کاڄي سگهن ٿا؛ انهيءَ ڪري تاريخي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ گاري جي مرمت ۽ جوڙن جي ٻيهر ڀرائي تحفظ جو اهم حصو هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - FAQs
 |publisher=National Park Service
 |url=https://home.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-faqs.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mortar Repair
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/chcu/learn/historyculture/mortar-repair.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== گارو ===
'''گارو''' مٽيءَ تي ٻڌل هڪ روايتي [[مسالو (اڏاوت)|اڏاوتي مسالو]] آهي، جيڪو عام طور مٽيءَ ۽ پاڻيءَ کي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور تي ڪچين سرن، مٽيءَ جي سرن ۽ ٻين روايتي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ سرن يا ٻين اڏاوتي جزن کي پاڻ ۾ ٻڌڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. گاري لاءِ استعمال ٿيندڙ مٽي صاف، ٺوس ۽ ڪلر، ڪچري، اڏوهيءَ توڙي ٻين غيرضروري مادن کان پاڪ هئڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

گارو تيار ڪرڻ لاءِ مٽيءَ ۾ مناسب مقدار ۾ پاڻي ملائي ان کي چڱيءَ طرح ڳوهيو ويندو آهي. روايتي طريقي ۾ مٽيءَ کي صاف زميني سطح تي پاڻيءَ سان ملائي ڪجهه وقت تائين لتاڙيو ويندو آهي، جيئن ان ۾ گهربل لچڪ ۽ هڪجهڙائي پيدا ٿئي، مٽيءَ جا ڀتر ڀڄي وڃن ۽ تيار ٿيل گاري ۾ ڳنڍا يا ڳوڙها باقي نه رهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ ۾ موجود [[چيڪي مٽي]] گاري ۾ ٻڌڻ واري مادي طور ڪم ڪري ٿي، جڏهن تہ [[واري]] جهڙا داڻيدار جزا ان جي بناوت ۽ پائيداريءَ تي اثرانداز ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; گهڻي چيڪي مٽي پاڻي جذب ڪرڻ وقت ڦهلجي ۽ سڪڻ وقت سُسي سگهي ٿي، جنهن سبب گاري يا مٽيءَ جي اڏاوت ۾ ڏار پيدا ٿيڻ جو امڪان وڌي وڃي ٿو. مناسب مقدار ۾ واري ملائڻ سان اهڙي سُسڻ ۽ ڏار پوڻ کي گهٽائي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preservation
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/peco/learn/historyculture/preservation.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; انهيءَ ڪري جيڪڏهن استعمال ٿيندڙ مٽي تمام گهڻي چيڪي هجي ۽ سڪڻ کان پوءِ ان ۾ ڏار پوڻ يا ٽڪرا ٿيڻ جو انديشو هجي تہ ان ۾ مناسب مقدار ۾ درياهي واري ملائي سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ جو مسالو خاص طور [[ايڊوبي]] ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اوسارين سان موافق هوندو آهي. اهڙين اڏاوتن ۾ مسالي جي جوڙجڪ عام طور اڏاوتي سرن يا بلاڪن جي مٽيءَ سان ملندڙ جلندڙ رکي ويندي آهي، جنهن سان ٻنهي مادن جي طبعي خاصيتن ۾ مطابقت برقرار رهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

گاري ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اڏاوتي مادن جي اهم ڪمزورين مان [[پاڻي]] ۽ موسمي گسڻ آهن. مينهن، وهندڙ پاڻي ۽ هوا سان ايندڙ واريءَ جا ذرڙا وقت سان مٽيءَ جي سطح کي کاڄي سگهن ٿا؛ انهيءَ ڪري تاريخي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ گاري جي مرمت ۽ جوڙن جي ٻيهر ڀرائي تحفظ جو اهم حصو هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - FAQs
 |publisher=National Park Service
 |url=https://home.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-faqs.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mortar Repair
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/chcu/learn/historyculture/mortar-repair.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>gpwfynawopdioqimddewjxdt126yczf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401678</id>
      <parentid>401677</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="b9crmffftm6fuz5n2a4t3kk2ucgiqfr" xml:space="preserve">
'''گارو''' مٽيءَ تي ٻڌل هڪ روايتي [[مسالو (اڏاوت)|اڏاوتي مسالو]] آهي، جيڪو عام طور مٽيءَ ۽ پاڻيءَ کي ملائي تيار ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور تي ڪچين سرن، مٽيءَ جي سرن ۽ ٻين روايتي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ سرن يا ٻين اڏاوتي جزن کي پاڻ ۾ ٻڌڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. گاري لاءِ استعمال ٿيندڙ مٽي صاف، ٺوس ۽ ڪلر، ڪچري، اڏوهيءَ توڙي ٻين غيرضروري مادن کان پاڪ هئڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

گارو تيار ڪرڻ لاءِ مٽيءَ ۾ مناسب مقدار ۾ پاڻي ملائي ان کي چڱيءَ طرح ڳوهيو ويندو آهي. روايتي طريقي ۾ مٽيءَ کي صاف زميني سطح تي پاڻيءَ سان ملائي ڪجهه وقت تائين لتاڙيو ويندو آهي، جيئن ان ۾ گهربل لچڪ ۽ هڪجهڙائي پيدا ٿئي، مٽيءَ جا ڀتر ڀڄي وڃن ۽ تيار ٿيل گاري ۾ ڳنڍا يا ڳوڙها باقي نه رهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ ۾ موجود [[چيڪي مٽي]] گاري ۾ ٻڌڻ واري مادي طور ڪم ڪري ٿي، جڏهن تہ [[واري]] جهڙا داڻيدار جزا ان جي بناوت ۽ پائيداريءَ تي اثرانداز ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; گهڻي چيڪي مٽي پاڻي جذب ڪرڻ وقت ڦهلجي ۽ سڪڻ وقت سُسي سگهي ٿي، جنهن سبب گاري يا مٽيءَ جي اڏاوت ۾ ڏار پيدا ٿيڻ جو امڪان وڌي وڃي ٿو. مناسب مقدار ۾ واري ملائڻ سان اهڙي سُسڻ ۽ ڏار پوڻ کي گهٽائي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preservation
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/peco/learn/historyculture/preservation.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt; انهيءَ ڪري جيڪڏهن استعمال ٿيندڙ مٽي تمام گهڻي چيڪي هجي ۽ سڪڻ کان پوءِ ان ۾ ڏار پوڻ يا ٽڪرا ٿيڻ جو انديشو هجي تہ ان ۾ مناسب مقدار ۾ درياهي واري ملائي سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

مٽيءَ جو مسالو خاص طور [[ايڊوبي]] ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اوسارين سان موافق هوندو آهي. اهڙين اڏاوتن ۾ مسالي جي جوڙجڪ عام طور اڏاوتي سرن يا بلاڪن جي مٽيءَ سان ملندڙ جلندڙ رکي ويندي آهي، جنهن سان ٻنهي مادن جي طبعي خاصيتن ۾ مطابقت برقرار رهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - Glossary of Terms
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-glossary-of-terms.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

گاري ۽ ٻين مٽيءَ تي ٻڌل اڏاوتي مادن جي اهم ڪمزورين مان [[پاڻي]] ۽ موسمي گسڻ آهن. مينهن، وهندڙ پاڻي ۽ هوا سان ايندڙ واريءَ جا ذرڙا وقت سان مٽيءَ جي سطح کي کاڄي سگهن ٿا؛ انهيءَ ڪري تاريخي مٽيءَ وارين اڏاوتن ۾ گاري جي مرمت ۽ جوڙن جي ٻيهر ڀرائي تحفظ جو اهم حصو هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Earthen Architecture - FAQs
 |publisher=National Park Service
 |url=https://home.nps.gov/articles/000/earthen-architecture-faqs.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mortar Repair
 |publisher=National Park Service
 |url=https://www.nps.gov/chcu/learn/historyculture/mortar-repair.htm
 |access-date=8 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>b9crmffftm6fuz5n2a4t3kk2ucgiqfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊي پي سي (اڏاوت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39329</id>
    <revision>
      <id>401680</id>
      <parentid>312782</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5047" sha1="m6t2kqkry3emwg1a225nr3g7voo548g" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>m6t2kqkry3emwg1a225nr3g7voo548g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401681</id>
      <parentid>401680</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8301" sha1="4ho9ktqhk55zski9wevjtb1tqhe08qe" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>4ho9ktqhk55zski9wevjtb1tqhe08qe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401682</id>
      <parentid>401681</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10030" sha1="fccp9wizucw062a1zc233z0my3g3vu7" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== مواد ==
نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=P.C. Varghese|title=Building Materials|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|year=2005|isbn=81-203-2848-5|page=230|url=https://books.google.com/books?id=MBamtq45OykC&amp;pg=PT248}}&lt;/ref&gt; عام مواد ۾ هي شامل آهن:

* '''لچڪدار مواد'''، جهڙوڪ [[بيوٽائل رٻڙ]]، گرم [[بٽومين]] (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، [[شيهو|شيهي]] ۽ [[ٽامو|ٽامي]] جون چادرون.
* '''نيم سخت مواد'''، جهڙوڪ [[ماسٽڪ ڏامر]].
* '''سخت مواد'''، جهڙوڪ غير جاذب [[سرون]]، [[پٿر]]، [[سليٽ]]، [[سيمينٽ جو مسالو]] ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
* [[پٿر]] جا غير جاذب تهه.
* پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل [[مسالو (اڏاوت)|مسالو]].
* فرشن هيٺان ٿلهي [[واري]] جا تهه.
* فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
* [[ڪاٺ]]، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Oliver |title=‘Bark is the original dampproof membrane!’ Meet the radical designers who let nothing go to waste |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2025/apr/08/material-cultures-radical-designers-let-nothing-go-to-waste-bark-cactus-plaster-straw |work=The Guardian |date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>fccp9wizucw062a1zc233z0my3g3vu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401683</id>
      <parentid>401682</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13212" sha1="sq6mx4r2zgzgexabnx4o44xx9qtku5t" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== مواد ==
نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=P.C. Varghese|title=Building Materials|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|year=2005|isbn=81-203-2848-5|page=230|url=https://books.google.com/books?id=MBamtq45OykC&amp;pg=PT248}}&lt;/ref&gt; عام مواد ۾ هي شامل آهن:

* '''لچڪدار مواد'''، جهڙوڪ [[بيوٽائل رٻڙ]]، گرم [[بٽومين]] (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، [[شيهو|شيهي]] ۽ [[ٽامو|ٽامي]] جون چادرون.
* '''نيم سخت مواد'''، جهڙوڪ [[ماسٽڪ ڏامر]].
* '''سخت مواد'''، جهڙوڪ غير جاذب [[سرون]]، [[پٿر]]، [[سليٽ]]، [[سيمينٽ جو مسالو]] ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
* [[پٿر]] جا غير جاذب تهه.
* پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل [[مسالو (اڏاوت)|مسالو]].
* فرشن هيٺان ٿلهي [[واري]] جا تهه.
* فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
* [[ڪاٺ]]، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Oliver |title=‘Bark is the original dampproof membrane!’ Meet the radical designers who let nothing go to waste |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2025/apr/08/material-cultures-radical-designers-let-nothing-go-to-waste-bark-cactus-plaster-straw |work=The Guardian |date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== اوساريءَ جي اڏاوت ==
[[ڊي پي سي]] (DPC) هڪ پائيدار ۽ غير جاذب نمي روڪ تهه هوندو آهي، جيڪو [[سليٽ]]، بٽومين واري فيلٽ، ڌاتو، پلاسٽڪ يا خاص تيار ڪيل سرن جهڙي مواد مان ٺهيل ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.&lt;/ref&gt; ان کي عام طور سرن يا بلاڪن جي ٻن قطارن جي وچ ۾ [[مسالو (اڏاوت)|مسالي]] اندر وڇايو ويندو آهي ۽ زمين جي سطح ڀرسان مسالي ۾ هڪ سنهي ليڪ جي صورت ۾ نظر اچي سگهي ٿو. لاڳيتو نمي روڪ رڪاوٽ ٺاهڻ لاءِ ڊي پي سي يا نمي روڪ جھلي (DPM) جي جدا جدا حصن کي پاڻ ۾ سيل ڪيو ويندو آهي. زميني فرش جي ٻاهرين ڪنارن وٽ ڊي پي سي کي فرش هيٺان موجود ڊي پي ايم سان پڻ ڳنڍي سگهجي ٿو، جنهن سان عمارت جو اندريون حصو زمين جي نميءَ کان الڳ رهي ٿو.

[[خالي جاءِ واري ڀت]] ۾ عام طور ٻاهرين ۽ اندرين ٻنهي ڀتين ۾ ڊي پي سي لڳائي ويندي آهي.{{citation needed|date=February 2014}} ٻاهرين ڀت ۾ اهو عام طور زمين جي سطح کان {{convert|150|mm}} کان {{convert|200|mm||abbr=on}} مٿي، يعني سرن جي لڳ ڀڳ ٻن کان ٽن قطارن جي اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي. ان سان مينهن جي پاڻيءَ جا ڇنڊا يا زمين تي گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين ڀت کي آسانيءَ سان آلو نٿا ڪري سگهن، جڏهن تہ ڊي پي سي کان هيٺيون حصو برسات دوران نمي جذب ڪري سگهي ٿو.

اندرين ڀت ۾ ڊي پي سي عام طور فرش جي سطح کان هيٺ رکيو ويندو آهي، خاص طور معلق ڪاٺيءَ جي فرش ۾. مضبوط ڪنڪريٽ فرش جي صورت ۾ اهو اڪثر فرش جي تختيءَ کان ٿورو مٿي لڳايو ويندو آهي، جيئن ان کي تختيءَ هيٺان موجود ڊي پي ايم سان ڳنڍي سگهجي. اهڙي ترتيب سان فرش جي سطح کان مٿي [[اسڪرٽنگ بورڊ]] لڳائڻ وقت نمي روڪ تهه کي سوراخ ٿيڻ کان بچائي سگهجي ٿو.

جديد عمارت سازيءَ ۾ جدا جدا اندرين ۽ ٻاهرين ڊي پي سي بدران سخت پلاسٽڪ جو هڪ ٽڪرو پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڀت جي وچ واري خالي جاءِ مان گذري ٻنهي ڀتين سان ڳنڍجي ٿو. ان کي '''خالي جاءِ واري ٽري''' چيو ويندو آهي. اهڙي نظام ۾ خالي جاءِ اندر گڏ ٿيندڙ پاڻيءَ کي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ نيڪال جا ننڍا سوراخ رکڻ ضروري هوندا آهن؛ ٻي صورت ۾ گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين حصي ۾ نميءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>sq6mx4r2zgzgexabnx4o44xx9qtku5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401684</id>
      <parentid>401683</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14384" sha1="n36pd4rrgx6x66yfuobzpc2kfuwy99t" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== مواد ==
نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=P.C. Varghese|title=Building Materials|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|year=2005|isbn=81-203-2848-5|page=230|url=https://books.google.com/books?id=MBamtq45OykC&amp;pg=PT248}}&lt;/ref&gt; عام مواد ۾ هي شامل آهن:

* '''لچڪدار مواد'''، جهڙوڪ [[بيوٽائل رٻڙ]]، گرم [[بٽومين]] (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، [[شيهو|شيهي]] ۽ [[ٽامو|ٽامي]] جون چادرون.
* '''نيم سخت مواد'''، جهڙوڪ [[ماسٽڪ ڏامر]].
* '''سخت مواد'''، جهڙوڪ غير جاذب [[سرون]]، [[پٿر]]، [[سليٽ]]، [[سيمينٽ جو مسالو]] ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
* [[پٿر]] جا غير جاذب تهه.
* پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل [[مسالو (اڏاوت)|مسالو]].
* فرشن هيٺان ٿلهي [[واري]] جا تهه.
* فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
* [[ڪاٺ]]، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Oliver |title=‘Bark is the original dampproof membrane!’ Meet the radical designers who let nothing go to waste |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2025/apr/08/material-cultures-radical-designers-let-nothing-go-to-waste-bark-cactus-plaster-straw |work=The Guardian |date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== اوساريءَ جي اڏاوت ==
[[ڊي پي سي]] (DPC) هڪ پائيدار ۽ غير جاذب نمي روڪ تهه هوندو آهي، جيڪو [[سليٽ]]، بٽومين واري فيلٽ، ڌاتو، پلاسٽڪ يا خاص تيار ڪيل سرن جهڙي مواد مان ٺهيل ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.&lt;/ref&gt; ان کي عام طور سرن يا بلاڪن جي ٻن قطارن جي وچ ۾ [[مسالو (اڏاوت)|مسالي]] اندر وڇايو ويندو آهي ۽ زمين جي سطح ڀرسان مسالي ۾ هڪ سنهي ليڪ جي صورت ۾ نظر اچي سگهي ٿو. لاڳيتو نمي روڪ رڪاوٽ ٺاهڻ لاءِ ڊي پي سي يا نمي روڪ جھلي (DPM) جي جدا جدا حصن کي پاڻ ۾ سيل ڪيو ويندو آهي. زميني فرش جي ٻاهرين ڪنارن وٽ ڊي پي سي کي فرش هيٺان موجود ڊي پي ايم سان پڻ ڳنڍي سگهجي ٿو، جنهن سان عمارت جو اندريون حصو زمين جي نميءَ کان الڳ رهي ٿو.

[[خالي جاءِ واري ڀت]] ۾ عام طور ٻاهرين ۽ اندرين ٻنهي ڀتين ۾ ڊي پي سي لڳائي ويندي آهي.{{citation needed|date=February 2014}} ٻاهرين ڀت ۾ اهو عام طور زمين جي سطح کان {{convert|150|mm}} کان {{convert|200|mm||abbr=on}} مٿي، يعني سرن جي لڳ ڀڳ ٻن کان ٽن قطارن جي اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي. ان سان مينهن جي پاڻيءَ جا ڇنڊا يا زمين تي گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين ڀت کي آسانيءَ سان آلو نٿا ڪري سگهن، جڏهن تہ ڊي پي سي کان هيٺيون حصو برسات دوران نمي جذب ڪري سگهي ٿو.

اندرين ڀت ۾ ڊي پي سي عام طور فرش جي سطح کان هيٺ رکيو ويندو آهي، خاص طور معلق ڪاٺيءَ جي فرش ۾. مضبوط ڪنڪريٽ فرش جي صورت ۾ اهو اڪثر فرش جي تختيءَ کان ٿورو مٿي لڳايو ويندو آهي، جيئن ان کي تختيءَ هيٺان موجود ڊي پي ايم سان ڳنڍي سگهجي. اهڙي ترتيب سان فرش جي سطح کان مٿي [[اسڪرٽنگ بورڊ]] لڳائڻ وقت نمي روڪ تهه کي سوراخ ٿيڻ کان بچائي سگهجي ٿو.

جديد عمارت سازيءَ ۾ جدا جدا اندرين ۽ ٻاهرين ڊي پي سي بدران سخت پلاسٽڪ جو هڪ ٽڪرو پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڀت جي وچ واري خالي جاءِ مان گذري ٻنهي ڀتين سان ڳنڍجي ٿو. ان کي '''خالي جاءِ واري ٽري''' چيو ويندو آهي. اهڙي نظام ۾ خالي جاءِ اندر گڏ ٿيندڙ پاڻيءَ کي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ نيڪال جا ننڍا سوراخ رکڻ ضروري هوندا آهن؛ ٻي صورت ۾ گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين حصي ۾ نميءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

== ڪنڪريٽ جون ڀتيون ۽ فرش ==
[[ڪنڪريٽ]] مان نمي ڪجهه حد تائين گذري سگهي ٿي، تنهنڪري ڪنڪريٽ جي ڀتين ۾ اڪثر اڀي [[ٻاڦ روڪ]] جي ضرورت پوي ٿي. نمي روڪ رڪاوٽ ڪنڪريٽ جي ٻاهرين سطح تي ڪوٽنگ يا جھلي جي صورت ۾ لڳائي سگهجي ٿي. ڪوٽنگ لاءِ [[بٽومين|ڏامر]]، ڏامر جو املشن، پتلو ڪيل ڏامر يا لچڪدار پوليمري مادو استعمال ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93-101. Print.&lt;/ref&gt;

نمي روڪ جھلين ۾ رٻڙ ملايل ڏامر يا [[اي پي ڊي ايم رٻڙ]] استعمال ٿيندي آهي. رٻڙ تي ٻڌل مواد نسبتاً وڌيڪ لچڪدار هوندو آهي؛ تنهنڪري ڪنڪريٽ ۾ ننڍا ڏار پيدا ٿيڻ جي صورت ۾ اهڙي نمي روڪ جھلي ڪنڪريٽ سان گڏ آسانيءَ سان نٿي ڦاٽي ۽ پنهنجي رڪاوٽي خاصيت برقرار رکي سگهي ٿي.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>n36pd4rrgx6x66yfuobzpc2kfuwy99t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401685</id>
      <parentid>401684</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17252" sha1="qji4ps0authw6xhbvlmhacgc7fmipc0" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== مواد ==
نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=P.C. Varghese|title=Building Materials|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|year=2005|isbn=81-203-2848-5|page=230|url=https://books.google.com/books?id=MBamtq45OykC&amp;pg=PT248}}&lt;/ref&gt; عام مواد ۾ هي شامل آهن:

* '''لچڪدار مواد'''، جهڙوڪ [[بيوٽائل رٻڙ]]، گرم [[بٽومين]] (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، [[شيهو|شيهي]] ۽ [[ٽامو|ٽامي]] جون چادرون.
* '''نيم سخت مواد'''، جهڙوڪ [[ماسٽڪ ڏامر]].
* '''سخت مواد'''، جهڙوڪ غير جاذب [[سرون]]، [[پٿر]]، [[سليٽ]]، [[سيمينٽ جو مسالو]] ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
* [[پٿر]] جا غير جاذب تهه.
* پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل [[مسالو (اڏاوت)|مسالو]].
* فرشن هيٺان ٿلهي [[واري]] جا تهه.
* فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
* [[ڪاٺ]]، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Oliver |title=‘Bark is the original dampproof membrane!’ Meet the radical designers who let nothing go to waste |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2025/apr/08/material-cultures-radical-designers-let-nothing-go-to-waste-bark-cactus-plaster-straw |work=The Guardian |date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== اوساريءَ جي اڏاوت ==
[[ڊي پي سي]] (DPC) هڪ پائيدار ۽ غير جاذب نمي روڪ تهه هوندو آهي، جيڪو [[سليٽ]]، بٽومين واري فيلٽ، ڌاتو، پلاسٽڪ يا خاص تيار ڪيل سرن جهڙي مواد مان ٺهيل ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.&lt;/ref&gt; ان کي عام طور سرن يا بلاڪن جي ٻن قطارن جي وچ ۾ [[مسالو (اڏاوت)|مسالي]] اندر وڇايو ويندو آهي ۽ زمين جي سطح ڀرسان مسالي ۾ هڪ سنهي ليڪ جي صورت ۾ نظر اچي سگهي ٿو. لاڳيتو نمي روڪ رڪاوٽ ٺاهڻ لاءِ ڊي پي سي يا نمي روڪ جھلي (DPM) جي جدا جدا حصن کي پاڻ ۾ سيل ڪيو ويندو آهي. زميني فرش جي ٻاهرين ڪنارن وٽ ڊي پي سي کي فرش هيٺان موجود ڊي پي ايم سان پڻ ڳنڍي سگهجي ٿو، جنهن سان عمارت جو اندريون حصو زمين جي نميءَ کان الڳ رهي ٿو.

[[خالي جاءِ واري ڀت]] ۾ عام طور ٻاهرين ۽ اندرين ٻنهي ڀتين ۾ ڊي پي سي لڳائي ويندي آهي.{{citation needed|date=February 2014}} ٻاهرين ڀت ۾ اهو عام طور زمين جي سطح کان {{convert|150|mm}} کان {{convert|200|mm||abbr=on}} مٿي، يعني سرن جي لڳ ڀڳ ٻن کان ٽن قطارن جي اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي. ان سان مينهن جي پاڻيءَ جا ڇنڊا يا زمين تي گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين ڀت کي آسانيءَ سان آلو نٿا ڪري سگهن، جڏهن تہ ڊي پي سي کان هيٺيون حصو برسات دوران نمي جذب ڪري سگهي ٿو.

اندرين ڀت ۾ ڊي پي سي عام طور فرش جي سطح کان هيٺ رکيو ويندو آهي، خاص طور معلق ڪاٺيءَ جي فرش ۾. مضبوط ڪنڪريٽ فرش جي صورت ۾ اهو اڪثر فرش جي تختيءَ کان ٿورو مٿي لڳايو ويندو آهي، جيئن ان کي تختيءَ هيٺان موجود ڊي پي ايم سان ڳنڍي سگهجي. اهڙي ترتيب سان فرش جي سطح کان مٿي [[اسڪرٽنگ بورڊ]] لڳائڻ وقت نمي روڪ تهه کي سوراخ ٿيڻ کان بچائي سگهجي ٿو.

جديد عمارت سازيءَ ۾ جدا جدا اندرين ۽ ٻاهرين ڊي پي سي بدران سخت پلاسٽڪ جو هڪ ٽڪرو پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڀت جي وچ واري خالي جاءِ مان گذري ٻنهي ڀتين سان ڳنڍجي ٿو. ان کي '''خالي جاءِ واري ٽري''' چيو ويندو آهي. اهڙي نظام ۾ خالي جاءِ اندر گڏ ٿيندڙ پاڻيءَ کي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ نيڪال جا ننڍا سوراخ رکڻ ضروري هوندا آهن؛ ٻي صورت ۾ گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين حصي ۾ نميءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

== ڪنڪريٽ جون ڀتيون ۽ فرش ==
[[ڪنڪريٽ]] مان نمي ڪجهه حد تائين گذري سگهي ٿي، تنهنڪري ڪنڪريٽ جي ڀتين ۾ اڪثر اڀي [[ٻاڦ روڪ]] جي ضرورت پوي ٿي. نمي روڪ رڪاوٽ ڪنڪريٽ جي ٻاهرين سطح تي ڪوٽنگ يا جھلي جي صورت ۾ لڳائي سگهجي ٿي. ڪوٽنگ لاءِ [[بٽومين|ڏامر]]، ڏامر جو املشن، پتلو ڪيل ڏامر يا لچڪدار پوليمري مادو استعمال ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93-101. Print.&lt;/ref&gt;

نمي روڪ جھلين ۾ رٻڙ ملايل ڏامر يا [[اي پي ڊي ايم رٻڙ]] استعمال ٿيندي آهي. رٻڙ تي ٻڌل مواد نسبتاً وڌيڪ لچڪدار هوندو آهي؛ تنهنڪري ڪنڪريٽ ۾ ننڍا ڏار پيدا ٿيڻ جي صورت ۾ اهڙي نمي روڪ جھلي ڪنڪريٽ سان گڏ آسانيءَ سان نٿي ڦاٽي ۽ پنهنجي رڪاوٽي خاصيت برقرار رکي سگهي ٿي.

== موجود عمارتن ۾ نميءَ جو تدارڪ ==
ويهين صديءَ تائين يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾ اوساريءَ واريون عمارتون عام طور اهڙن نمي گذار مادن سان تعمير ڪيون وينديون هيون، جهڙوڪ پٿر، [[چن (مادو)|چن]] تي ٻڌل مسالا ۽ پلستر، جن جي مٿان نرم پاڻيءَ تي ٻڌل رنگ استعمال ٿيندا هئا. اهي مواد نميءَ کي ٻاڦ جي صورت ۾ ٻاهر نڪرڻ ڏيندا هئا. بعد ۾ [[ٽائل]]، [[لينوليم]]، سيمينٽ، [[جپسم]] تي ٻڌل مواد ۽ مصنوعي رنگن جهڙن گهٽ نمي گذار مادن جي استعمال کي ڪجهه ماهر پراڻين عمارتن ۾ نميءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ تہ اهي نميءَ جي قدرتي اخراج ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Society of the Protection of Ancient Buildings|title=Technical Q&amp;A 20: Rising Damp|url=http://www.spab.org.uk/advice/technical-qas/technical-qa-20-rising-damp/|accessdate=16 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228182147/http://www.spab.org.uk/advice/technical-qas/technical-qa-20-rising-damp/|archive-date=2014-02-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

موجود عمارتن ۾ نميءَ جي تدارڪ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا. مناسب طريقي جي چونڊ نميءَ جي اصل سبب تي دارومدار رکي ٿي، جهڙوڪ [[اڀرندڙ نمي]]، نمي جذب ڪندڙ لوڻن سبب پيدا ٿيندڙ نمي، [[گاٺجڻ]]، يا ٻاهران پاڻيءَ جي اندر داخل ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ نمي.

پراڻين عمارتن جي اندرين ڀتين تي نميءَ جا نشان هميشه زمين مان اڀرندڙ نميءَ سبب نہ هوندا آهن، پر اڪثر ٻاهرين اڏاوتي خرابين سان پڻ لاڳاپيل هوندا آهن. عام سببن ۾ هي شامل آهن:

* مينهن جي پاڻيءَ وارين نالين مان پاڻي رسڻ؛
* برساتي پاڻيءَ جي نيڪال وارن پائپن جو غلط رخ يا ناقص لڳاءُ؛
* عمارت جي چوڌاري ناڪافي [[نيڪال]]؛
* دريءَ جي ڇڄن ۽ ٻين ٻاهر نڪتل اڏاوتي حصن مان پاڻي ٽپڪائڻ جو ناقص بندوبست؛
* [[نمي روڪ تهه]] جي مٿان يا چوڌاري جاذب مواد جو اهڙو لاڳيتو رابطو، جيڪو نميءَ کي ان رڪاوٽ کان مٿي منتقل ٿيڻ جو رستو ڏئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ZFN|date=2021-02-19|title=How To Treat Damp Walls Internally|url=https://www.zfn.co.uk/post/how-to-treat-damp-walls-internally|access-date=2021-03-30|website=ZFN|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>qji4ps0authw6xhbvlmhacgc7fmipc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401686</id>
      <parentid>401685</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17846" sha1="mjujrsynuwq8l6mk0osuq4mq5tfp4ee" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== مواد ==
نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=P.C. Varghese|title=Building Materials|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|year=2005|isbn=81-203-2848-5|page=230|url=https://books.google.com/books?id=MBamtq45OykC&amp;pg=PT248}}&lt;/ref&gt; عام مواد ۾ هي شامل آهن:

* '''لچڪدار مواد'''، جهڙوڪ [[بيوٽائل رٻڙ]]، گرم [[بٽومين]] (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، [[شيهو|شيهي]] ۽ [[ٽامو|ٽامي]] جون چادرون.
* '''نيم سخت مواد'''، جهڙوڪ [[ماسٽڪ ڏامر]].
* '''سخت مواد'''، جهڙوڪ غير جاذب [[سرون]]، [[پٿر]]، [[سليٽ]]، [[سيمينٽ جو مسالو]] ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
* [[پٿر]] جا غير جاذب تهه.
* پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل [[مسالو (اڏاوت)|مسالو]].
* فرشن هيٺان ٿلهي [[واري]] جا تهه.
* فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
* [[ڪاٺ]]، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Oliver |title=‘Bark is the original dampproof membrane!’ Meet the radical designers who let nothing go to waste |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2025/apr/08/material-cultures-radical-designers-let-nothing-go-to-waste-bark-cactus-plaster-straw |work=The Guardian |date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== اوساريءَ جي اڏاوت ==
[[ڊي پي سي]] (DPC) هڪ پائيدار ۽ غير جاذب نمي روڪ تهه هوندو آهي، جيڪو [[سليٽ]]، بٽومين واري فيلٽ، ڌاتو، پلاسٽڪ يا خاص تيار ڪيل سرن جهڙي مواد مان ٺهيل ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.&lt;/ref&gt; ان کي عام طور سرن يا بلاڪن جي ٻن قطارن جي وچ ۾ [[مسالو (اڏاوت)|مسالي]] اندر وڇايو ويندو آهي ۽ زمين جي سطح ڀرسان مسالي ۾ هڪ سنهي ليڪ جي صورت ۾ نظر اچي سگهي ٿو. لاڳيتو نمي روڪ رڪاوٽ ٺاهڻ لاءِ ڊي پي سي يا نمي روڪ جھلي (DPM) جي جدا جدا حصن کي پاڻ ۾ سيل ڪيو ويندو آهي. زميني فرش جي ٻاهرين ڪنارن وٽ ڊي پي سي کي فرش هيٺان موجود ڊي پي ايم سان پڻ ڳنڍي سگهجي ٿو، جنهن سان عمارت جو اندريون حصو زمين جي نميءَ کان الڳ رهي ٿو.

[[خالي جاءِ واري ڀت]] ۾ عام طور ٻاهرين ۽ اندرين ٻنهي ڀتين ۾ ڊي پي سي لڳائي ويندي آهي.{{citation needed|date=February 2014}} ٻاهرين ڀت ۾ اهو عام طور زمين جي سطح کان {{convert|150|mm}} کان {{convert|200|mm||abbr=on}} مٿي، يعني سرن جي لڳ ڀڳ ٻن کان ٽن قطارن جي اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي. ان سان مينهن جي پاڻيءَ جا ڇنڊا يا زمين تي گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين ڀت کي آسانيءَ سان آلو نٿا ڪري سگهن، جڏهن تہ ڊي پي سي کان هيٺيون حصو برسات دوران نمي جذب ڪري سگهي ٿو.

اندرين ڀت ۾ ڊي پي سي عام طور فرش جي سطح کان هيٺ رکيو ويندو آهي، خاص طور معلق ڪاٺيءَ جي فرش ۾. مضبوط ڪنڪريٽ فرش جي صورت ۾ اهو اڪثر فرش جي تختيءَ کان ٿورو مٿي لڳايو ويندو آهي، جيئن ان کي تختيءَ هيٺان موجود ڊي پي ايم سان ڳنڍي سگهجي. اهڙي ترتيب سان فرش جي سطح کان مٿي [[اسڪرٽنگ بورڊ]] لڳائڻ وقت نمي روڪ تهه کي سوراخ ٿيڻ کان بچائي سگهجي ٿو.

جديد عمارت سازيءَ ۾ جدا جدا اندرين ۽ ٻاهرين ڊي پي سي بدران سخت پلاسٽڪ جو هڪ ٽڪرو پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڀت جي وچ واري خالي جاءِ مان گذري ٻنهي ڀتين سان ڳنڍجي ٿو. ان کي '''خالي جاءِ واري ٽري''' چيو ويندو آهي. اهڙي نظام ۾ خالي جاءِ اندر گڏ ٿيندڙ پاڻيءَ کي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ نيڪال جا ننڍا سوراخ رکڻ ضروري هوندا آهن؛ ٻي صورت ۾ گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين حصي ۾ نميءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

== ڪنڪريٽ جون ڀتيون ۽ فرش ==
[[ڪنڪريٽ]] مان نمي ڪجهه حد تائين گذري سگهي ٿي، تنهنڪري ڪنڪريٽ جي ڀتين ۾ اڪثر اڀي [[ٻاڦ روڪ]] جي ضرورت پوي ٿي. نمي روڪ رڪاوٽ ڪنڪريٽ جي ٻاهرين سطح تي ڪوٽنگ يا جھلي جي صورت ۾ لڳائي سگهجي ٿي. ڪوٽنگ لاءِ [[بٽومين|ڏامر]]، ڏامر جو املشن، پتلو ڪيل ڏامر يا لچڪدار پوليمري مادو استعمال ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93-101. Print.&lt;/ref&gt;

نمي روڪ جھلين ۾ رٻڙ ملايل ڏامر يا [[اي پي ڊي ايم رٻڙ]] استعمال ٿيندي آهي. رٻڙ تي ٻڌل مواد نسبتاً وڌيڪ لچڪدار هوندو آهي؛ تنهنڪري ڪنڪريٽ ۾ ننڍا ڏار پيدا ٿيڻ جي صورت ۾ اهڙي نمي روڪ جھلي ڪنڪريٽ سان گڏ آسانيءَ سان نٿي ڦاٽي ۽ پنهنجي رڪاوٽي خاصيت برقرار رکي سگهي ٿي.

== موجود عمارتن ۾ نميءَ جو تدارڪ ==
ويهين صديءَ تائين يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾ اوساريءَ واريون عمارتون عام طور اهڙن نمي گذار مادن سان تعمير ڪيون وينديون هيون، جهڙوڪ پٿر، [[چن (مادو)|چن]] تي ٻڌل مسالا ۽ پلستر، جن جي مٿان نرم پاڻيءَ تي ٻڌل رنگ استعمال ٿيندا هئا. اهي مواد نميءَ کي ٻاڦ جي صورت ۾ ٻاهر نڪرڻ ڏيندا هئا. بعد ۾ [[ٽائل]]، [[لينوليم]]، سيمينٽ، [[جپسم]] تي ٻڌل مواد ۽ مصنوعي رنگن جهڙن گهٽ نمي گذار مادن جي استعمال کي ڪجهه ماهر پراڻين عمارتن ۾ نميءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ تہ اهي نميءَ جي قدرتي اخراج ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Society of the Protection of Ancient Buildings|title=Technical Q&amp;A 20: Rising Damp|url=http://www.spab.org.uk/advice/technical-qas/technical-qa-20-rising-damp/|accessdate=16 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228182147/http://www.spab.org.uk/advice/technical-qas/technical-qa-20-rising-damp/|archive-date=2014-02-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

موجود عمارتن ۾ نميءَ جي تدارڪ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا. مناسب طريقي جي چونڊ نميءَ جي اصل سبب تي دارومدار رکي ٿي، جهڙوڪ [[اڀرندڙ نمي]]، نمي جذب ڪندڙ لوڻن سبب پيدا ٿيندڙ نمي، [[گاٺجڻ]]، يا ٻاهران پاڻيءَ جي اندر داخل ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ نمي.

پراڻين عمارتن جي اندرين ڀتين تي نميءَ جا نشان هميشه زمين مان اڀرندڙ نميءَ سبب نہ هوندا آهن، پر اڪثر ٻاهرين اڏاوتي خرابين سان پڻ لاڳاپيل هوندا آهن. عام سببن ۾ هي شامل آهن:

* مينهن جي پاڻيءَ وارين نالين مان پاڻي رسڻ؛
* برساتي پاڻيءَ جي نيڪال وارن پائپن جو غلط رخ يا ناقص لڳاءُ؛
* عمارت جي چوڌاري ناڪافي [[نيڪال]]؛
* دريءَ جي ڇڄن ۽ ٻين ٻاهر نڪتل اڏاوتي حصن مان پاڻي ٽپڪائڻ جو ناقص بندوبست؛
* [[نمي روڪ تهه]] جي مٿان يا چوڌاري جاذب مواد جو اهڙو لاڳيتو رابطو، جيڪو نميءَ کي ان رڪاوٽ کان مٿي منتقل ٿيڻ جو رستو ڏئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ZFN|date=2021-02-19|title=How To Treat Damp Walls Internally|url=https://www.zfn.co.uk/post/how-to-treat-damp-walls-internally|access-date=2021-03-30|website=ZFN|language=en}}&lt;/ref&gt;

== صحت ۽ حفاظت ==
ڊي پي سي ۾ استعمال ٿيندڙ ڪجهه پراڻن مادن ۾ [[ايسبيسٽس]] جا ريشا شامل ٿي سگهن ٿا. اهڙو مواد خاص طور پراڻن سرمائي رنگ جي سيلنٽ ۽ لچڪدار ڏامر وارين تختين ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندو هو. ايسبيسٽس تي مشتمل مواد کي ڪٽڻ، ٽوڙڻ يا هٽائڻ وقت ان جا ريشا هوا ۾ پکڙجي سگهن ٿا، تنهنڪري اهڙي مواد سان ڪم ڪرڻ وقت مناسب حفاظتي احتياط ضروري آه

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغباني]]</text>
      <sha1>mjujrsynuwq8l6mk0osuq4mq5tfp4ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401687</id>
      <parentid>401686</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18123" sha1="0xkldlprfm47wdsxsfnrwo0yl4eu8y8" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|عمارتن جي اڏاوت ۾ نميءَ کي روڪڻ جو طريقو}}


[[File:Horizontalsperre nirostahl.jpg|thumb|پٿر جي بنياد ۽ سرن جي ڀت جي وچ ۾ ڌاتوءَ جي نمي روڪ تهه]]

'''نمي روڪ تھ''' (انگريزي:ڊيمپ پروف ڪورس؛ مختصر: ڊي پي سي) عمارت سازيءَ ۾ [[نمي]] (damp) تي ضابطو رکڻ جو هڪ طريقو آهي، جنهن تحت عمارت جي ڀتين ۽ فرشن ۾ اهڙا مواد يا حفاظتي تهه استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي نميءَ کي عمارت جي اندرين حصن ۾ داخل ٿيڻ کان روڪين ٿا. رهائشي عمارتن ۾ نميءَ سان لاڳاپيل مسئلا عام طور پيش ايندڙ مسئلن مان آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bodoano |first1=Bridget |title=Dealing with damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/mar/01/diy.homes8 |work=The Guardian |date=1 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Amy |title=Mouldy Britain: a foolproof guide to rescuing your home from damp |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2023/feb/27/mouldy-britain-a-foolproof-guide-to-rescuing-your-home-from-damp |work=The Guardian |date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;

[[File:FlexibleRainPipe.JPG|thumb|right|250px|ڪنڪريٽ جي بنياد ۽ سرن جي اوساريءَ جي وچ ۾ نظر ايندڙ نمي روڪ تهه]]

[[آمريڪي سوسائٽي فار ٽيسٽنگ اينڊ مٽيريلز]] (ASTM) موجب، '''نمي روڪ''' اهڙي مادي يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو [[هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ]] جي غيرموجودگيءَ ۾ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي ابتڙ، '''پاڻي روڪ''' اهڙي حفاظتي عمل يا طريقي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو دٻاءَ هيٺ پاڻيءَ جي گذرڻ جي مزاحمت ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93. Print.&lt;/ref&gt;

عام طور نمي روڪ جو مقصد عمارت جي ٻاهرئين ماحول يا زمين مان ايندڙ نميءَ کي عمارت اندر داخل ٿيڻ کان روڪڻ هوندو آهي. ان جي ڀيٽ ۾ [[ٻاڦ روڪ]] هڪ الڳ قسم جو حفاظتي بندوبست آهي، جيڪو عمارت جي اندرين حصي مان پيدا ٿيندڙ آبي ٻاڦ يا نميءَ کي ڀتين جي جوڙجڪ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪي ٿو.

نميءَ جي مزاحمت لازمي طور مڪمل يا مطلق پاڻي روڪ خاصيت نہ هوندي آهي. اڏاوتي انجنيئرنگ ۾ ان جي ڪارڪردگي عام طور مقرر ڪيل [[انجنيئرنگ رواداري|انجنيئرنگ روادارين]]، قابل قبول حدن ۽ مخصوص آزمائشي طريقن جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي.

'''ڊي پي سي''' (DPC) يا '''نمي روڪ تهه''' عمارت جي ڀتين ۾ ڏنو ويندڙ غير جاذب تهه آهي، جيڪو زمين جي نميءَ کي سرن يا ٻين جاذب اڏاوتي مادن وسيلي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. عام طور هي تهه [[پلنٿ]] جي سطح تي ڏنو ويندو آهي ۽ پلنٿ کي زمين جي سطح کان مناسب اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي، جيئن برساتي پاڻي، آلي مٽي ۽ ڀرپاسي گڏ ٿيندڙ نمي ڀتين کي متاثر نہ ڪري.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot;&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءُ الدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

روايتي طور ڊي پي سي لاءِ 1:2:4 جي تناسب وارو سيمينٽ [[ڪنڪريٽ]] جو لڳ ڀڳ 1½ کان 3 انچ ٿلهو تهه استعمال ڪري، ان جي مٿان [[ڏامر]] جا تهه چاڙهيا ويندا آهن. عمارت جي نوعيت ۽ مقامي حالتن موجب [[ايلومينيم]] يا [[شيهو|شيهي]] جون چادرون، [[بٽومين]] جون چادرون، [[سليٽ]]، غير جاذب سرون، پاڻي روڪ سيمينٽ ۽ غير جاذب پٿر پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

گهڻي نمي يا سم وارن علائقن ۾ ڀتين جي اندرين ۽ ٻاهرين پاسن تي پلنٿ تائين اڀو نمي روڪ تهه ڏئي، ان کي پلنٿ تي موجود سڌي ڊي پي سي سان ڳنڍيو ويندو آهي. برساتي پاڻيءَ جي رسڻ کان بچاءَ لاءِ [[ٽيڪي واري ڀت|ٽيڪي وارين ڀتين]] هيٺان پڻ نمي روڪ تهه استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڊي پي سي جي سطح عام طور فرش جي سطح سان هموار رکي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Ansari1990&quot; /&gt;

== طريقا ==
عمارتن ۾ نمي روڪ مختلف طريقن سان ڪئي ويندي آهي، جن مان اهم هي آهن:

* '''نمي روڪ تهه''' (DPC) عمارت جي جوڙجڪ ۾ لڳايل اهڙو رڪاوٽي تهه آهي، جيڪو [[ڪيپلري عمل]] وسيلي زمين مان نميءَ کي مٿي چڙهڻ کان روڪي ٿو. زمين مان ڀتين ۾ نميءَ جي اهڙي چڙهڻ کي [[اڀرندڙ نمي]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thornhilldampproofing.co.uk/|title=Rising Damp {{!}} Rising Damp Treatment|date=2019-04-12|work=Thornhill damp proofing|access-date=2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timberwise.co.uk/damp-proofing/|title=Damp Proofing {{!}} Providing The Best Damp Treatments|date=2015-08-06|work=Timberwise|access-date=2018-09-17}}&lt;/ref&gt; نمي روڪ تهه سڌو يا اُڀو ٿي سگهي ٿو ۽ عام طور اوساريءَ وارين ڀتين هيٺان لڳايو ويندو آهي، پوءِ اها [[بار کڻندڙ ڀت]] هجي يا ورهاڱي واري ڀت.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot;&gt;Punmia, B. C., A. K. Jain, and Arun Kumar Jain. ''Building construction''. 10th ed. New Delhi: Laxmi Pub., 2008. 631. Print.&lt;/ref&gt;

* '''نمي روڪ جھلي''' (DPM) اهڙي [[جھلي]] آهي، جيڪا نميءَ جي گذر کي روڪڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. مثال طور، ڪنڪريٽ جي تختي هيٺان [[پوليٿيلين]] جي چادر وڇائي سگهجي ٿي، جيڪا زمين مان ڪيپلري عمل وسيلي [[ڪنڪريٽ]] ۾ نمي داخل ٿيڻ کان روڪي ٿي.&lt;ref&gt;&quot;Damp-proof membrane (dpm, DPM)&quot; def. 1. Gorse, Christopher A., and David Johnston. ''A dictionary of construction, surveying, and civil engineering''. Oxford: Oxford University Press, 2012. 104. Print.&lt;/ref&gt; اهڙي جھلي کي نمي روڪ تهه طور پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

* '''اندروني نمي روڪ''' ۾ ڪنڪريٽ جي ملاوٽ ۾ اهڙا مادا شامل ڪيا ويندا آهن، جيڪي ڪنڪريٽ جي پاڻي جذب ڪرڻ يا ان مان پاڻي گذرڻ جي صلاحيت گهٽائين ٿا.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''سطحي نمي روڪ ڪوٽنگ''' ۾ سطح تي پاڻي روڪ مادا، جهڙوڪ [[ايپوڪسي ريزن]]، لڳايا ويندا آهن. اهي مينهن جهڙي بنا دٻاءَ واري نميءَ کان بچاءُ فراهم ڪن ٿا؛ جڏهن تہ سيمينٽ تي ٻڌل ڇنڊيل ڪوٽنگ، جهڙوڪ [[شاٽڪريٽ]]، پاڻيءَ جي دٻاءَ خلاف پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''خالي جاءِ واري ڀت''' جي اڏاوت ۾ ٻاهرين ۽ اندرين ڀتين جي وچ ۾ خالي جاءِ ڇڏي ويندي آهي، جيڪا نميءَ جي سڌي منتقلي گهٽائي ٿي. [[مينهن روڪ پردي]] واري اڏاوت ان جو هڪ مثال آهي.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

* '''دٻاءَ سان گروٽ ڀرڻ''' ذريعي اوساريءَ ۾ موجود ڏارن ۽ جوڙن ۾ دٻاءَ هيٺ [[گروٽ]] ڀري پاڻي ۽ نميءَ جي گذر جا رستا بند ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Punmia&quot; /&gt;

== مواد ==
نمي روڪ لاءِ مختلف قسم جا مواد استعمال ڪيا ويندا آهن، جن جي چونڊ عمارت جي نوعيت، استعمال جي هنڌ ۽ نميءَ جي مقدار موجب ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=P.C. Varghese|title=Building Materials|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|year=2005|isbn=81-203-2848-5|page=230|url=https://books.google.com/books?id=MBamtq45OykC&amp;pg=PT248}}&lt;/ref&gt; عام مواد ۾ هي شامل آهن:

* '''لچڪدار مواد'''، جهڙوڪ [[بيوٽائل رٻڙ]]، گرم [[بٽومين]] (ڏامر)، پلاسٽڪ جون چادرون، بٽومين وارا تهه، [[شيهو|شيهي]] ۽ [[ٽامو|ٽامي]] جون چادرون.
* '''نيم سخت مواد'''، جهڙوڪ [[ماسٽڪ ڏامر]].
* '''سخت مواد'''، جهڙوڪ غير جاذب [[سرون]]، [[پٿر]]، [[سليٽ]]، [[سيمينٽ جو مسالو]] ۽ بٽومين جي ڪوٽنگ ڪيل سيمينٽ ڪنڪريٽ.
* [[پٿر]] جا غير جاذب تهه.
* پاڻي روڪ مرڪبن سان ملايل [[مسالو (اڏاوت)|مسالو]].
* فرشن هيٺان ٿلهي [[واري]] جا تهه.
* فرشن هيٺان لاڳيتو پلاسٽڪ جون چادرون.
* [[ڪاٺ]]، جنهن جا ڪجهه قسم يا جزا نمي روڪ رڪاوٽ طور استعمال ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wainwright |first1=Oliver |title=‘Bark is the original dampproof membrane!’ Meet the radical designers who let nothing go to waste |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2025/apr/08/material-cultures-radical-designers-let-nothing-go-to-waste-bark-cactus-plaster-straw |work=The Guardian |date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== اوساريءَ جي اڏاوت ==
[[ڊي پي سي]] (DPC) هڪ پائيدار ۽ غير جاذب نمي روڪ تهه هوندو آهي، جيڪو [[سليٽ]]، بٽومين واري فيلٽ، ڌاتو، پلاسٽڪ يا خاص تيار ڪيل سرن جهڙي مواد مان ٺهيل ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;Curtin, William George. Structural masonry designers' manual. 3rd ed. revised Oxford: Blackwell Science, 2008. 314. Print.&lt;/ref&gt; ان کي عام طور سرن يا بلاڪن جي ٻن قطارن جي وچ ۾ [[مسالو (اڏاوت)|مسالي]] اندر وڇايو ويندو آهي ۽ زمين جي سطح ڀرسان مسالي ۾ هڪ سنهي ليڪ جي صورت ۾ نظر اچي سگهي ٿو. لاڳيتو نمي روڪ رڪاوٽ ٺاهڻ لاءِ ڊي پي سي يا نمي روڪ جھلي (DPM) جي جدا جدا حصن کي پاڻ ۾ سيل ڪيو ويندو آهي. زميني فرش جي ٻاهرين ڪنارن وٽ ڊي پي سي کي فرش هيٺان موجود ڊي پي ايم سان پڻ ڳنڍي سگهجي ٿو، جنهن سان عمارت جو اندريون حصو زمين جي نميءَ کان الڳ رهي ٿو.

[[خالي جاءِ واري ڀت]] ۾ عام طور ٻاهرين ۽ اندرين ٻنهي ڀتين ۾ ڊي پي سي لڳائي ويندي آهي.{{citation needed|date=February 2014}} ٻاهرين ڀت ۾ اهو عام طور زمين جي سطح کان {{convert|150|mm}} کان {{convert|200|mm||abbr=on}} مٿي، يعني سرن جي لڳ ڀڳ ٻن کان ٽن قطارن جي اوچائيءَ تي رکيو ويندو آهي. ان سان مينهن جي پاڻيءَ جا ڇنڊا يا زمين تي گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين ڀت کي آسانيءَ سان آلو نٿا ڪري سگهن، جڏهن تہ ڊي پي سي کان هيٺيون حصو برسات دوران نمي جذب ڪري سگهي ٿو.

اندرين ڀت ۾ ڊي پي سي عام طور فرش جي سطح کان هيٺ رکيو ويندو آهي، خاص طور معلق ڪاٺيءَ جي فرش ۾. مضبوط ڪنڪريٽ فرش جي صورت ۾ اهو اڪثر فرش جي تختيءَ کان ٿورو مٿي لڳايو ويندو آهي، جيئن ان کي تختيءَ هيٺان موجود ڊي پي ايم سان ڳنڍي سگهجي. اهڙي ترتيب سان فرش جي سطح کان مٿي [[اسڪرٽنگ بورڊ]] لڳائڻ وقت نمي روڪ تهه کي سوراخ ٿيڻ کان بچائي سگهجي ٿو.

جديد عمارت سازيءَ ۾ جدا جدا اندرين ۽ ٻاهرين ڊي پي سي بدران سخت پلاسٽڪ جو هڪ ٽڪرو پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڀت جي وچ واري خالي جاءِ مان گذري ٻنهي ڀتين سان ڳنڍجي ٿو. ان کي '''خالي جاءِ واري ٽري''' چيو ويندو آهي. اهڙي نظام ۾ خالي جاءِ اندر گڏ ٿيندڙ پاڻيءَ کي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ نيڪال جا ننڍا سوراخ رکڻ ضروري هوندا آهن؛ ٻي صورت ۾ گڏ ٿيل پاڻي ڊي پي سي کان مٿئين حصي ۾ نميءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

== ڪنڪريٽ جون ڀتيون ۽ فرش ==
[[ڪنڪريٽ]] مان نمي ڪجهه حد تائين گذري سگهي ٿي، تنهنڪري ڪنڪريٽ جي ڀتين ۾ اڪثر اڀي [[ٻاڦ روڪ]] جي ضرورت پوي ٿي. نمي روڪ رڪاوٽ ڪنڪريٽ جي ٻاهرين سطح تي ڪوٽنگ يا جھلي جي صورت ۾ لڳائي سگهجي ٿي. ڪوٽنگ لاءِ [[بٽومين|ڏامر]]، ڏامر جو املشن، پتلو ڪيل ڏامر يا لچڪدار پوليمري مادو استعمال ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;Greenlaw, Bruce. &quot;Moisture-Proofing New Basements&quot;, ''Foundations and concrete work''. Newtown, Connecticut: Taunton Press, 2003. 93-101. Print.&lt;/ref&gt;

نمي روڪ جھلين ۾ رٻڙ ملايل ڏامر يا [[اي پي ڊي ايم رٻڙ]] استعمال ٿيندي آهي. رٻڙ تي ٻڌل مواد نسبتاً وڌيڪ لچڪدار هوندو آهي؛ تنهنڪري ڪنڪريٽ ۾ ننڍا ڏار پيدا ٿيڻ جي صورت ۾ اهڙي نمي روڪ جھلي ڪنڪريٽ سان گڏ آسانيءَ سان نٿي ڦاٽي ۽ پنهنجي رڪاوٽي خاصيت برقرار رکي سگهي ٿي.

== موجود عمارتن ۾ نميءَ جو تدارڪ ==
ويهين صديءَ تائين يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾ اوساريءَ واريون عمارتون عام طور اهڙن نمي گذار مادن سان تعمير ڪيون وينديون هيون، جهڙوڪ پٿر، [[چن (مادو)|چن]] تي ٻڌل مسالا ۽ پلستر، جن جي مٿان نرم پاڻيءَ تي ٻڌل رنگ استعمال ٿيندا هئا. اهي مواد نميءَ کي ٻاڦ جي صورت ۾ ٻاهر نڪرڻ ڏيندا هئا. بعد ۾ [[ٽائل]]، [[لينوليم]]، سيمينٽ، [[جپسم]] تي ٻڌل مواد ۽ مصنوعي رنگن جهڙن گهٽ نمي گذار مادن جي استعمال کي ڪجهه ماهر پراڻين عمارتن ۾ نميءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ تہ اهي نميءَ جي قدرتي اخراج ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Society of the Protection of Ancient Buildings|title=Technical Q&amp;A 20: Rising Damp|url=http://www.spab.org.uk/advice/technical-qas/technical-qa-20-rising-damp/|accessdate=16 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228182147/http://www.spab.org.uk/advice/technical-qas/technical-qa-20-rising-damp/|archive-date=2014-02-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

موجود عمارتن ۾ نميءَ جي تدارڪ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا. مناسب طريقي جي چونڊ نميءَ جي اصل سبب تي دارومدار رکي ٿي، جهڙوڪ [[اڀرندڙ نمي]]، نمي جذب ڪندڙ لوڻن سبب پيدا ٿيندڙ نمي، [[گاٺجڻ]]، يا ٻاهران پاڻيءَ جي اندر داخل ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ نمي.

پراڻين عمارتن جي اندرين ڀتين تي نميءَ جا نشان هميشه زمين مان اڀرندڙ نميءَ سبب نہ هوندا آهن، پر اڪثر ٻاهرين اڏاوتي خرابين سان پڻ لاڳاپيل هوندا آهن. عام سببن ۾ هي شامل آهن:

* مينهن جي پاڻيءَ وارين نالين مان پاڻي رسڻ؛
* برساتي پاڻيءَ جي نيڪال وارن پائپن جو غلط رخ يا ناقص لڳاءُ؛
* عمارت جي چوڌاري ناڪافي [[نيڪال]]؛
* دريءَ جي ڇڄن ۽ ٻين ٻاهر نڪتل اڏاوتي حصن مان پاڻي ٽپڪائڻ جو ناقص بندوبست؛
* [[نمي روڪ تهه]] جي مٿان يا چوڌاري جاذب مواد جو اهڙو لاڳيتو رابطو، جيڪو نميءَ کي ان رڪاوٽ کان مٿي منتقل ٿيڻ جو رستو ڏئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ZFN|date=2021-02-19|title=How To Treat Damp Walls Internally|url=https://www.zfn.co.uk/post/how-to-treat-damp-walls-internally|access-date=2021-03-30|website=ZFN|language=en}}&lt;/ref&gt;

== صحت ۽ حفاظت ==
ڊي پي سي ۾ استعمال ٿيندڙ ڪجهه پراڻن مادن ۾ [[ايسبيسٽس]] جا ريشا شامل ٿي سگهن ٿا. اهڙو مواد خاص طور پراڻن سرمائي رنگ جي سيلنٽ ۽ لچڪدار ڏامر وارين تختين ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندو هو. ايسبيسٽس تي مشتمل مواد کي ڪٽڻ، ٽوڙڻ يا هٽائڻ وقت ان جا ريشا هوا ۾ پکڙجي سگهن ٿا، تنهنڪري اهڙي مواد سان ڪم ڪرڻ وقت مناسب حفاظتي احتياط ضروري آه

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category-inline}}

[[زمرو:عمارت سازي انجنيئرنگ]]
[[زمرو:گهم کان بچاءُ]]
[[زمرو:اوساري]]
[[زمرو:باغباني]]
[[زمرو:منظرنامي جي اڏاوت]]
[[زمرو:اندروني هوا جي آلودگي]]</text>
      <sha1>0xkldlprfm47wdsxsfnrwo0yl4eu8y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تيشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39330</id>
    <revision>
      <id>401688</id>
      <parentid>267102</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="hunjlfl5nd2v5x8iw83sws3r04fr2xf" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اهو هٿوڙو جنهن جو هڪ پاسو سڌو ۽ ٻيو پاسو ڇيڻي جهڙو هوندو آهي}}
{{وڌيڪ حوالا گهربل|تاريخ=سيپٽمبر 2018}}
[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|right|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ سنگتراش جو هٿوڙو]]


'''تيشي''' (برڪ ھئمر) اوزار [[سرون|سرن]] کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن جي ٻڌڻ يا گهڙڻ ۽ ڪوڪن ٺوڪڻ جي استعمال ۾ ايندو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن جي هڪ پاسي روايتي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح ۽ ٻئي پاسي ننڍي يا ڊگهي [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/|title= Stonemasonry Hammers}}&lt;/ref&gt; ان جي مدد سان الڳ ڇيڻي استعمال ڪرڻ کان سواءِ پٿر جا ڪنارا يا ننڍا ٽڪرا ڀڃي سگهجن ٿا ۽ سرن يا [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] کي ڪٽي سگهجي ٿو. ڇيڻي جهڙي ڌار کي [[سر]]ن ۽ سنڊر بلاڪن کي تيزيءَ سان ڪٽڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هن قسم جو هٿوڙو [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. اهو [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضياتي هٿوڙن]] جي ڪيترن ئي قسمن مان هڪ آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hunjlfl5nd2v5x8iw83sws3r04fr2xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401689</id>
      <parentid>401688</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="s9r6s3lxfxe9e9cjr4io36nn7lta4ch" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اهو هٿوڙو جنهن جو هڪ پاسو سڌو ۽ ٻيو پاسو ڇيڻي جهڙو هوندو آهي}}
{{وڌيڪ حوالا گهربل|تاريخ=سيپٽمبر 2018}}
[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|right|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ سنگتراش جو هٿوڙو]]


'''تيشي''' (برڪ ھئمر) اوزار [[سرون|سرن]] کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن جي ٻڌڻ يا گهڙڻ ۽ ڪوڪن ٺوڪڻ جي استعمال ۾ ايندو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن جي هڪ پاسي روايتي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح ۽ ٻئي پاسي ننڍي يا ڊگهي [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/|title= Stonemasonry Hammers}}&lt;/ref&gt; ان جي مدد سان الڳ ڇيڻي استعمال ڪرڻ کان سواءِ پٿر جا ڪنارا يا ننڍا ٽڪرا ڀڃي سگهجن ٿا ۽ سرن يا [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] کي ڪٽي سگهجي ٿو. ڇيڻي جهڙي ڌار کي [[سر]]ن ۽ سنڊر بلاڪن کي تيزيءَ سان ڪٽڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هن قسم جو هٿوڙو [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. اهو [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضياتي هٿوڙن]] جي ڪيترن ئي قسمن مان هڪ آهي.

ڪاٺ جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍڻ لاءِ مٿي ۾ ٺهيل سوراخ کي ٿورو قيف نما رکيو ويندو آهي. ڳن کي ان ۾ داخل ڪرڻ کان پوءِ مٿئين حصي ۾ [[ڪِلي (اوزار)|ڪِلي]] ٺوڪي ويندي آهي، جنهن سان ڳن ڦهلجي مٿي ۾ مضبوطيءَ سان ڦاسي پوندو آهي ۽ ڪم دوران هٿوڙي جو مٿو ڳن کان ڌار ٿيڻ جو خطرو گهٽجي ويندو آهي.

هن هٿوڙي جا اهڙا نمونا پڻ ملن ٿا، جن ۾ فولادي ڳن مستقل طور مٿي سان جڙيل ۽ هٿ پڪڙڻ واري حصي تي رٻڙ جي گرفت لڳل هوندي آهي.

مستري لاءِ استعمال ٿيندڙ هٿوڙي جي مٿي جو وزن عام طور لڳ ڀڳ 700 گرام هوندو آهي، جڏهن تہ پٿر وڇائڻ واري ڪم لاءِ استعمال ٿيندڙ ڳرا نمونا 2,000 گرام تائين وزني ٿي سگهن ٿا.
..
[[زمرو:عمارت سازي]]
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:اوساري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>s9r6s3lxfxe9e9cjr4io36nn7lta4ch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401690</id>
      <parentid>401689</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3151" sha1="34dgw83l65one4bg21x0a2l31tdrmsl" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اهو هٿوڙو جنهن جو هڪ پاسو سڌو ۽ ٻيو پاسو ڇيڻي جهڙو هوندو آهي}}

[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|right|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ سنگتراش جو هٿوڙو]]


'''تيشي''' (برڪ ھئمر) اوزار [[سرون|سرن]] کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن جي ٻڌڻ يا گهڙڻ ۽ ڪوڪن ٺوڪڻ جي استعمال ۾ ايندو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن جي هڪ پاسي روايتي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح ۽ ٻئي پاسي ننڍي يا ڊگهي [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/|title= Stonemasonry Hammers}}&lt;/ref&gt; ان جي مدد سان الڳ ڇيڻي استعمال ڪرڻ کان سواءِ پٿر جا ڪنارا يا ننڍا ٽڪرا ڀڃي سگهجن ٿا ۽ سرن يا [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] کي ڪٽي سگهجي ٿو. ڇيڻي جهڙي ڌار کي [[سر]]ن ۽ سنڊر بلاڪن کي تيزيءَ سان ڪٽڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هن قسم جو هٿوڙو [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. اهو [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضياتي هٿوڙن]] جي ڪيترن ئي قسمن مان هڪ آهي.

ڪاٺ جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍڻ لاءِ مٿي ۾ ٺهيل سوراخ کي ٿورو قيف نما رکيو ويندو آهي. ڳن کي ان ۾ داخل ڪرڻ کان پوءِ مٿئين حصي ۾ [[ڪِلي (اوزار)|ڪِلي]] ٺوڪي ويندي آهي، جنهن سان ڳن ڦهلجي مٿي ۾ مضبوطيءَ سان ڦاسي پوندو آهي ۽ ڪم دوران هٿوڙي جو مٿو ڳن کان ڌار ٿيڻ جو خطرو گهٽجي ويندو آهي.

[[فائل:Kaphamers.JPG|thumb|ٻه سنگتراش جا هٿوڙا.]]
[[فائل:Hamerwig.jpg|thumb|هٿوڙي جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ٻڌڻ لاءِ ڪِليون.]]

هن هٿوڙي جا اهڙا نمونا پڻ ملن ٿا، جن ۾ فولادي ڳن مستقل طور مٿي سان جڙيل ۽ هٿ پڪڙڻ واري حصي تي رٻڙ جي گرفت لڳل هوندي آهي.

مستري لاءِ استعمال ٿيندڙ هٿوڙي جي مٿي جو وزن عام طور لڳ ڀڳ 700 گرام هوندو آهي، جڏهن تہ پٿر وڇائڻ واري ڪم لاءِ استعمال ٿيندڙ ڳرا نمونا 2,000 گرام تائين وزني ٿي سگهن ٿا.
..
[[زمرو:عمارت سازي]]
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:اوساري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>34dgw83l65one4bg21x0a2l31tdrmsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401691</id>
      <parentid>401690</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7686" sha1="gnxgt297galr5zxzaxl1vdn165le0us" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اهو هٿوڙو جنهن جو هڪ پاسو سڌو ۽ ٻيو پاسو ڇيڻي جهڙو هوندو آهي}}

[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|right|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ سنگتراش جو هٿوڙو]]


'''تيشي''' (برڪ ھئمر) اوزار [[سرون|سرن]] کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن جي ٻڌڻ يا گهڙڻ ۽ ڪوڪن ٺوڪڻ جي استعمال ۾ ايندو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن جي هڪ پاسي روايتي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح ۽ ٻئي پاسي ننڍي يا ڊگهي [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/|title= Stonemasonry Hammers}}&lt;/ref&gt; ان جي مدد سان الڳ ڇيڻي استعمال ڪرڻ کان سواءِ پٿر جا ڪنارا يا ننڍا ٽڪرا ڀڃي سگهجن ٿا ۽ سرن يا [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] کي ڪٽي سگهجي ٿو. ڇيڻي جهڙي ڌار کي [[سر]]ن ۽ سنڊر بلاڪن کي تيزيءَ سان ڪٽڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هن قسم جو هٿوڙو [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. اهو [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضياتي هٿوڙن]] جي ڪيترن ئي قسمن مان هڪ آهي.

ڪاٺ جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍڻ لاءِ مٿي ۾ ٺهيل سوراخ کي ٿورو قيف نما رکيو ويندو آهي. ڳن کي ان ۾ داخل ڪرڻ کان پوءِ مٿئين حصي ۾ [[ڪِلي (اوزار)|ڪِلي]] ٺوڪي ويندي آهي، جنهن سان ڳن ڦهلجي مٿي ۾ مضبوطيءَ سان ڦاسي پوندو آهي ۽ ڪم دوران هٿوڙي جو مٿو ڳن کان ڌار ٿيڻ جو خطرو گهٽجي ويندو آهي.

[[فائل:Kaphamers.JPG|thumb|ٻه سنگتراش جا هٿوڙا.]]
[[فائل:Hamerwig.jpg|thumb|هٿوڙي جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ٻڌڻ لاءِ ڪِليون.]]

هن هٿوڙي جا اهڙا نمونا پڻ ملن ٿا، جن ۾ فولادي ڳن مستقل طور مٿي سان جڙيل ۽ هٿ پڪڙڻ واري حصي تي رٻڙ جي گرفت لڳل هوندي آهي.

مستري لاءِ استعمال ٿيندڙ هٿوڙي جي مٿي جو وزن عام طور لڳ ڀڳ 700 گرام هوندو آهي، جڏهن تہ پٿر وڇائڻ واري ڪم لاءِ استعمال ٿيندڙ ڳرا نمونا 2,000 گرام تائين وزني ٿي سگهن ٿا.

[[فائل:Maurerhammer rheinische Form mit Eschenstiel.jpg|thumb|رائن طرز جو مستريءَ جو هٿوڙو، ايش جي ڪاٺ جي ڳن سان]]
[[فائل:Maurerhammer 600 g, Blick von oben.jpg|thumb|رائن طرز جي مستريءَ جي هٿوڙي جو مٿيون ڏيک]]
[[فائل:Maurerhammergipserbeil2.JPG|thumb| مستريءَ جو هٿوڙو (A) ۽ پلستر وارو ڪهاڙو (B)]]
[[فائل:Maurer- oder Gipserbeil.JPG|thumb| مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو]]
[[فائل:Grundsteinhammer.jpg|thumb|برلن طرز جو ڪانسي جو پيڙهه پٿر وارو هٿوڙو]]

هڪ خاص قسم جو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن کي [[ رازو]] سرن ۽ پٿرن کي گهربل شڪل ۽ ماپ ڏيڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. هٿوڙي جي مٿي جي پوئين پاسي تي هڪ تيز افقي ڪنارو هوندو آهي، جيڪو هن اوزار جي اهم سڃاڻپ آهي. مٿي جي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح بناوت ۾ واڍي جي هٿوڙي سان مشابهت رکي ٿي.
هن سان ملندڙ هڪ ٻيو اوزار '''مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو'''، جنهن کي '''هٿوڙي ڪهاڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، آهي. ان ۾ افقي ڪناري بدران لڳ ڀڳ 5 سينٽي ميٽر ڊگهي عمودي ڪهاڙي جهڙي ڌار هوندي آهي. اها ڌار نسبتاً ٿلهي زاويي، لڳ ڀڳ 30 درجا، تي تيز ڪئي ويندي آهي ته جيئن سخت پٿرن تي ڪم ڪرڻ سان آسانيءَ سان خراب نہ ٿئي. گهڻن نمونن ۾ ڌار جي هيٺئين پاسي [[ڪوڪو|ڪوڪن]] کي ڪڍڻ لاءِ چير پڻ ٺهيل هوندو آهي.

هن اوزار کي خاص طور پراڻو [[پلستر]] لاهڻ ۽ پومس يا هلڪي ڪنڪريٽ جي بلاڪن کي ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. سر يا پٿر کي ٽوڙڻ وقت پهرين ڌار واري پاسي سان گهربل هنڌ تي هڪ يا وڌيڪ ڌڪ هڻي ليڪ يا ڪمزور ٽٽڻ وارو هنڌ ٺاهيو ويندو آهي. پوءِ سر يا پٿر کي ڪناري تي رکي، غير ضروري حصي کي هٿوڙي جي سڌي پاسي سان ڌڪ هڻي ڌار ڪيو ويندو آهي. گهربل هنڌ تان صاف ۽ هموار ٽوڙ حاصل ڪرڻ لاءِ مناسب مهارت ۽ مشق ضروري هوندي آهي.

جرمني ۾ مستريءَ جي هٿوڙن جا مختلف علائقائي نمونا آهن، جن مان '''رائن طرز''' ۽ '''برلن طرز''' مشهور آهن. برلن طرز ۾ پوئين ڌار نسبتاً ويڪري ۽ گهٽ اوچي هوندي آهي ۽ ان جي پاسي ۾ ڪوڪو ڪڍڻ وارو حصو لڳل هوندو آهي. ان کان سواءِ ميونخ، نيدرلينڊي ۽ آمريڪي طرز جا نمونا پڻ ملن ٿا، پر اهي نسبتاً گهٽ رائج آهن.

ڪاٺ جي ڳن وارا رازن جا هٿوڙا ڪيترن ٻين هٿوڙن کان ڳن لڳائڻ جي طريقي ۾ مختلف هوندا آهن. ڳن کي مٿي جي سوراخ ۾ مٿئين پاسي کان وڌو ويندو آهي ۽ ٺوڪي مضبوطيءَ سان ويهاريو ويندو آهي. ڳن جو مٿيون حصو ٿلهو هجڻ سبب اهو سوراخ ۾ ڦاسي پوندو آهي، جنهن سان ڪم دوران مٿي جي ڳن کان نڪري وڃڻ جو امڪان گهٽجي ويندو آهي. هن جوڙجڪ سبب ڳن کي ضرورت پوڻ تي آسانيءَ سان ڪڍي ٻيهر لڳائي سگهجي ٿو، جيڪو هٿوڙي جي ڌار کي ٻيهر تيز ڪرڻ يا مرمت ڪرڻ وقت ڪارائتو هوندو آهي.

برلن طرز جي هن هٿوڙي جو هڪ خاص قسم '''پيڙهه پٿر وارو هٿوڙو''' آهي. اهو اڪثر تقريبن ۽ [[پيڙهه جو پٿر|پيڙهه جو پٿر رکڻ]] وقت استعمال ٿيندو آهي. اهڙا هٿوڙا ڪڏهن ڪڏهن قيمتي ڌاتن، جهڙوڪ خالص چاندي، مان سينگار سان ٺاهيا ويندا آهن ۽ عمارت جو مالڪ يا معمار پيڙهه پٿر رکڻ جي رسمي تقريب ۾ انهن کي استعمال ڪندو آهي.
هن اوزار سان [[ارضيات دان جو هٿوڙو]] پڻ گهڻي مشابهت رکي ٿو، پر ارضياتي هٿوڙو عام طور ڪوڪا ڪڍڻ لاءِ نہ ٺاهيو ويندو آهي.


..
[[زمرو:عمارت سازي]]
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:اوساري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>gnxgt297galr5zxzaxl1vdn165le0us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401692</id>
      <parentid>401691</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7572" sha1="im23ujnkihf8l7czd5a0qkwar1parrx" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اهو هٿوڙو جنهن جو هڪ پاسو سڌو ۽ ٻيو پاسو ڇيڻي جهڙو هوندو آهي}}

[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|right|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ سنگتراش جو هٿوڙو]]


'''تيشي''' (برڪ ھئمر) اوزار [[سرون|سرن]] کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن جي ٻڌڻ يا گهڙڻ ۽ ڪوڪن ٺوڪڻ جي استعمال ۾ ايندو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن جي هڪ پاسي روايتي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح ۽ ٻئي پاسي ننڍي يا ڊگهي [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/|title= Stonemasonry Hammers}}&lt;/ref&gt; ان جي مدد سان الڳ ڇيڻي استعمال ڪرڻ کان سواءِ پٿر جا ڪنارا يا ننڍا ٽڪرا ڀڃي سگهجن ٿا ۽ سرن يا [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] کي ڪٽي سگهجي ٿو. ڇيڻي جهڙي ڌار کي [[سر]]ن ۽ سنڊر بلاڪن کي تيزيءَ سان ڪٽڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هن قسم جو هٿوڙو [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. اهو [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضياتي هٿوڙن]] جي ڪيترن ئي قسمن مان هڪ آهي.

ڪاٺ جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍڻ لاءِ مٿي ۾ ٺهيل سوراخ کي ٿورو قيف نما رکيو ويندو آهي. ڳن کي ان ۾ داخل ڪرڻ کان پوءِ مٿئين حصي ۾ [[ڪِلي (اوزار)|ڪِلي]] ٺوڪي ويندي آهي، جنهن سان ڳن ڦهلجي مٿي ۾ مضبوطيءَ سان ڦاسي پوندو آهي ۽ ڪم دوران هٿوڙي جو مٿو ڳن کان ڌار ٿيڻ جو خطرو گهٽجي ويندو آهي.

[[فائل:Kaphamers.JPG|thumb|ٻه سنگتراش جا هٿوڙا.]]
[[فائل:Hamerwig.jpg|thumb|هٿوڙي جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ٻڌڻ لاءِ ڪِليون.]]

هن هٿوڙي جا اهڙا نمونا پڻ ملن ٿا، جن ۾ فولادي ڳن مستقل طور مٿي سان جڙيل ۽ هٿ پڪڙڻ واري حصي تي رٻڙ جي گرفت لڳل هوندي آهي.

مستري لاءِ استعمال ٿيندڙ هٿوڙي جي مٿي جو وزن عام طور لڳ ڀڳ 700 گرام هوندو آهي، جڏهن تہ پٿر وڇائڻ واري ڪم لاءِ استعمال ٿيندڙ ڳرا نمونا 2,000 گرام تائين وزني ٿي سگهن ٿا.

[[فائل:Maurerhammer rheinische Form mit Eschenstiel.jpg|thumb|رائن طرز جو مستريءَ جو هٿوڙو، ايش جي ڪاٺ جي ڳن سان]]
[[فائل:Maurerhammer 600 g, Blick von oben.jpg|thumb|رائن طرز جي مستريءَ جي هٿوڙي جو مٿيون ڏيک]]
[[فائل:Maurerhammergipserbeil2.JPG|thumb| مستريءَ جو هٿوڙو (A) ۽ پلستر وارو ڪهاڙو (B)]]
[[فائل:Maurer- oder Gipserbeil.JPG|thumb| مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو]]


هڪ خاص قسم جو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن کي [[ رازو]] سرن ۽ پٿرن کي گهربل شڪل ۽ ماپ ڏيڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. هٿوڙي جي مٿي جي پوئين پاسي تي هڪ تيز افقي ڪنارو هوندو آهي، جيڪو هن اوزار جي اهم سڃاڻپ آهي. مٿي جي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح بناوت ۾ واڍي جي هٿوڙي سان مشابهت رکي ٿي.
هن سان ملندڙ هڪ ٻيو اوزار '''مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو'''، جنهن کي '''هٿوڙي ڪهاڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، آهي. ان ۾ افقي ڪناري بدران لڳ ڀڳ 5 سينٽي ميٽر ڊگهي عمودي ڪهاڙي جهڙي ڌار هوندي آهي. اها ڌار نسبتاً ٿلهي زاويي، لڳ ڀڳ 30 درجا، تي تيز ڪئي ويندي آهي ته جيئن سخت پٿرن تي ڪم ڪرڻ سان آسانيءَ سان خراب نہ ٿئي. گهڻن نمونن ۾ ڌار جي هيٺئين پاسي [[ڪوڪو|ڪوڪن]] کي ڪڍڻ لاءِ چير پڻ ٺهيل هوندو آهي.

هن اوزار کي خاص طور پراڻو [[پلستر]] لاهڻ ۽ پومس يا هلڪي ڪنڪريٽ جي بلاڪن کي ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. سر يا پٿر کي ٽوڙڻ وقت پهرين ڌار واري پاسي سان گهربل هنڌ تي هڪ يا وڌيڪ ڌڪ هڻي ليڪ يا ڪمزور ٽٽڻ وارو هنڌ ٺاهيو ويندو آهي. پوءِ سر يا پٿر کي ڪناري تي رکي، غير ضروري حصي کي هٿوڙي جي سڌي پاسي سان ڌڪ هڻي ڌار ڪيو ويندو آهي. گهربل هنڌ تان صاف ۽ هموار ٽوڙ حاصل ڪرڻ لاءِ مناسب مهارت ۽ مشق ضروري هوندي آهي.

جرمني ۾ مستريءَ جي هٿوڙن جا مختلف علائقائي نمونا آهن، جن مان '''رائن طرز''' ۽ '''برلن طرز''' مشهور آهن. برلن طرز ۾ پوئين ڌار نسبتاً ويڪري ۽ گهٽ اوچي هوندي آهي ۽ ان جي پاسي ۾ ڪوڪو ڪڍڻ وارو حصو لڳل هوندو آهي. ان کان سواءِ ميونخ، نيدرلينڊي ۽ آمريڪي طرز جا نمونا پڻ ملن ٿا، پر اهي نسبتاً گهٽ رائج آهن.

ڪاٺ جي ڳن وارا رازن جا هٿوڙا ڪيترن ٻين هٿوڙن کان ڳن لڳائڻ جي طريقي ۾ مختلف هوندا آهن. ڳن کي مٿي جي سوراخ ۾ مٿئين پاسي کان وڌو ويندو آهي ۽ ٺوڪي مضبوطيءَ سان ويهاريو ويندو آهي. ڳن جو مٿيون حصو ٿلهو هجڻ سبب اهو سوراخ ۾ ڦاسي پوندو آهي، جنهن سان ڪم دوران مٿي جي ڳن کان نڪري وڃڻ جو امڪان گهٽجي ويندو آهي. هن جوڙجڪ سبب ڳن کي ضرورت پوڻ تي آسانيءَ سان ڪڍي ٻيهر لڳائي سگهجي ٿو، جيڪو هٿوڙي جي ڌار کي ٻيهر تيز ڪرڻ يا مرمت ڪرڻ وقت ڪارائتو هوندو آهي.

برلن طرز جي هن هٿوڙي جو هڪ خاص قسم '''پيڙهه پٿر وارو هٿوڙو''' آهي. اهو اڪثر تقريبن ۽ [[پيڙهه جو پٿر|پيڙهه جو پٿر رکڻ]] وقت استعمال ٿيندو آهي. اهڙا هٿوڙا ڪڏهن ڪڏهن قيمتي ڌاتن، جهڙوڪ خالص چاندي، مان سينگار سان ٺاهيا ويندا آهن ۽ عمارت جو مالڪ يا معمار پيڙهه پٿر رکڻ جي رسمي تقريب ۾ انهن کي استعمال ڪندو آهي.
هن اوزار سان [[ارضيات دان جو هٿوڙو]] پڻ گهڻي مشابهت رکي ٿو، پر ارضياتي هٿوڙو عام طور ڪوڪا ڪڍڻ لاءِ نہ ٺاهيو ويندو آهي.


..
[[زمرو:عمارت سازي]]
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:اوساري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>im23ujnkihf8l7czd5a0qkwar1parrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401693</id>
      <parentid>401692</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10138" sha1="5lbp4uctdf6kj9vr3c30n5hc54k7xhj" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اهو هٿوڙو جنهن جو هڪ پاسو سڌو ۽ ٻيو پاسو ڇيڻي جهڙو هوندو آهي}}

[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|right|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ سنگتراش جو هٿوڙو]]


'''تيشي''' (برڪ ھئمر) اوزار [[سرون|سرن]] کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن جي ٻڌڻ يا گهڙڻ ۽ ڪوڪن ٺوڪڻ جي استعمال ۾ ايندو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن جي هڪ پاسي روايتي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح ۽ ٻئي پاسي ننڍي يا ڊگهي [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/|title= Stonemasonry Hammers}}&lt;/ref&gt; ان جي مدد سان الڳ ڇيڻي استعمال ڪرڻ کان سواءِ پٿر جا ڪنارا يا ننڍا ٽڪرا ڀڃي سگهجن ٿا ۽ سرن يا [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] کي ڪٽي سگهجي ٿو. ڇيڻي جهڙي ڌار کي [[سر]]ن ۽ سنڊر بلاڪن کي تيزيءَ سان ڪٽڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هن قسم جو هٿوڙو [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. اهو [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضياتي هٿوڙن]] جي ڪيترن ئي قسمن مان هڪ آهي.

ڪاٺ جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍڻ لاءِ مٿي ۾ ٺهيل سوراخ کي ٿورو قيف نما رکيو ويندو آهي. ڳن کي ان ۾ داخل ڪرڻ کان پوءِ مٿئين حصي ۾ [[ڪِلي (اوزار)|ڪِلي]] ٺوڪي ويندي آهي، جنهن سان ڳن ڦهلجي مٿي ۾ مضبوطيءَ سان ڦاسي پوندو آهي ۽ ڪم دوران هٿوڙي جو مٿو ڳن کان ڌار ٿيڻ جو خطرو گهٽجي ويندو آهي.

[[فائل:Kaphamers.JPG|thumb|ٻه سنگتراش جا هٿوڙا.]]
[[فائل:Hamerwig.jpg|thumb|هٿوڙي جي ڳن کي مٿي سان مضبوطيءَ سان ٻڌڻ لاءِ ڪِليون.]]

هن هٿوڙي جا اهڙا نمونا پڻ ملن ٿا، جن ۾ فولادي ڳن مستقل طور مٿي سان جڙيل ۽ هٿ پڪڙڻ واري حصي تي رٻڙ جي گرفت لڳل هوندي آهي.

مستري لاءِ استعمال ٿيندڙ هٿوڙي جي مٿي جو وزن عام طور لڳ ڀڳ 700 گرام هوندو آهي، جڏهن تہ پٿر وڇائڻ واري ڪم لاءِ استعمال ٿيندڙ ڳرا نمونا 2,000 گرام تائين وزني ٿي سگهن ٿا.

[[فائل:Maurerhammer rheinische Form mit Eschenstiel.jpg|thumb|رائن طرز جو مستريءَ جو هٿوڙو، ايش جي ڪاٺ جي ڳن سان]]
[[فائل:Maurerhammer 600 g, Blick von oben.jpg|thumb|رائن طرز جي مستريءَ جي هٿوڙي جو مٿيون ڏيک]]
[[فائل:Maurerhammergipserbeil2.JPG|thumb| مستريءَ جو هٿوڙو (A) ۽ پلستر وارو ڪهاڙو (B)]]
[[فائل:Maurer- oder Gipserbeil.JPG|thumb| مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو]]


== خاصيتون ==
[[فائل:BrokenConcretion22.jpg|thumb|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ راج مستريءَ جو هٿوڙو.]]

'''رازي جو هٿوڙو''' هڪ خاص قسم جو هٿوڙو آهي، جيڪو اوساريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ سرن ۽ پٿرن کي گهربل شڪل ۽ ماپ ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان ڪم لاءِ هٿوڙي جي مٿي جي پوئين پاسي موجود تيز ۽ سڌو ڪنارو استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو هن قسم جي هٿوڙي جي اهم سڃاڻپ آهي. ڪجهه نمونن ۾ مٽائي سگهجندڙ نوڪدار يا ڏندن جهڙا حصا لڳائڻ لاءِ چير پڻ هوندو آهي. هٿوڙي جي ٻئي پاسي واري سڌي ڌڪ هڻڻ جي سطح [[واڍي جو هٿوڙو|واڍي جي هٿوڙي]] سان مشابهت رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{fr}} {{ref-web|url=http://shop.berner.eu/berner/fr/productgroup/716909/Vehicules_industriels/Outillage_a_main/Outillage_special_auto/Tas_carrossier_epincoir?conversationContext=1|títol=Tas carrossier épinçoir|lloc=shop.berner.eu|consulta=21 ڊسمبر 2010.}}{{مئل ڳنڍڻو|تاريخ=2021}}&lt;/ref&gt;

'''پلستر ڪندڙ جو هٿوڙو''' بناوت ۾ ان سان ملندڙ هوندو آهي، پر ان جي پوئين پاسي افقي ڪناري بدران ڳن جي رخ ۾ لڳ ڀڳ 5 سينٽي ميٽر ڊگهي [[ڪهاڙو|ڪهاڙي]] جهڙي ڌار هوندي آهي. اها ڌار لڳ ڀڳ 30 درجن جي زاويي تي ٺهيل ۽ سخت هوندي آهي، جيئن سخت پٿرن تي ڌڪ هڻڻ دوران ان جو ڪنارو خراب نہ ٿئي. گهڻن نمونن ۾ ڪهاڙي جهڙي حصي جي هيٺان [[ڪوڪو|ڪوڪن]] کي ڪڍڻ لاءِ چير پڻ هوندو آهي.&lt;ref name=:0/&gt;

هي اوزار خاص طور پراڻو [[پلستر]] لاهڻ ۽ پومس پٿر يا هلڪي [[ڪنڪريٽ]] جي بلاڪن کي ٽوڙڻ ۽ شڪل ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. سر يا پٿر کي ٽوڙڻ لاءِ پهرين ڌار واري حصي سان گهربل هنڌ تي ليڪ يا ڪمزور ٽٽڻ وارو هنڌ ٺاهيو ويندو آهي. پوءِ ان کي ڪناري تي رکي هٿوڙي جي سڌي پاسي سان ڌڪ هڻي گهربل حصو ڌار ڪيو ويندو آهي. سرن ۽ پٿرن کي گهربل ماپ تي صاف نموني ٽوڙڻ لاءِ هن طريقي ۾ ڪافي مشق ۽ مهارت جي ضرورت هوندي آهي.&lt;ref name=:1/&gt;


هڪ خاص قسم جو [[هٿوڙو]] آهي، جنهن کي [[ رازو]] سرن ۽ پٿرن کي گهربل شڪل ۽ ماپ ڏيڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. هٿوڙي جي مٿي جي پوئين پاسي تي هڪ تيز افقي ڪنارو هوندو آهي، جيڪو هن اوزار جي اهم سڃاڻپ آهي. مٿي جي سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح بناوت ۾ واڍي جي هٿوڙي سان مشابهت رکي ٿي.
هن سان ملندڙ هڪ ٻيو اوزار '''مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو'''، جنهن کي '''هٿوڙي ڪهاڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، آهي. ان ۾ افقي ڪناري بدران لڳ ڀڳ 5 سينٽي ميٽر ڊگهي عمودي ڪهاڙي جهڙي ڌار هوندي آهي. اها ڌار نسبتاً ٿلهي زاويي، لڳ ڀڳ 30 درجا، تي تيز ڪئي ويندي آهي ته جيئن سخت پٿرن تي ڪم ڪرڻ سان آسانيءَ سان خراب نہ ٿئي. گهڻن نمونن ۾ ڌار جي هيٺئين پاسي [[ڪوڪو|ڪوڪن]] کي ڪڍڻ لاءِ چير پڻ ٺهيل هوندو آهي.

هن اوزار کي خاص طور پراڻو [[پلستر]] لاهڻ ۽ پومس يا هلڪي ڪنڪريٽ جي بلاڪن کي ڪٽڻ ۽ شڪل ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. سر يا پٿر کي ٽوڙڻ وقت پهرين ڌار واري پاسي سان گهربل هنڌ تي هڪ يا وڌيڪ ڌڪ هڻي ليڪ يا ڪمزور ٽٽڻ وارو هنڌ ٺاهيو ويندو آهي. پوءِ سر يا پٿر کي ڪناري تي رکي، غير ضروري حصي کي هٿوڙي جي سڌي پاسي سان ڌڪ هڻي ڌار ڪيو ويندو آهي. گهربل هنڌ تان صاف ۽ هموار ٽوڙ حاصل ڪرڻ لاءِ مناسب مهارت ۽ مشق ضروري هوندي آهي.

جرمني ۾ مستريءَ جي هٿوڙن جا مختلف علائقائي نمونا آهن، جن مان '''رائن طرز''' ۽ '''برلن طرز''' مشهور آهن. برلن طرز ۾ پوئين ڌار نسبتاً ويڪري ۽ گهٽ اوچي هوندي آهي ۽ ان جي پاسي ۾ ڪوڪو ڪڍڻ وارو حصو لڳل هوندو آهي. ان کان سواءِ ميونخ، نيدرلينڊي ۽ آمريڪي طرز جا نمونا پڻ ملن ٿا، پر اهي نسبتاً گهٽ رائج آهن.

ڪاٺ جي ڳن وارا رازن جا هٿوڙا ڪيترن ٻين هٿوڙن کان ڳن لڳائڻ جي طريقي ۾ مختلف هوندا آهن. ڳن کي مٿي جي سوراخ ۾ مٿئين پاسي کان وڌو ويندو آهي ۽ ٺوڪي مضبوطيءَ سان ويهاريو ويندو آهي. ڳن جو مٿيون حصو ٿلهو هجڻ سبب اهو سوراخ ۾ ڦاسي پوندو آهي، جنهن سان ڪم دوران مٿي جي ڳن کان نڪري وڃڻ جو امڪان گهٽجي ويندو آهي. هن جوڙجڪ سبب ڳن کي ضرورت پوڻ تي آسانيءَ سان ڪڍي ٻيهر لڳائي سگهجي ٿو، جيڪو هٿوڙي جي ڌار کي ٻيهر تيز ڪرڻ يا مرمت ڪرڻ وقت ڪارائتو هوندو آهي.

برلن طرز جي هن هٿوڙي جو هڪ خاص قسم '''پيڙهه پٿر وارو هٿوڙو''' آهي. اهو اڪثر تقريبن ۽ [[پيڙهه جو پٿر|پيڙهه جو پٿر رکڻ]] وقت استعمال ٿيندو آهي. اهڙا هٿوڙا ڪڏهن ڪڏهن قيمتي ڌاتن، جهڙوڪ خالص چاندي، مان سينگار سان ٺاهيا ويندا آهن ۽ عمارت جو مالڪ يا معمار پيڙهه پٿر رکڻ جي رسمي تقريب ۾ انهن کي استعمال ڪندو آهي.
هن اوزار سان [[ارضيات دان جو هٿوڙو]] پڻ گهڻي مشابهت رکي ٿو، پر ارضياتي هٿوڙو عام طور ڪوڪا ڪڍڻ لاءِ نہ ٺاهيو ويندو آهي.


..
[[زمرو:عمارت سازي]]
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:اوساري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5lbp4uctdf6kj9vr3c30n5hc54k7xhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401694</id>
      <parentid>401693</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7053" sha1="eincm2buacok6mn79xqt4n165ummrfm" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سرن ۽ پٿرن کي ٽڪڻ ۽ شڪل ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ هٿوڙو}}

[[عڪس:BrokenConcretion22.jpg|thumb|ارضياتي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ تيشي]]

'''تيشي'''، جنهن کي '''سرن جو هٿوڙو''' پڻ چيو ويندو آهي، هڪ قسم جو [[هٿوڙو]] آهي، جيڪو خاص طور [[سرون|سرن]] ۽ پٿرن کي گهربل ماپ ۽ شڪل ڏيڻ، انهن جا ڪنارا ٽڪڻ ۽ ننڍا ٽڪرا ڌار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. سنڌ ۾ عمارت سازيءَ جي روايتي اصطلاح موجب تيشي سرن کي گهربل ماپ ۾ ٽڪڻ، سرن کي گهڙڻ ۽ ڪوڪا ٺوڪڻ جي ڪم ايندي آهي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ''عمارت سازي''؛ ليکڪ: ضياءالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

تيشي جي مٿي جو هڪ پاسو سڌو ۽ ڌڪ هڻڻ لاءِ هوندو آهي، جڏهن تہ ٻيو پاسو سنهو ۽ [[ڇيڻي]] جهڙي ڌار وارو هوندو آهي. ڌار واري حصي سان سر يا پٿر تي گهربل هنڌ نشان يا ليڪ ٺاهي ان کي ٽوڙي سگهجي ٿو، جڏهن تہ سڌي پاسي کي عام ڌڪ هڻڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://canberradiamondblade.com.au/product-category/bricklaying-stonemasonry-tools-sale/stonemasonry-tools/stonemasonry-hammers/
 |title=Stonemasonry Hammers
 |website=Canberra Diamond Blade
}}&lt;/ref&gt;

== بناوت ۽ استعمال ==
تيشي عام طور فولادي مٿي ۽ ڪاٺ يا ٻين مضبوط مادن مان ٺهيل ڳن تي مشتمل هوندي آهي. ڪاٺ جي ڳن کي هٿوڙي جي مٿي ۾ ٺهيل سوراخ اندر مضبوطيءَ سان لڳايو ويندو آهي. ڪن نمونن ۾ ڳن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ لاءِ مٿئين حصي ۾ ڪِلي لڳائي ويندي آهي. جديد نمونن ۾ فولادي يا مصنوعي مادن جا ڳن ۽ رٻڙ جون گرفتون پڻ استعمال ٿين ٿيون.

[[فائل:Kaphamers.JPG|thumb|تيشيءَ جا ٻه نمونا]]
[[فائل:Hamerwig.jpg|thumb|هٿوڙي جي ڳن کي مٿي سان مضبوط ڪرڻ لاءِ ڪِليون]]

تيشيءَ جي ڇيڻي جهڙي ڌار سان سرن، پٿرن ۽ [[ڪنڪريٽ جي اوساري وارو بلاڪ|ڪنڪريٽ جي بلاڪن]] جا ڪنارا ٽڪي يا ننڍا حصا ڌار ڪري سگهجن ٿا. ڪم دوران پهرين گهربل هنڌ تي ڌار سان ليڪ يا ڪمزور ٽٽڻ وارو هنڌ ٺاهيو ويندو آهي، پوءِ سڌي پاسي سان ڌڪ هڻي حصو ڌار ڪيو ويندو آهي. سر يا پٿر کي صاف ۽ صحيح ماپ تي ٽوڙڻ لاءِ مهارت جي ضرورت هوندي آهي.

تيشيءَ جو وزن ان جي استعمال موجب مختلف هوندو آهي. اوساريءَ جي نسبتاً هلڪي ڪم لاءِ استعمال ٿيندڙ نمونن جو مٿو لڳ ڀڳ 700 گرام وزني ٿي سگهي ٿو، جڏهن تہ پٿر وڇائڻ جهڙن ڳرن ڪمن لاءِ استعمال ٿيندڙ نمونا 2,000 گرام تائين وزني ٿي سگهن ٿا.

== قسم ==
[[فائل:Maurerhammer rheinische Form mit Eschenstiel.jpg|thumb|رائن طرز جي تيشي، ڪاٺ جي ڳن سان]]
[[فائل:Maurerhammer 600 g, Blick von oben.jpg|thumb|رائن طرز جي تيشيءَ جو مٿيون ڏيک]]
[[فائل:Maurerhammergipserbeil2.JPG|thumb|راج مستريءَ جو هٿوڙو (A) ۽ پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو (B)]]
[[فائل:Maurer- oder Gipserbeil.JPG|thumb|راج مستريءَ يا پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو]]

تيشيءَ جا مختلف نمونا ۽ علائقائي قسم ملن ٿا. جرمنيءَ ۾ '''رائن طرز''' ۽ '''برلن طرز''' مشهور آهن. برلن طرز ۾ پويون ڌار وارو حصو نسبتاً ويڪرو ۽ گهٽ اوچو هوندو آهي ۽ ڪن نمونن ۾ ڪوڪا ڪڍڻ لاءِ الڳ حصو پڻ هوندو آهي. ان کان سواءِ ميونخ، نيدرلينڊي ۽ آمريڪي طرز جا نمونا پڻ ملن ٿا.

تيشيءَ سان ملندڙ هڪ اوزار '''پلستر ڪندڙ جو ڪهاڙو''' يا '''هٿوڙي ڪهاڙو''' آهي. ان ۾ افقي ڇيڻي جهڙي ڌار بدران لڳ ڀڳ 5 سينٽي ميٽر ڊگهي عمودي ڪهاڙي جهڙي ڌار هوندي آهي. اها ڌار سخت پٿرن تي ڪم ڪرڻ لاءِ نسبتاً ٿلهي زاويي تي تيز ڪئي ويندي آهي. هن اوزار کي پراڻو [[پلستر]] لاهڻ ۽ پومس يا هلڪي [[ڪنڪريٽ]] جي بلاڪن کي ٽڪڻ ۽ شڪل ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

== ڳن ==
ڪاٺ جي ڳن واري تيشيءَ ۾ ڳن کي فولادي مٿي سان اهڙي نموني ڳنڍيو ويندو آهي، جيئن ڪم دوران مٿو ڍرو ٿي ڌار نہ ٿئي. ڪجهه قسمن ۾ ڳن جي مٿئين حصي ۾ ڪِلي ٺوڪي ان کي سوراخ اندر ڦهلايو ويندو آهي. ٻين نمونن ۾ ڳن جو مٿيون حصو پاڻ ٿلهو هوندو آهي، جيڪو مٿي جي سوراخ ۾ مضبوطيءَ سان ڦاسي پوندو آهي. اهڙي جوڙجڪ مرمت يا ڌار کي ٻيهر تيز ڪرڻ وقت ڳن کي ڪڍڻ ۽ ٻيهر لڳائڻ ۾ پڻ مددگار هوندي آهي.

== پيڙهه پٿر وارو هٿوڙو ==
[[File:Masons hammer.jpg|thumb|سرن ۽ پٿرن جي اوساريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ تيشي]]
تيشيءَ سان ملندڙ هڪ رسمي اوزار '''پيڙهه پٿر وارو هٿوڙو''' آهي، جيڪو [[پيڙهه جو پٿر|پيڙهه جو پٿر رکڻ]] جي تقريبن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهڙا هٿوڙا ڪڏهن ڪڏهن ڪانسي، چاندي يا ٻين ڌاتن مان سينگار سان تيار ڪيا ويندا آهن ۽ عمارت جو مالڪ، معمار يا ٻيو خاص مهمان پيڙهه پٿر رکڻ وقت انهن کي علامتي طور استعمال ڪندو آهي.

== ارضيات ۾ استعمال ==
{{Main |ارضيات دان جو هٿوڙو}}

تيشيءَ جهڙي بناوت وارا هٿوڙا [[ارضيات دان]] پڻ [[پٿر]]ن ۽ [[معدنيات|معدني نمونن]] کي ٽوڙڻ ۽ گڏ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. ارضياتي ڪم لاءِ خاص طور ٺاهيل اهڙن اوزارن کي [[ارضيات دان جو هٿوڙو|ارضيات دان جا هٿوڙا]] چيو ويندو آهي. اهي بناوت ۾ تيشيءَ سان مشابهت رکن ٿا، پر انهن جي جوڙجڪ پٿرن جي جاچ ۽ نمونا حاصل ڪرڻ جي ضرورتن مطابق هوندي آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:عمارت سازي]]
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:اوساري]]</text>
      <sha1>eincm2buacok6mn79xqt4n165ummrfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ليول(اوزار)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39331</id>
    <revision>
      <id>401695</id>
      <parentid>242847</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="1ueo6va2hxoeb8oa2okujnrd1oozao8" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>1ueo6va2hxoeb8oa2okujnrd1oozao8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401696</id>
      <parentid>401695</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6060" sha1="fepml3s8h2ynq5dfaoz9pbi5yydw92b" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fepml3s8h2ynq5dfaoz9pbi5yydw92b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401697</id>
      <parentid>401696</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8921" sha1="4k2pxsb3273715bt40ysa9b2vpvdrpi" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4k2pxsb3273715bt40ysa9b2vpvdrpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401698</id>
      <parentid>401697</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10706" sha1="j56begyugttb6ozs6enqe0r585bf28e" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j56begyugttb6ozs6enqe0r585bf28e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401699</id>
      <parentid>401698</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12674" sha1="97yvs6gp26yo1gp4g6nm66rcag0c951" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حساسيت ==
'''حساسيت''' اسپرٽ ليول جي هڪ اهم خاصيت آهي، ڇاڪاڻ تہ اوزار جي ماپ جي درستگي ان جي حساسيت سان لاڳاپيل هوندي آهي. ليول جي حساسيت مان مراد زاويي يا لاٿ ۾ اها تبديلي آهي، جيڪا بلبل کي مقرر مفاصلي تائين منتقل ڪرڻ لاءِ گهربل هجي. جيڪڏهن بلبل واري نلي تي درجا يا ورهاستون نشان لڳل هجن تہ حساسيت ان زاويائي يا لاٿ واري تبديلي کي چيو ويندو آهي، جيڪا بلبل کي هڪ ورهاست جيترو منتقل ڪري.

عام طور نلي تي ورهاستن جي وچ ۾ فاصلو {{cvt|2|mm|in|3}} هوندو آهي. سرويئر جي ليول ۾ نلي کي لڳ ڀڳ 0.005 درجا جهڪائڻ سان بلبلو اٽڪل {{convert|2|mm|abbr=on}} منتقل ٿيندو آهي.

مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ واري ليول ۾، جيڪڏهن ورهاستن جو فاصلو {{convert|2|mm|abbr=on}} هجي تہ بلبل جي هڪ ورهاست جيتري حرڪت، ڦرڻ واري نقطي کان هڪ ميٽر جي مفاصلي تي، سطح جي اوچائيءَ ۾ لڳ ڀڳ {{cvt|0.04|mm|in}} جي تبديليءَ جي برابر هوندي آهي. مشين ساز هن حساسيت کي روايتي طور ''پنج ڏهائي في فوٽ'' چوندا آهن، جنهن مان مراد هڪ انچ جي هڪ هزارين حصي جا پنج ڏهائي حصا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.machinistguides.com/how-to-read-machine-shop-numbers-values/
 |title=Beginner's Guide to Reading Machine Shop Numbers &amp; Values
 |date=24 November 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thediyenthusiast.com/tape-measures-and-levels/the-best-spirit-level/
 |title=Sensitivity &amp; Accuracy of Spirit Level Vials
 |date=13 December 2022
}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>97yvs6gp26yo1gp4g6nm66rcag0c951</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401700</id>
      <parentid>401699</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18240" sha1="bp51liusmma9t07xj6lyh0mwrglhiyq" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حساسيت ==
'''حساسيت''' اسپرٽ ليول جي هڪ اهم خاصيت آهي، ڇاڪاڻ تہ اوزار جي ماپ جي درستگي ان جي حساسيت سان لاڳاپيل هوندي آهي. ليول جي حساسيت مان مراد زاويي يا لاٿ ۾ اها تبديلي آهي، جيڪا بلبل کي مقرر مفاصلي تائين منتقل ڪرڻ لاءِ گهربل هجي. جيڪڏهن بلبل واري نلي تي درجا يا ورهاستون نشان لڳل هجن تہ حساسيت ان زاويائي يا لاٿ واري تبديلي کي چيو ويندو آهي، جيڪا بلبل کي هڪ ورهاست جيترو منتقل ڪري.

عام طور نلي تي ورهاستن جي وچ ۾ فاصلو {{cvt|2|mm|in|3}} هوندو آهي. سرويئر جي ليول ۾ نلي کي لڳ ڀڳ 0.005 درجا جهڪائڻ سان بلبلو اٽڪل {{convert|2|mm|abbr=on}} منتقل ٿيندو آهي.

مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ واري ليول ۾، جيڪڏهن ورهاستن جو فاصلو {{convert|2|mm|abbr=on}} هجي تہ بلبل جي هڪ ورهاست جيتري حرڪت، ڦرڻ واري نقطي کان هڪ ميٽر جي مفاصلي تي، سطح جي اوچائيءَ ۾ لڳ ڀڳ {{cvt|0.04|mm|in}} جي تبديليءَ جي برابر هوندي آهي. مشين ساز هن حساسيت کي روايتي طور ''پنج ڏهائي في فوٽ'' چوندا آهن، جنهن مان مراد هڪ انچ جي هڪ هزارين حصي جا پنج ڏهائي حصا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.machinistguides.com/how-to-read-machine-shop-numbers-values/
 |title=Beginner's Guide to Reading Machine Shop Numbers &amp; Values
 |date=24 November 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thediyenthusiast.com/tape-measures-and-levels/the-best-spirit-level/
 |title=Sensitivity &amp; Accuracy of Spirit Level Vials
 |date=13 December 2022
}}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:US Navy 080606-N-9623R-414 Builder 2nd Class Kathryn Henderson, assigned to Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 3, uses a horizontal level and tape measure.jpg|thumb|افقي سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ ليول جو استعمال]]

مختلف ڪمن لاءِ اسپرٽ ليول جا ڪيترائي قسم استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:
* '''واڍي جو ليول''' — ڪاٺ، ايلومينيم يا گڏيل مادن مان ٺهيل هوندو آهي.
* '''رازي جو ليول''' — اوساريءَ جي ڪم ۾ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ٽارپيڊو ليول''' — [[ٽارپيڊو]] جهڙي بناوت وارو ننڍو ليول، جنهن ۾ افقي، عمودي ۽ ڪڏهن 45° زاويي واريون نليون لڳل هونديون آهن.
* '''ٿنڀي جو ليول''' — ٿنڀن ۽ اهڙين اڏاوتن جي عمودي سڌائي جاچڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ڏوريءَ وارو ليول''' — تعميراتي ڏوريءَ سان لڳائي افقي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''انجنيئرنگ جو درست ليول''' — مشينن ۽ ٻين فني اوزارن جي انتهائي درست سڌائي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''برقي ليول''' — جهڪاءَ ۽ زاويي جي ماپ برقي طريقي سان ڏيکاريندو آهي.
* '''[[جهڪاءُ ماپيندڙ]]''' — ڪنهن سطح يا شيءِ جي جهڪاءَ جو زاويون ماپيندو آهي.
* '''ترڪڻ يا پاسيري جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ''' — خاص طور گاڏين ۽ هوائي جهازن ۾ پاسيري جهڪاءَ يا ترڪڻ جي حالت معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''[[گول ليول]]''' — گول نلي يا خاني ۾ موجود بلبل ذريعي مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي ڏيکاريندو آهي.

اسپرٽ ليول عام طور [[گڏيل گوني]] جي مٿي ۾ پڻ لڳل هوندو آهي.

=== واڍي جو ليول ===
[[File:ButlerTypeC SpecialLowSensitivity 1995.JPG|thumb|واڍي جو گول ليول]]

روايتي '''واڍي جو اسپرٽ ليول''' شڪل ۾ ڪاٺ جي ننڍڙي تختي جهڙو هوندو آهي. ان جو جسم نسبتاً ويڪرو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ماپ دوران اوزار سطح تي مضبوطيءَ سان بيهي سگهي. ليول جي وچ ۾ هڪ ننڍڙي دري هوندي آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ۽ بلبل واري نلي لڳل هوندي آهي. نلي تي ٻه نشان يا دائرا هوندا آهن؛ سطح افقي هجي تہ بلبلو انهن نشانن جي وچ ۾ اچي بيهندو آهي. ڪن ليولن ۾ 45 درجن جي جهڪاءَ معلوم ڪرڻ لاءِ الڳ نلي پڻ لڳل هوندي آهي.{{حوالو گهربل|تاريخ=آگسٽ 2021}}

=== انجنيئرنگ جو درست ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

'''انجنيئرنگ جو درست ليول''' عام اسپرٽ ليول جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍي جهڪاءَ کي معلوم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. اهو خاص طور مشينن جي پيڙهن ۽ بنيادن کي صحيح افقي حالت ۾ آڻڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن مشين پنهنجي مقرر ڪيل درستگيءَ مطابق ڪم ڪري سگهي.

=== ڏوريءَ وارو ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

[[File:Measuring elevation with a line level. Historical archaeology at the old Champoeg townsite, Champoeg, Oregon (USA) 1973 (2149089991) (cropped).jpg|thumb|ڏوريءَ واري ليول ۽ ماپ واري ڦيٿي سان اوچائيءَ جي ماپ]]

'''ڏوريءَ وارو ليول''' اهڙو ننڍو ۽ هلڪو ليول آهي، جيڪو عمارت سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڇڪيل ڏوريءَ سان لڳايو ويندو آهي. ان جي جسم تي ننڍڙا ڪنڍا هوندا آهن، جن جي مدد سان اهو ڏوريءَ تي ٽنگيو ويندو آهي. ان کي هلڪو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ان جي وزن سبب ڏوري هيٺ نہ جهڪي. عام طور ليول کي ڏوريءَ جي وچ ۾ لڳايو ويندو آهي، جنهن سان ڏوريءَ جي ٻنهي پاسن جي افقي سڌائي معلوم ڪري سگهجي ٿي.

=== ٽارپيڊو ليول ===
[[File:Tool-level.jpg|thumb|ٽارپيڊو ليول]]

'''ٽارپيڊو ليول''' هڪ ننڍو اسپرٽ ليول آهي، جنهن جو ٻاهريون ڍانچو لڳ ڀڳ [[ٽارپيڊو]] جي شڪل جهڙو هوندو آهي. ان ۾ عام طور افقي ۽ عمودي نليون لڳل هونديون آهن، جڏهن تہ ڪن نمونن ۾ 45 درجن جي زاويي لاءِ ٽين نلي پڻ هوندي آهي. ننڍي جسامت سبب هي ليول خاص طور سوڙهن هنڌن تي ڪم ڪرڻ لاءِ موزون هوندو آهي. ان جو ڍانچو عام طور ڌاتو يا پلاسٽڪ مان ٺاهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;keson-torpedo&quot;&gt;{{cite web
 |title=Small Torpedo Levels: The Ultimate Level for Tight Spaces
 |url=https://www.keson.com/small-torpedo-levels-the-ultimate-level-for-tight-spaces/
 |publisher=Keson
 |access-date=9 July 2025
 |date=31 October 2019
}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>bp51liusmma9t07xj6lyh0mwrglhiyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401701</id>
      <parentid>401700</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20619" sha1="s720nmrpeku2rv9yels3gjgbhbu8g97" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حساسيت ==
'''حساسيت''' اسپرٽ ليول جي هڪ اهم خاصيت آهي، ڇاڪاڻ تہ اوزار جي ماپ جي درستگي ان جي حساسيت سان لاڳاپيل هوندي آهي. ليول جي حساسيت مان مراد زاويي يا لاٿ ۾ اها تبديلي آهي، جيڪا بلبل کي مقرر مفاصلي تائين منتقل ڪرڻ لاءِ گهربل هجي. جيڪڏهن بلبل واري نلي تي درجا يا ورهاستون نشان لڳل هجن تہ حساسيت ان زاويائي يا لاٿ واري تبديلي کي چيو ويندو آهي، جيڪا بلبل کي هڪ ورهاست جيترو منتقل ڪري.

عام طور نلي تي ورهاستن جي وچ ۾ فاصلو {{cvt|2|mm|in|3}} هوندو آهي. سرويئر جي ليول ۾ نلي کي لڳ ڀڳ 0.005 درجا جهڪائڻ سان بلبلو اٽڪل {{convert|2|mm|abbr=on}} منتقل ٿيندو آهي.

مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ واري ليول ۾، جيڪڏهن ورهاستن جو فاصلو {{convert|2|mm|abbr=on}} هجي تہ بلبل جي هڪ ورهاست جيتري حرڪت، ڦرڻ واري نقطي کان هڪ ميٽر جي مفاصلي تي، سطح جي اوچائيءَ ۾ لڳ ڀڳ {{cvt|0.04|mm|in}} جي تبديليءَ جي برابر هوندي آهي. مشين ساز هن حساسيت کي روايتي طور ''پنج ڏهائي في فوٽ'' چوندا آهن، جنهن مان مراد هڪ انچ جي هڪ هزارين حصي جا پنج ڏهائي حصا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.machinistguides.com/how-to-read-machine-shop-numbers-values/
 |title=Beginner's Guide to Reading Machine Shop Numbers &amp; Values
 |date=24 November 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thediyenthusiast.com/tape-measures-and-levels/the-best-spirit-level/
 |title=Sensitivity &amp; Accuracy of Spirit Level Vials
 |date=13 December 2022
}}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:US Navy 080606-N-9623R-414 Builder 2nd Class Kathryn Henderson, assigned to Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 3, uses a horizontal level and tape measure.jpg|thumb|افقي سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ ليول جو استعمال]]

مختلف ڪمن لاءِ اسپرٽ ليول جا ڪيترائي قسم استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:
* '''واڍي جو ليول''' — ڪاٺ، ايلومينيم يا گڏيل مادن مان ٺهيل هوندو آهي.
* '''رازي جو ليول''' — اوساريءَ جي ڪم ۾ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ٽارپيڊو ليول''' — [[ٽارپيڊو]] جهڙي بناوت وارو ننڍو ليول، جنهن ۾ افقي، عمودي ۽ ڪڏهن 45° زاويي واريون نليون لڳل هونديون آهن.
* '''ٿنڀي جو ليول''' — ٿنڀن ۽ اهڙين اڏاوتن جي عمودي سڌائي جاچڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ڏوريءَ وارو ليول''' — تعميراتي ڏوريءَ سان لڳائي افقي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''انجنيئرنگ جو درست ليول''' — مشينن ۽ ٻين فني اوزارن جي انتهائي درست سڌائي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''برقي ليول''' — جهڪاءَ ۽ زاويي جي ماپ برقي طريقي سان ڏيکاريندو آهي.
* '''[[جهڪاءُ ماپيندڙ]]''' — ڪنهن سطح يا شيءِ جي جهڪاءَ جو زاويون ماپيندو آهي.
* '''ترڪڻ يا پاسيري جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ''' — خاص طور گاڏين ۽ هوائي جهازن ۾ پاسيري جهڪاءَ يا ترڪڻ جي حالت معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''[[گول ليول]]''' — گول نلي يا خاني ۾ موجود بلبل ذريعي مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي ڏيکاريندو آهي.

اسپرٽ ليول عام طور [[گڏيل گوني]] جي مٿي ۾ پڻ لڳل هوندو آهي.

=== واڍي جو ليول ===
[[File:ButlerTypeC SpecialLowSensitivity 1995.JPG|thumb|واڍي جو گول ليول]]

روايتي '''واڍي جو اسپرٽ ليول''' شڪل ۾ ڪاٺ جي ننڍڙي تختي جهڙو هوندو آهي. ان جو جسم نسبتاً ويڪرو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ماپ دوران اوزار سطح تي مضبوطيءَ سان بيهي سگهي. ليول جي وچ ۾ هڪ ننڍڙي دري هوندي آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ۽ بلبل واري نلي لڳل هوندي آهي. نلي تي ٻه نشان يا دائرا هوندا آهن؛ سطح افقي هجي تہ بلبلو انهن نشانن جي وچ ۾ اچي بيهندو آهي. ڪن ليولن ۾ 45 درجن جي جهڪاءَ معلوم ڪرڻ لاءِ الڳ نلي پڻ لڳل هوندي آهي.{{حوالو گهربل|تاريخ=آگسٽ 2021}}

=== انجنيئرنگ جو درست ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

'''انجنيئرنگ جو درست ليول''' عام اسپرٽ ليول جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍي جهڪاءَ کي معلوم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. اهو خاص طور مشينن جي پيڙهن ۽ بنيادن کي صحيح افقي حالت ۾ آڻڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن مشين پنهنجي مقرر ڪيل درستگيءَ مطابق ڪم ڪري سگهي.

=== ڏوريءَ وارو ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

[[File:Measuring elevation with a line level. Historical archaeology at the old Champoeg townsite, Champoeg, Oregon (USA) 1973 (2149089991) (cropped).jpg|thumb|ڏوريءَ واري ليول ۽ ماپ واري ڦيٿي سان اوچائيءَ جي ماپ]]

'''ڏوريءَ وارو ليول''' اهڙو ننڍو ۽ هلڪو ليول آهي، جيڪو عمارت سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڇڪيل ڏوريءَ سان لڳايو ويندو آهي. ان جي جسم تي ننڍڙا ڪنڍا هوندا آهن، جن جي مدد سان اهو ڏوريءَ تي ٽنگيو ويندو آهي. ان کي هلڪو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ان جي وزن سبب ڏوري هيٺ نہ جهڪي. عام طور ليول کي ڏوريءَ جي وچ ۾ لڳايو ويندو آهي، جنهن سان ڏوريءَ جي ٻنهي پاسن جي افقي سڌائي معلوم ڪري سگهجي ٿي.

=== ٽارپيڊو ليول ===
[[File:Tool-level.jpg|thumb|ٽارپيڊو ليول]]

'''ٽارپيڊو ليول''' هڪ ننڍو اسپرٽ ليول آهي، جنهن جو ٻاهريون ڍانچو لڳ ڀڳ [[ٽارپيڊو]] جي شڪل جهڙو هوندو آهي. ان ۾ عام طور افقي ۽ عمودي نليون لڳل هونديون آهن، جڏهن تہ ڪن نمونن ۾ 45 درجن جي زاويي لاءِ ٽين نلي پڻ هوندي آهي. ننڍي جسامت سبب هي ليول خاص طور سوڙهن هنڌن تي ڪم ڪرڻ لاءِ موزون هوندو آهي. ان جو ڍانچو عام طور ڌاتو يا پلاسٽڪ مان ٺاهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;keson-torpedo&quot;&gt;{{cite web
 |title=Small Torpedo Levels: The Ultimate Level for Tight Spaces
 |url=https://www.keson.com/small-torpedo-levels-the-ultimate-level-for-tight-spaces/
 |publisher=Keson
 |access-date=9 July 2025
 |date=31 October 2019
}}&lt;/ref&gt;

== سرويئر جو ليولنگ اوزار ==
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}
{{مک|ليول (اوزار)}}

[[File:Us land survey officer.jpg|thumb|تعميراتي هنڌ تي استعمال ٿيندڙ جديد خودڪار ليول]]

اسپرٽ ليول کي [[بصري دوربين]] سان گڏ ڪرڻ سان '''جهڪندڙ ليول''' يا '''ڊمپي ليول''' ٺهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |title=Equipment Database Menu
 |publisher=Sli.unimelb.edu.au
 |date=1998-10-19
 |access-date=2009-07-29
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710064317/http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |archive-date=10 July 2009
}}&lt;/ref&gt; اهڙا ليولنگ اوزار [[سروي]] ۾ پري پري واقع نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

سرويئر جي ليولنگ اوزار ۾ عام طور هڪ اسپرٽ ليول، ڪراس نشانن واري دوربين سان لڳل هوندو آهي ۽ سڄو اوزار [[ٽرائيپاڊ]] تي نصب ڪيو ويندو آهي. اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ سرويئر ٻن درجابندي ڪيل عمودي ماپ وارين ڇڙين مان پڙهڻيون وٺندو آهي؛ هڪ ڇڙ اوزار جي پويان ۽ ٻي اڳيان رکي ويندي آهي. ٻنهي پڙهڻين جي ڀيٽ سان انهن زميني نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪيو ويندو آهي، جن تي ڇڙيون بيٺل هونديون آهن.

ڄاڻايل [[اوچائي]] واري نقطي کان سروي شروع ڪري، لڳاتار ٻين نقطن تائين ماپون ورتيون وينديون آهن. اهي نقطا هڪٻئي کان مثال طور {{convert|100|m|ft|0|sp=us}} جي فاصلي تي ٿي سگهن ٿا. اهڙي طريقي سان اوچائيءَ جا فرق لڳاتار گڏ ڪري ڊگهي فاصلي تائين مختلف نقطن جون اوچايون ڳڻي سگهجن ٿيون.

'''درست ليولنگ''' ۾ هڪٻئي کان {{convert|1|km|mi|abbr=off|sp=us|spell=in}} پري ٻن نقطن جي اوچائيءَ جو فرق چند ملي ميٽرن جي درستگيءَ سان معلوم ڪري سگهجي ٿو.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>s720nmrpeku2rv9yels3gjgbhbu8g97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401702</id>
      <parentid>401701</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23772" sha1="1y3ib2zk6sbt0iq06amk411evk67ojl" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حساسيت ==
'''حساسيت''' اسپرٽ ليول جي هڪ اهم خاصيت آهي، ڇاڪاڻ تہ اوزار جي ماپ جي درستگي ان جي حساسيت سان لاڳاپيل هوندي آهي. ليول جي حساسيت مان مراد زاويي يا لاٿ ۾ اها تبديلي آهي، جيڪا بلبل کي مقرر مفاصلي تائين منتقل ڪرڻ لاءِ گهربل هجي. جيڪڏهن بلبل واري نلي تي درجا يا ورهاستون نشان لڳل هجن تہ حساسيت ان زاويائي يا لاٿ واري تبديلي کي چيو ويندو آهي، جيڪا بلبل کي هڪ ورهاست جيترو منتقل ڪري.

عام طور نلي تي ورهاستن جي وچ ۾ فاصلو {{cvt|2|mm|in|3}} هوندو آهي. سرويئر جي ليول ۾ نلي کي لڳ ڀڳ 0.005 درجا جهڪائڻ سان بلبلو اٽڪل {{convert|2|mm|abbr=on}} منتقل ٿيندو آهي.

مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ واري ليول ۾، جيڪڏهن ورهاستن جو فاصلو {{convert|2|mm|abbr=on}} هجي تہ بلبل جي هڪ ورهاست جيتري حرڪت، ڦرڻ واري نقطي کان هڪ ميٽر جي مفاصلي تي، سطح جي اوچائيءَ ۾ لڳ ڀڳ {{cvt|0.04|mm|in}} جي تبديليءَ جي برابر هوندي آهي. مشين ساز هن حساسيت کي روايتي طور ''پنج ڏهائي في فوٽ'' چوندا آهن، جنهن مان مراد هڪ انچ جي هڪ هزارين حصي جا پنج ڏهائي حصا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.machinistguides.com/how-to-read-machine-shop-numbers-values/
 |title=Beginner's Guide to Reading Machine Shop Numbers &amp; Values
 |date=24 November 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thediyenthusiast.com/tape-measures-and-levels/the-best-spirit-level/
 |title=Sensitivity &amp; Accuracy of Spirit Level Vials
 |date=13 December 2022
}}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:US Navy 080606-N-9623R-414 Builder 2nd Class Kathryn Henderson, assigned to Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 3, uses a horizontal level and tape measure.jpg|thumb|افقي سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ ليول جو استعمال]]

مختلف ڪمن لاءِ اسپرٽ ليول جا ڪيترائي قسم استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:
* '''واڍي جو ليول''' — ڪاٺ، ايلومينيم يا گڏيل مادن مان ٺهيل هوندو آهي.
* '''رازي جو ليول''' — اوساريءَ جي ڪم ۾ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ٽارپيڊو ليول''' — [[ٽارپيڊو]] جهڙي بناوت وارو ننڍو ليول، جنهن ۾ افقي، عمودي ۽ ڪڏهن 45° زاويي واريون نليون لڳل هونديون آهن.
* '''ٿنڀي جو ليول''' — ٿنڀن ۽ اهڙين اڏاوتن جي عمودي سڌائي جاچڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ڏوريءَ وارو ليول''' — تعميراتي ڏوريءَ سان لڳائي افقي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''انجنيئرنگ جو درست ليول''' — مشينن ۽ ٻين فني اوزارن جي انتهائي درست سڌائي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''برقي ليول''' — جهڪاءَ ۽ زاويي جي ماپ برقي طريقي سان ڏيکاريندو آهي.
* '''[[جهڪاءُ ماپيندڙ]]''' — ڪنهن سطح يا شيءِ جي جهڪاءَ جو زاويون ماپيندو آهي.
* '''ترڪڻ يا پاسيري جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ''' — خاص طور گاڏين ۽ هوائي جهازن ۾ پاسيري جهڪاءَ يا ترڪڻ جي حالت معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''[[گول ليول]]''' — گول نلي يا خاني ۾ موجود بلبل ذريعي مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي ڏيکاريندو آهي.

اسپرٽ ليول عام طور [[گڏيل گوني]] جي مٿي ۾ پڻ لڳل هوندو آهي.

=== واڍي جو ليول ===
[[File:ButlerTypeC SpecialLowSensitivity 1995.JPG|thumb|واڍي جو گول ليول]]

روايتي '''واڍي جو اسپرٽ ليول''' شڪل ۾ ڪاٺ جي ننڍڙي تختي جهڙو هوندو آهي. ان جو جسم نسبتاً ويڪرو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ماپ دوران اوزار سطح تي مضبوطيءَ سان بيهي سگهي. ليول جي وچ ۾ هڪ ننڍڙي دري هوندي آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ۽ بلبل واري نلي لڳل هوندي آهي. نلي تي ٻه نشان يا دائرا هوندا آهن؛ سطح افقي هجي تہ بلبلو انهن نشانن جي وچ ۾ اچي بيهندو آهي. ڪن ليولن ۾ 45 درجن جي جهڪاءَ معلوم ڪرڻ لاءِ الڳ نلي پڻ لڳل هوندي آهي.{{حوالو گهربل|تاريخ=آگسٽ 2021}}

=== انجنيئرنگ جو درست ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

'''انجنيئرنگ جو درست ليول''' عام اسپرٽ ليول جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍي جهڪاءَ کي معلوم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. اهو خاص طور مشينن جي پيڙهن ۽ بنيادن کي صحيح افقي حالت ۾ آڻڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن مشين پنهنجي مقرر ڪيل درستگيءَ مطابق ڪم ڪري سگهي.

=== ڏوريءَ وارو ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

[[File:Measuring elevation with a line level. Historical archaeology at the old Champoeg townsite, Champoeg, Oregon (USA) 1973 (2149089991) (cropped).jpg|thumb|ڏوريءَ واري ليول ۽ ماپ واري ڦيٿي سان اوچائيءَ جي ماپ]]

'''ڏوريءَ وارو ليول''' اهڙو ننڍو ۽ هلڪو ليول آهي، جيڪو عمارت سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڇڪيل ڏوريءَ سان لڳايو ويندو آهي. ان جي جسم تي ننڍڙا ڪنڍا هوندا آهن، جن جي مدد سان اهو ڏوريءَ تي ٽنگيو ويندو آهي. ان کي هلڪو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ان جي وزن سبب ڏوري هيٺ نہ جهڪي. عام طور ليول کي ڏوريءَ جي وچ ۾ لڳايو ويندو آهي، جنهن سان ڏوريءَ جي ٻنهي پاسن جي افقي سڌائي معلوم ڪري سگهجي ٿي.

=== ٽارپيڊو ليول ===
[[File:Tool-level.jpg|thumb|ٽارپيڊو ليول]]

'''ٽارپيڊو ليول''' هڪ ننڍو اسپرٽ ليول آهي، جنهن جو ٻاهريون ڍانچو لڳ ڀڳ [[ٽارپيڊو]] جي شڪل جهڙو هوندو آهي. ان ۾ عام طور افقي ۽ عمودي نليون لڳل هونديون آهن، جڏهن تہ ڪن نمونن ۾ 45 درجن جي زاويي لاءِ ٽين نلي پڻ هوندي آهي. ننڍي جسامت سبب هي ليول خاص طور سوڙهن هنڌن تي ڪم ڪرڻ لاءِ موزون هوندو آهي. ان جو ڍانچو عام طور ڌاتو يا پلاسٽڪ مان ٺاهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;keson-torpedo&quot;&gt;{{cite web
 |title=Small Torpedo Levels: The Ultimate Level for Tight Spaces
 |url=https://www.keson.com/small-torpedo-levels-the-ultimate-level-for-tight-spaces/
 |publisher=Keson
 |access-date=9 July 2025
 |date=31 October 2019
}}&lt;/ref&gt;

== سرويئر جو ليولنگ اوزار ==
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}
{{مک|ليول (اوزار)}}

[[File:Us land survey officer.jpg|thumb|تعميراتي هنڌ تي استعمال ٿيندڙ جديد خودڪار ليول]]

اسپرٽ ليول کي [[بصري دوربين]] سان گڏ ڪرڻ سان '''جهڪندڙ ليول''' يا '''ڊمپي ليول''' ٺهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |title=Equipment Database Menu
 |publisher=Sli.unimelb.edu.au
 |date=1998-10-19
 |access-date=2009-07-29
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710064317/http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |archive-date=10 July 2009
}}&lt;/ref&gt; اهڙا ليولنگ اوزار [[سروي]] ۾ پري پري واقع نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

سرويئر جي ليولنگ اوزار ۾ عام طور هڪ اسپرٽ ليول، ڪراس نشانن واري دوربين سان لڳل هوندو آهي ۽ سڄو اوزار [[ٽرائيپاڊ]] تي نصب ڪيو ويندو آهي. اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ سرويئر ٻن درجابندي ڪيل عمودي ماپ وارين ڇڙين مان پڙهڻيون وٺندو آهي؛ هڪ ڇڙ اوزار جي پويان ۽ ٻي اڳيان رکي ويندي آهي. ٻنهي پڙهڻين جي ڀيٽ سان انهن زميني نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪيو ويندو آهي، جن تي ڇڙيون بيٺل هونديون آهن.

ڄاڻايل [[اوچائي]] واري نقطي کان سروي شروع ڪري، لڳاتار ٻين نقطن تائين ماپون ورتيون وينديون آهن. اهي نقطا هڪٻئي کان مثال طور {{convert|100|m|ft|0|sp=us}} جي فاصلي تي ٿي سگهن ٿا. اهڙي طريقي سان اوچائيءَ جا فرق لڳاتار گڏ ڪري ڊگهي فاصلي تائين مختلف نقطن جون اوچايون ڳڻي سگهجن ٿيون.

'''درست ليولنگ''' ۾ هڪٻئي کان {{convert|1|km|mi|abbr=off|sp=us|spell=in}} پري ٻن نقطن جي اوچائيءَ جو فرق چند ملي ميٽرن جي درستگيءَ سان معلوم ڪري سگهجي ٿو.

== متبادل اوزار ==
اسپرٽ ليول جي متبادل طور هيٺيان اوزار استعمال ڪري سگهجن ٿا:
* '''[[ڪراس ليزر ليول]]''' يا '''[[لائين ليزر ليول]]''' — جديد برقي [[ليزر ليول]] جا قسم، جيڪي عام طور عمارت سازي ۽ گهريلو تعمير ۽ مرمت جي ڪمن ۾ استعمال ٿيندا آهن.
* '''[[گردشي ليزر ليول]]''' — اهڙو ليزر ليول، جنهن ۾ تيز ليزر شعاع گردش ڪندي آهي ۽ خاص طور کليل هنڌن تي ڪم لاءِ موزون هوندي آهي.
* '''[[ريڊ ليول]]'''
* '''[[پاڻيءَ وارو ليول (اوزار)|پاڻيءَ وارو ليول]]'''

جديد [[سمارٽ فون]]ن ۾ موجود [[ايڪسيليروميٽر]] جي مدد سان فون کي بہ ليول طور استعمال ڪري سگهجي ٿو. ان مقصد لاءِ مختلف موبائل ايپليڪيشنون موجود آهن، جيڪي سطح جي جهڪاءَ ۽ رخ بابت معلومات مهيا ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=How do I access the spirit level?
 |url=https://www.iphonefaq.org/archives/973299
 |publisher=iPhoneFAQ
 |access-date=2 August 2018
}}&lt;/ref&gt; جديد ويب معيارن جي مدد سان ويب سائيٽون پڻ ڊوائيس جي رخ بابت معلومات حاصل ڪري سگهن ٿيون.

=== ڊجيٽل ليول ===
[[سول انجنيئرنگ]]، عمارت سازي ۽ فولادي اڏاوتن جي تنصيب ۾ روايتي اسپرٽ ليول جي متبادل طور '''ڊجيٽل ليول''' جو استعمال وڌي رهيو آهي. اهي اوزار ڪم واري هنڌ تي زاويي، جهڪاءَ ۽ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. مختلف استعمالن موجب انهن کي تعميراتي ليول، ڳري ڪم وارو ليول، [[جهڪاءُ ماپيندڙ]] يا زاويون ماپيندڙ اوزار پڻ چيو ويندو آهي.

جديد برقي ليول 360 درجن جي دائري اندر زاويي جي عددي ماپ ڏيکاري سگهن ٿا. ڪيترن نمونن جي ڄاڻايل درستگي لڳ ڀڳ 0.1° کان 0.05° تائين هوندي آهي. عددي ڏيک سبب پڙهڻي نسبتاً آسانيءَ سان ڏسي سگهجي ٿي ۽ روايتي بلبل ليول جي ڀيٽ ۾ زاويي جي ماپ سڌيءَ طرح عددي صورت ۾ ملي ٿي.

ڊجيٽل ليول خاص طور فولادي اڏاوتن ۾ [[فولادي شعاع|شعاعن]] ۽ ڍانچن کي گهربل رخ ۽ سطح تي ترتيب ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. ڪيترن جديد نمونن ۾ زاويائي ماپ لاءِ [[مائڪرو اليڪٽروميڪانيڪل نظام]] تي ٻڌل حساس حصا استعمال ٿيندا آهن. ڪجهه نمونا سخت ڪم واري ماحول لاءِ پاڻي ۽ مٽيءَ کان بچاءَ ۽ ڌڪن جي مزاحمت جهڙين خاصيتن سان پڻ تيار ڪيا ويندا آهن.{{حوالو گهربل|تاريخ=جنوري 2017}}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>1y3ib2zk6sbt0iq06amk411evk67ojl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401703</id>
      <parentid>401702</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24009" sha1="o30owi3s8mb8mbpdn616hfsyel09uai" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حساسيت ==
'''حساسيت''' اسپرٽ ليول جي هڪ اهم خاصيت آهي، ڇاڪاڻ تہ اوزار جي ماپ جي درستگي ان جي حساسيت سان لاڳاپيل هوندي آهي. ليول جي حساسيت مان مراد زاويي يا لاٿ ۾ اها تبديلي آهي، جيڪا بلبل کي مقرر مفاصلي تائين منتقل ڪرڻ لاءِ گهربل هجي. جيڪڏهن بلبل واري نلي تي درجا يا ورهاستون نشان لڳل هجن تہ حساسيت ان زاويائي يا لاٿ واري تبديلي کي چيو ويندو آهي، جيڪا بلبل کي هڪ ورهاست جيترو منتقل ڪري.

عام طور نلي تي ورهاستن جي وچ ۾ فاصلو {{cvt|2|mm|in|3}} هوندو آهي. سرويئر جي ليول ۾ نلي کي لڳ ڀڳ 0.005 درجا جهڪائڻ سان بلبلو اٽڪل {{convert|2|mm|abbr=on}} منتقل ٿيندو آهي.

مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ واري ليول ۾، جيڪڏهن ورهاستن جو فاصلو {{convert|2|mm|abbr=on}} هجي تہ بلبل جي هڪ ورهاست جيتري حرڪت، ڦرڻ واري نقطي کان هڪ ميٽر جي مفاصلي تي، سطح جي اوچائيءَ ۾ لڳ ڀڳ {{cvt|0.04|mm|in}} جي تبديليءَ جي برابر هوندي آهي. مشين ساز هن حساسيت کي روايتي طور ''پنج ڏهائي في فوٽ'' چوندا آهن، جنهن مان مراد هڪ انچ جي هڪ هزارين حصي جا پنج ڏهائي حصا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.machinistguides.com/how-to-read-machine-shop-numbers-values/
 |title=Beginner's Guide to Reading Machine Shop Numbers &amp; Values
 |date=24 November 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thediyenthusiast.com/tape-measures-and-levels/the-best-spirit-level/
 |title=Sensitivity &amp; Accuracy of Spirit Level Vials
 |date=13 December 2022
}}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:US Navy 080606-N-9623R-414 Builder 2nd Class Kathryn Henderson, assigned to Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 3, uses a horizontal level and tape measure.jpg|thumb|افقي سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ ليول جو استعمال]]

مختلف ڪمن لاءِ اسپرٽ ليول جا ڪيترائي قسم استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:
* '''واڍي جو ليول''' — ڪاٺ، ايلومينيم يا گڏيل مادن مان ٺهيل هوندو آهي.
* '''رازي جو ليول''' — اوساريءَ جي ڪم ۾ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ٽارپيڊو ليول''' — [[ٽارپيڊو]] جهڙي بناوت وارو ننڍو ليول، جنهن ۾ افقي، عمودي ۽ ڪڏهن 45° زاويي واريون نليون لڳل هونديون آهن.
* '''ٿنڀي جو ليول''' — ٿنڀن ۽ اهڙين اڏاوتن جي عمودي سڌائي جاچڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ڏوريءَ وارو ليول''' — تعميراتي ڏوريءَ سان لڳائي افقي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''انجنيئرنگ جو درست ليول''' — مشينن ۽ ٻين فني اوزارن جي انتهائي درست سڌائي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''برقي ليول''' — جهڪاءَ ۽ زاويي جي ماپ برقي طريقي سان ڏيکاريندو آهي.
* '''[[جهڪاءُ ماپيندڙ]]''' — ڪنهن سطح يا شيءِ جي جهڪاءَ جو زاويون ماپيندو آهي.
* '''ترڪڻ يا پاسيري جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ''' — خاص طور گاڏين ۽ هوائي جهازن ۾ پاسيري جهڪاءَ يا ترڪڻ جي حالت معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''[[گول ليول]]''' — گول نلي يا خاني ۾ موجود بلبل ذريعي مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي ڏيکاريندو آهي.

اسپرٽ ليول عام طور [[گڏيل گوني]] جي مٿي ۾ پڻ لڳل هوندو آهي.

=== واڍي جو ليول ===
[[File:ButlerTypeC SpecialLowSensitivity 1995.JPG|thumb|واڍي جو گول ليول]]

روايتي '''واڍي جو اسپرٽ ليول''' شڪل ۾ ڪاٺ جي ننڍڙي تختي جهڙو هوندو آهي. ان جو جسم نسبتاً ويڪرو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ماپ دوران اوزار سطح تي مضبوطيءَ سان بيهي سگهي. ليول جي وچ ۾ هڪ ننڍڙي دري هوندي آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ۽ بلبل واري نلي لڳل هوندي آهي. نلي تي ٻه نشان يا دائرا هوندا آهن؛ سطح افقي هجي تہ بلبلو انهن نشانن جي وچ ۾ اچي بيهندو آهي. ڪن ليولن ۾ 45 درجن جي جهڪاءَ معلوم ڪرڻ لاءِ الڳ نلي پڻ لڳل هوندي آهي.{{حوالو گهربل|تاريخ=آگسٽ 2021}}

=== انجنيئرنگ جو درست ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

'''انجنيئرنگ جو درست ليول''' عام اسپرٽ ليول جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍي جهڪاءَ کي معلوم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. اهو خاص طور مشينن جي پيڙهن ۽ بنيادن کي صحيح افقي حالت ۾ آڻڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن مشين پنهنجي مقرر ڪيل درستگيءَ مطابق ڪم ڪري سگهي.

=== ڏوريءَ وارو ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

[[File:Measuring elevation with a line level. Historical archaeology at the old Champoeg townsite, Champoeg, Oregon (USA) 1973 (2149089991) (cropped).jpg|thumb|ڏوريءَ واري ليول ۽ ماپ واري ڦيٿي سان اوچائيءَ جي ماپ]]

'''ڏوريءَ وارو ليول''' اهڙو ننڍو ۽ هلڪو ليول آهي، جيڪو عمارت سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڇڪيل ڏوريءَ سان لڳايو ويندو آهي. ان جي جسم تي ننڍڙا ڪنڍا هوندا آهن، جن جي مدد سان اهو ڏوريءَ تي ٽنگيو ويندو آهي. ان کي هلڪو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ان جي وزن سبب ڏوري هيٺ نہ جهڪي. عام طور ليول کي ڏوريءَ جي وچ ۾ لڳايو ويندو آهي، جنهن سان ڏوريءَ جي ٻنهي پاسن جي افقي سڌائي معلوم ڪري سگهجي ٿي.

=== ٽارپيڊو ليول ===
[[File:Tool-level.jpg|thumb|ٽارپيڊو ليول]]

'''ٽارپيڊو ليول''' هڪ ننڍو اسپرٽ ليول آهي، جنهن جو ٻاهريون ڍانچو لڳ ڀڳ [[ٽارپيڊو]] جي شڪل جهڙو هوندو آهي. ان ۾ عام طور افقي ۽ عمودي نليون لڳل هونديون آهن، جڏهن تہ ڪن نمونن ۾ 45 درجن جي زاويي لاءِ ٽين نلي پڻ هوندي آهي. ننڍي جسامت سبب هي ليول خاص طور سوڙهن هنڌن تي ڪم ڪرڻ لاءِ موزون هوندو آهي. ان جو ڍانچو عام طور ڌاتو يا پلاسٽڪ مان ٺاهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;keson-torpedo&quot;&gt;{{cite web
 |title=Small Torpedo Levels: The Ultimate Level for Tight Spaces
 |url=https://www.keson.com/small-torpedo-levels-the-ultimate-level-for-tight-spaces/
 |publisher=Keson
 |access-date=9 July 2025
 |date=31 October 2019
}}&lt;/ref&gt;

== سرويئر جو ليولنگ اوزار ==
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}
{{مک|ليول (اوزار)}}

[[File:Us land survey officer.jpg|thumb|تعميراتي هنڌ تي استعمال ٿيندڙ جديد خودڪار ليول]]

اسپرٽ ليول کي [[بصري دوربين]] سان گڏ ڪرڻ سان '''جهڪندڙ ليول''' يا '''ڊمپي ليول''' ٺهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |title=Equipment Database Menu
 |publisher=Sli.unimelb.edu.au
 |date=1998-10-19
 |access-date=2009-07-29
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710064317/http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |archive-date=10 July 2009
}}&lt;/ref&gt; اهڙا ليولنگ اوزار [[سروي]] ۾ پري پري واقع نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

سرويئر جي ليولنگ اوزار ۾ عام طور هڪ اسپرٽ ليول، ڪراس نشانن واري دوربين سان لڳل هوندو آهي ۽ سڄو اوزار [[ٽرائيپاڊ]] تي نصب ڪيو ويندو آهي. اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ سرويئر ٻن درجابندي ڪيل عمودي ماپ وارين ڇڙين مان پڙهڻيون وٺندو آهي؛ هڪ ڇڙ اوزار جي پويان ۽ ٻي اڳيان رکي ويندي آهي. ٻنهي پڙهڻين جي ڀيٽ سان انهن زميني نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪيو ويندو آهي، جن تي ڇڙيون بيٺل هونديون آهن.

ڄاڻايل [[اوچائي]] واري نقطي کان سروي شروع ڪري، لڳاتار ٻين نقطن تائين ماپون ورتيون وينديون آهن. اهي نقطا هڪٻئي کان مثال طور {{convert|100|m|ft|0|sp=us}} جي فاصلي تي ٿي سگهن ٿا. اهڙي طريقي سان اوچائيءَ جا فرق لڳاتار گڏ ڪري ڊگهي فاصلي تائين مختلف نقطن جون اوچايون ڳڻي سگهجن ٿيون.

'''درست ليولنگ''' ۾ هڪٻئي کان {{convert|1|km|mi|abbr=off|sp=us|spell=in}} پري ٻن نقطن جي اوچائيءَ جو فرق چند ملي ميٽرن جي درستگيءَ سان معلوم ڪري سگهجي ٿو.

== متبادل اوزار ==
اسپرٽ ليول جي متبادل طور هيٺيان اوزار استعمال ڪري سگهجن ٿا:
* '''[[ڪراس ليزر ليول]]''' يا '''[[لائين ليزر ليول]]''' — جديد برقي [[ليزر ليول]] جا قسم، جيڪي عام طور عمارت سازي ۽ گهريلو تعمير ۽ مرمت جي ڪمن ۾ استعمال ٿيندا آهن.
* '''[[گردشي ليزر ليول]]''' — اهڙو ليزر ليول، جنهن ۾ تيز ليزر شعاع گردش ڪندي آهي ۽ خاص طور کليل هنڌن تي ڪم لاءِ موزون هوندي آهي.
* '''[[ريڊ ليول]]'''
* '''[[پاڻيءَ وارو ليول (اوزار)|پاڻيءَ وارو ليول]]'''

جديد [[سمارٽ فون]]ن ۾ موجود [[ايڪسيليروميٽر]] جي مدد سان فون کي بہ ليول طور استعمال ڪري سگهجي ٿو. ان مقصد لاءِ مختلف موبائل ايپليڪيشنون موجود آهن، جيڪي سطح جي جهڪاءَ ۽ رخ بابت معلومات مهيا ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=How do I access the spirit level?
 |url=https://www.iphonefaq.org/archives/973299
 |publisher=iPhoneFAQ
 |access-date=2 August 2018
}}&lt;/ref&gt; جديد ويب معيارن جي مدد سان ويب سائيٽون پڻ ڊوائيس جي رخ بابت معلومات حاصل ڪري سگهن ٿيون.

=== ڊجيٽل ليول ===
[[سول انجنيئرنگ]]، عمارت سازي ۽ فولادي اڏاوتن جي تنصيب ۾ روايتي اسپرٽ ليول جي متبادل طور '''ڊجيٽل ليول''' جو استعمال وڌي رهيو آهي. اهي اوزار ڪم واري هنڌ تي زاويي، جهڪاءَ ۽ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. مختلف استعمالن موجب انهن کي تعميراتي ليول، ڳري ڪم وارو ليول، [[جهڪاءُ ماپيندڙ]] يا زاويون ماپيندڙ اوزار پڻ چيو ويندو آهي.

جديد برقي ليول 360 درجن جي دائري اندر زاويي جي عددي ماپ ڏيکاري سگهن ٿا. ڪيترن نمونن جي ڄاڻايل درستگي لڳ ڀڳ 0.1° کان 0.05° تائين هوندي آهي. عددي ڏيک سبب پڙهڻي نسبتاً آسانيءَ سان ڏسي سگهجي ٿي ۽ روايتي بلبل ليول جي ڀيٽ ۾ زاويي جي ماپ سڌيءَ طرح عددي صورت ۾ ملي ٿي.

ڊجيٽل ليول خاص طور فولادي اڏاوتن ۾ [[فولادي شعاع|شعاعن]] ۽ ڍانچن کي گهربل رخ ۽ سطح تي ترتيب ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. ڪيترن جديد نمونن ۾ زاويائي ماپ لاءِ [[مائڪرو اليڪٽروميڪانيڪل نظام]] تي ٻڌل حساس حصا استعمال ٿيندا آهن. ڪجهه نمونا سخت ڪم واري ماحول لاءِ پاڻي ۽ مٽيءَ کان بچاءَ ۽ ڌڪن جي مزاحمت جهڙين خاصيتن سان پڻ تيار ڪيا ويندا آهن.{{حوالو گهربل|تاريخ=جنوري 2017}}

== پڻ ڏسو ==
* [[ليولنگ جي اصطلاحن جي فهرست]]
* [[افقي ۽ عمودي]]
* [[جهڪاءُ ماپيندڙ]]
* [[ساهمي]]
* [[ٿيئوڊولائيٽ]]
* [[موڙ ۽ جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>o30owi3s8mb8mbpdn616hfsyel09uai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401704</id>
      <parentid>401703</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>401704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24303" sha1="97c9zxsepbal75jo6vgzxtovf35aiiz" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|سطح جي افقي يا عمودي هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ وارو اوزار}}


[[File:DetalleNivelDeBurbuja.jpg|right|thumb|نلي نما اسپرٽ ليول]]
[[File:Spirit Level 5E5W0843.jpg|thumb|ڪئميرا جي ٽرائيپاڊ تي لڳل گول اسپرٽ ليول]]

'''اسپرٽ ليول'''، '''بلبل ليول''' يا رڳو '''ليول'''، هڪ [[ماپڻ وارو اوزار]] آهي، جيڪو ڪنهن سطح جي [[افقي سطح|افقي]] يا [[عمودي رخ|عمودي]] هجڻ جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

هن اوزار کي اسپرٽ ليول ان ڪري چيو ويندو آهي، جو ان جي شيشي جي نلي يا شيشي ۾ ڀريل پاڻياٺ روايتي طور [[الڪوحل]] تي ٻڌل هوندي آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ''اسپرٽ'' پڻ چيو ويندو آهي. پاڻياٺ ۾ موجود هوا جو بلبلو سطح جي لاٿ يا سڌائي ظاهر ڪري ٿو. تاريخي طور پاڻيءَ بدران الڪوحل استعمال ڪرڻ جو هڪ سبب اهو آهي تہ اهو گهٽ گرمي پد تي آسانيءَ سان نہ ڄمندو آهي ۽ بلبل کي نسبتاً آزاديءَ سان چرپر ڪرڻ ڏيندو آهي، جنهن سان ماپ وٺڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

اسپرٽ ليول جون ٻه بنيادي بناوتون آهن: '''نلي نما''' يا سڌي ليول، ۽ '''گول ليول'''. گول ليول ۾ بلبلو گول شيشي اندر حرڪت ڪندو آهي ۽ هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

اسپرٽ ليول جا مختلف قسم [[واڍو|واڍن]]، [[سنگتراش]]ن، [[رازو|رازن]]، عمارت سازيءَ سان لاڳاپيل ٻين ڪاريگرن، [[سرويئر]]ن ۽ ڌاتوءَ جو ڪم ڪندڙ ڪاريگرن پاران استعمال ڪيا ويندا آهن. ان کان سواءِ ڪجهه قسمن جا ليول [[ڦوٽوگرافي]] ۽ وڊيو ٺاهڻ ۾ ڪئميرا ۽ ٻين اوزارن کي صحيح سطح تي رکڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

'''ليول'''، اسپرٽ ليول يا ھٿ واري ليول  (Sprit Level) ھن کي سڌيءَ پٽيءَ (Straight Edge) سان گڏ استعمال ڪري افقي تھ (Horizontal Surfaces) صحيح طرح جانچڻ لاءِ ڪم آڻبو آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: عمارت سازي؛  ليکڪ: ضياءُالدين انصاري؛ ايڊيشن: 1990ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]،ڄامشورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==


اسپرٽ ليول جي تاريخ جو مختصر ذڪر 1887ع ۾ رسالي ''[[سائنٽيفڪ آمريڪن]]'' ۾ ڇپيل هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=moM9AQAAIAAJ|title=Scientific American|date=1887-08-27|publisher=Munn &amp; Company|pages=136|language=en}}&lt;/ref&gt; فرانسيسي سائنسدان [[ميلڪيسيڊيڪ ٿيوينو]] (Melchisédech Thévenot) هي اوزار 2 فيبروري 1661ع کان ڪجهه وقت اڳ ايجاد ڪيو هو. ان تاريخ جو اندازو ٿيوينو ۽ سائنسدان [[ڪرسٽيان هائگنز]] (Christiaan Huygens) جي وچ ۾ ٿيل خط و ڪتابت مان لڳايو ويو آهي. ان کان پوءِ هڪ سال اندر ٿيوينو پنهنجي ايجاد جا تفصيل ٻين عالمن ڏانهن موڪليا، جن ۾ [[رابرٽ هوڪ]] (Robert Hooke) لنڊن ۾ ۽ [[وينچينزو ويوياني]] (Vincenzo Viviani) فلورينس ۾ شامل هئا.

ڪڏهن ڪڏهن اهو چيو ويندو آهي تہ بلبل ليول ارڙهين صديءَ جي شروعات تائين وڏي پيماني تي استعمال ۾ نہ آيا، ڇاڪاڻ تہ هن اوزار جا سڀ کان پراڻا محفوظ نمونا ان دور جا آهن. تنهن هوندي بہ، [[ادريان اوزو]] (Adrien Auzout) 1666ع ۾ [[ماداگاسڪر]] ڏانهن مهم لاءِ [[فرانسيسي سائنسز اڪيڊمي]] کي ”ٿيوينو طرز جا ليول“ ساڻ کڻڻ جي صلاح ڏني هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو تہ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان گهڻو اڳ اهڙا ليول فرانس ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿيندا هئا.

'''فيل آل-وي پريسيزن ليول''' (Fell All-Way Precision Level)، مشيني اوزارن لاءِ استعمال ٿيندڙ شروعاتي ڪامياب آمريڪي گول ليولن مان هڪ هو. اهو 1939ع ۾ آمريڪا جي رياست الينواءِ جي شهر راڪفورڊ سان واسطو رکندڙ [[وليم بي. فيل]] (William B. Fell) ايجاد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patents.google.com/patent/US2316777A/en|title=Machinist's precision level (US2316777A)|author=William B Fell|date=1940-08-01|publisher=[[گوگل پيٽنٽس]]|access-date=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هن اوزار جي خاصيت اها هئي تہ ان کي مشين جي سطح تي رکي ٻنهي محورن ۾ جهڪاءُ هڪ ئي وقت معلوم ڪري سگهجي پيو، تنهنڪري ليول کي 90 درجا ڦيرائڻ جي ضرورت نہ پوندي هئي. ان جي ماپ جي درستگي 0.0005 انچ في فوٽ تائين هئي. [[ٻي عالمي جنگ]] دوران ان جي انتهائي درستگي سبب ان جي برآمد تي پابندي لاڳو ڪئي وئي هئي.

هن ليول جي پيداوار لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري بند ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ راڪفورڊ جي ٿامس بٽلر ٽيڪنالاجي ان جي پيداوار ٻيهر شروع ڪئي، پر 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري اها ٻيهر مستقل طور بند ٿي وئي. ان هوندي بہ، هن قسم جا ڪيترائي پراڻا اوزار اڄ بہ موجود آهن.

== بناوت ۽ جوڙجڪ ==
[[File:5Sec3Tenths.JPG|right|thumb|مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ وارو اسپرٽ ليول]]

شروعاتي نلي نما اسپرٽ ليولن ۾ ٿوري وڪڙ واري شيشي جي [[شيشي جي نلي|نلي]] استعمال ٿيندي هئي، جنهن جو اندريون قطر ڏسڻ وارن هنڌن تي هڪجهڙو هوندو هو. نلي کي مڪمل طور ڀرڻ بدران ان ۾ عام طور رنگدار [[الڪوحل]] يا [[ايٿانول]] جهڙي پاڻياٺ ڀري ويندي آهي، جنهن سان اندر هوا جو هڪ [[بلبلو]] رهجي ويندو آهي. نلي ۾ هلڪو مٿانهون وڪڙ هوندو آهي، تنهنڪري هموار سطح تي بلبلو قدرتي طور نلي جي وچ واري، يعني سڀ کان مٿانهين هنڌ تي اچي بيهندو آهي. سطح ٿوري بہ جهڪيل هجي تہ بلبلو وچ ۾ لڳل نشان کان هٽي ويندو آهي.

جيڪڏهن اسپرٽ ليول کي اونڌو يا پاسيرو رکي بہ استعمال ڪرڻو هجي تہ مسلسل قطر واري وڪڙيل نلي بدران سڌي، پيپي جهڙي نلي استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن جو وچيون حصو ڪنارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو ويڪرو هوندو آهي.

اسپرٽ ليول ۾ پاڻيءَ بدران اڪثر [[ايٿانول]] جهڙا الڪوحل استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ تہ انهن جي [[گاڙهاڻ]] ۽ [[سطحي ڇڪ]] گهٽ هوندي آهي. ان ڪري بلبلو نلي اندر تيزيءَ سان حرڪت ڪري صحيح هنڌ تي بيهي سگهي ٿو. الڪوحل وسيع گرمي پد واري حد ۾ پاڻياٺ جي حالت ۾ رهي ٿو ۽ پاڻيءَ وانگر ڄمي ڦهلجڻ سبب شيشي جي نلي کي نقصان پهچائڻ جو امڪان بہ گهٽ هوندو آهي. بلبل کي وڌيڪ چٽو ڏسڻ لاءِ پاڻياٺ ۾ [[رنگين مادو]]، جهڙوڪ [[فلوريسين]]، ملائي سگهجي ٿو، جيڪو عام طور پيلو يا سائو رنگ ڏئي ٿو.

نلي نما اسپرٽ ليول جو هڪ قسم '''[[گول ليول]]''' آهي. اهو گول ۽ تراکڙي تري وارو اوزار هوندو آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ٿوري اڀريل شيشي جي سطح هيٺ هوندي آهي ۽ شيشي جي وچ تي هڪ دائرو نشان طور ٺهيل هوندو آهي. بلبلو ان دائري جي وچ ۾ اچڻ سان سطح جي هموار هجڻ جو پتو پوي ٿو. گول ليول هڪ ئي وقت مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي معلوم ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ نلي نما ليول بنيادي طور نلي جي رخ ۾ جهڪاءُ معلوم ڪندو آهي.

== درستگي جي جاچ ==
[[File:Wasserwaage-Karl Dahm.jpg|thumb|ليول جي درستگي جي ترتيب]]

واڍي جي ڪم ۾ استعمال ٿيندڙ اسپرٽ ليول جي درستگي جاچڻ لاءِ مڪمل طور افقي سطح جي ضرورت نہ هوندي آهي. ليول کي ڪنهن تراکڙي ۽ لڳ ڀڳ هموار سطح تي رکي بلبل جي بيهڪ نوٽ ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ ليول کي ساڳئي سطح تي افقي رخ ۾ 180 درجا ڦيرائي بلبل جي بيهڪ ٻيهر ڏٺي ويندي آهي. جيڪڏهن ليول درست هجي تہ ٻنهي حالتن ۾ بلبل جي بيهڪ هڪجهڙي هوندي؛ ٻنهي پڙهڻين ۾ فرق اوزار جي اڻ درست هجڻ جي نشاندهي ڪري ٿو.

اسپرٽ ليول جي درستگي ترتيب ڏيڻ لاءِ اوزار کي واري واري سان 180 درجا ڦيرايو ويندو آهي ۽ شيشي جي نلي کي ان جي خاني اندر اهڙي نموني ترتيب ڏنو ويندو آهي، جو ٻنهي پڙهڻين جي فرق جو لڳ ڀڳ اڌ درست ٿئي. اهو عمل تيستائين ورجايو ويندو آهي، جيستائين ليول کي ڦيرائڻ سان پڙهڻيءَ ۾ فرق نہ رهي.

اهڙو ئي طريقو وڌيڪ درست ماپ وارن اوزارن، جهڙوڪ سرويئر جي [[بصري ليول]] ۽ [[ٿيئوڊولائيٽ]]، جي ترتيب لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. اهڙن اوزارن کي لڳائڻ وقت انهن جي ڦرڻ واري سطح کي اسپرٽ ليول جي مدد سان هموار ڪيو ويندو آهي. اها ترتيب ٻن هڪٻئي سان [[عمودي]] افقي رخن ۾ ڪئي ويندي آهي.

== حساسيت ==
'''حساسيت''' اسپرٽ ليول جي هڪ اهم خاصيت آهي، ڇاڪاڻ تہ اوزار جي ماپ جي درستگي ان جي حساسيت سان لاڳاپيل هوندي آهي. ليول جي حساسيت مان مراد زاويي يا لاٿ ۾ اها تبديلي آهي، جيڪا بلبل کي مقرر مفاصلي تائين منتقل ڪرڻ لاءِ گهربل هجي. جيڪڏهن بلبل واري نلي تي درجا يا ورهاستون نشان لڳل هجن تہ حساسيت ان زاويائي يا لاٿ واري تبديلي کي چيو ويندو آهي، جيڪا بلبل کي هڪ ورهاست جيترو منتقل ڪري.

عام طور نلي تي ورهاستن جي وچ ۾ فاصلو {{cvt|2|mm|in|3}} هوندو آهي. سرويئر جي ليول ۾ نلي کي لڳ ڀڳ 0.005 درجا جهڪائڻ سان بلبلو اٽڪل {{convert|2|mm|abbr=on}} منتقل ٿيندو آهي.

مشين سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ درست ماپ واري ليول ۾، جيڪڏهن ورهاستن جو فاصلو {{convert|2|mm|abbr=on}} هجي تہ بلبل جي هڪ ورهاست جيتري حرڪت، ڦرڻ واري نقطي کان هڪ ميٽر جي مفاصلي تي، سطح جي اوچائيءَ ۾ لڳ ڀڳ {{cvt|0.04|mm|in}} جي تبديليءَ جي برابر هوندي آهي. مشين ساز هن حساسيت کي روايتي طور ''پنج ڏهائي في فوٽ'' چوندا آهن، جنهن مان مراد هڪ انچ جي هڪ هزارين حصي جا پنج ڏهائي حصا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.machinistguides.com/how-to-read-machine-shop-numbers-values/
 |title=Beginner's Guide to Reading Machine Shop Numbers &amp; Values
 |date=24 November 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thediyenthusiast.com/tape-measures-and-levels/the-best-spirit-level/
 |title=Sensitivity &amp; Accuracy of Spirit Level Vials
 |date=13 December 2022
}}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:US Navy 080606-N-9623R-414 Builder 2nd Class Kathryn Henderson, assigned to Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 3, uses a horizontal level and tape measure.jpg|thumb|افقي سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ ليول جو استعمال]]

مختلف ڪمن لاءِ اسپرٽ ليول جا ڪيترائي قسم استعمال ٿيندا آهن، جن مان اهم هي آهن:
* '''واڍي جو ليول''' — ڪاٺ، ايلومينيم يا گڏيل مادن مان ٺهيل هوندو آهي.
* '''رازي جو ليول''' — اوساريءَ جي ڪم ۾ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ٽارپيڊو ليول''' — [[ٽارپيڊو]] جهڙي بناوت وارو ننڍو ليول، جنهن ۾ افقي، عمودي ۽ ڪڏهن 45° زاويي واريون نليون لڳل هونديون آهن.
* '''ٿنڀي جو ليول''' — ٿنڀن ۽ اهڙين اڏاوتن جي عمودي سڌائي جاچڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''ڏوريءَ وارو ليول''' — تعميراتي ڏوريءَ سان لڳائي افقي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''انجنيئرنگ جو درست ليول''' — مشينن ۽ ٻين فني اوزارن جي انتهائي درست سڌائي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''برقي ليول''' — جهڪاءَ ۽ زاويي جي ماپ برقي طريقي سان ڏيکاريندو آهي.
* '''[[جهڪاءُ ماپيندڙ]]''' — ڪنهن سطح يا شيءِ جي جهڪاءَ جو زاويون ماپيندو آهي.
* '''ترڪڻ يا پاسيري جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ''' — خاص طور گاڏين ۽ هوائي جهازن ۾ پاسيري جهڪاءَ يا ترڪڻ جي حالت معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
* '''[[گول ليول]]''' — گول نلي يا خاني ۾ موجود بلبل ذريعي مختلف رخن ۾ سطح جي سڌائي ڏيکاريندو آهي.

اسپرٽ ليول عام طور [[گڏيل گوني]] جي مٿي ۾ پڻ لڳل هوندو آهي.

=== واڍي جو ليول ===
[[File:ButlerTypeC SpecialLowSensitivity 1995.JPG|thumb|واڍي جو گول ليول]]

روايتي '''واڍي جو اسپرٽ ليول''' شڪل ۾ ڪاٺ جي ننڍڙي تختي جهڙو هوندو آهي. ان جو جسم نسبتاً ويڪرو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ماپ دوران اوزار سطح تي مضبوطيءَ سان بيهي سگهي. ليول جي وچ ۾ هڪ ننڍڙي دري هوندي آهي، جنهن ۾ پاڻياٺ ۽ بلبل واري نلي لڳل هوندي آهي. نلي تي ٻه نشان يا دائرا هوندا آهن؛ سطح افقي هجي تہ بلبلو انهن نشانن جي وچ ۾ اچي بيهندو آهي. ڪن ليولن ۾ 45 درجن جي جهڪاءَ معلوم ڪرڻ لاءِ الڳ نلي پڻ لڳل هوندي آهي.{{حوالو گهربل|تاريخ=آگسٽ 2021}}

=== انجنيئرنگ جو درست ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

'''انجنيئرنگ جو درست ليول''' عام اسپرٽ ليول جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍي جهڪاءَ کي معلوم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. اهو خاص طور مشينن جي پيڙهن ۽ بنيادن کي صحيح افقي حالت ۾ آڻڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن مشين پنهنجي مقرر ڪيل درستگيءَ مطابق ڪم ڪري سگهي.

=== ڏوريءَ وارو ليول ===
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}

[[File:Measuring elevation with a line level. Historical archaeology at the old Champoeg townsite, Champoeg, Oregon (USA) 1973 (2149089991) (cropped).jpg|thumb|ڏوريءَ واري ليول ۽ ماپ واري ڦيٿي سان اوچائيءَ جي ماپ]]

'''ڏوريءَ وارو ليول''' اهڙو ننڍو ۽ هلڪو ليول آهي، جيڪو عمارت سازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڇڪيل ڏوريءَ سان لڳايو ويندو آهي. ان جي جسم تي ننڍڙا ڪنڍا هوندا آهن، جن جي مدد سان اهو ڏوريءَ تي ٽنگيو ويندو آهي. ان کي هلڪو رکيو ويندو آهي تہ جيئن ان جي وزن سبب ڏوري هيٺ نہ جهڪي. عام طور ليول کي ڏوريءَ جي وچ ۾ لڳايو ويندو آهي، جنهن سان ڏوريءَ جي ٻنهي پاسن جي افقي سڌائي معلوم ڪري سگهجي ٿي.

=== ٽارپيڊو ليول ===
[[File:Tool-level.jpg|thumb|ٽارپيڊو ليول]]

'''ٽارپيڊو ليول''' هڪ ننڍو اسپرٽ ليول آهي، جنهن جو ٻاهريون ڍانچو لڳ ڀڳ [[ٽارپيڊو]] جي شڪل جهڙو هوندو آهي. ان ۾ عام طور افقي ۽ عمودي نليون لڳل هونديون آهن، جڏهن تہ ڪن نمونن ۾ 45 درجن جي زاويي لاءِ ٽين نلي پڻ هوندي آهي. ننڍي جسامت سبب هي ليول خاص طور سوڙهن هنڌن تي ڪم ڪرڻ لاءِ موزون هوندو آهي. ان جو ڍانچو عام طور ڌاتو يا پلاسٽڪ مان ٺاهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;keson-torpedo&quot;&gt;{{cite web
 |title=Small Torpedo Levels: The Ultimate Level for Tight Spaces
 |url=https://www.keson.com/small-torpedo-levels-the-ultimate-level-for-tight-spaces/
 |publisher=Keson
 |access-date=9 July 2025
 |date=31 October 2019
}}&lt;/ref&gt;

== سرويئر جو ليولنگ اوزار ==
{{غير حوالاجات وارو ڀاڱو|تاريخ=ڊسمبر 2024}}
{{مک|ليول (اوزار)}}

[[File:Us land survey officer.jpg|thumb|تعميراتي هنڌ تي استعمال ٿيندڙ جديد خودڪار ليول]]

اسپرٽ ليول کي [[بصري دوربين]] سان گڏ ڪرڻ سان '''جهڪندڙ ليول''' يا '''ڊمپي ليول''' ٺهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |title=Equipment Database Menu
 |publisher=Sli.unimelb.edu.au
 |date=1998-10-19
 |access-date=2009-07-29
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710064317/http://www.sli.unimelb.edu.au/planesurvey/prot/equip/equip.html
 |archive-date=10 July 2009
}}&lt;/ref&gt; اهڙا ليولنگ اوزار [[سروي]] ۾ پري پري واقع نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

سرويئر جي ليولنگ اوزار ۾ عام طور هڪ اسپرٽ ليول، ڪراس نشانن واري دوربين سان لڳل هوندو آهي ۽ سڄو اوزار [[ٽرائيپاڊ]] تي نصب ڪيو ويندو آهي. اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪرڻ لاءِ سرويئر ٻن درجابندي ڪيل عمودي ماپ وارين ڇڙين مان پڙهڻيون وٺندو آهي؛ هڪ ڇڙ اوزار جي پويان ۽ ٻي اڳيان رکي ويندي آهي. ٻنهي پڙهڻين جي ڀيٽ سان انهن زميني نقطن جي اوچائيءَ جو فرق معلوم ڪيو ويندو آهي، جن تي ڇڙيون بيٺل هونديون آهن.

ڄاڻايل [[اوچائي]] واري نقطي کان سروي شروع ڪري، لڳاتار ٻين نقطن تائين ماپون ورتيون وينديون آهن. اهي نقطا هڪٻئي کان مثال طور {{convert|100|m|ft|0|sp=us}} جي فاصلي تي ٿي سگهن ٿا. اهڙي طريقي سان اوچائيءَ جا فرق لڳاتار گڏ ڪري ڊگهي فاصلي تائين مختلف نقطن جون اوچايون ڳڻي سگهجن ٿيون.

'''درست ليولنگ''' ۾ هڪٻئي کان {{convert|1|km|mi|abbr=off|sp=us|spell=in}} پري ٻن نقطن جي اوچائيءَ جو فرق چند ملي ميٽرن جي درستگيءَ سان معلوم ڪري سگهجي ٿو.

== متبادل اوزار ==
اسپرٽ ليول جي متبادل طور هيٺيان اوزار استعمال ڪري سگهجن ٿا:
* '''[[ڪراس ليزر ليول]]''' يا '''[[لائين ليزر ليول]]''' — جديد برقي [[ليزر ليول]] جا قسم، جيڪي عام طور عمارت سازي ۽ گهريلو تعمير ۽ مرمت جي ڪمن ۾ استعمال ٿيندا آهن.
* '''[[گردشي ليزر ليول]]''' — اهڙو ليزر ليول، جنهن ۾ تيز ليزر شعاع گردش ڪندي آهي ۽ خاص طور کليل هنڌن تي ڪم لاءِ موزون هوندي آهي.
* '''[[ريڊ ليول]]'''
* '''[[پاڻيءَ وارو ليول (اوزار)|پاڻيءَ وارو ليول]]'''

جديد [[سمارٽ فون]]ن ۾ موجود [[ايڪسيليروميٽر]] جي مدد سان فون کي بہ ليول طور استعمال ڪري سگهجي ٿو. ان مقصد لاءِ مختلف موبائل ايپليڪيشنون موجود آهن، جيڪي سطح جي جهڪاءَ ۽ رخ بابت معلومات مهيا ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=How do I access the spirit level?
 |url=https://www.iphonefaq.org/archives/973299
 |publisher=iPhoneFAQ
 |access-date=2 August 2018
}}&lt;/ref&gt; جديد ويب معيارن جي مدد سان ويب سائيٽون پڻ ڊوائيس جي رخ بابت معلومات حاصل ڪري سگهن ٿيون.

=== ڊجيٽل ليول ===
[[سول انجنيئرنگ]]، عمارت سازي ۽ فولادي اڏاوتن جي تنصيب ۾ روايتي اسپرٽ ليول جي متبادل طور '''ڊجيٽل ليول''' جو استعمال وڌي رهيو آهي. اهي اوزار ڪم واري هنڌ تي زاويي، جهڪاءَ ۽ سطح جي سڌائي معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. مختلف استعمالن موجب انهن کي تعميراتي ليول، ڳري ڪم وارو ليول، [[جهڪاءُ ماپيندڙ]] يا زاويون ماپيندڙ اوزار پڻ چيو ويندو آهي.

جديد برقي ليول 360 درجن جي دائري اندر زاويي جي عددي ماپ ڏيکاري سگهن ٿا. ڪيترن نمونن جي ڄاڻايل درستگي لڳ ڀڳ 0.1° کان 0.05° تائين هوندي آهي. عددي ڏيک سبب پڙهڻي نسبتاً آسانيءَ سان ڏسي سگهجي ٿي ۽ روايتي بلبل ليول جي ڀيٽ ۾ زاويي جي ماپ سڌيءَ طرح عددي صورت ۾ ملي ٿي.

ڊجيٽل ليول خاص طور فولادي اڏاوتن ۾ [[فولادي شعاع|شعاعن]] ۽ ڍانچن کي گهربل رخ ۽ سطح تي ترتيب ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. ڪيترن جديد نمونن ۾ زاويائي ماپ لاءِ [[مائڪرو اليڪٽروميڪانيڪل نظام]] تي ٻڌل حساس حصا استعمال ٿيندا آهن. ڪجهه نمونا سخت ڪم واري ماحول لاءِ پاڻي ۽ مٽيءَ کان بچاءَ ۽ ڌڪن جي مزاحمت جهڙين خاصيتن سان پڻ تيار ڪيا ويندا آهن.{{حوالو گهربل|تاريخ=جنوري 2017}}

== پڻ ڏسو ==
* [[ليولنگ جي اصطلاحن جي فهرست]]
* [[افقي ۽ عمودي]]
* [[جهڪاءُ ماپيندڙ]]
* [[ساهمي]]
* [[ٿيئوڊولائيٽ]]
* [[موڙ ۽ جهڪاءَ جو اشارو ڪندڙ]]

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Spirit levels}}

{{ماپ ۽ سڌائي جا اوزار}}
{{ڪاٺ جو ڪم}}

[[زمرو:سروي]]
[[زمرو:ارضياتي ماپ]]
[[زمرو:جهڪاءُ ماپيندڙ]]
[[زمرو:ڪاٺ جي ڪم جا ماپڻ وارا اوزار]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>97c9zxsepbal75jo6vgzxtovf35aiiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وچون دور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41769</id>
    <revision>
      <id>401592</id>
      <parentid>401591</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T11:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8660" sha1="3p10yzsb82xdu89mejmhl6ibfstp2hu" xml:space="preserve">{{Short description|European history from the 5th to 15th centuries}}
{{About|medieval Europe|a global history of the period between the 5th and 15th centuries|Post-classical history|other uses|Middle Ages (disambiguation)}}
{{redirect|Medieval times|the dinner theatre|Medieval Times}}
{{pp-protected|small=yes}}
{{pp-move-indef}}
{{Infobox country
| name       = Middle Ages
| start      = {{circa|AD 500}}
| end        = 1500
| image      = [[File:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|290px|alt=See caption]]
| caption    = A [[medieval stained glass]] panel from [[Canterbury Cathedral]], {{circa|1175|1180}}, depicting the [[Parable of the Sower]], a [[biblical]] narrative
| before     = {{unbulleted list||[[Ancient history|Antiquity]]|[[Late antiquity]]}}
| after      = {{unbulleted list|[[Early modern Europe]]|[[Renaissance]]|[[Age of Discovery]]}}
| including  = {{hlist|[[Early Middle Ages]]|[[High Middle Ages]]|[[Late Middle Ages]]}}
| key_events = {{hlist|[[Fall of the Western Roman Empire]]|[[Spread of Islam]]|[[Treaty of Verdun]]|[[East–West Schism]]|[[Crusades]]|[[Magna Carta]]|[[Hundred Years' War]]|[[Black Death]]|[[Fall of Constantinople]]|[[Exploration of North America]]}}
| duration   = {{circa|1000}} years
| location   = [[Europe]]
}}
[[فائل:Europe map 450.PNG|thumb|upright=1.6|کاٻو|وچون دور ۾ 450 عيسويءَ ۾ يورپي نقشو]]
'''وچون دور''' يا وچولو دؤر (&lt;small&gt;Medieval&lt;/small&gt; &lt;small&gt;age&lt;/small&gt;) يا مڊل ايج (&lt;small&gt;Middle&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Age&lt;/small&gt;) پنجين کان &lt;small&gt;15&lt;/small&gt;هين صدي تائين [[يُورَپ|يورپي اتهاس]] جو زمانو کي سڏيو ويندو آهي. وچون دور &lt;small&gt;776&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تي مشتمل آهي. ھن جي شروعات رومين جي [[مسيحيت|عيسائيت]] قبول ڪرڻ سان ٿي ۽ ان عرصي ۾ دين ۽ دنيا ۾ فرق وارا خيال مروج ٿيا ۽ چرچ ۽ [[بادشاھ|بادشاھت]] وچ ۾ ٽڪراء سان [[يُورَپ|يورپ]] ۾ افراتفري پيدا ٿي وئي جنھن ھڪ طرف [[اوڀر يورپ]] ۾ [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني بادشاھت]] ۽ اولھ ۾ وري پوپ جي مذھبي [[پوتر رومي سلطنت|رومن ڪيٿولڪ حڪومت]] قائم ٿي چڪي هئي. ھن دؤر م [[وچ اوڀر]] ۽ [[اولھ ايشيا]] ۾ [[پهرين اسلامي رياست|اسلامي رياست]] بہ جنم ورتو جنھن کي [[خلافت|خلافت راشده]] جو نالو ڏنو ويو. تاريخدان يورپي تاريخ کي ٽن حصن ۾ ورهايو آھي جيڪا هيا آھن:
* '''آڳاٽو دور''' (&lt;small&gt;classical antiquity&lt;/small&gt;)
* [[وچون دور]] (&lt;small&gt;medieval age&lt;/small&gt;) ۽ 
* '''[[جديد دور]]''' (&lt;small&gt;modren age&lt;/small&gt;)

وچين دور کي بہ مورخن وري ٽن حصن ۾ ورهايو آھي:
# '''شروعاتي وچولو دور''': ھي 6 کان 10هين صدي عيسوي وارو دؤر آھي جنھن ۾ اولھه واري پوتر رومي امپائر جو زوال ٿيو.
# '''عروج وارو دور''': ھي دور &lt;small&gt;1000&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; عيسويءَ وارو دؤر آھي جنھن ۾ يورپ جي شھري آبادين م واڌارو ٿيو.
# '''آخري دور''': جيڪو &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تائين جو دؤر آهي.

In the [[history of Europe]], the '''Middle Ages''' or '''medieval period''' lasted approximately from the 5th to &lt;!--Do not change the date without finding a consensus on the talk page--&gt;late 15th centuries, comparable with the [[post-classical]] period of [[World history (field)|global history]]. The medieval period is the middle epoch of the three traditional divisions of Western history: [[classical antiquity]], the medieval period, and the [[modern period]]. The medieval period is itself subdivided into the [[Early Middle Ages|Early]], [[High Middle Ages|High]], and [[Late Middle Ages]]. 

The Middle Ages began with the [[fall of the Western Roman Empire]] and transitioned into the [[Modern era|Modern age]] during the [[Renaissance]], the [[Reformation]], the [[European wars of religion]], and the [[Age of Discovery]]. [[Early modern period|Early Modernity]] is a single term adopted to describe this end-stage of the period, during which medieval Europe shades into the modern period. 

[[Population decline]], [[counterurbanisation]], the collapse of centralised authority, invasions, and mass migrations of [[tribe]]s had begun in [[late antiquity]] ({{Circa|~3rd–8th centuries}}) and lasted into the Early Middle Ages ({{Circa|5th–10th centuries}}). The large-scale movements of the [[Migration Period]], including various [[Germanic peoples]], formed new kingdoms in what remained of the Western Roman Empire. In the 7th century, [[North Africa]] and the Middle East—once part of the [[Byzantine Empire]]—came under the rule of the [[Umayyad Caliphate]], an Islamic empire, after conquest by [[succession to Muhammad|Muhammad's successors]]. Although there were substantial changes in society and political structures, the break with [[classical antiquity]] was incomplete. The still-sizeable Byzantine Empire, Rome's direct continuation, survived in the Eastern Mediterranean and remained a major power. The empire's law code, the ''[[Corpus Juris Civilis]]'' or &quot;Code of Justinian&quot;, was rediscovered in [[Northern Italy]] in the 11th century. In the West, most kingdoms incorporated the few extant Roman institutions. [[Monastery|Monasteries]] were founded as campaigns to [[Christianise]] the [[paganism#Ethnic religions of pre-Christian Europe|remaining pagans across Europe]] continued. The [[Franks]], under the [[Carolingian dynasty]], briefly established the [[Carolingian Empire]] during the later 8th and early 9th centuries. It covered much of Western Europe but later succumbed to the pressures of internal civil wars combined with external invasions: [[Vikings]] from the north, [[Hungarian invasions of Europe|Magyars]] from the east, and [[Saracen]]s from the south.

During the High Middle Ages, which began after 1000, the population of Europe increased significantly as technological and [[Agriculture in the Middle Ages#Technological innovation|agricultural innovations]] allowed trade to flourish and the [[Medieval Warm Period]] climate change allowed crop yields to increase. [[Manorialism]], the organisation of [[peasant]]s into villages that owed rent and labour services to the [[nobles]], and [[feudalism]], the political structure whereby [[knight]]s and lower-status nobles owed military service to their [[overlord]]s in return for the right to rent from lands and manors, were two of the ways society was organised in the High Middle Ages. This period also saw the collapse of the unified Christian church with the [[East–West Schism]] of 1054. The [[Crusades]], first preached in 1095, were military attempts by Western European Christians to regain control of the [[Holy Land]] from [[Muslim]]s. Kings became the heads of centralised [[nation-states]], reducing crime and violence but making the ideal of a unified [[Christendom]] more distant. Intellectual life was marked by [[scholasticism]], a philosophy that emphasised joining faith to reason, and by the founding of [[universities]]. The theology of [[Thomas Aquinas]], the paintings of [[Giotto]], the poetry of [[Dante]] and [[Chaucer]], the travels of [[Marco Polo]], and the [[Gothic architecture]] of cathedrals such as [[Chartres Cathedral|Chartres]] are among the outstanding achievements toward the end of this period and into the Late Middle Ages.

The Late Middle Ages was marked by difficulties and calamities, including famine, plague, and war, which significantly diminished the population of Europe; between 1347 and 1350, the [[Black Death]] killed about a third of Europeans. Controversy, [[heresy]], and the [[Western Schism]] within the [[Catholic Church]] paralleled the interstate conflict, civil strife, and [[Popular revolts in late-medieval Europe|peasant revolts]] that occurred in the kingdoms. Cultural and technological developments transformed European society, concluding the Late Middle Ages and beginning the [[early modern period]].

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{Stub}}

[[زمرو:تاريخي دور]]
[[زمرو:وچيون دور]]
[[زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور]]
[[زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي]]
[[زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>3p10yzsb82xdu89mejmhl6ibfstp2hu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401593</id>
      <parentid>401592</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8715" sha1="3vku72k5tggs99isabnhjzjefwbrfp0" xml:space="preserve">{{Short description|European history from the 5th to 15th centuries}}
{{About|medieval Europe|a global history of the period between the 5th and 15th centuries|Post-classical history|other uses|Middle Ages (disambiguation)}}
{{Infobox country
| name       = وچين دور&lt;br&gt;Middle Ages
| start      = {{circa|AD 500}}
| end        = 
| image      = 
| caption    = 
| before     = دورانيو: لڳ ڀگ 1000 سال
| after      = اڳ وارو دور: {{unbulleted list||[[Ancient history|Antiquity]]|[[Late antiquity]]}}
| including  = {{hlist|[[Early Middle Ages]]|[[High Middle Ages]]|[[Late Middle Ages]]}}
| key_events = {{hlist|[[Fall of the Western Roman Empire]]|[[Spread of Islam]]|[[Treaty of Verdun]]|[[East–West Schism]]|[[Crusades]]|[[Magna Carta]]|[[Hundred Years' War]]|[[Black Death]]|[[Fall of Constantinople]]|[[Exploration of North America]]}}
| duration   = دور جو خاتمو: 1500ع
| location   = [[Europe]]
|image_map=[[File:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|290px|alt=See caption]]|map_width=250px|map_caption=A [[medieval stained glass]] panel from [[Canterbury Cathedral]], {{circa|1175|1180}}, depicting the [[Parable of the Sower]], a [[biblical]] narrative|map_caption2=پوء وارو دور: {{unbulleted list|[[Early modern Europe]]|[[Renaissance]]|[[Age of Discovery]]}}}}
[[فائل:Europe map 450.PNG|thumb|upright=1.6|کاٻو|وچون دور ۾ 450 عيسويءَ ۾ يورپي نقشو]]
'''وچون دور''' يا وچولو دؤر (&lt;small&gt;Medieval&lt;/small&gt; &lt;small&gt;age&lt;/small&gt;) يا مڊل ايج (&lt;small&gt;Middle&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Age&lt;/small&gt;) پنجين کان &lt;small&gt;15&lt;/small&gt;هين صدي تائين [[يُورَپ|يورپي اتهاس]] جو زمانو کي سڏيو ويندو آهي. وچون دور &lt;small&gt;776&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تي مشتمل آهي. ھن جي شروعات رومين جي [[مسيحيت|عيسائيت]] قبول ڪرڻ سان ٿي ۽ ان عرصي ۾ دين ۽ دنيا ۾ فرق وارا خيال مروج ٿيا ۽ چرچ ۽ [[بادشاھ|بادشاھت]] وچ ۾ ٽڪراء سان [[يُورَپ|يورپ]] ۾ افراتفري پيدا ٿي وئي جنھن ھڪ طرف [[اوڀر يورپ]] ۾ [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني بادشاھت]] ۽ اولھ ۾ وري پوپ جي مذھبي [[پوتر رومي سلطنت|رومن ڪيٿولڪ حڪومت]] قائم ٿي چڪي هئي. ھن دؤر م [[وچ اوڀر]] ۽ [[اولھ ايشيا]] ۾ [[پهرين اسلامي رياست|اسلامي رياست]] بہ جنم ورتو جنھن کي [[خلافت|خلافت راشده]] جو نالو ڏنو ويو. تاريخدان يورپي تاريخ کي ٽن حصن ۾ ورهايو آھي جيڪا هيا آھن:
* '''آڳاٽو دور''' (&lt;small&gt;classical antiquity&lt;/small&gt;)
* [[وچون دور]] (&lt;small&gt;medieval age&lt;/small&gt;) ۽ 
* '''[[جديد دور]]''' (&lt;small&gt;modren age&lt;/small&gt;)

وچين دور کي بہ مورخن وري ٽن حصن ۾ ورهايو آھي:
# '''شروعاتي وچولو دور''': ھي 6 کان 10هين صدي عيسوي وارو دؤر آھي جنھن ۾ اولھه واري پوتر رومي امپائر جو زوال ٿيو.
# '''عروج وارو دور''': ھي دور &lt;small&gt;1000&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; عيسويءَ وارو دؤر آھي جنھن ۾ يورپ جي شھري آبادين م واڌارو ٿيو.
# '''آخري دور''': جيڪو &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تائين جو دؤر آهي.

In the [[history of Europe]], the '''Middle Ages''' or '''medieval period''' lasted approximately from the 5th to &lt;!--Do not change the date without finding a consensus on the talk page--&gt;late 15th centuries, comparable with the [[post-classical]] period of [[World history (field)|global history]]. The medieval period is the middle epoch of the three traditional divisions of Western history: [[classical antiquity]], the medieval period, and the [[modern period]]. The medieval period is itself subdivided into the [[Early Middle Ages|Early]], [[High Middle Ages|High]], and [[Late Middle Ages]]. 

The Middle Ages began with the [[fall of the Western Roman Empire]] and transitioned into the [[Modern era|Modern age]] during the [[Renaissance]], the [[Reformation]], the [[European wars of religion]], and the [[Age of Discovery]]. [[Early modern period|Early Modernity]] is a single term adopted to describe this end-stage of the period, during which medieval Europe shades into the modern period. 

[[Population decline]], [[counterurbanisation]], the collapse of centralised authority, invasions, and mass migrations of [[tribe]]s had begun in [[late antiquity]] ({{Circa|~3rd–8th centuries}}) and lasted into the Early Middle Ages ({{Circa|5th–10th centuries}}). The large-scale movements of the [[Migration Period]], including various [[Germanic peoples]], formed new kingdoms in what remained of the Western Roman Empire. In the 7th century, [[North Africa]] and the Middle East—once part of the [[Byzantine Empire]]—came under the rule of the [[Umayyad Caliphate]], an Islamic empire, after conquest by [[succession to Muhammad|Muhammad's successors]]. Although there were substantial changes in society and political structures, the break with [[classical antiquity]] was incomplete. The still-sizeable Byzantine Empire, Rome's direct continuation, survived in the Eastern Mediterranean and remained a major power. The empire's law code, the ''[[Corpus Juris Civilis]]'' or &quot;Code of Justinian&quot;, was rediscovered in [[Northern Italy]] in the 11th century. In the West, most kingdoms incorporated the few extant Roman institutions. [[Monastery|Monasteries]] were founded as campaigns to [[Christianise]] the [[paganism#Ethnic religions of pre-Christian Europe|remaining pagans across Europe]] continued. The [[Franks]], under the [[Carolingian dynasty]], briefly established the [[Carolingian Empire]] during the later 8th and early 9th centuries. It covered much of Western Europe but later succumbed to the pressures of internal civil wars combined with external invasions: [[Vikings]] from the north, [[Hungarian invasions of Europe|Magyars]] from the east, and [[Saracen]]s from the south.

During the High Middle Ages, which began after 1000, the population of Europe increased significantly as technological and [[Agriculture in the Middle Ages#Technological innovation|agricultural innovations]] allowed trade to flourish and the [[Medieval Warm Period]] climate change allowed crop yields to increase. [[Manorialism]], the organisation of [[peasant]]s into villages that owed rent and labour services to the [[nobles]], and [[feudalism]], the political structure whereby [[knight]]s and lower-status nobles owed military service to their [[overlord]]s in return for the right to rent from lands and manors, were two of the ways society was organised in the High Middle Ages. This period also saw the collapse of the unified Christian church with the [[East–West Schism]] of 1054. The [[Crusades]], first preached in 1095, were military attempts by Western European Christians to regain control of the [[Holy Land]] from [[Muslim]]s. Kings became the heads of centralised [[nation-states]], reducing crime and violence but making the ideal of a unified [[Christendom]] more distant. Intellectual life was marked by [[scholasticism]], a philosophy that emphasised joining faith to reason, and by the founding of [[universities]]. The theology of [[Thomas Aquinas]], the paintings of [[Giotto]], the poetry of [[Dante]] and [[Chaucer]], the travels of [[Marco Polo]], and the [[Gothic architecture]] of cathedrals such as [[Chartres Cathedral|Chartres]] are among the outstanding achievements toward the end of this period and into the Late Middle Ages.

The Late Middle Ages was marked by difficulties and calamities, including famine, plague, and war, which significantly diminished the population of Europe; between 1347 and 1350, the [[Black Death]] killed about a third of Europeans. Controversy, [[heresy]], and the [[Western Schism]] within the [[Catholic Church]] paralleled the interstate conflict, civil strife, and [[Popular revolts in late-medieval Europe|peasant revolts]] that occurred in the kingdoms. Cultural and technological developments transformed European society, concluding the Late Middle Ages and beginning the [[early modern period]].

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{Stub}}

[[زمرو:تاريخي دور]]
[[زمرو:وچيون دور]]
[[زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور]]
[[زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي]]
[[زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>3vku72k5tggs99isabnhjzjefwbrfp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401650</id>
      <parentid>401593</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T17:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10503" sha1="3hb27qtlx41v7a0bhxh3bo0ckhx2uho" xml:space="preserve">{{Short description|European history from the 5th to 15th centuries}}
{{Infobox country
| name       = وچين دور&lt;br&gt;Middle Ages
| start      = {{circa|AD 500}}
| end        = 
| image      = 
| caption    = 
| before     = دورانيو: لڳ ڀگ 1000 سال
| after      = اڳ وارو دور: {{unbulleted list||[[Ancient history|Antiquity]]|[[Late antiquity]]}}
| including  = {{hlist|[[Early Middle Ages]]|[[High Middle Ages]]|[[Late Middle Ages]]}}
| key_events = {{hlist|[[Fall of the Western Roman Empire]]|[[Spread of Islam]]|[[Treaty of Verdun]]|[[East–West Schism]]|[[Crusades]]|[[Magna Carta]]|[[Hundred Years' War]]|[[Black Death]]|[[Fall of Constantinople]]|[[Exploration of North America]]}}
| duration   = دور جو خاتمو: 1500ع
| location   = [[Europe]]
|image_map=[[File:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|290px|alt=See caption]]|map_width=250px|map_caption=A [[medieval stained glass]] panel from [[Canterbury Cathedral]], {{circa|1175|1180}}, depicting the [[Parable of the Sower]], a [[biblical]] narrative|map_caption2=پوء وارو دور: {{unbulleted list|[[Early modern Europe]]|[[Renaissance]]|[[Age of Discovery]]}}}}
[[فائل:Europe map 450.PNG|thumb|upright=1.6|کاٻو|وچون دور ۾ 450 عيسويءَ ۾ يورپي نقشو]]
'''وچون دور''' يا وچولو دؤر (&lt;small&gt;Medieval&lt;/small&gt; &lt;small&gt;age&lt;/small&gt;) يا مڊل ايج (&lt;small&gt;Middle&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Age&lt;/small&gt;) پنجين کان &lt;small&gt;15&lt;/small&gt;هين صدي تائين [[يُورَپ|يورپي اتهاس]] جو زمانو کي سڏيو ويندو آهي. وچون دور &lt;small&gt;776&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تي مشتمل آهي. ھن جي شروعات رومين جي [[مسيحيت|عيسائيت]] قبول ڪرڻ سان ٿي ۽ ان عرصي ۾ دين ۽ دنيا ۾ فرق وارا خيال مروج ٿيا ۽ چرچ ۽ [[بادشاھ|بادشاھت]] وچ ۾ ٽڪراء سان [[يُورَپ|يورپ]] ۾ افراتفري پيدا ٿي وئي جنھن ھڪ طرف [[اوڀر يورپ]] ۾ [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني بادشاھت]] ۽ اولھ ۾ وري پوپ جي مذھبي [[پوتر رومي سلطنت|رومن ڪيٿولڪ حڪومت]] قائم ٿي چڪي هئي. ھن دؤر م [[وچ اوڀر]] ۽ [[اولھ ايشيا]] ۾ [[پهرين اسلامي رياست|اسلامي رياست]] بہ جنم ورتو جنھن کي [[خلافت|خلافت راشده]] جو نالو ڏنو ويو. تاريخدان يورپي تاريخ کي ٽن حصن ۾ ورهايو آھي جيڪا هيا آھن:
* '''آڳاٽو دور''' (&lt;small&gt;classical antiquity&lt;/small&gt;)
* [[وچون دور]] (&lt;small&gt;medieval age&lt;/small&gt;) ۽ 
* '''[[جديد دور]]''' (&lt;small&gt;modren age&lt;/small&gt;)

وچين دور کي بہ مورخن وري ٽن حصن ۾ ورهايو آھي:
# '''شروعاتي وچولو دور''': ھي 6 کان 10هين صدي عيسوي وارو دؤر آھي جنھن ۾ اولھه واري پوتر رومي امپائر جو زوال ٿيو.
# '''عروج وارو دور''': ھي دور &lt;small&gt;1000&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; عيسويءَ وارو دؤر آھي جنھن ۾ يورپ جي شھري آبادين م واڌارو ٿيو.
# '''آخري دور''': جيڪو &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تائين جو دؤر آهي.

In 

يورپ جي تاريخ ۾، وچين دور (&lt;small&gt;Medieval&lt;/small&gt; &lt;small&gt;period&lt;/small&gt;) جو عرصو تقريباً پنجين صديءَ کان وٺي پندرهين صديءَ جي آخر تائين رهيو؛ هي دور عالمي تاريخ جي ڪلاسڪي دور کان پوءِ واري (&lt;small&gt;post&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;classical&lt;/small&gt;) دور جي برابر آهي. وچين دور، مغربي تاريخ جي ٽن روايتي حصن—ڪلاسڪي قديم دور (&lt;small&gt;Classical&lt;/small&gt; &lt;small&gt;antiquity&lt;/small&gt;)، وچين دور ۽ جديد دور جي وچ وارو دور آهي. وچين دور کي پاڻ به ٽن حصن ۾ ورهايو ويو آهي: شروعاتي وچين دور (&lt;small&gt;Early Middle Ages&lt;/small&gt;)، عروج وارو وچين دور (&lt;small&gt;High&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Middle&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Ages&lt;/small&gt;)، ۽ آخري وچين دور (&lt;small&gt;Late Middle Ages&lt;/small&gt;). 

وچين دور جي شروعات مغربي رومن سلطنت جي زوال سان ٿي ۽ ان جو رخ جديد دور ڏانهن ان وقت مڙيو جڏهن نشاة ثانيه (&lt;small&gt;Renaissance&lt;/small&gt;)، اصلاحي تحريڪ (&lt;small&gt;Reformation&lt;/small&gt;)، يورپي مذهبي جنگيون ۽ دريافتن جو دور (&lt;small&gt;Age of Discovery&lt;/small&gt;) آيا. ”شروعاتي جديد دور“ (&lt;small&gt;Early&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Modernity&lt;/small&gt;) هڪ اصطلاح آهي جيڪو هن دور جي آخري مرحلي کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن دوران وچين دور جو يورپ آهستي آهستي جديد دور ۾ تبديل ٿي رهيو هو. 

آباديءَ ۾ گهٽتائي، شهرن مان ماڻهن جو ٻهراڙين ڏانهن موٽڻ (&lt;small&gt;counter&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;urbanisation&lt;/small&gt;)، مرڪزي اختيار جو خاتمو، حملا ۽ قبيلن جي وڏي پيماني تي لڏپلاڻ جهڙا عمل ”قديم دور جي آخري حصي“ (ٽين کان اٺين صدي) ۾ شروع ٿيا ۽ ”شروعاتي وچين دور“ (پنجين کان ڏهين صدي) تائين جاري رهيا. لڏپلاڻ واري دور جي وڏي پيماني واري حرڪتن، جن ۾ مختلف جرمن قومون شامل هيون، مغربي رومن سلطنت جي باقي بچيل علائقن ۾ نيون بادشاهتون قائم ڪيون. ستين صديءَ ۾، اتر آفريڪا ۽ وچ اوڀر، جيڪي ڪنهن وقت بازنطيني سلطنت جو حصو هئا،حضرت محمد ﷺ جي جانشينن جي فتح کان پوءِ اموي خلافت جي حڪمرانيءَ هيٺ اچي ويا. جيتوڻيڪ سماج ۽ سياسي ڍانچي ۾ وڏيون تبديليون آيون، پر ڪلاسڪي قديم دور سان لاڳاپو مڪمل طور تي ختم نه ٿيو. روم جي سڌي جانشين سمجهي ويندڙ ۽ اڃا تائين وسيع بازنطيني سلطنت، اوڀر ميڊيٽرينين واري علائقي ۾ قائم رهي ۽ هڪ وڏي طاقت طور برقرار رهي. ان سلطنت جو قانوني مجموعو، &quot;ڪارپس جورس سولس&quot; (&lt;small&gt;Corpus&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Juris&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Civilis&lt;/small&gt;) يا &quot;جسٽينين جو قانوني ضابطو&quot; (&lt;small&gt;Code&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Justinian&lt;/small&gt;)، يارهين صديءَ ۾ اتر اٽليءَ ۾ ٻيهر دريافت ڪيو ويو. يورپ ۾، اڪثر بادشاهتن انهن ٿورن رومن ادارن کي پنهنجي نظام ۾ شامل ڪيو جيڪي ان وقت تائين موجود هئا. يورپ ۾ باقي بچيل بت پرست (&lt;small&gt;pagan&lt;/small&gt;) کي عيسائيت ۾ آڻڻ جون مهمون جاري رهڻ سان گڏوگڏ خانقاهون قائم ڪيون ويون. فرينڪس قوم، ڪيرولينگين خاندان جي قيادت ۾، اٺين صديءَ جي آخر ۽ نائين صديءَ جي شروعات ۾ مختصر عرصي لاءِ &quot;ڪيرولينگين سلطنت&quot; قائم ڪئي. ان سلطنت مغربي يورپ جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو، پر بعد ۾ اندروني گهرو جنگين ۽ ٻاهرين حملن جي دٻاءُ هيٺ اچي ختم ٿي وئي؛ انهن حملن ۾ اتر کان وائڪنگ، اوڀر کان ميگيار ۽ ڏکڻ کان عرب (&lt;small&gt;Saracens&lt;/small&gt;) شامل هئا.   

هاءِ وچين دور ۾، جيڪو &lt;small&gt;1000&lt;/small&gt;ع کان پوءِ شروع ٿيو، يورپ جي آبادي ۾ خاص طور تي اضافو ٿيو ڇاڪاڻ ته ٽيڪنالاجي ۽ زرعي جدتن واپار کي ترقي ڪرڻ جي اجازت ڏني ۽ وچين دور جي گرم دور جي موسمياتي تبديلي فصلن جي پيداوار کي وڌائڻ جي اجازت ڏني. جاگيرداري، ڳوٺن ۾ هارين جي تنظيم جيڪي اميرن کي ڪرائي ۽ مزدوري جون خدمتون ادا ڪندا هئا ۽ جاگيرداري، سياسي ڍانچو جنهن ۾ نائيٽس (&lt;small&gt;Knights&lt;/small&gt;) ۽ هيٺين حيثيت وارا امير زمينن ۽ جاگيرن کان ڪرائي تي وٺڻ جي حق جي بدلي ۾ پنهنجن مالڪن کي فوجي خدمت ادا ڪندا هئا، اعليٰ وچين دور ۾ سماج کي منظم ڪرڻ جا ٻه طريقا هئا. 

This period also saw the collapse of the unified Christian church with the [[East–West Schism]] of 1054. The [[Crusades]], first preached in 1095, were military attempts by Western European Christians to regain control of the [[Holy Land]] from [[Muslim]]s. Kings became the heads of centralised [[nation-states]], reducing crime and violence but making the ideal of a unified [[Christendom]] more distant. Intellectual life was marked by [[scholasticism]], a philosophy that emphasised joining faith to reason, and by the founding of [[universities]]. The theology of [[Thomas Aquinas]], the paintings of [[Giotto]], the poetry of [[Dante]] and [[Chaucer]], the travels of [[Marco Polo]], and the [[Gothic architecture]] of cathedrals such as [[Chartres Cathedral|Chartres]] are among the outstanding achievements toward the end of this period and into the Late Middle Ages.

The Late Middle Ages was marked by difficulties and calamities, including famine, plague, and war, which significantly diminished the population of Europe; between 1347 and 1350, the [[Black Death]] killed about a third of Europeans. Controversy, [[heresy]], and the [[Western Schism]] within the [[Catholic Church]] paralleled the interstate conflict, civil strife, and [[Popular revolts in late-medieval Europe|peasant revolts]] that occurred in the kingdoms. Cultural and technological developments transformed European society, concluding the Late Middle Ages and beginning the [[early modern period]].

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{Stub}}

[[زمرو:تاريخي دور]]
[[زمرو:وچيون دور]]
[[زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور]]
[[زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي]]
[[زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>3hb27qtlx41v7a0bhxh3bo0ckhx2uho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401651</id>
      <parentid>401650</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T17:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11024" sha1="sa3bgxhjfxov916fnsfmx5z35llg1em" xml:space="preserve">{{Short description|European history from the 5th to 15th centuries}}
{{Infobox country
| name       = وچين دور&lt;br&gt;Middle Ages
| start      = {{circa|AD 500}}
| end        = 
| image      = 
| caption    = 
| before     = دورانيو: لڳ ڀگ 1000 سال
| after      = اڳ وارو دور: {{unbulleted list||[[Ancient history|Antiquity]]|[[Late antiquity]]}}
| including  = {{hlist|[[Early Middle Ages]]|[[High Middle Ages]]|[[Late Middle Ages]]}}
| key_events = {{hlist|[[Fall of the Western Roman Empire]]|[[Spread of Islam]]|[[Treaty of Verdun]]|[[East–West Schism]]|[[Crusades]]|[[Magna Carta]]|[[Hundred Years' War]]|[[Black Death]]|[[Fall of Constantinople]]|[[Exploration of North America]]}}
| duration   = دور جو خاتمو: 1500ع
| location   = [[Europe]]
|image_map=[[File:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|290px|alt=See caption]]|map_width=250px|map_caption=A [[medieval stained glass]] panel from [[Canterbury Cathedral]], {{circa|1175|1180}}, depicting the [[Parable of the Sower]], a [[biblical]] narrative|map_caption2=پوء وارو دور: {{unbulleted list|[[Early modern Europe]]|[[Renaissance]]|[[Age of Discovery]]}}}}
[[فائل:Europe map 450.PNG|thumb|upright=1.6|کاٻو|وچون دور ۾ 450 عيسويءَ ۾ يورپي نقشو]]
'''وچون دور''' يا وچولو دؤر (&lt;small&gt;Medieval&lt;/small&gt; &lt;small&gt;age&lt;/small&gt;) يا مڊل ايج (&lt;small&gt;Middle&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Age&lt;/small&gt;) پنجين کان &lt;small&gt;15&lt;/small&gt;هين صدي تائين [[يُورَپ|يورپي اتهاس]] جو زمانو کي سڏيو ويندو آهي. وچون دور &lt;small&gt;776&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تي مشتمل آهي. ھن جي شروعات رومين جي [[مسيحيت|عيسائيت]] قبول ڪرڻ سان ٿي ۽ ان عرصي ۾ دين ۽ دنيا ۾ فرق وارا خيال مروج ٿيا ۽ چرچ ۽ [[بادشاھ|بادشاھت]] وچ ۾ ٽڪراء سان [[يُورَپ|يورپ]] ۾ افراتفري پيدا ٿي وئي جنھن ھڪ طرف [[اوڀر يورپ]] ۾ [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني بادشاھت]] ۽ اولھ ۾ وري پوپ جي مذھبي [[پوتر رومي سلطنت|رومن ڪيٿولڪ حڪومت]] قائم ٿي چڪي هئي. ھن دؤر م [[وچ اوڀر]] ۽ [[اولھ ايشيا]] ۾ [[پهرين اسلامي رياست|اسلامي رياست]] بہ جنم ورتو جنھن کي [[خلافت|خلافت راشده]] جو نالو ڏنو ويو. تاريخدان يورپي تاريخ کي ٽن حصن ۾ ورهايو آھي جيڪا هيا آھن:
* '''آڳاٽو دور''' (&lt;small&gt;classical antiquity&lt;/small&gt;)
* [[وچون دور]] (&lt;small&gt;medieval age&lt;/small&gt;) ۽ 
* '''[[جديد دور]]''' (&lt;small&gt;modren age&lt;/small&gt;)

وچين دور کي بہ مورخن وري ٽن حصن ۾ ورهايو آھي:
# '''شروعاتي وچولو دور''': ھي 6 کان 10هين صدي عيسوي وارو دؤر آھي جنھن ۾ اولھه واري پوتر رومي امپائر جو زوال ٿيو.
# '''عروج وارو دور''': ھي دور &lt;small&gt;1000&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; عيسويءَ وارو دؤر آھي جنھن ۾ يورپ جي شھري آبادين م واڌارو ٿيو.
# '''آخري دور''': جيڪو &lt;small&gt;1250&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;1500&lt;/small&gt;ع تائين جو دؤر آهي.

In 

يورپ جي تاريخ ۾، وچين دور (&lt;small&gt;Medieval&lt;/small&gt; &lt;small&gt;period&lt;/small&gt;) جو عرصو تقريباً پنجين صديءَ کان وٺي پندرهين صديءَ جي آخر تائين رهيو؛ هي دور عالمي تاريخ جي ڪلاسڪي دور کان پوءِ واري (&lt;small&gt;post&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;classical&lt;/small&gt;) دور جي برابر آهي. وچين دور، مغربي تاريخ جي ٽن روايتي حصن—ڪلاسڪي قديم دور (&lt;small&gt;Classical&lt;/small&gt; &lt;small&gt;antiquity&lt;/small&gt;)، وچين دور ۽ جديد دور جي وچ وارو دور آهي. وچين دور کي پاڻ به ٽن حصن ۾ ورهايو ويو آهي: شروعاتي وچين دور (&lt;small&gt;Early Middle Ages&lt;/small&gt;)، عروج وارو وچين دور (&lt;small&gt;High&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Middle&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Ages&lt;/small&gt;)، ۽ آخري وچين دور (&lt;small&gt;Late Middle Ages&lt;/small&gt;). 

وچين دور جي شروعات مغربي رومن سلطنت جي زوال سان ٿي ۽ ان جو رخ جديد دور ڏانهن ان وقت مڙيو جڏهن نشاة ثانيه (&lt;small&gt;Renaissance&lt;/small&gt;)، اصلاحي تحريڪ (&lt;small&gt;Reformation&lt;/small&gt;)، يورپي مذهبي جنگيون ۽ دريافتن جو دور (&lt;small&gt;Age of Discovery&lt;/small&gt;) آيا. ”شروعاتي جديد دور“ (&lt;small&gt;Early&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Modernity&lt;/small&gt;) هڪ اصطلاح آهي جيڪو هن دور جي آخري مرحلي کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن دوران وچين دور جو يورپ آهستي آهستي جديد دور ۾ تبديل ٿي رهيو هو. 

آباديءَ ۾ گهٽتائي، شهرن مان ماڻهن جو ٻهراڙين ڏانهن موٽڻ (&lt;small&gt;counter&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;urbanisation&lt;/small&gt;)، مرڪزي اختيار جو خاتمو، حملا ۽ قبيلن جي وڏي پيماني تي لڏپلاڻ جهڙا عمل ”قديم دور جي آخري حصي“ (ٽين کان اٺين صدي) ۾ شروع ٿيا ۽ ”شروعاتي وچين دور“ (پنجين کان ڏهين صدي) تائين جاري رهيا. لڏپلاڻ واري دور جي وڏي پيماني واري حرڪتن، جن ۾ مختلف جرمن قومون شامل هيون، مغربي رومن سلطنت جي باقي بچيل علائقن ۾ نيون بادشاهتون قائم ڪيون. ستين صديءَ ۾، اتر آفريڪا ۽ وچ اوڀر، جيڪي ڪنهن وقت بازنطيني سلطنت جو حصو هئا،حضرت محمد ﷺ جي جانشينن جي فتح کان پوءِ اموي خلافت جي حڪمرانيءَ هيٺ اچي ويا. جيتوڻيڪ سماج ۽ سياسي ڍانچي ۾ وڏيون تبديليون آيون، پر ڪلاسڪي قديم دور سان لاڳاپو مڪمل طور تي ختم نه ٿيو. روم جي سڌي جانشين سمجهي ويندڙ ۽ اڃا تائين وسيع بازنطيني سلطنت، اوڀر ميڊيٽرينين واري علائقي ۾ قائم رهي ۽ هڪ وڏي طاقت طور برقرار رهي. ان سلطنت جو قانوني مجموعو، &quot;ڪارپس جورس سولس&quot; (&lt;small&gt;Corpus&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Juris&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Civilis&lt;/small&gt;) يا &quot;جسٽينين جو قانوني ضابطو&quot; (&lt;small&gt;Code&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Justinian&lt;/small&gt;)، يارهين صديءَ ۾ اتر اٽليءَ ۾ ٻيهر دريافت ڪيو ويو. يورپ ۾، اڪثر بادشاهتن انهن ٿورن رومن ادارن کي پنهنجي نظام ۾ شامل ڪيو جيڪي ان وقت تائين موجود هئا. يورپ ۾ باقي بچيل بت پرست (&lt;small&gt;pagan&lt;/small&gt;) کي عيسائيت ۾ آڻڻ جون مهمون جاري رهڻ سان گڏوگڏ خانقاهون قائم ڪيون ويون. فرينڪس قوم، ڪيرولينگين خاندان جي قيادت ۾، اٺين صديءَ جي آخر ۽ نائين صديءَ جي شروعات ۾ مختصر عرصي لاءِ &quot;ڪيرولينگين سلطنت&quot; قائم ڪئي. ان سلطنت مغربي يورپ جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو، پر بعد ۾ اندروني گهرو جنگين ۽ ٻاهرين حملن جي دٻاءُ هيٺ اچي ختم ٿي وئي؛ انهن حملن ۾ اتر کان وائڪنگ، اوڀر کان ميگيار ۽ ڏکڻ کان عرب (&lt;small&gt;Saracens&lt;/small&gt;) شامل هئا.   

هاءِ وچين دور ۾، جيڪو &lt;small&gt;1000&lt;/small&gt;ع کان پوءِ شروع ٿيو، يورپ جي آبادي ۾ خاص طور تي اضافو ٿيو ڇاڪاڻ ته ٽيڪنالاجي ۽ زرعي جدتن واپار کي ترقي ڪرڻ جي اجازت ڏني ۽ وچين دور جي گرم دور جي موسمياتي تبديلي فصلن جي پيداوار کي وڌائڻ جي اجازت ڏني. جاگيرداري، ڳوٺن ۾ هارين جي تنظيم جيڪي اميرن کي ڪرائي ۽ مزدوري جون خدمتون ادا ڪندا هئا ۽ جاگيرداري، سياسي ڍانچو جنهن ۾ نائيٽس (&lt;small&gt;Knights&lt;/small&gt;) ۽ هيٺين حيثيت وارا امير زمينن ۽ جاگيرن کان ڪرائي تي وٺڻ جي حق جي بدلي ۾ پنهنجن مالڪن کي فوجي خدمت ادا ڪندا هئا، اعليٰ وچين دور ۾ سماج کي منظم ڪرڻ جا ٻه طريقا هئا. هن دور ۾ &lt;small&gt;1054&lt;/small&gt;ع جي اوڀر-اولهه فرقي سان گڏ متحد عيسائي چرچ جو خاتمو پڻ ڏٺو ويو. [[صليبي جنگيون|صليبي جنگون]]، جيڪي پهريون ڀيرو &lt;small&gt;1095&lt;/small&gt;ع ۾ تبليغ ڪيون ويون، مغربي يورپي عيسائين پاران مسلمانن کان پاڪ سرزمين تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ لاءِ فوجي ڪوششون هيون. بادشاهه مرڪزي قومي رياستن جا سربراهه بڻيا، جن ڏوهه ۽ تشدد کي گهٽايو پر هڪ متحد عيسائيت جي مثالي کي وڌيڪ پري بڻايو. دانشورانه زندگي کي تعليميات، هڪ فلسفو جيڪو عقل سان ايمان کي ڳنڍڻ تي زور ڏئي ٿو، ۽ يونيورسٽين جي قيام سان نشان لڳايو ويو. ٿامس اڪيناس جي الاهيات، گيوٽو جون تصويرون، ڊانٽي ۽ چوسر جي شاعري، مارڪو پولو جا سفر ۽ چارٽرس جهڙن گرجا گهرن جي گوٿڪ فن تعمير هن دور جي آخر ۾ ۽ آخري وچين دور ۾ شاندار ڪاميابين مان آهن.  

آخري وچين دور مشڪلاتن ۽ آفتن سان نشان لڳل هو، جن ۾ ڏڪار، طاعون ۽ جنگ شامل آهن، جنهن يورپ جي آبادي کي خاص طور تي گهٽائي ڇڏيو؛ &lt;small&gt;1347&lt;/small&gt;ع ۽ &lt;small&gt;1350&lt;/small&gt;ع جي وچ ۾، &quot;ڪاري موت&quot; (&lt;small&gt;Black&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Death&lt;/small&gt;) يورپين جو ٽيون حصو ماري ڇڏيو. ڪيٿولڪ چرچ اندر تڪرار، بدعت ۽ مغربي فرقو رياستي تڪرار، خانه جنگي ۽ هارين جي بغاوتن جي برابر هئا جيڪي بادشاهتن ۾ ٿيا. ثقافتي ۽ ٽيڪنالاجي ترقي يورپي سماج کي تبديل ڪيو، آخري وچين دور کي ختم ڪيو ۽ شروعاتي جديد دور جي شروعات ڪئي. 

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{Stub}}

[[زمرو:تاريخي دور]]
[[زمرو:وچيون دور]]
[[زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور]]
[[زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي]]
[[زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>sa3bgxhjfxov916fnsfmx5z35llg1em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:طبيعيات جون ذيلي شاخون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>43975</id>
    <revision>
      <id>401619</id>
      <parentid>322084</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257" sha1="3rbyly3w50f3tvjrbxdudt8dxojprw8" xml:space="preserve">اصل مضمون لاء ڏسو: [[طبيعيات جون شاخون]]
{{زمرو ڪامنز}}

[[زمرو:طبيعيات]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]
[[زمرو:ذيلي شاخون بلحاظ تدريسي موضوع]]</text>
      <sha1>3rbyly3w50f3tvjrbxdudt8dxojprw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو ڪووڊ-19/موت</title>
    <ns>4</ns>
    <id>58008</id>
    <revision>
      <id>401658</id>
      <parentid>400808</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T22:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>103</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Alberto_Szpunberg.png|Alberto_Szpunberg.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Bedivere|Bedivere]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with insource:&quot;ahira.com.ar/ejemplares/el-periodista&quot;|]].</comment>
      <origin>401658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531676" sha1="9zibkioxrxh0bvcxxt4enev70zw1pxj" xml:space="preserve">{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ويٽيڪن سٽي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
| 
| [[سلووينیا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
| 
| 
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q204369|Zindzi Mandela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zindzi Mandela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
| 
| ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
| 
| [[چاڊ]]
| 
| 
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
| 
| [[سربيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
| 
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
| 
| [[نائورو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
| 
| [[ڪيمرون]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
| 
| [[مونٽي نيگرو]]
| 
| 
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ اوسيتيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bashkim Fino (2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]
| 
| 
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
| 
| 
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
| 
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
| 
| 
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
| 
| [[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''&lt;br/&gt;[[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
| 
| [[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
| 
| [[فجي]]&lt;br/&gt;[[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
| 
| [[چلي]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
| 
| [[يونان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525925|Larisa Flamenbaum]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Shoygu Larisa.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
| 
| [[اردن]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob Enyart in radio studio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
| 
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Milena Jelinek on Cinema Then, Cinema Now (1986).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Peter F. Secchia &amp; Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Pilar Pellicer in the 1960s (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's &quot;Quartet&quot; 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Forrest Compton &quot;The Edge of Night&quot; (1977 ABC press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
| 
| [[چين]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
| 
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics &amp; Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]''
| 
| [[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
| 
| [[فجي]]
| 
| 
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| [[سید منور حسن]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari 1929-2020]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Bivar (Antônio Bivar) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2015-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
| 
| ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&amp;w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
| 
| [[سينيگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
| 
| [[گني|گائينا]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie &quot;Eddie B&quot; Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Martín Barbero &amp; Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
| 
| [[ترڪمانستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
| 
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
| 
| [[سلووينیا]]
| 
| 
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan  Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Victor palma en 1983 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Times &amp; Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
| 
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
| 
| [[تائيوان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
| 
| 
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1081620|Siam]]''
| 
| 
| [[فائل:บุญเรือน ชุณหะวัณ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abdulmanap Nurmagomedov in 2021.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
| 
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
| 
| 
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried &amp; Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
| 
| 
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18162113|Vekuii Rukoro]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan Dhaka 2019 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elmer Wayne Henley and David Owen Brook (by Jerry Click) – Bolivar Peninsula, August 10, 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
| 
| [[بارباڊوس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
| 
| [[برازيل]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
| 
| [[زيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
| 
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
| 
| [[سورينام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
| 
| [[جميڪا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
| 
| [[زمبابوي]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
| 
| ''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''&lt;br/&gt;[[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
| 
| [[پيرو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
| 
| [[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
| 
| [[سويڊن]]&lt;br/&gt;[[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
| 
| [[ايٿوپيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيپ ورڊي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فجي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ازبڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
| 
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
| 
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100995846|Abdul Ilah Nabhan]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynn Kellogg &quot;The Jonathan Winters Show&quot; (1968 CBS press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
| 
| [[مالٽا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco &quot;Pancho&quot; Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
| 
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
| 
| [[نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Reggie Parks 1982.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Ежи Стецкевич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
| 
| [[يمن]]&lt;br/&gt;[[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
| 
| [[ليٽويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007277|Milen Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007287|Neven Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
| 
| [[ڪمبوڊيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
| 
| ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
| 
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
| 
| [[اسٽونيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
| 
| 
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою &quot;Пустоцвіт&quot;.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41470|Kurdistan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]&lt;br/&gt;[[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
| 
| [[بيليز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125473156|Martha Lillard]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Martha Lillard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
| 
| [[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135152691|Falilou Kane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
| 
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
| 
| [[ليٽويا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>9zibkioxrxh0bvcxxt4enev70zw1pxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401679</id>
      <parentid>401658</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>10240</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>401679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531784" sha1="7lwcn7e8tq94qrdedhaxdo4wlphnely" xml:space="preserve">{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
| 
| [[مونٽي نيگرو]]
| 
| 
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ اوسيتيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bashkim Fino (2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]
| 
| 
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ويٽيڪن سٽي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
| 
| [[سلووينیا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
| 
| 
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q204369|Zindzi Mandela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zindzi Mandela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
| 
| ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
| 
| [[چاڊ]]
| 
| 
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
| 
| [[سربيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
| 
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
| 
| [[نائورو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
| 
| [[ڪيمرون]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
| 
| 
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
| 
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
| 
| 
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
| 
| [[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''&lt;br/&gt;[[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
| 
| [[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&amp;w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
| 
| [[سينيگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
| 
| [[گني|گائينا]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie &quot;Eddie B&quot; Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
| 
| [[چين]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
| 
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics &amp; Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]''
| 
| [[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
| 
| [[فجي]]&lt;br/&gt;[[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
| 
| [[چلي]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
| 
| [[يونان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525925|Larisa Flamenbaum]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Shoygu Larisa.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
| 
| [[اردن]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob Enyart in radio studio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
| 
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Forrest Compton &quot;The Edge of Night&quot; (1977 ABC press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2015-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
| 
| ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
| 
| [[فجي]]
| 
| 
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| [[سید منور حسن]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari 1929-2020]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Bivar (Antônio Bivar) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Milena Jelinek on Cinema Then, Cinema Now (1986).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Peter F. Secchia &amp; Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Pilar Pellicer in the 1960s (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's &quot;Quartet&quot; 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Martín Barbero &amp; Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
| 
| [[ترڪمانستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
| 
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
| 
| 
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
| 
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
| 
| [[سلووينیا]]
| 
| 
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan  Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Victor palma en 1983 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
| 
| [[زيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan Dhaka 2019 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elmer Wayne Henley and David Owen Brook (by Jerry Click) – Bolivar Peninsula, August 10, 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
| 
| [[بارباڊوس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Times &amp; Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
| 
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
| 
| [[تائيوان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
| 
| 
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1081620|Siam]]''
| 
| 
| [[فائل:บุญเรือน ชุณหะวัณ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried &amp; Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
| 
| 
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18162113|Vekuii Rukoro]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abdulmanap Nurmagomedov in 2021.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20420208|Al-Qadi Barhoun]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Barhoun.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
| 
| [[برازيل]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
| 
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
| 
| [[سورينام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
| 
| [[جميڪا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
| 
| ''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''&lt;br/&gt;[[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
| 
| [[پيرو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
| 
| [[زمبابوي]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
| 
| [[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
| 
| [[سويڊن]]&lt;br/&gt;[[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
| 
| [[ايٿوپيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فجي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيپ ورڊي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ازبڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
| 
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
| 
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100995846|Abdul Ilah Nabhan]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynn Kellogg &quot;The Jonathan Winters Show&quot; (1968 CBS press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Ежи Стецкевич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
| 
| [[يمن]]&lt;br/&gt;[[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
| 
| [[ڪمبوڊيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
| 
| ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
| 
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
| 
| [[اسٽونيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
| 
| 
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою &quot;Пустоцвіт&quot;.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41470|Kurdistan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
| 
| [[ليٽويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007277|Milen Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007287|Neven Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]&lt;br/&gt;[[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
| 
| [[بيليز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125473156|Martha Lillard]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Martha Lillard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
| 
| [[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135152691|Falilou Kane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
| 
| [[مالٽا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco &quot;Pancho&quot; Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
| 
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
| 
| [[نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Reggie Parks 1982.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
| 
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
| 
| [[ليٽويا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>7lwcn7e8tq94qrdedhaxdo4wlphnely</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم ڪيميا جي شاخون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79844</id>
    <revision>
      <id>401622</id>
      <parentid>291428</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="p2y0m6c2hwtgh372a6kl99yo1s82d4n" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>p2y0m6c2hwtgh372a6kl99yo1s82d4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:دوائون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82963</id>
    <revision>
      <id>401633</id>
      <parentid>318776</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="e8ioxn3of2bwksge3k1xho762n46rsz" xml:space="preserve">[[زمرو:طب]]
[[زمرو:علاج]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]</text>
      <sha1>e8ioxn3of2bwksge3k1xho762n46rsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دواسازي جي تاريخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101327</id>
    <revision>
      <id>401594</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1360687943|History of pharmacy]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>401594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="nby3azk863s0u9awf1bx3n8b5agzwoz" xml:space="preserve">'''فارميسي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. (فارميسي جي تاريخ) فارماسسٽ (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي (Pharmacy)]]</text>
      <sha1>nby3azk863s0u9awf1bx3n8b5agzwoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401595</id>
      <parentid>401594</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="5lf5jegogbtps86js2ar6h1bhxhdhbp" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]</text>
      <sha1>5lf5jegogbtps86js2ar6h1bhxhdhbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401596</id>
      <parentid>401595</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[فارميسي جي تاريخ]] کي [[دواسازي جي تاريخ]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>401595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="5lf5jegogbtps86js2ar6h1bhxhdhbp" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]</text>
      <sha1>5lf5jegogbtps86js2ar6h1bhxhdhbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401598</id>
      <parentid>401596</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="orhekr5lfpys1vl83lvgvsj792n4x8w" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


== External links ==
* {{Commons category-inline|History of pharmacy}}

{{History of chemistry}}
{{Pharmacy}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[Category:History of pharmacy| ]]
[[Category:Drug discovery]]</text>
      <sha1>orhekr5lfpys1vl83lvgvsj792n4x8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401599</id>
      <parentid>401598</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="hcempakwm26jn1hscs91zdye1o546wi" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]
[[زمرو:ڪيميا]]</text>
      <sha1>hcempakwm26jn1hscs91zdye1o546wi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401601</id>
      <parentid>401599</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1154" sha1="qv9z40zxedwdtxvsv8u6ujbvgfjqf29" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]

[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:طب]]</text>
      <sha1>qv9z40zxedwdtxvsv8u6ujbvgfjqf29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401602</id>
      <parentid>401601</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1247" sha1="p8y4rocqf9lwo708q7yfr7u501ye2kg" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]

[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:علم طب جا شعبا]]
[[زمرو:علم ڪيميا جا شعبا]]</text>
      <sha1>p8y4rocqf9lwo708q7yfr7u501ye2kg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401623</id>
      <parentid>401602</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1019" sha1="kzwgegbdgb3o9x14awayqaebu4ltmzj" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>kzwgegbdgb3o9x14awayqaebu4ltmzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401634</id>
      <parentid>401623</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="fd7l64ok7nyslu75vxhdjy3odje4jh1" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي== 
* قبل از تاريخ واري دور جي طب

قديم دوائن جي تاريخ بابت ٿيل سائنسي اڀياس (Paleopharmacological studies) ان ڳالهه جي تصديق ڪن ٿا ته قبل از تاريخ واري دور ۾ به طبي ٻوٽا استعمال ڪيا ويندا هئا. مثال طور، &quot;شنيدار غار&quot; (Shanidar Cave) مان جڙي ٻوٽيون ۽ &quot;اسپرٽ غار&quot;  مان سپاري (Areca catechu) جا آثار مليا آهن. قبل از تاريخ واري انسان دوا سازي جا طريقا پنهنجي فطري جبلت، پکين ۽ جانورن کي ڏسي ۽ ٿڌي پاڻي، پنن، مٽي يا گپ کي آرام ڏيندڙ شين طور استعمال ڪندي سکيا. 
==قديم دور== 
==وچيون دور== 
==صنعتي دور== 
==جديد دور جو آخري حصو== 
==وڌيڪ ڏسو== 
{{Portal|طب|تاريخ}} 
* آيورويدڪ (Ayurvedic) 
* [[طب جي تاريخ]] 
* [[جراحي جي تاريخ]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>fd7l64ok7nyslu75vxhdjy3odje4jh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401635</id>
      <parentid>401634</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* وڌيڪ ڏسو */</comment>
      <origin>401635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="honrd8o0tc7ugdjvbj15x6o7thpkq4l" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي== 
* قبل از تاريخ واري دور جي طب

قديم دوائن جي تاريخ بابت ٿيل سائنسي اڀياس (Paleopharmacological studies) ان ڳالهه جي تصديق ڪن ٿا ته قبل از تاريخ واري دور ۾ به طبي ٻوٽا استعمال ڪيا ويندا هئا. مثال طور، &quot;شنيدار غار&quot; (Shanidar Cave) مان جڙي ٻوٽيون ۽ &quot;اسپرٽ غار&quot;  مان سپاري (Areca catechu) جا آثار مليا آهن. قبل از تاريخ واري انسان دوا سازي جا طريقا پنهنجي فطري جبلت، پکين ۽ جانورن کي ڏسي ۽ ٿڌي پاڻي، پنن، مٽي يا گپ کي آرام ڏيندڙ شين طور استعمال ڪندي سکيا. 
==قديم دور== 
==وچيون دور== 
==صنعتي دور== 
==جديد دور جو آخري حصو== 
==وڌيڪ ڏسو== 
{{Portal|طب|تاريخ}} 
* [[آيرويد|آيورويد]]
* [[طب جي تاريخ]] 
* [[جراحي جي تاريخ]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>honrd8o0tc7ugdjvbj15x6o7thpkq4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401636</id>
      <parentid>401635</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي */</comment>
      <origin>401636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="tufu80fzvecnss7lpg20i2968xqh9rz" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي== 
* قبل از تاريخ واري دور جي طب

قديم دوائن جي تاريخ بابت اڀياس (&lt;small&gt;Paleopharmacological studies&lt;/small&gt;) ان ڳالهه جي تصديق ڪن ٿا ته قبل از تاريخ واري دور ۾ به طبي ٻوٽا استعمال ڪيا ويندا هئا. مثال طور، &quot;شنيدار غار&quot; مان جڙي ٻوٽيون ۽ &quot;اسپرٽ غار&quot;  مان سپاري (&lt;small&gt;Areca&lt;/small&gt; &lt;small&gt;catechu&lt;/small&gt;) جا آثار مليا آهن. قبل از تاريخ واري انسان دوا سازي جا طريقا پنهنجي فطري جبلت، پکين ۽ جانورن کي ڏسي ۽ ٿڌي پاڻي، پنن، مٽي يا گپ کي آرام ڏيندڙ شين طور استعمال ڪندي سکيا. 
==قديم دور== 
==وچيون دور== 
==صنعتي دور== 
==جديد دور جو آخري حصو== 
==وڌيڪ ڏسو== 
{{Portal|طب|تاريخ}} 
* [[آيرويد|آيورويد]]
* [[طب جي تاريخ]] 
* [[جراحي جي تاريخ]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>tufu80fzvecnss7lpg20i2968xqh9rz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401637</id>
      <parentid>401636</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي */</comment>
      <origin>401637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="1yphiqkpmc8j5vuctot25ih8gz2l0bp" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي== 
{{Further|قبل از تاريخ واري دور جي طب}}
قديم دوائن جي تاريخ بابت اڀياس (&lt;small&gt;Paleopharmacological studies&lt;/small&gt;) ان ڳالهه جي تصديق ڪن ٿا ته قبل از تاريخ واري دور ۾ به طبي ٻوٽا استعمال ڪيا ويندا هئا. مثال طور، &quot;شنيدار غار&quot; مان جڙي ٻوٽيون ۽ &quot;اسپرٽ غار&quot; مان سپاري (&lt;small&gt;Areca&lt;/small&gt; &lt;small&gt;catechu&lt;/small&gt;) جا آثار مليا آهن. قبل از تاريخ واري انسان دوا سازي جا طريقا پنهنجي فطري جبلت، پکين ۽ جانورن کي ڏسي ۽ ٿڌي پاڻي، پنن، مٽي يا گپ کي آرام ڏيندڙ شين طور استعمال ڪندي سکيا.

Paleopharmacological studies attest to the use of medicinal plants in pre-history.&lt;ref&gt;{{Cite book |first=Linda |last=Ellis |title=Archaeological Method and Theory: An Encyclopedia |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2000 |isbn=978-0-8153-1305-2 |pages=443–448}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Samorini |first=Giorgio |date=2019-06-01 |title=The oldest archeological data evidencing the relationship of Homo sapiens with psychoactive plants: A worldwide overview |journal=Journal of Psychedelic Studies |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=63–80 |doi=10.1556/2054.2019.008|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; For example, herbs were discovered in the [[Shanidar Cave#Shanidar 4, the &quot;flower burial&quot;|Shanidar Cave]], and remains of the [[areca nut]] (''[[Areca catechu]])'' in the [[Spirit Cave, Thailand|Spirit Cave]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jglFsz5EJR8C|title=Drug Discovery: A History|last=Sneader|first=Walter|date=2005-10-31|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9780470015520|language=en}}&lt;/ref&gt;{{Rp|8}} Prehistoric man learned pharmaceutical techniques through instinct, by watching birds and beasts, and using cool water, leaves, dirt, or mud as a soothing agent.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Bender|first=George|date=1965|title=Great Moments in Pharmacy|url=http://www.pharmacy.auburn.edu/about/pdf/history-pictures.pdf|access-date=26 July 2020|website=Pharmacy at Auburn}}&lt;/ref&gt;

==قديم دور== 
==وچيون دور== 
==صنعتي دور== 
==جديد دور جو آخري حصو== 
==وڌيڪ ڏسو== 
{{Portal|طب|تاريخ}} 
* [[آيرويد|آيورويد]]
* [[طب جي تاريخ]] 
* [[جراحي جي تاريخ]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>1yphiqkpmc8j5vuctot25ih8gz2l0bp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401638</id>
      <parentid>401637</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي */</comment>
      <origin>401638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="rw0dj4o12vsct9ehzsvybld3g6pn97g" xml:space="preserve">'''دواسازي جي تاريخ''' (History of Pharmacy) هڪ جديد ۽ آزاد سائنس جي حيثيت سان 19 صدي جي پهرين ٽئين تائين آهي. ان کان اڳ، دواسازي قديم زماني کان وٺي [[طب]] جي حصي طور ترقي ڪئي. دواسازن (Pharmacist) جي اچڻ کان اڳ، اهڙا دوا ساز موجود هئا جيڪي مريضن جي سنڀال جي حوالي سان پادرين ۽ طبيبن سان گڏ ڪم ڪندا هئا. 
[[File:Rome_(Italy),_Pharmacy_--_2013_--_3519.jpg|thumb|[[روم]]، [[اٽلي]] ۾ دواسازي ]]


==قبل از تاريخ واري دور جي دوا سازي== 
{{Further|قبل از تاريخ واري دور جي طب}}
قديم دوائن جي تاريخ بابت اڀياس&lt;ref&gt;{{Cite book |first=Linda |last=Ellis |title=Archaeological Method and Theory: An Encyclopedia |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2000 |isbn=978-0-8153-1305-2 |pages=443–448}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Samorini |first=Giorgio |date=2019-06-01 |title=The oldest archeological data evidencing the relationship of Homo sapiens with psychoactive plants: A worldwide overview |journal=Journal of Psychedelic Studies |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=63–80 |doi=10.1556/2054.2019.008|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (&lt;small&gt;Paleopharmacological studies&lt;/small&gt;) ان ڳالهه جي تصديق ڪن ٿا ته قبل از تاريخ واري دور ۾ به طبي ٻوٽا استعمال ڪيا ويندا هئا. مثال طور، &quot;شنيدار غار&quot; مان جڙي ٻوٽيون ۽ &quot;اسپرٽ غار&quot; مان سپاري (&lt;small&gt;Areca&lt;/small&gt; &lt;small&gt;catechu&lt;/small&gt;) جا آثار مليا آهن. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jglFsz5EJR8C|title=Drug Discovery: A History|last=Sneader|first=Walter|date=2005-10-31|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9780470015520|language=en}}&lt;/ref&gt; قبل از تاريخ واري انسان دوا سازي جا طريقا پنهنجي فطري جبلت، پکين ۽ جانورن کي ڏسي ۽ ٿڌي پاڻي، پنن، مٽي يا گپ کي آرام ڏيندڙ شين طور استعمال ڪندي سکيا.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Bender|first=George|date=1965|title=Great Moments in Pharmacy|url=http://www.pharmacy.auburn.edu/about/pdf/history-pictures.pdf|access-date=26 July 2020|website=Pharmacy at Auburn}}&lt;/ref&gt;

==قديم دور== 
==وچيون دور== 
==صنعتي دور== 
==جديد دور جو آخري حصو== 
==وڌيڪ ڏسو== 
{{Portal|طب|تاريخ}} 
* [[آيرويد|آيورويد]]
* [[طب جي تاريخ]] 
* [[جراحي جي تاريخ]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهرين ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|دواسازي جي تاريخ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:History Of Pharmacy}}
[[زمرو:دواسازي جي تاريخ]] 
[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>rw0dj4o12vsct9ehzsvybld3g6pn97g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فارميسي جي تاريخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101328</id>
    <redirect title="دواسازي جي تاريخ" />
    <revision>
      <id>401597</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[فارميسي جي تاريخ]] کي [[دواسازي جي تاريخ]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>401597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="o00pj8yxmrz4nnlzset0xoeuqocyajv" xml:space="preserve">#چوريو [[دواسازي جي تاريخ]]</text>
      <sha1>o00pj8yxmrz4nnlzset0xoeuqocyajv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:دواسازي جي تاريخ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101329</id>
    <revision>
      <id>401600</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:    [[زمرو:دوائن جي ايجاد]]  [[زمرو:دوائون]]  [[زمرو:ايجادون]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]] [[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]] [[زمرو:طب جي تاريخ]] [[زمرو:ڪيميائي مرڪب]] [[زمرو:ڪيميا]]</comment>
      <origin>401600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="ioxw2sdnop3klo3iu8yq635ft9su0ik" xml:space="preserve">


[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]
[[زمرو:ڪيميا]]</text>
      <sha1>ioxw2sdnop3klo3iu8yq635ft9su0ik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401624</id>
      <parentid>401600</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="952" sha1="cddyl8sgpvxvo9y3tmlalrmbwy67f4i" xml:space="preserve">


[[زمرو:دوائن جي ايجاد]] 
[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]
[[زمرو:ڪيميا]]

[[زمرو:علم طب جا شعبا]]
[[زمرو:علم ڪيميا جا شعبا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جا شعبا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]
[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جا شعبا]]
[[زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون]]

[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]

[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميائي مرڪب]]
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوائون]]</text>
      <sha1>cddyl8sgpvxvo9y3tmlalrmbwy67f4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401625</id>
      <parentid>401624</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="fur6mkfznj6ld1n2nyhr7djqhq8rk98" xml:space="preserve">[[زمرو:دواسازي]]
[[زمرو:طب جي تاريخ]]
[[زمرو:ڪيميا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>fur6mkfznj6ld1n2nyhr7djqhq8rk98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:دواسازي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101330</id>
    <revision>
      <id>401603</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:دوائون]]  [[زمرو:علم طب جا شعبا]] [[زمرو:علم ڪيميا جا شعبا]]</comment>
      <origin>401603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="izyg3zqoozyofylepkdgrot2ih4dprx" xml:space="preserve">[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:علم طب جا شعبا]]
[[زمرو:علم ڪيميا جا شعبا]]</text>
      <sha1>izyg3zqoozyofylepkdgrot2ih4dprx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم ڪيميا جا شعبا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101331</id>
    <revision>
      <id>401604</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪيميا]]</comment>
      <origin>401604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="dq4k3hul8zqxee2bati3muanam8z3pd" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪيميا]]</text>
      <sha1>dq4k3hul8zqxee2bati3muanam8z3pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101332</id>
    <revision>
      <id>401607</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سائنس جا شعبا]] [[زمرو:علم فطري سائنس]]</comment>
      <origin>401607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="sjbr2hbswn61ipnws47b0ag8g30k3ty" xml:space="preserve">[[زمرو:سائنس جا شعبا]]
[[زمرو:علم فطري سائنس]]</text>
      <sha1>sjbr2hbswn61ipnws47b0ag8g30k3ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم فطري سائنس جون ذيلي شاخون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101333</id>
    <revision>
      <id>401614</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:علم فطري سائنس]] [[زمرو:سائنس جون ذيلي شاخون]]   [[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</comment>
      <origin>401614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="nedxic0lk0eljcvit68nkq1rubye1lz" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون ذيلي شاخون]]


[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>nedxic0lk0eljcvit68nkq1rubye1lz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401615</id>
      <parentid>401614</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="0h7ftpz6s76o977xoygyjk0zp0glztx" xml:space="preserve">[[زمرو:علم فطري سائنس]]
[[زمرو:سائنس جون شاخون]]


[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>0h7ftpz6s76o977xoygyjk0zp0glztx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم طبعي سائنس جا شعبا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101334</id>
    <revision>
      <id>401617</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:علم طبعي سائنس]] [[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</comment>
      <origin>401617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="2l6nvb89msmmnpb7c6k1ed6fngw4m0o" xml:space="preserve">[[زمرو:علم طبعي سائنس]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جا شعبا]]</text>
      <sha1>2l6nvb89msmmnpb7c6k1ed6fngw4m0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:علم طبعي سائنس جون ذيلي شاخون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101335</id>
    <revision>
      <id>401618</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:علم طبعي سائنس]] [[زمرو:علم فطري سائنس جون ذيلي شاخون]]</comment>
      <origin>401618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="79smrt8tt7ewmoo00npmsdqbg2i7bef" xml:space="preserve">[[زمرو:علم طبعي سائنس]]
[[زمرو:علم فطري سائنس جون ذيلي شاخون]]</text>
      <sha1>79smrt8tt7ewmoo00npmsdqbg2i7bef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪيميا جي تاريخ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101336</id>
    <revision>
      <id>401626</id>
      <timestamp>2026-08-07T13:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪيميا]] [[زمرو:سائنس جي تاريخ]]</comment>
      <origin>401626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="47a2hhep2hoydz7b3lbdq0wx7gyx6t5" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:سائنس جي تاريخ]]</text>
      <sha1>47a2hhep2hoydz7b3lbdq0wx7gyx6t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون/2026/مهينو آگسٽ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>101337</id>
    <revision>
      <id>401627</id>
      <timestamp>2026-08-07T13:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JogiAsad</username>
        <id>4693</id>
      </contributor>
      <comment>خالي صفحو سرجيو ويو</comment>
      <origin>401627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401628</id>
      <parentid>401627</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JogiAsad</username>
        <id>4693</id>
      </contributor>
      <origin>401628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="t58krgngc8kzy30q834lja182v2pozk" xml:space="preserve">[[فائل:Dharma Wheel.svg.jpg|thumb|ٻڌ ڌرم جو ڌارمڪ نشان ''ڌرم چڪر''|200px|کاٻو]] 
'''ٻڌمت''' يا '''ٻڌ ڌرم''' دنيا جي وڏن ڌرمن مان ھڪ ڌرم آھي، جيڪو [[گوتم ٻڌ|مھاتما گوتم]] ٻڌ جو وضع ڪيل اخلاقي ۽ فلسفي نظام يا زندگيءَ جو دستور يا آئين آھي. [[گوتم ٻڌ|مھاتما گوتم]] ٻڌ ھيءُ پنٿ، 563 ق.م ۾ جاري ڪيو ھو، جنھن ۾ ھن ننڍ وڏائيءَ ۽ ظلم خلاف مھاڏو اٽڪائڻ ۽ ان سان نفرت جو گس ڏسيو، جيئن ته ان دور ۾ عوام جي برھمڻن جي سخت نظام کان بيزاري انتها تي پھچي چڪي ھئي، تنھنڪري ٻڌمت ماڻھن جي دلين ۾ جاءِ ڪندو ويو.

&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;[[ٻڌمت|سَمورو مضمون هِتي پڙهو...]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; padding-left:10%&quot;&gt;&lt;small&gt;[[image:Symbol star gold.svg|15px|alt=|link=]]&amp;nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون|وڌيڪ چونڊ مضمون]]'''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[زمرو:مک صفحو سانچا]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا چونڊ مضمون]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t58krgngc8kzy30q834lja182v2pozk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401629</id>
      <parentid>401628</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JogiAsad</username>
        <id>4693</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>401629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="2nu4565gipdl63ltr7apsqe0839ill7" xml:space="preserve">[[فائل:Dharma Wheel.svg|thumb|ٻڌ ڌرم جو ڌارمڪ نشان ''ڌرم چڪر''|200px|کاٻو]] 
'''ٻڌمت''' يا '''ٻڌ ڌرم''' دنيا جي وڏن ڌرمن مان ھڪ ڌرم آھي، جيڪو [[گوتم ٻڌ|مھاتما گوتم]] ٻڌ جو وضع ڪيل اخلاقي ۽ فلسفي نظام يا زندگيءَ جو دستور يا آئين آھي. [[گوتم ٻڌ|مھاتما گوتم]] ٻڌ ھيءُ پنٿ، 563 ق.م ۾ جاري ڪيو ھو، جنھن ۾ ھن ننڍ وڏائيءَ ۽ ظلم خلاف مھاڏو اٽڪائڻ ۽ ان سان نفرت جو گس ڏسيو، جيئن ته ان دور ۾ عوام جي برھمڻن جي سخت نظام کان بيزاري انتها تي پھچي چڪي ھئي، تنھنڪري ٻڌمت ماڻھن جي دلين ۾ جاءِ ڪندو ويو.

&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;[[ٻڌمت|سَمورو مضمون هِتي پڙهو...]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; padding-left:10%&quot;&gt;&lt;small&gt;[[image:Symbol star gold.svg|15px|alt=|link=]]&amp;nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون|وڌيڪ چونڊ مضمون]]'''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[زمرو:مک صفحو سانچا]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا چونڊ مضمون]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2nu4565gipdl63ltr7apsqe0839ill7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:بهترين مضمون/2026/مهينو آگسٽ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>101338</id>
    <revision>
      <id>401630</id>
      <timestamp>2026-08-07T13:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JogiAsad</username>
        <id>4693</id>
      </contributor>
      <comment>خالي صفحو سرجيو ويو</comment>
      <origin>401630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401631</id>
      <parentid>401630</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JogiAsad</username>
        <id>4693</id>
      </contributor>
      <origin>401631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1856" sha1="pqp3p5a5ckel0z6dq5t9av0j8wc7z37" xml:space="preserve">[[فائل:Krishna tells Gita to Arjuna.jpg|thumb|ڪرشن ارجن کي گيتا ٻُڌائي رھيو آ|200px|کاٻو]]
{{wide image|Kurukshetra.jpg|200px|مھاڀارت ۾ رڪارڊ ڪيل، ڪورو ۽ پانڊو جي وچ ۾ وڙھيل، ڪروڪيشتر جي يڌ بابت لکت جو ٽڪرو }} 


'''گيتا''' يا '''ڀڳوَت گيتا''' ([[انگريزي]]: '''Bhagavad Gita''') مشهور رزميه داستان [[مھاڀارت]] جي اڌياءَ 23 کان 40 تائين 701 [[سنسڪرت|سنسڪرت ٻولي]] ۾ بيتن تي مشتمل حصو آهي جيڪي ٻين صدي قبل مسيح سان تعلق رکن ٿا. اھو [[هندومت|ھندو]] ڌرم جي پويتر ڪتابن ۾ شامل آهي. گيتا پانڊون شھزادي [[ارجن]] ۽ ان جي رھبر ۽ رٿسوار جوڌي ۽ [[وشنو]] جي [[اوتار]] [[ڪرشن]] جي وچ ۾ ٿيل ڳالهه ٻولهه تي ٻَڌل آهي. پانڊون ۽ ڪورون وچ ۾ ڌرم يڌ جي شروعات ۾ پانڊون شھزادو ارجن اخلاقي مونجھاري ۽ پنھنجن مٽن مائڻ سان جنگ جي شڪل ۾ ٿيندڙ موت ۽ تشدد متوقع ھجڻ ڪري دلگيري جو شڪار ھيو ھن کي لڳو تہ جنگ نہ لڳڻ کپي ان ڪري ھن ڪرشن کان مشورو ورتو اھڙي طرح ان جي سوالن جا ڪرشن پاران ڏنل جواب ڀڳوت گيتا سڏبا آھن.


&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;[[ڀڳوت گيتا|سَمورو مضمون هِتي وڃي پڙهو...]]&lt;/div &gt;
&lt;div id=&quot;mf-سsd&quot; style=&quot;text-align: left; padding-left:10%&quot;&gt;&lt;small&gt;[[image: HSUtvaldgrey.png|20px|alt=|link=]]&amp;nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون|وڌيڪ مضمون]]'''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[زمرو:مک صفحو سانچا]]
[[زمرو:بهترين مضمون]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqp3p5a5ckel0z6dq5t9av0j8wc7z37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:دوائن جي ايجاد</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101339</id>
    <revision>
      <id>401632</id>
      <timestamp>2026-08-07T14:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:دوائون]]  [[زمرو:ايجادون]]</comment>
      <origin>401632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="98ubtri5y6a191nhjq2oedte2q0i6g3" xml:space="preserve">[[زمرو:دوائون]] 
[[زمرو:ايجادون]]</text>
      <sha1>98ubtri5y6a191nhjq2oedte2q0i6g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آيورويد</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101340</id>
    <revision>
      <id>401643</id>
      <timestamp>2026-08-07T15:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:طب]] [[زمرو:حاشيائي سائنس]] [[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</comment>
      <origin>401643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="0updtey5nxtaaxblzrvy8s0x7sxgcwh" xml:space="preserve">[[زمرو:طب]]
[[زمرو:حاشيائي سائنس]]
[[زمرو:قديم هندستان ۾ طب]]</text>
      <sha1>0updtey5nxtaaxblzrvy8s0x7sxgcwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قديم هندستان ۾ طب</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101341</id>
    <revision>
      <id>401644</id>
      <timestamp>2026-08-07T15:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:طب]] [[زمرو:قديم هندستان]]</comment>
      <origin>401644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="rdesq8n0leh6688jxuwpwtgnw5cd1db" xml:space="preserve">[[زمرو:طب]]
[[زمرو:قديم هندستان]]</text>
      <sha1>rdesq8n0leh6688jxuwpwtgnw5cd1db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قديم هندستان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101342</id>
    <revision>
      <id>401645</id>
      <timestamp>2026-08-07T15:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:هندستان]]</comment>
      <origin>401645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="mqrw6d9vwv82anchkiph4durmpdf0fh" xml:space="preserve">[[زمرو:هندستان]]</text>
      <sha1>mqrw6d9vwv82anchkiph4durmpdf0fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401646</id>
      <parentid>401645</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="9kjokgkzxjmvui6xv2vrapy1fmw66es" xml:space="preserve">[[زمرو:هندستان]]
[[زمرو:ڀارت جي قديم تاريخ]]</text>
      <sha1>9kjokgkzxjmvui6xv2vrapy1fmw66es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آيرويد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101343</id>
    <redirect title="آيورويد" />
    <revision>
      <id>401657</id>
      <timestamp>2026-08-07T18:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[آيرويد]] کي [[آيورويد]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>401657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="0zek6fha29tfr44vna7027gf7y3mlu6" xml:space="preserve">#چوريو [[آيورويد]]</text>
      <sha1>0zek6fha29tfr44vna7027gf7y3mlu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زينلونگ ريلوي اسٽيشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101344</id>
    <revision>
      <id>401720</id>
      <timestamp>2026-08-08T11:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1367330227|Zhenlong railway station]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>401720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="1zhc0xz36fo4bv45ppjk65hhb4r734q" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو اسٽيشن|name=زينلونگ ريلوي اسٽيشن&lt;br&gt;Zhenlong|native_name=镇龙|native_name_lang=zh-Hans|symbol_location=cn|symbol=prdir|image=Aerial View, Zhenlong Railway Station, PRDIR 20241117-A.jpg|caption=Exterior (November 2024)|mlanguage={{Infobox Chinese/Chinese |order=st |s=镇龙站 |t=鎮龍站 |p=Zhènlóng Zhàn |j={{KCantonese|鎮龍站}} |y=Janlùng Jaahm}}|address=Northeast side of intersection of Knowledge Avenue (知识大道) and [[:zh:广汕公路|Guangshan Highway]] ([[China National Highway 324|G324]])|borough=[[:zh:新龙镇 (广州市)|Xinlong]], [[Huangpu, Guangzhou|Huangpu District]], [[Guangzhou]], [[Guangdong]]|country=China|coordinates={{coord|23|17|13.67|N|113|35|10.28|E|type:railwaystation_region:CN-44_source:Gaode|display=title,inline}}|owned=[[Pearl River Delta Metropolitan Region intercity railway]]|operator=[[Guangdong Intercity]]|line={{rcb|PRDIR|SS|yes}}|platforms=2 (2 [[side platforms]])|tracks=2|connections={{rint|guangzhou|metro}} {{rint|guangzhou|14}} {{rint|guangzhou|21}} {{stl|GZM|Zhenlong}}|structure=Elevated|code=ZEA (Pinyin: ZLO)|opened={{start date and age|df=y|p=y|2026|7|31}}|services={{adjacent stations|system=PRDIR|line=SS|left=Xinlong|right=Yongning North}}}}'''زينلونگ ريلوي اسٽيشن''' (Zhenlong Railway Station {{Lang-zh}}) سوئيشين انٽرسٽي ريلوي تي هڪ ريلوي اسٽيشن آهي جيڪو [[چين|چين جي]] [[گوانگزو|گوانگ]] [[گوئينگڊانگ صوبو|زو جي]] شهر گوانگ زو جي هوانگپو ضلعي ۾ واقع آهي. زينلونگ ريلوي اسٽيشن 31 جولاءِ 2026 تي کوليو ويو. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=李天研 (Li Tianyan) |date=31 July 2026 |title=多图+视频：穗深城际全线通车、佛穗莞城际广州段同步动工 大湾区轨道网络再升级 |trans-title=Multiple photos and videos: The Guangzhou-Shenzhen Intercity Railway is fully operational, and the Guangzhou section of the Foshan-Guangzhou-Dongguan Intercity Railway starts construction simultaneously, further upgrading the rail network of the Greater Bay Area. |url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260801034247/https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026 |work=[[Guangzhou Daily]] |language=zh-Hans}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1zhc0xz36fo4bv45ppjk65hhb4r734q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401721</id>
      <parentid>401720</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="8jcyrd8oh1p21i961ty4tzsm6yawscr" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو اسٽيشن|name=زينلونگ ريلوي اسٽيشن&lt;br&gt;Zhenlong|native_name=镇龙|native_name_lang=zh-Hans|symbol_location=cn|symbol=prdir|image=Aerial View, Zhenlong Railway Station, PRDIR 20241117-A.jpg|caption=Exterior (November 2024)|mlanguage={{Infobox Chinese/Chinese |order=st |s=镇龙站 |t=鎮龍站 |p=Zhènlóng Zhàn |j={{KCantonese|鎮龍站}} |y=Janlùng Jaahm}}|address=Northeast side of intersection of Knowledge Avenue (知识大道) and [[:zh:广汕公路|Guangshan Highway]] ([[China National Highway 324|G324]])|borough=[[:zh:新龙镇 (广州市)|Xinlong]], [[Huangpu, Guangzhou|Huangpu District]], [[Guangzhou]], [[Guangdong]]|country=China|coordinates={{coord|23|17|13.67|N|113|35|10.28|E|type:railwaystation_region:CN-44_source:Gaode|display=title,inline}}|owned=[[Pearl River Delta Metropolitan Region intercity railway]]|operator=[[Guangdong Intercity]]|line={{rcb|PRDIR|SS|yes}}|platforms=2 (2 [[side platforms]])|tracks=2|connections={{rint|guangzhou|metro}} {{rint|guangzhou|14}} {{rint|guangzhou|21}} {{stl|GZM|Zhenlong}}|structure=Elevated|code=ZEA (Pinyin: ZLO)|opened={{start date and age|df=y|p=y|2026|7|31}}|services={{adjacent stations|system=PRDIR|line=SS|left=Xinlong|right=Yongning North}}}}
'''زينلونگ ريلوي اسٽيشن''' (Zhenlong Railway Station) سوئيشين انٽرسٽي ريلوي تي هڪ ريلوي اسٽيشن آهي جيڪو [[چين]] جي [[گوئينگڊانگ صوبو|گوئينگڊانگ صوبي]] جي شهر [[گوانگزو]] جي هوانگپو ضلعي ۾ واقع آهي. زينلونگ ريلوي اسٽيشن 31 جولاءِ 2026 تي کوليو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=李天研 (Li Tianyan) |date=31 July 2026 |title=多图+视频：穗深城际全线通车、佛穗莞城际广州段同步动工 大湾区轨道网络再升级 |trans-title=Multiple photos and videos: The Guangzhou-Shenzhen Intercity Railway is fully operational, and the Guangzhou section of the Foshan-Guangzhou-Dongguan Intercity Railway starts construction simultaneously, further upgrading the rail network of the Greater Bay Area. |url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260801034247/https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026 |work=[[Guangzhou Daily]] |language=zh-Hans}}&lt;/ref&gt;

==External links==
{{Commons category}}
{{PRDIR|SS=yes}}</text>
      <sha1>8jcyrd8oh1p21i961ty4tzsm6yawscr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401722</id>
      <parentid>401721</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>401722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="tmj677q85y1s4cececctsng1bv7srqh" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو اسٽيشن|name=زينلونگ ريلوي اسٽيشن&lt;br&gt;Zhenlong|native_name=镇龙|native_name_lang=zh-Hans|symbol_location=cn|symbol=prdir|image=Aerial View, Zhenlong Railway Station, PRDIR 20241117-A.jpg|caption=Exterior (November 2024)|mlanguage={{Infobox Chinese/Chinese |order=st |s=镇龙站 |t=鎮龍站 |p=Zhènlóng Zhàn |j={{KCantonese|鎮龍站}} |y=Janlùng Jaahm}}|address=Northeast side of intersection of Knowledge Avenue (知识大道) and [[:zh:广汕公路|Guangshan Highway]] ([[China National Highway 324|G324]])|borough=[[:zh:新龙镇 (广州市)|Xinlong]], [[Huangpu, Guangzhou|Huangpu District]], [[Guangzhou]], [[Guangdong]]|country=China|coordinates={{coord|23|17|13.67|N|113|35|10.28|E|type:railwaystation_region:CN-44_source:Gaode|display=title,inline}}|owned=[[Pearl River Delta Metropolitan Region intercity railway]]|operator=[[Guangdong Intercity]]|line={{rcb|PRDIR|SS|yes}}|platforms=2 (2 [[side platforms]])|tracks=2|connections={{rint|guangzhou|metro}} {{rint|guangzhou|14}} {{rint|guangzhou|21}} {{stl|GZM|Zhenlong}}|structure=Elevated|code=ZEA (Pinyin: ZLO)|opened={{start date and age|df=y|p=y|2026|7|31}}|services={{adjacent stations|system=PRDIR|line=SS|left=Xinlong|right=Yongning North}}}}
'''زينلونگ ريلوي اسٽيشن''' (Zhenlong Railway Station) سوئيشين انٽرسٽي ريلوي تي هڪ ريلوي اسٽيشن آهي جيڪو [[چين]] جي [[گوئينگڊانگ صوبو|گوئينگڊانگ صوبي]] جي شهر [[گوانگزو]] جي هوانگپو ضلعي ۾ واقع آهي. زينلونگ ريلوي اسٽيشن 31 جولاءِ 2026 تي کوليو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=李天研 (Li Tianyan) |date=31 July 2026 |title=多图+视频：穗深城际全线通车、佛穗莞城际广州段同步动工 大湾区轨道网络再升级 |trans-title=Multiple photos and videos: The Guangzhou-Shenzhen Intercity Railway is fully operational, and the Guangzhou section of the Foshan-Guangzhou-Dongguan Intercity Railway starts construction simultaneously, further upgrading the rail network of the Greater Bay Area. |url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260801034247/https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026 |work=[[Guangzhou Daily]] |language=zh-Hans}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{PRDIR|SS=yes}}

[[زمرو:هوانگپو، گوانگ زو]] 
[[زمرو:گوانگزو ۾ ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:گوانگزو]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين جون ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين ۾ 2026ع ۾ کوليل ريلوي اسٽيشنون]] [[زمرو:چين]] 
[[زمرو:پاڪستان]] 
[[زمرو:2026ع]]
[[زمرو:2026ع ۾ افتتاح]]
[[زمرو:افتتاح]]</text>
      <sha1>tmj677q85y1s4cececctsng1bv7srqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401723</id>
      <parentid>401722</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="sb8301ipdiw3oly1rjc7c7dkj9pbir2" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو اسٽيشن|name=زينلونگ ريلوي اسٽيشن&lt;br&gt;Zhenlong|native_name=镇龙|native_name_lang=zh-Hans|symbol_location=cn|symbol=prdir|image=Aerial View, Zhenlong Railway Station, PRDIR 20241117-A.jpg|caption=Exterior (November 2024)|mlanguage={{Infobox Chinese/Chinese |order=st |s=镇龙站 |t=鎮龍站 |p=Zhènlóng Zhàn |j={{KCantonese|鎮龍站}} |y=Janlùng Jaahm}}|address=Northeast side of intersection of Knowledge Avenue (知识大道) and [[:zh:广汕公路|Guangshan Highway]] ([[China National Highway 324|G324]])|borough=[[:zh:新龙镇 (广州市)|Xinlong]], [[Huangpu, Guangzhou|Huangpu District]], [[Guangzhou]], [[Guangdong]]|country=China|coordinates={{coord|23|17|13.67|N|113|35|10.28|E|type:railwaystation_region:CN-44_source:Gaode|display=title,inline}}|owned=[[Pearl River Delta Metropolitan Region intercity railway]]|operator=[[Guangdong Intercity]]|line={{rcb|PRDIR|SS|yes}}|platforms=2 (2 [[side platforms]])|tracks=2|connections={{rint|guangzhou|metro}} {{rint|guangzhou|14}} {{rint|guangzhou|21}} {{stl|GZM|Zhenlong}}|structure=Elevated|code=ZEA (Pinyin: ZLO)|opened={{start date and age|df=y|p=y|2026|7|31}}|services={{adjacent stations|system=PRDIR|line=SS|left=Xinlong|right=Yongning North}}}}
'''زينلونگ ريلوي اسٽيشن''' (Zhenlong Railway Station) سوئيشين انٽرسٽي ريلوي تي هڪ ريلوي اسٽيشن آهي جيڪو [[چين]] جي [[گوئينگڊانگ صوبو|گوئينگڊانگ صوبي]] جي شهر [[گوانگزو]] جي هوانگپو ضلعي ۾ واقع آهي. زينلونگ ريلوي اسٽيشن 31 جولاءِ 2026 تي کوليو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=李天研 (Li Tianyan) |date=31 July 2026 |title=多图+视频：穗深城际全线通车、佛穗莞城际广州段同步动工 大湾区轨道网络再升级 |trans-title=Multiple photos and videos: The Guangzhou-Shenzhen Intercity Railway is fully operational, and the Guangzhou section of the Foshan-Guangzhou-Dongguan Intercity Railway starts construction simultaneously, further upgrading the rail network of the Greater Bay Area. |url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260801034247/https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026 |work=[[Guangzhou Daily]] |language=zh-Hans}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{PRDIR|SS=yes}}

[[زمرو:هوانگپو، گوانگ زو]] 
[[زمرو:گوانگزو ۾ ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:گوانگزو]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين جون ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين ۾ 2026ع ۾ کوليل ريلوي اسٽيشنون]] [[زمرو:چين]] 
[[زمرو:پاڪستان]] 
[[زمرو:2026ع]]
[[زمرو:2026ع ۾ افتتاح]]
[[زمرو:افتتاح]]

[[زمرو:چائنا ريلوي ڪارپوريشن]]
[[زمرو:چيني ڪمپنيون]]
[[زمرو:ريل جون ڪمپنيون]]
[[زمرو:چين جون ريلوي ڪمپنيون]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشن بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>sb8301ipdiw3oly1rjc7c7dkj9pbir2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401725</id>
      <parentid>401723</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="ipn980e1ccslymkyongpc2qvnuvj415" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو اسٽيشن|name=زينلونگ ريلوي اسٽيشن&lt;br&gt;Zhenlong|native_name=镇龙|native_name_lang=zh-Hans|symbol_location=cn|symbol=prdir|image=Aerial View, Zhenlong Railway Station, PRDIR 20241117-A.jpg|caption=Exterior (November 2024)|mlanguage={{Infobox Chinese/Chinese |order=st |s=镇龙站 |t=鎮龍站 |p=Zhènlóng Zhàn |j={{KCantonese|鎮龍站}} |y=Janlùng Jaahm}}|address=Northeast side of intersection of Knowledge Avenue (知识大道) and [[:zh:广汕公路|Guangshan Highway]] ([[China National Highway 324|G324]])|borough=[[:zh:新龙镇 (广州市)|Xinlong]], [[Huangpu, Guangzhou|Huangpu District]], [[Guangzhou]], [[Guangdong]]|country=China|coordinates={{coord|23|17|13.67|N|113|35|10.28|E|type:railwaystation_region:CN-44_source:Gaode|display=title,inline}}|owned=[[Pearl River Delta Metropolitan Region intercity railway]]|operator=[[Guangdong Intercity]]|line={{rcb|PRDIR|SS|yes}}|platforms=2 (2 [[side platforms]])|tracks=2|connections={{rint|guangzhou|metro}} {{rint|guangzhou|14}} {{rint|guangzhou|21}} {{stl|GZM|Zhenlong}}|structure=Elevated|code=ZEA (Pinyin: ZLO)|opened={{start date and age|df=y|p=y|2026|7|31}}|services={{adjacent stations|system=PRDIR|line=SS|left=Xinlong|right=Yongning North}}}}
'''زينلونگ ريلوي اسٽيشن''' (Zhenlong Railway Station) سوئيشين انٽرسٽي ريلوي تي هڪ ريلوي اسٽيشن آهي جيڪو [[چين]] جي [[گوئينگڊانگ صوبو|گوئينگڊانگ صوبي]] جي شهر [[گوانگزو]] جي هوانگپو ضلعي ۾ واقع آهي. زينلونگ ريلوي اسٽيشن 31 جولاءِ 2026 تي کوليو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=李天研 (Li Tianyan) |date=31 July 2026 |title=多图+视频：穗深城际全线通车、佛穗莞城际广州段同步动工 大湾区轨道网络再升级 |trans-title=Multiple photos and videos: The Guangzhou-Shenzhen Intercity Railway is fully operational, and the Guangzhou section of the Foshan-Guangzhou-Dongguan Intercity Railway starts construction simultaneously, further upgrading the rail network of the Greater Bay Area. |url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260801034247/https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026 |work=[[Guangzhou Daily]] |language=zh-Hans}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{PRDIR|SS=yes}}

[[زمرو:هوانگپو، گوانگ زو]] 
[[زمرو:گوانگزو ۾ ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:گوانگزو]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين جون ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين ۾ 2026ع ۾ کوليل ريلوي اسٽيشنون]] [[زمرو:چين]]  
[[زمرو:2026ع ۾ افتتاح]]
[[زمرو:چائنا ريلوي ڪارپوريشن]]
[[زمرو:چيني ڪمپنيون]]
[[زمرو:ريل جون ڪمپنيون]]
[[زمرو:چين جون ريلوي ڪمپنيون]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشن بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>ipn980e1ccslymkyongpc2qvnuvj415</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401728</id>
      <parentid>401725</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>401728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="17tcfxsfh6fegud5m7h2jzkbio63ff6" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو اسٽيشن|name=زينلونگ ريلوي اسٽيشن&lt;br&gt;Zhenlong|native_name=镇龙|native_name_lang=zh-Hans|symbol_location=cn|symbol=prdir|image=Aerial View, Zhenlong Railway Station, PRDIR 20241117-A.jpg|caption=Exterior (November 2024)|mlanguage={{Infobox Chinese/Chinese |order=st |s=镇龙站 |t=鎮龍站 |p=Zhènlóng Zhàn |j={{KCantonese|鎮龍站}} |y=Janlùng Jaahm}}|address=Northeast side of intersection of Knowledge Avenue (知识大道) and [[:zh:广汕公路|Guangshan Highway]] ([[China National Highway 324|G324]])|borough=[[:zh:新龙镇 (广州市)|Xinlong]], [[Huangpu, Guangzhou|Huangpu District]], [[Guangzhou]], [[Guangdong]]|country=China|coordinates={{coord|23|17|13.67|N|113|35|10.28|E|type:railwaystation_region:CN-44_source:Gaode|display=title,inline}}|owned=[[Pearl River Delta Metropolitan Region intercity railway]]|operator=[[Guangdong Intercity]]|line={{rcb|PRDIR|SS|yes}}|platforms=2 (2 [[side platforms]])|tracks=2|connections={{rint|guangzhou|metro}} {{rint|guangzhou|14}} {{rint|guangzhou|21}} {{stl|GZM|Zhenlong}}|structure=Elevated|code=ZEA (Pinyin: ZLO)|opened={{start date and age|df=y|p=y|2026|7|31}}|services={{adjacent stations|system=PRDIR|line=SS|left=Xinlong|right=Yongning North}}}}
'''زينلونگ ريلوي اسٽيشن''' (Zhenlong Railway Station) سوئيشين انٽرسٽي ريلوي تي هڪ ريلوي اسٽيشن آهي جيڪو [[چين]] جي [[گوئينگڊانگ صوبو|گوئينگڊانگ صوبي]] جي شهر [[گوانگزو]] جي هوانگپو ضلعي ۾ واقع آهي. زينلونگ ريلوي اسٽيشن 31 جولاءِ 2026 تي کوليو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=李天研 (Li Tianyan) |date=31 July 2026 |title=多图+视频：穗深城际全线通车、佛穗莞城际广州段同步动工 大湾区轨道网络再升级 |trans-title=Multiple photos and videos: The Guangzhou-Shenzhen Intercity Railway is fully operational, and the Guangzhou section of the Foshan-Guangzhou-Dongguan Intercity Railway starts construction simultaneously, further upgrading the rail network of the Greater Bay Area. |url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260801034247/https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/07/31/2362285c340447ad8d3a185e62336212.html |archive-date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026 |work=[[Guangzhou Daily]] |language=zh-Hans}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{PRDIR|SS=yes}}

[[زمرو:هوانگپو، گوانگ زو]] 
[[زمرو:گوانگزو ۾ ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:گوانگزو]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين جون ريلوي اسٽيشنون]] 
[[زمرو:چين ۾ 2026ع ۾ کوليل ريلوي اسٽيشنون]] [[زمرو:چين]]  
[[زمرو:2026ع ۾ افتتاح]]
[[زمرو:چائنا ريلوي ڪارپوريشن]]
[[زمرو:چيني ڪمپنيون]]
[[زمرو:ريل جون ڪمپنيون]]
[[زمرو:چين جون ريلوي ڪمپنيون]] 
[[زمرو:ريلوي اسٽيشن بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:چين]]  
[[زمرو:چين ۾ ٿيندڙ واقعا]]    
[[زمرو:2026ع ۾ ٿيندڙ واقعا]]
[[زمرو:ريلوي اسٽيشن بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>17tcfxsfh6fegud5m7h2jzkbio63ff6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:2026ع ۾ افتتاح</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101345</id>
    <revision>
      <id>401724</id>
      <timestamp>2026-08-08T11:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:2026ع ۾ ٿيندڙ واقعا]] [[زمرو:واقعا]]</comment>
      <origin>401724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="0ijgas43swg9t07ldlw6it0azon1nq5" xml:space="preserve">
[[زمرو:2026ع ۾ ٿيندڙ واقعا]]
[[زمرو:واقعا]]</text>
      <sha1>0ijgas43swg9t07ldlw6it0azon1nq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>401726</id>
      <parentid>401724</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>401726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="fpqr266jsuz66o0vjm2s4qa1w4lqrpe" xml:space="preserve">[[زمرو:افتتاح]]
[[زمرو:2026ع ۾ ٿيندڙ واقعا]]</text>
      <sha1>fpqr266jsuz66o0vjm2s4qa1w4lqrpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:افتتاح</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101346</id>
    <revision>
      <id>401727</id>
      <timestamp>2026-08-08T11:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:واقعا]]</comment>
      <origin>401727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="7xjvjb8d5wx2m8hu6a9h9sv9dcceeqo" xml:space="preserve">[[زمرو:واقعا]]</text>
      <sha1>7xjvjb8d5wx2m8hu6a9h9sv9dcceeqo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>